Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 381 5140975 5116650 2026-05-13T03:23:19Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя 5140975 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[11 лютага]]: [[Роберт Фултан]] запатэнтаваў параход — судна, якое прыводзіцца ў рух паравой машынай. * [[24 сакавіка]]: Рускія войскі на чале з [[Міхаіл Багданавіч Барклай дэ Толі|Міхаілам Барклаям-дэ-Толі]] занялі горад [[Умеа]]. * [[10 жніўня]]: Абвешчана незалежнасць [[Эквадор]]а. * [[16 верасня]]: Рускае войска П. І. Баграціона перамагло турэцкае войска Мяхмед-пашы ля вёскі Раселат у ходзе [[Руска-турэцкая вайна (1806—1812)|руска-турэцкай войны 1806—1812 года]]. * [[14 кастрычніка]]: Падпісаны [[Шонбрунскі мірны дагавор]] паміж Францыяй і Аўстрыяй. == Нарадзіліся == * [[19 студзеня]]: [[Эдгар Алан По]], амерыканскі пісьменнік (пам. [[7 кастрычніка|7.10.]].[[1849]]). * [[21 сакавіка]]: [[Фёдар Аляксеевіч Коні]], рускі драматург, тэатральны крытык. * [[27 сакавіка]]: [[Жорж Эжэн Асман]], французскі дзяржаўны дзеяч і горадабудаўнік (пам. [[11.1]].[[1891]]). == Памерлі == * [[31 мая]]: [[Франц Іозеф Гайдн]], аўстрыйскі кампазітар. * [[8 чэрвеня]]: [[Томас Пейн]], амерыканскі публіцыст, «хросны бацька» ЗША. * [[8 жніўня]]: [[Уэда Акінары]], японскі пісьменнік. * [[9 верасня]]: [[Аўгуст Людвіг Шлёцэр]], нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык (нар. [[1735]]). * [[16 снежня]]: [[Антуан дэ Фуркруа]], французскі хімік. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1809| ]] {{Храналагічны пералік}} jlxbzj165qqvtic6a4efc0jh3089nub 0 520 5141007 5115607 2026-05-13T06:49:12Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5141007 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude>__NOTOC__ '''22 сакавіка''' — 81-ы (82-і) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1659]]: Пастанова [[Сойм Рэчы Паспалітай|Сойма]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] аб біцці меднага [[шэлег]]а ([[барацінка|барацінкі]]) і заснаванні [[Брэсцкі манетны двор|Брэсцкага манетнага двара]]. * [[1895]]: Першы, прыватны, паказ [[Кіно|кінафільму]] [[Браты Люм'ер|братамі Люм'ер]]. * [[1943]]: [[Хатынская трагедыя]], [[Хатынь (вёска)|вёска]] спалена разам з жыхарамі. * [[1944]]: [[Мірскі бой (1944)|Мірскі бой]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. * [[1945]]: Утворана [[Ліга арабскіх дзяржаў]]. * [[1963]]: Свет убачыў першы дыск [[The Beatles]] «Please me». * [[1967]]: Заснавана кампанія [[Daewoo]]. * [[1991]]: Створаны [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь]] * [[2022]]: Cтаршынёй [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] абраны [[Аляксандр Карлюкевіч]]. * [[2024]]: [[Узброеныя сілы Расіі]] нанеслі авіяцыйны ўдар па [[Украіна|Украіне]], пашкоджана і спыніла работу [[ДнепраГЭС]]. * [[2024]]: Здзейснены [[тэракт у «Крокус Сіці Холе»]] ў горадзе [[Краснагорск (горад)|Краснагорску]] Маскоўскай вобласці Расіі. == Нарадзіліся == * [[1394]]: [[Улугбек]], астраном * [[1459]]: [[Максіміліян I]], імператар свяшчэннарымскі * [[1599]]: [[Антоніс ван Дэйк]], фламандскі мастак * [[1609]]: [[Ян Казімір Ваза]], кароль [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] * [[1786]]: [[Іаахім Лялевель]], гісторык і грамадскі дзеяч Рэчы Паспалітай (пам. 29.5.[[1861]]) * [[1816]]: [[Джон Фрэдэрык Кенсет]], амерыканскі мастак * [[1865]]: [[Уладзіслаў Сівы-Сівіцкі]], беларускі паэт (пам. 30.9.[[1939]]) * [[1882]]: [[Эдуард Будзька]], беларускі грамадскі дзеяч, паэт, публіцыст, настаўнік (пам. 14.8.[[1959]]) * [[1894]]: [[Асвальда Лічыні]], італьянскі мастак * [[1908]]: [[Луі Ламур]], амерыканскі пісьменнік (пам. 10.6.[[1988]]) * [[1921]]: [[Ніна Манфрэдзі]], італьянскі акцёр, рэжысёр * [[1923]]: [[Марсель Марсо]], французскі акцёр-мім * [[1935]]: [[Майкл Эмет Уолш]], амерыканскі акцёр * [[1949]]: [[Фані Ардан]], французская актрыса і рэжысёр == Памерлі == * [[1544]]: [[Іаан Магнус]], шведскі багаслоў і гісторык * [[1602]]: [[Агасціна Карачы]], італьянскі мастак * [[1832]]: [[Ёган Вольфганг Гётэ]], нямецкі пісьменнік, мысліцель, прыродазнавец * [[1852]]: [[Агюст Фрэдэрык Луі Мармон]], маршал Францыі * [[1864]]: [[Канстанцін Каліноўскі]], адзін з кіраўнікоў [[паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864 гадоў]] * [[1925]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў|Аляксандр Мяснікоў]], першы кіраўнік савецкай Беларусі * [[1951]]: [[Вілем Менгельберг]], нідэрландскі дырыжор * [[2010]]: [[Валянціна Талкунова]], савецкая і расійская спявачка (нар. 12.7.[[1946]]) * [[2010]]: [[Кастусь Тарасаў]], беларускі пісьменнік (нар. 10.10.[[1940]]) * [[2010]]: [[Джэймс Блэк]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1988) * [[2017]]: [[Лембіт Ульфсак]], эстонскі акцёр * [[2017]]: [[Томас Міліян]], італьянскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Сусветны дзень водных рэсурсаў]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|322]] </noinclude> [[Катэгорыя:22 сакавіка| ]] ojjnqm8p7h20blhhxi2upiyleidjmmo 0 961 5141008 4999828 2026-05-13T06:49:49Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5141008 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на чэрвень}} </noinclude> '''4 чэрвеня''' — сто пяцьдзясят чацвёрты (сто пяцьдзясят пяты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Branisłaŭ Taraškievič - Biełaruskaja gramatyka dla škoł, 1929.png|150px|thumb|Беларуская граматыка Тарашкевіча]] * [[638]]: [[Візантыйскі імператар]] [[Іраклій I]] робіць свайго сына [[Іраклій II (візантыйскі імператар)|Іраклія II]] суправіцелем. * [[774]]: Пасля дзевяцімесячнай аблогі [[Павія|Павіі]] [[Дзяржава франкаў|франкам]] удалося захапіць горад. * [[1039]]: [[Генрых III Чорны]] стаў [[Кароль Германіі|каралём Германіі]]. * [[1133]]: [[Папа Рымскі]] [[Інакенцій II (Папа Рымскі)|Інакенцій II]] каранаваў [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотара II]] як [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. * [[1664]]: Новы Амстэрдам перайменаваны ў [[Нью-Ёрк]]. * [[1790]]: Ля вострава [[востраў Котлін|Котлін]] падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны 1788—1790]] адбылася Краснагорская марская бітва — адбіта спроба шведаў атакаваць [[Кранштат]] і [[Санкт-Пецярбург]]. * [[1783]]: У [[Францыя|Францыі]] прайшла першая дэманстрацыя паветранага шара братоў Мангальф’е (шар з палатна і паперы праляцеў больш за 1,6 км). * [[1810]]: На правам беразе [[Бярэзіна|Бярэзіны]] пачалося будаўніцтва [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] пад кіраўніцтвам [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]]. * [[1918]]: Апублікавана «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. * [[1926]]: [[Ігнацы Масціцкі]] абраны прэзідэнтам Польшчы. * [[1939]]: Прыняты [[Асноўны статут Каралеўства Албанія (1939)|Асноўны статут Каралеўства Албанія]] пад [[пратэктарат]]ам [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]]. * [[1962]]: На экраны выйшаў першы нумар сатырычнага кіначасопіса «Фіціль». * [[1989]]: Задушаны [[пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь (1989)|пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь]] у [[Пекін]]е. * [[1989]]: У [[Польшча|Польшчы]] адбыліся першыя часткова дэмакратычныя парламенцкія выбары, у іх удзельнічалі і беларускія кандыдаты ([[Сакрат Яновіч]], [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]). * [[1989]]: Здарылася [[чыгуначная катастрофа пад Уфой]] — найбуйнейшая ў гісторыі [[СССР]]. == Нарадзіліся == [[Файл:George III of the United Kingdom 404383.jpg|thumb|left|120px|Георг III, кароль брытанскі]] * [[1738]]: [[Георг III|Георг III, кароль брытанскі]] * [[1739]]: [[Іаган Бекман]], нямецкі вучоны * [[1828]]: [[Пётр Бяссонаў]], выдавец беларускага фальклору (пам. 22.2.1898) * [[1867]]: [[Карл Густаў Эміль Манергейм]], фінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч * [[1871]]: [[Луі Сутэр]], швейцарскі мастак * [[1877]]: [[Генрых Ота Віланд]], нямецкі хімік-арганік * [[1897]]: [[Юлій Маркавіч Іргер|Юлій Іргер]], беларускі вучоны ў галіне хірургіі, доктар медыцынскіх навук (пам. у 1941). * [[1907]]: [[Васіль Мартынавіч Зубец|Васіль Зубец]], вучоны ў галіне [[Меліярацыя|меліярацыі]], доктар тэхнічных навук (пам. у [[1991]]). * [[1916]]: [[Роберт Ферчгат]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] * [[1942]]: [[Ілона Берэш]], венгерская актрыса * [[1960]]: [[Андрэй Міхайлавіч Грынкевіч|Андрэй Грынкевіч]], беларускі дыпламат * [[1971]]: [[Жазеф Кабіла]], 4-ы прэзідэнт ДРК * [[1971]]: [[Ноа Уайлі]], амерыканскі акцёр * [[1971]]: [[Карл Марцін Сініярв]], эстонскі паэт * [[1972]]: [[Віктар Віктаравіч Слінко|Віктар Слінко]], беларускі паэт * [[1975]]: [[Анджэліна Джалі]], амерыканская актрыса * [[1988]]: [[Станіслаў Эдуардавіч Драгун|Станіслаў Драгун]], беларускі футбаліст == Памерлі == [[Файл:Adela Champagne.jpg|thumb|left|120px|Адэль Шампанская]] * [[1135]]: [[Хуэй-цзун]], кітайскі імператар, мастак * [[1206]]: [[Адэль Шампанская]], каралева Францыі * [[1737]]: [[Франсуа Лемуан]], французскі мастак * [[1809]]: [[Мікалай Абрахам Абільгор]], дацкі мастак * [[1830]]: [[Антоніа Хасэ дэ Сукрэ]], вялікі маршал Перу * [[1858]]: [[Джэймс Пінкні Хендэрсан]], 1-ы губернатар Тэхаса * [[1872]]: [[Станіслаў Манюшка]], беларуска-польскі кампазітар (нар. 5.5.1819) * [[1876]]: [[Абдул-Азіз]], 32-і султан Асманскай імперыі * [[1941]]: [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]], імператар Германіі і кароль Прусіі (1888—1918; нар. 27.1.1859) * [[1952]]: [[Язэп Варонка]], беларускі палітычны дзеяч (нар. 4.4.1891) * [[1957]]: [[Адольф Дзітрых]], швейцарскі мастак * [[1986]]: [[Канстанцыя Буйло]], беларуская паэтэса (нар. 14.1.1893) * [[1994]]: [[Масіма Троізі]], італьянскі акцёр, сцэнарыст і рэжысёр * [[2004]]: [[Ніна Манфрэдзі]], італьянскі акцёр, рэжысёр * [[2005]]: [[Джанкарла дэ Карла]], італьянскі архітэктар * [[2010]]: [[Ірына Віктараўна Магучая]], беларуская мастачка * [[2011]]: [[Лоўрэнс Іглбергер]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат * [[2013]]: [[Юрый Бушлякоў]], беларускі мовазнавец * [[2021]]: [[Фрыдэрыка Майрокер]], аўстрыйская паэтэса, драматург == Святкуюць == * {{Сцяг Тонга}} [[Тонга]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Інгушэціі}} [[Інгушэція]], [[Расія]]: Дзень Рэспублікі * {{Сцяг Эстоніі}} [[Эстонія]]: Дзень сцяга * {{Сцяг ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]: Дзень сям’і {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|604]] </noinclude> [[Катэгорыя:4 чэрвеня| ]] fwde5eiwj7piyp8g5m81xve50dnvkjn 0 1842 5140983 4372795 2026-05-13T03:52:46Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль, вікіфікацыя 5140983 wikitext text/x-wiki {{Гісторыя Аўстрыі}} '''Гісторыя Аўстрыі'''. == Старажытнасць == [[Файл:Austria Romana.png|240px|thumb|Рымскія правінцыі і гарады на тэрыторыі Аўстрыі]] [[Файл:Heidentor (by Pudelek).JPG|thumb|right|240px|Рымскія «[[:de:Heidentor|Паганскія вароты]]» у [[Карнунт|Карнунце]]]] [[Рым]] забраў землі сучаснай Аўстрыі ў [[Кельты|кельцкіх]] плямёнаў каля 15 д.н.э. == Сярэднявечча == Землі ўвайшлі ў склад [[Каралінгская імперыя|імперыі Карла Вялікага]] каля [[788]]. Землі перайшлі пад уладу [[Габсбургі|Габсбургаў]] каля 1300. == Новы час == Дамінуючая пазіцыя Аўстрыі на германскіх землях была падбіта ў 18 ст. — пач. 19 ст. (гл. [[Венскі кангрэс 1815]]). Палітычнае значэнне Аўстрыі радыкальна зменшылася ў сяр. 19 ст., асабліва пасля 1866 (гл. [[Аўстра-пруская вайна 1866]]). === Аўстра-Венгрыя === У 1867 дзяржаўным ладам стала «імперыя двух народаў» — Аўстра-Венгерская імперыя. === Першая сусветная вайна === У [[Першая сусветная вайна|1-й сусв. вайне]] Аўстра-Венгрыя фактычна была непасрэдным ініцыятарам вайны, выступіла на баку [[Цэнтральныя краіны|Цэнтральных краін]]. == Найноўшы час == У 1918, пасля паразы ў вайне і распаду імперыі, Аўстрыя аформілася як [[рэспубліка]], у межах, якія існуюць і на пач. 21 ст. === Аншлюс і акупацыя === Аўстрыя была далучана да Германіі як неад’емная частка ([["Аншлюс"]]; 13.3.1938). Такім чынам, тэрыторыя Аўстрыі пасля 1945 трапіла пад акупацыю саюзных дзяржаў. === Сучаснасць === У 1955 годзе была цалкам адноўлена незалежнасць, абвешчаны [[нейтралітэт]]. 1 студзеня 1995 года Аўстрыя ўвайшла ў [[Еўрапейскі Саюз]]. На [[Парламенцкія выбары ў Аўстрыі (1999)|парламенцкіх выбарах у кастрычніку 1999 года]] з невялікім адрывам ад сапернікаў перамагла Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі (СПА). Прэзідэнт [[Томас Клестыль|Т. Клестыль]] даручыў фарміраванне ўрада лідару сацыял-дэмакратаў [[Віктар Кліма|Віктару Клімэ]], і той распачаў перамовы з Аўстрыйскай народнай партыя (АНП) пра ўзнаўленне «вялікай кааліцыі». Аднак яны праваліліся з-за спрэчак пра кандыдата на пасаду міністра фінансаў і з-за патрабаванняў АНП аб тым, каб прафсаюзы таксама падпісалі кааліцыйнае пагадненне, якое прадугледжвала правядзенне пенсійнай рэформы. У пачатку [[2000]] г. у выніку нефармальных кансультацый АНП і [[Аўстрыйская партыя свабоды]] (АПС) дамовіліся аб сфарміраванні кааліцыі без сацыял-дэмакратаў. На [[Парламенцкія выбары ў Аўстрыі (2013)|парламенцкіх выбарах у верасні 2013 года]] сацыял-дэмакраты і кансерватары атрымалі большасць мандатаў у парламенце. Аднак абедзве партыі згубілі ў папулярнасці. == Гл. таксама == * [[Габсбургі]] * [[Габсбургская манархія]] * [[Аўстрыйская імперыя]] * [[Каланіяльная экспансія Аўстрыйскай імперыі]] * [[Аўстра-Венгрыя]] * [[Аўстрыя ў Еўрасаюзе]] {{Еўропа па тэмах|Гісторыя}} {{краіна ў тэмах |краіна = Аўстрыя |краіны = Аўстрыі |краіне = Аўстрыі |выява = {{сцяг Аўстрыі|35px}} }} [[Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі| ]] nh85ineqnqwnqhi00tz06y8jyqki9xr 0 2365 5141030 5045507 2026-05-13T07:37:11Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5141030 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Наша доля |арыгінальная назва = |выява = [[Выява:Nas dol1.JPG|250px]] |подпіс = Першы нумар газеты |тып = |фармат = |заснаванне = [[1906]] |спыненне публікацый = [[1906]] |цана = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = І. Тукеркес, А. Гедвіла |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = штотыднёва |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = |ISSN = |вэб-сайт = }} '''«Наша доля»''' (поўная назва: «Наша Доля. Першая белоруская газэта для вёсковаго і местоваго рабочаго народу. Выходзіць раз у тыдзень рускімі і польскімі літэрамі») — штотыднёвая легальная [[газета]] рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку, першая легальная газета на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Выдавалася ў [[Вільня|Вільні]] ў перыяд 1(14) верасня — 1(14) снежня [[1906]]. Разам выйшла 6 нумароў, з іх 4 былі канфіскаваны, 7-ы быў знішчаны яшчэ ў наборы. Палова тыражу друкавалася [[кірыліца]]й, палова — [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]. Разавы тыраж 1-га нумару склаў 10 тыс. асобнікаў. [[Файл:Vilniaus Street, Vilnius, April 2015 (05).JPG|міні|злева|Дом Янушэўскага па адрасе [[Віленская вуліца (Вільня)|Віленская вуліца]], 21 у Вільні, у якім размяшчалася рэдакцыя газеты «Наша Доля».]] Пачатковы склад рэдакцыі гэтай газеты быў невялікі — [[Антон Луцкевіч]] падае ў складзе рэдакцыі [[Францішак Умястоўскі|Ф. Умястоўскага]] як тэхнічнага рэдактара, [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|А. Пашкевіч (Цётку)]] і братоў Луцкевічаў<ref>Собственноручные показания А. И. Луцкевича // Луцкевіч, А. Да гісторыі беларускага руху: Выбраныя творы / Антон Луцкевіч; [Уклад., прадм., камент., анатав. індэкс імёнаў А. Сідарэвіча]. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2003. — 287 с. — С. 184. — ISBN 985-6730-09-0.</ref>. А. Бергман лічыць, што, апроч згаданых асобаў, у рэдакцыю ўваходзіў віленскі мяшчанін [[Іван Адамавіч Тукеркес|І. Тукеркес]], а Умястоўскі быў кіраўніком літаратурнага аддзела<ref>Bergmanowa, A. Białoruski tygodnik «Nasza Niwa» (10.XI.1906—7.VIII.1915) // Kwartalnik Historyczny. — 1972. — № 79. — S. 569.</ref> — гэты факт згадвае і сам А. Луцкевіч<ref>Луцкевіч, А. Да гісторыі беларускага руху… — С. 132.</ref>. [[Ю. Туронак]], некрытычна паставіўшыся да ўспамінаў Ф. Умястоўскага<ref>Дзядзька Пранук [Францішак Умястоўскі]. Аб «Нашай Долі» // Беларускія ведамасьці. — 1921. — 26 верасня. — С. 2—3.</ref>, вылучыў думку, што ініцыятыва ўтварэння газеты належыць менавіта Ф. Умястоўскаму і І. Тукеркесу, а браты Луцкевічы пазней «імкнуліся пераняць кіраўніцтва газетай»<ref>Туронак, Ю. Па плёнах пазнаеце іх // Ніва. — 1981. — 21 чэрвеня. — С. 4.</ref>. Але параўнанне ступені заангажаванасці Луцкевічаў і Тукеркеса з Умястоўскім у беларускім руху, а таксама думка іншых даследчыкаў<ref>Каваль, А. Яшчэ аб Іване Луцкевічу (у адказ апаненту) // Ніва. — 1981. — 15 лістапада. — С. 2.</ref> не пацвярджаюць гэтай гіпотэзы. Праграма, паводле якой выходзіла газета, уключала ў сябе наступныя рубрыкі: «1) Дзеянні ўрада; 2) Палітычны агляд; 3) Жыццё вёскі; 4) Жыццё горада; 5) Фельетон; 6) Найноўшыя творы беларускай літаратуры; 7) Што чуваць на Белай Русі; 8) З Літвы; 9) Па Расіі; 10) Карэспандэнцыі; 11) З-за мяжы; 12) Што трэба і чаго не трэба чытаць; 13) Літаратурны дадатак; 14) Новыя кнігі; 15) З мінулага Беларусі; 16) Паштовая скрыня; 17) Сельская гаспадарка; 18) Практычная медыцына; 19) Прыкладная механіка; 20) Сумесь; 21) Абвесткі. Подпісная плата за часопіс устанавліваецца 3 рублі на год з дастаўкай і перасылкай, цана асобнага нумару 5 кап. Друкавацца выданне будзе рускімі і лацінскімі шрыфтамі ў друкарні Навіцкага»<ref>Александровіч, С. Гісторыя і сучаснасць: Літаратурна-крытычныя артыкулы. — Мн.: Беларусь, 1968. — 255 с. — С. 213.</ref>. У праграмным артыкуле «Да чытачоў» газета выступіла за ўдзел у рэвалюцыйным руху, сацыяльную і нацыянальную свабоду, развіццё класавай самасвядомасці рабочых і сялян, асвету на роднай мове. Друкавала вострапубліцыстычныя і агітацыйныя артыкулы («Што будзе?», «Даход расійскага цара», «Пагром», «Як мужыку палепшыць сваё жыццё» і інш.), у якіх выкрывала антынародную палітыку царызму. Інфармавала пра рэвалюцыйныя падзеі ў краіне, цяжкае становішча сялянства. Гэтымі тэмамі і ідэяй прасякнуты надрукаваныя ў газеце творы Цёткі (верш «Наш палетак» і апавяданне «Прысяга над крывавымі разорамі»), [[Я. Колас]]а (вершы «Наш родны край» — [[1 верасня]] 1906, першае выступленне паэта ў друку, «Беларусам», «Асенні вечар», апавяданне «Слабода») і інш. Змясціла апавяданне [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]] «Суд». Пераважала інфармацыя сацыяльнай скіраванасці, і ў гэтым яна была нібы ідэалагічным рупарам [[БСГ]] узору [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гг.]]<ref>Да чытацелёў // Наша Доля. — 1906. — № 1. — 1 верасьня. — С. 1.</ref> Выйшла 6 нумароў. На газету неаднаразова накладваўся арышт, а рэдактар прыцягваўся да крымінальнай адказнасці. Ужо на 1-ы нумар выдання загадам віленскага генерал-губернатара быў накладзены арышт<ref>Александровіч, С. Гісторыя і сучаснасць… — С. 217.</ref>, але ён меў «прафілактычны» характар, бо віленская судовая палата яго неўзабаве адмяніла<ref>Там жа. — С. 217.</ref>. За змест 3-га, 4-га нумароў пастановаю Віленскай судовай палаты ([[11 студзеня]] [[1907]]) выданне было забаронена назаўсёды, афіцыйны рэдактар-выдавец Тукеркес быў засуджаны на 1 год крэпасці. Паводле вызначэння А. Луцкевіча, «Наша доля» была, «як бы апошні водгук мінулай рэвалюцыі і паводле свайго зместу і паводле фразеалогіі нагадвала фразеалогію рэвалюцыйных лісткоў 1905 г.»<ref>Собственноручные показания А. И. Луцкевича… — С. 183—184.</ref>, і менавіта таму не мела легальнай будучыні. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|||247}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|«Наша доля»|[[У. Конан]]|313}} * {{крыніцы/ЭКБ|6||77}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=4|старонкі=53|артыкул=|аўтар=}} * М. В. Біч. «Наша доля» // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: У 12 т. Т. 7. — Мн. : БелЭн, 1973. * Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.) / М. Біч, В. Яноўская, С. Рудовіч і інш. ; М. Касцюк (гал. рэд.) і інш. — Мн. : Экаперспектыва, 2005. ISBN 985-469-104-7. * Vytautas Žeimantas. Vilniuje ėjo pirmasis legalus baltarusių laikraštis «Naša dolia» // kn.: Žurnalistika 2008, Vilnius, LŽS, 2009, 103—108 p. {{ref-lt}} == Спасылкі == * [http://elibrary.mab.lt/handle/1/1490 «Наша доля» ў Бібліятэцы Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00192/%D0%90%D0%B1_'%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D0%94%D0%BE%D0%BB%D1%96'.html Умястоўскі Францішак. Аб «Нашай Долі» // Беларускія ведамасці. 1921. № 3.; Умястоўскі Ф. Праўда аб рэдагаваньні «Нашае Долі». (Адказ на пісьмо С. Барывоя) // Беларускі дзень. № 40, 24 сьнежня 1927] // на [[pawet.net]] * Kozłowska-Głogowska H. [http://www.slonko.com.pl/czasopis/in.php?id=0407/2004_07_c19 «Kali my pajedziem da tatki?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308162516/http://slonko.com.pl/czasopis/in.php?id=0407%2F2004_07_c19 |date=8 сакавіка 2016 }} // [[Czasopis (1990)|Czasopis]], 07-08/2004. {{Commonscat|Naša dolia}} [[Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:1906 год у Вільні]] 7xfn9c9a0iq94gll71dbcs8cty1gqkv 0 9070 5140976 5062599 2026-05-13T03:23:56Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя 5140976 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:NNC-US-1849-G$1-Liberty head (Ty1).jpg|thumb|Залаты долар ЗША.]] * [[3 сакавіка]]: [[Кангрэс ЗША]] санкцыянаваў выпуск [[золата|залатых]] [[долар ЗША|долараў]]. * [[22 снежня]]: Інсцэніроўка смяротнага пакарання «[[петрашэўцы, гурток|петрашэўцаў]]». == Нарадзіліся == * [[18 студзеня]]: [[Эдмунд Бартан]], першы прэм’ер-міністр [[Аўстралія|Аўстраліі]] (пам. 7.1.1920). * [[21 чэрвеня]]: [[Юхан Аўгуст Брынель]], шведскі інжынер (пам. 17.11.1925). * [[3 жніўня]]: [[Жуль Дэжэрын]], французскі неўрапатолаг, анатам (пам. 26.2.1917). * [[21 кастрычніка]]: [[Оскар Гертвіг]], нямецкі біёлаг (пам. 25.10.1922). * [[24 лістапада]]: [[Фрэнсіс Эліза Бёрнет]], англійская пісьменніца, [[драматург]] (пам. 29.10.1924). == Памерлі == * [[15 лютага]]: [[П'ер Франсуа Ферхюльст]], бельгійскі [[матэматык]] (нар. 28.10.1804). * [[24 сакавіка]]: [[Іаган Вольфганг Дзёберайнер]], нямецкі [[хімік]] (нар. 13.12.1780). * [[3 красавіка]]: [[Мухамед Алі Егіпецкі]], хедыў Егіпта (нар. 4.3.1769). * [[14 красавіка]]: [[Ян Голы]], славацкі [[паэт]] (нар. 24.3.1785). * [[25 верасня]]: [[Іаган Штраус (бацька)|Ёган Штраўс, бацька]], аўстрыйскі [[кампазітар]] (нар. 14.3.1804). * [[7 кастрычніка]]: [[Эдгар Алан По]], амерыканскі [[пісьменнік]] (нар. 19.1.1809). {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1849| ]] scdw0rwa8slqpv4948ap3g864nubuzz 0 9143 5140982 5043014 2026-05-13T03:51:30Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя 5140982 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Constitution of Belarus 1927 title.jpg|150px|thumb|Тытульны ліст Канстытуцыі БССР 1927 года.]] * [[26 студзеня]]: Заснаваны Беларускі навукова-даследчы інстытут сельскай і лясной гаспадаркі. * [[3 лютага]]: [[Косаўскі расстрэл]]: у мястэчку [[Косава (горад)|Косава]] польскія ўлады расстралялі мірную дэманстрацыю людзей, якія выступалі ў абарону [[БСРГ|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]]. * [[10 лютага]]: У [[Мінск|Менску]] пачаў працу [[Другі Усебеларускі краязнаўчы з’езд]]. * [[21 сакавіка]]: [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]] афіцыйна забаронена польскімі ўладамі. * [[11 красавіка]]: Прынята [[Канстытуцыя БССР]]. * [[12 красавіка]]: Пераварот [[Чан Кайшы]] ў [[Нанкін]]е і [[Шанхай|Шанхаі]]. * [[9 мая]]: Афіцыйны пераезд [[Парламент Аўстраліі|Парламента Аўстраліі]] ў нацыянальную сталіцу, горад [[Канбера|Канберу]]. * [[28 мая]]: Створаны [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва БССР]]. * [[2 ліпеня]]: У [[Вільня|Вільні]] адбыўся ўрачысты акт каранацыі [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|іконы Маці Божай Вастрабрамскай]]. * [[10 жніўня]]: У Менску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускую аўтакефальную царкву]]. * [[3 лістапада]]: Адбылася закладка [[Комплекс будынкаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|ўніверсітэцкага гарадка]] ў Менску. * [[12 лістапада]]: [[Леў Троцкі]] выключаны з [[УКП(б)]]. * [[13 лістапада]]: У [[Нью-Ёрк]]у ўведзены ў эксплуатацыю [[Гудзонаў тунэль]] — першы ў свеце падводны тунэль для аўтамабіляў. * [[28 снежня]]: У Вільні пачаўся I з’езд [[Таварыства беларускай школы]]. * [[30 снежня]]: Адкрыўся [[Такійскі метрапалітэн]], запушчана лінія Гінза паміж [[Асакуса]] і [[Уэна]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Марыс Бежар]], французскі харэограф. * [[1 студзеня]]: [[Кастусь Рамановіч]], удзельнік антыкамуністычнага падпольнага Саюза Вызвалення Беларусі ў Наваградку, вязень савецкіх канцлагераў. * [[30 студзеня]]: [[Улаф Пальмэ]], Прэм’ер-міністр [[Швецыя|Швецыі]] ([[1969]]—[[1976]]) і ([[1980]]—[[1986]]) (пам. [[28 лютага|28.2]].[[1986]]). * [[20 лютага]]: [[Сідні Пуацье]], амерыканскі акцёр. * [[28 лютага]]: [[Марк Смагаровіч]], беларускі паэт. * [[18 сакавіка]]: [[Джордж Плімптан]], амерыканскі пісьменнік і акцёр. * [[18 сакавіка]]: [[Джон Кендэр]], амерыканскі спявак. * [[29 сакавіка]]: [[Джон Вейн]], брытанскі фармаколаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1982) (пам.[[19.11]].[[2004]]). * [[1 красавіка]]: [[Жак Маёль]], французскі нырэц. * [[3 верасня]]: [[Алесь Адамовіч]], беларускі пісьменнік (пам. [[26 студзеня|26.1]].[[1994]]). * [[27 сакавіка]]: [[Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч|Мсціслаў Растраповіч]], музыкант, народны артыст СССР. * [[30 жніўня]]: [[Дзмітрый Анатолевіч Жукаў|Д. А. Жукаў]], рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч. * [[16 красавіка]]: [[Бенедыкт XVI (Папа Рымскі)|Бенедыкт XVI]], Папа Рымскі. * [[8 кастрычніка]]: [[Сезар Мільштэйн]], аргенцінскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1984) (пам.[[24.3]].[[2002]]). * [[16 кастрычніка]]: [[Гюнтэр Грас]], нямецкі пісьменнік, скульптар, мастак, графік. * [[5 снежня]]: [[Пхуміпон Адульядэт]] (Рама IX), кароль [[Тайланд]]а (пам. [[13.10]] [[2016]]). * [[25 снежня]]: [[Рам Нараян]], індыйскі музыка. == Памерлі == * [[14 верасня]]: [[Айседора Дункан]], [[ЗША|амерыканская]] танцоўшчыца (нар. [[27.5]].[[1877]]). * [[29 верасня]]: [[Вілем Эйнтховен]], нідэрландскі фізіёлаг (нар. [[21.5]].[[1860]]). * [[2 кастрычніка]]: [[Свантэ Аўгуст Арэніус]], шведскі [[хімік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (нар. [[19.2]].[[1859]]). * [[11 лістапада]]: [[Рыкарда Гуіральдэс]], [[Аргенціна|аргенцінскі]] пісьменнік (нар. [[13.2]].[[1866]]). {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1927| ]] nbrluv3ta828gv5ddtci65f9iqm5gqj 4 11736 5140889 4619739 2026-05-12T20:05:34Z Plaga med 116903 няма там беларускай, рэклама 5140889 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|ВП:СП}} На старонцы пералічаны сродкі спраўджвання правапісу. == Сайты == * Праверка тэксту на сайце '''[https://bnkorpus.info/spell.html Беларускага N-корпуса]''', * Праверка правапісу на сайце '''[http://www.corpus.by/SpellChecker/?lang=be corpus.by]'''. == Пашырэнні == === Для браўзераў === * '''[https://languagetool.org/services пашырэнне LanguageTool]''' для браўзераў Chrome, Firefox, Safari, Edge, Opera, Thunderbird. Таксама пашырэнне LanguageTool '''мае інтэграцыю з іншымі праграмамі і АС''', такімі як LibreOffice, OpenOffice, Word, Google Docs, macOS, Windows, * Яшчэ адно [https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/belarusian-spellcheck-webext/ пашырэнне] для браўзера [http://www.mozilla.org/products/firefox/ Firefox] з праверкай правапісу. === Windows і Microsoft Office === * [https://spell.by-reservation.com/ Belarusian Proofing Tools ад МТГ «RэZэрвацыЯ»], * Пашырэнне '''[http://pravapis.tut.by Litara N02]''' для ''Microsoft Word 2000/2003''. Таксама можа працаваць з Microsoft Word 2007. Для гэтага, правым націсканнем мышы па спампаваным усталёўшчыку, адкрыць меню і выбраць «выпраўленне памылак сумяшчальнасці». Выпраўленне здзейсніцца аўтаматычна, затым запусціць усталёўшчык — пасля ўсталявання Litara N02 будзе працаваць з Microsoft Word 2007. === Свабоднае ПЗ і офісы === Наступнае ПЗ, у тым ліку, можна ўсталяваць для Linux: * У '''LibreOffice''' (пачынаючы з версіі 7.1.6) база Беларускага N-корпуса ўбудавана, можна карыстацца ёю, вызначыўшы мову тэксту праз меню «Tools/Language» або ўключыўшы аўтаматычную праверку правапісу праз меню «Tools/Automatic Spell Checking» і адмысловую праверку праз «Tools/Spelling…» * Пашырэнне для свабоднага [http://openoffice.org OpenOffice] можна ўсталяваць на [http://extensions.services.openoffice.org/en/project/dict-be-official сайце OpenOffice]. * Пашырэнне для свабоднага [http://www.libreoffice.org LibreOffice] можна ўсталяваць на [http://extensions.libreoffice.org/extension-center/belarusian-spelling-dictionary сайце LibreOffice]. Таксама вы можаце прачытаць падрабязны агляд некаторых інструментаў і магчымасцяў спраўджвання правапісу для Linux і свабоднага ПЗ [https://wiki.debian.org/be/L10n/Belarusian/SpellCheck тут]. == Гл. таксама == * [[Вікіпедыя:Тэрміналогія]] * [[Вікіпедыя:Беларуская раскладка клавіятуры]] * [[:Катэгорыя:Удакладненне арфаграфіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Даведка]] 5lq5g1m3nfo5ywczjcjwrfnze70il42 0 14909 5140641 5118775 2026-05-12T12:24:02Z Deminly 149349 дапаўненне, афармленне 5140641 wikitext text/x-wiki {{Этнас |назва = '''Беларусы''' |выява = [[File:Беларусы. Biełarusy. Belarusians.png|300px]]<br />[[File:Map_of_the_Belarusian_Diaspora_in_the_World.svg|300px]] |шырыня = |подпіс = |саманазва = беларусы |колькасць = каля 9 млн ([[2021]]): |рассяленне = {{BLR}}: {{num|7990519}} ([[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапіс 2019 года]]):<ref name="belstat.gov.by">[https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/48a/twytvykdto5c4e7tzsjdc60ak8p7vyn6.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2019 г. Том 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220222122040/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/48a/twytvykdto5c4e7tzsjdc60ak8p7vyn6.pdf |date=22 лютага 2022 }}{{ru icon}}</ref> <br /> * [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: {{num|1753122}} * [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: {{num|1302780}} * [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: {{num|1211234}} * [[Файл:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|22px]] [[Брэсцкая вобласць]]: {{num|1171835}} * [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: {{num|934925}} * [[Файл:Flag of Mahilyow Voblast.svg|22px]] [[Магілёўская вобласць]]: {{num|915633}} * [[Файл:Flag of Hrodna Voblasts.svg|22px]] [[Гродзенская вобласць]]: {{num|701190}} {{RUS}}: {{num|208046}} (перапіс [[2021]] года)<ref>{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url-status=live |access-date=2023-02-04 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}</ref> {{UKR}}: {{num|275763}} (перапіс [[2001]] года)<ref name="perepisU">{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцта 2001. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=5 чэрвеня 2014|url-status=live}}</ref> {{LAT}}: {{num|68174}} (перапіс 2011 года)<ref name="Национальности Латвии 2011">[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html Population Census 2011 — Key Indicators] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=10 чэрвеня 2012 }}{{ref-lv}}</ref> {{KAZ}}: {{num|62694}} (2012 года)<ref name="Каз2012">[https://web.archive.org/web/20121115130347/http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%90%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/12_2011_%D0%91-15-10-%D0%93.rar Агенцтва Рэспублікі Казахстван па статыстыцы. Колькасць насельніцтва Рэспублікі Казахстан па асобных этнасах на 1 студзеня 2012 года.]{{ru icon}}</ref> {{POL}}: 47&nbsp;000 (перапіс 2011&nbsp;г.)<ref name="Перепись 2011">Згодна з папярэднімі вынікамі перапісу насельніцтва 2011 года (гэтым перапісам упершыню прадугледжвалася магчымасць указання дзвюх нацыянальнасцей адным і тым жа рэспандэнтам) у Польшчы налічваліся 31 тысячы людзей, якія ўказалі толькі беларускую нацыянальнасць і ніякую іншую, 6 тысяч людзей указалі беларускую нацыянальнасць у якасці першай з дзвюх, яшчэ 10 тысяч указалі беларускую нацыянальнасць другой з дзвюх магчымых. Сярод 16 тысяч людзей, якія ўказалі беларускую нацыянальнасць адной з дзвюх магчымых (першай ці другой), 15 тысяч другой нацыянальнасцю ўказалі польскую (гл. [https://web.archive.org/web/20120616192742/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf Папярэднія вынікі Нацыянальнага перапісу насельніцтва і жылля Польшчы 2011 года]).{{ref-pl}}</ref> {{LIT}}: 35&nbsp;900 (ацэнка 2010&nbsp;г.)<ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=1&PXSId=0&ShowNews=OFF Дэпартамент статыстыкі Літвы. База статыстычных дадзеных аб насельніцтве Літвы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161220143532/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=1&PXSId=0&ShowNews=OFF |date=20 снежня 2016 }}{{ref-lt}}</ref> {{USA}}: 25&nbsp;600 (2000&nbsp;г.)<ref>[https://old.bigenc.ru/ethnology/text/5621578 БРЭ]</ref> {{GER}}: 21&nbsp;151 (перапіс 2015&nbsp;г.)<ref>{{cite web |url=https://de-1statista-1com-1statista.emedia1.bsb-muenchen.de/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/Statistisches |title= Bundesamt. Anzahl der Ausländer in Deutschland nach Herkunftsland in den Jahren 2014 und 2015 |access-date=9 October 2016}}</ref> {{UZB}}: 18&nbsp;500 (ацэнка 2021 г.)<ref>[https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/ gazeta.uz]</ref> |мова = [[беларуская мова|беларуская]] |мовы зносін = [[руская мова|руская]] |рэлігія = [[хрысціянства]] ([[праваслаўе]], [[каталіцтва]] ([[Рымска-Каталіцкая Царква|лацінскага]] і [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|візантыйскага]] абрадаў), [[пратэстанцтва]]) |раса = [[еўрапеоідная раса]] |уваходзіць = [[усходнія славяне]] |паходжанне = [[славяне]] |роднасныя = [[украінцы]], [[рускія]], [[палякі]], іншыя [[славяне]] і некаторыя [[балты]] (генетычна) |уключае = }} {{Значэнні|Беларусы (значэнні)}} {{Значэнні|Беларус (значэнні)}} '''Белару́сы''' — [[усходнія славяне|усходнеславянскі]] [[народ]]. Агульная колькасць у свеце — каля 9 млн чалавек (2021). Асноўнае насельніцтва [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], дзе налічваюць {{num|7990,7|тыс чалавек}} і складаюць 84,9 % жыхароў дзяржавы (паводле перапісу ад 2019 года). Жывуць таксама ў значнай колькасці ў [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літве]], [[Польшча|Польшчы]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Казахстан]]е і інш. Карыстаюцца [[Беларуская мова|беларускай мовай]], якая адносіцца да ўсходняй падгрупы [[Славянскія мовы|славянскай групы]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям’і]]. Сучасная беларуская літаратурная мова пачала стварацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак у шырокім наваколлі [[Мінск|горада Мінска]] (па сучаснай класіфікацыі — мінская гаворка<ref name="ReferenceA">Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка і [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17.</ref> [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускай групы гаворак]] беларускай мовы). Алфавіт літаратурнай мовы на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. У цяперашні час шырока распаўсюджаны беларуска-рускі [[білінгвізм]] з дамінаваннем [[руская мова|рускай мовы]]. Веруючыя беларусы пераважна [[праваслаўе|праваслаўныя]]; ёсць значная колькасць [[Каталіцтва|каталікоў]]<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260.</ref> і невялікая колькасць [[пратэстанцтва|пратэстантаў]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 424.</ref>. == Этнагенез == {{main|Этнагенез беларусаў|Этнічная тэрыторыя беларусаў}} Сучасная беларуская акадэмічная навука ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|Васіль Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Міхаіл Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Ігар Чаквін]] і інш.) лічыць, што працэс [[этнагенез беларусаў|этнаўтварэння беларусаў]] пачынаецца ў XIII—XIV стст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 36.</ref>, а стаў выразна ажыццяўляцца ў XIV—XV стст.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 49.</ref> У фарміраванні беларускага этнасу (у Папрыпяцці, Верхнім Панямонні, Верхнім Падзвінні і Верхнім Падняпроўі) яшчэ ў XIII—XIV стст. прынялі ўдзел значная частка ўсходніх славян («русь», «рускія»), часткова групы заходніх славян (галоўным чынам, [[палякі]] — пераважна сяліліся на [[Палессе|Палессі]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 43—44.</ref>) і неславянскія этнічныя групы, асабліва [[балты|балцкія]] ([[Літва (плямёны)|літва]], [[яцвягі]], [[прусы]], [[жамойты]]), многія з якіх былі вымушанымі перасяленцамі ў адзначаныя раёны<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 44.</ref>. Усходнеславянскае насельніцтва ў сваёй масе склала аснову беларусаў, а неўсходнеславянскія групы сталі дадатковым кампанентам гэтай новай этнічнай супольнасці<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 45.</ref>. == Антрапалогія == {{main|Антрапалогія беларусаў}} Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] адносяцца пераважна да ўсходнееўрапейскага тыпу сярэднееўрапейскай расы (у межах вялікай [[Еўрапеоідная раса|еўрапеоіднай расы]]). Некаторыя даследчыкі вылучаюць сярод беларусаў палескі і верхнепрыдняпроўскі антрапалагічныя тыпы. Беларускі антраполаг [[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч|Аляксей Мікуліч]] прышоў да высновы, што сучасная карціна генафонду беларусаў сфармавалася як шляхам доўгатэрміновага прыстасавання ў выніку натуральнага адбору, так і ў выніку этнічнай кансалідацыі<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 112.</ref>. Паводле вынікаў даследавання Аляксея Мікуліча, агульная характарыстыка генафонду сучасных беларусаў найбліжэй да характарыстыкі генафонду сучасных [[украінцы|украінцаў]]<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 97—98, 104.</ref> і мае даволі трывалую генетычную непарыўнасць пакаленняў у часе, бо геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду шмат у чым супадае з арэаламі старажытных [[археалагічная культура|археалагічных культур]] Беларусі яшчэ даславянскай эпохі<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 111.</ref>. Паводле даследаванняў Рэспубліканскага цэнтра гематалогіі і перасадкі касцявога мозгу ([[Беларусь]]) сучасным беларусам па [[фенатып]]у (сукупнасць характарыстак, набытых індывідам на вызначанай стадыі свайго развіцця — пад уплывам умоў знешняга асяроддзя і выпадковых змен) найбольш блізкімі з’яўляюцца сучасныя [[немцы]] і [[палякі]]<ref>{{cite web|url= http://www.sb.by/zdorove/news/belorusam-po-fenotipu-naibolee-blizki-nemtsy-i-polyaki.html|title= Белорусам по фенотипу наиболее близки немцы и поляки|author= Анатолий Усс|date= 24 лютага 2016|publisher= [[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь Сегодня]]|access-date= 28 мая 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160506225054/http://www.sb.by/zdorove/news/belorusam-po-fenotipu-naibolee-blizki-nemtsy-i-polyaki.html|archive-date= 6 мая 2016}}</ref>. <gallery> File:Miss Belarus 07 Alena Aladka.jpg|[[Міс Беларусь-2004]] [[Алена Аладка]] File:Alyona Lanskaya 02.jpg|Беларуская спявачка [[Алена Ланская]] File:Руслан Алехно, 2012 г.JPG|Беларускі спявак [[Руслан Фёдаравіч Аляхно|Руслан Аляхно]] File:Oleg Novitskiy 2012.jpg|Расійскі [[касманаўт]] беларускай нацыянальнасці [[Алег Віктаравіч Навіцкі|Алег Навіцкі]] File:Andrej Takindang.JPG|Беларускі спявак [[Андрусь Такінданг|Андрэй Такінданг]] </gallery> </center> == Этнонім == {{main|Белая Русь}} Этнонім «беларусы» паходзіць ад тапоніма «[[Белая Русь]]», які пачаткова меў рэгіянальнае значэнне і ў праваслаўна-ўніяцкай традыцыі адносіўся да паўночнай і ўсходняй часткі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''Белы, А.'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — С. 158—159.</ref>. Першы зафіксаваны выпадак ужывання слова «беларус» у грэчаскім перакладзе (Leucorussus) як саманазвы выхадцаў з сучаснай этнічнай тэрыторыі Беларусі вядомы з запісу [[Саламон Рысінскі|Саламона Рысінскага]] ў Альтдорфскі ўніверсітэт у 1586 годзе<ref>''Латышонак А.'' [http://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства : XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131.</ref>, але азначэнне шырока не распаўсюдзілася тым часам як этнонім. Да канца XVIII ст. як саманазвы ўжываліся азначэнні «русь», «рускія», «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]]» або «[[літвіны]]»<ref name="ReferenceB">''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>. [[Файл:Shljahtich Zavalnja.png|thumb|Тытульны ліст кнігі [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]», 1844—1846 гг.]] У першай палове XIX ст. азначэнне «беларусы» было распаўсюджана пераважна ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губернях]], а таксама ва ўсходняй частцы [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], і мела не столькі этнічны, колькі тапанімічны характар<ref name="ReferenceB"/>. 20 студзеня (1 лютага) 1863 года назва «Беларусь» упершыню ўключана ў найменне ўраду — [[Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі|Часовага правінцыяльнага ўраду Літвы і Беларусі]] на чале з [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]]. Саманазва «беларусы» як этнонім замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускім этнасам (амаль па ўсёй яго этнічнай тэрыторыі)]] толькі з сярэдзіны 1860-х гадоў (пасля прац расійскага этнографа [[Родэрых фон Эркерт|Родэрыха Эркерта]]<ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Этнографический атлас западнорусских губерний и соседних областей. ― Берлин, 1863; ''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом) / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с.</ref>). І на працягу 1870—1880-х гадоў этнонім «беларусы» трывала і канчаткова выцясняе іншыя «канкурэнтныя» назвы («[[крывічы]]», «крывічане», «[[Чорная Русь|чарнарусы]]», «[[заходнерусізм|заходнерусы]]» і іншыя<ref name="imef.basnet.by">''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_28.pdf «Адных бацькоў сыны»: праблема этнічнага адзінства беларусаў у канцы XVIII — пачатку ХХ ст.]… С. 318.</ref>), якія прапаноўваліся ў тыя часы рознымі гісторыкамі, ідэолагамі і публіцыстамі<ref name="imef.basnet.by"/>, і лакальна-рэгіянальныя назвы ([[Загароддзе|загародцы]], пінчукі, [[палешукі]] і г.д.) для азначэння беларускага этнаса, што было звязана з папулярызацыяй гэтай назвы праз расійскую этнаграфічную і гістарычную навуку і з развіццём пачатковай адукацыі ў вёсцы, дзякуючы чаму стала мажлівым пашырэнне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 164—166.''</ref><ref>''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.].. С. 145.</ref>. У 1903 г. этнограф [[Яўхім Карскі]] канстатаваў, што найбольш кансерватыўнаму сялянскаму слою насельніцтва назва «беларусы» была не вядома: ''«У цяперашні час просты народ у Беларусі не ведае гэтай назвы. На пытанне: хто ты? прасталюдзін адказвае — рускі, а калі ён каталік, то называе сябе або каталіком, або палякам; часам сваю радзіму назаве Літвой, а то і проста скажа, што ён „тутэйшый“ (tutejszy) — тутэйшы, вядома, супрацьпастаўляючы сябе асобе, якая гаворыць па-вялікаруску, як чужынцу ў [[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]»''<ref>''Карскій, Е. Ф.'' — Белоруссы. Т. I, гл. V., С. 116.</ref>. А [https://be.wikipedia.org/wiki/Этнічная_тэрыторыя_беларусаў#Вынікі_Першага_ўсеагульнага_перапісу_насельніцтва_Расійскай_імперыі_(1897) вынікі Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)] прыводзяць іншыя дадзеныя па беларускім губерням. == Рэлігія == {{main|Рэлігія ў Беларусі|Праваслаўе ў Беларусі|Каталіцтва ў Беларусі|Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Файл:Murovanka church.jpg|thumb|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка)|Праваслаўная Свята-Раства-Багародзіцкая царква XVI стагоддзя ў Мураванцы]]. Фота 2012 года.]] Пачаткова ў XIII—XIV стст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім (ВКЛ)]] у асноўным арэале фарміравання беларускага этнасу мелася пераважаючае славянамоўнае насельніцтва, якое ў асноўнай масе было хрысціянскім і прытрымлівалася [[праваслаўе|праваслаўя]]. У той жа час адбываліся кантакты з [[Балты|балтамоўным язычніцкім насельніцтвам]], якое межавала ці пранікала на славянамоўныя тэрыторыі, паступова славянізуючыся. Маюцца і факты прысутнасці яшчэ ў сярэдзіне XIII ст. хрысціянскага насельніцтва ў глыбока [[Балты|балцкіх тэрыторыях]] — прычым і ў месцах, якія сталі важнымі цэнтрамі ў працэсе генезіса [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], — у [[Вільнюс|Вільні]] і [[Кярнаве]]<ref>''Вайткявичус, В.'' Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов… С. 186.</ref>. Гэта прыводзіла да суіснавання ў ВКЛ побач з хрысціянамі [[язычніцтва|язычніцкага насельніцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 193, 197.</ref>. Вынікі гэтых кантактаў яшчэ дагэтуль з’яўляюцца прадметам навуковых дыскусій. [[Файл:Магілёўскія відарысы 06.jpg|thumb|[[Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)|Праваслаўная царква Святога Мікалая XVII стагоддзя ў Магілёве]]. Фота 2014 года.]] Яшчэ ў 1240—1260-ыя гг. (ці нават раней) у полацкіх уладаннях ужо існавалі дзве каталіцкія [[дыяцэзія|дыяцэзіі]], падначаленыя архібіскупскай кафедры ў [[Рыга|Рызе]]: Рускае біскупства ў [[Полацкае княства|Полацкім княстве]] і Селонскае — у залежнай ад Полацку [[Сэлія|Селонскай зямлі]]. У часы [[Міндоўг]]а часова ў 1251—1260 гг. існавала каталіцкае біскупства, якое ахполівала і землі Панямоння, што было першай хваляй прыходу каталіцтва ў землі ВКЛ<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 224.</ref>. Аднак пасля (да [[1387]] г.) у ВКЛ не мелася тэрытарыяльнай арганізацыі рымска-каталіцкага касцёла, хоць вядома, што ў 1320-я гг. нямецкія [[дамініканцы]] і [[францысканцы]] мелі ў [[Вільнюс|Вільні]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] па адным каталіцкім [[Манастыр|кляштары]]<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 233.</ref> і не спынялі спроб місіянерскай дзейнасці<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 224—226.</ref>. У 1387 годзе воляй вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі масава хрысціць па [[каталіцтва|каталіцкім абрадзе]], што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у дзяржаве. Ягайлам пабудаваны каталіцкія касцёлы ў тым ліку каля Навагрудка, Мінска, Крэва, Абольцаў і іншых месцаў<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 228—229.</ref>, што было пачаткам шырокага распаўсюджання каталіцызма ў розных землях ВКЛ. Вялікія князі літоўскія (напрыклад, [[Вітаўт]]) выдавалі дазволы ''«рускім»'', ''«русінам»'' (якія былі славянамоўныя і праваслаўнымі) пры жаданні хрысціцца ў [[каталіцтва]] і праводзілі палітыку рэлігійнай талерантнасці<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 229.</ref>. Прынцып надання пасад толькі католікам у [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|гаспадарскай паны-радзе]] не выконваўся строга<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 383—384.</ref>. [[Феадал|Феадальнае саслоўе]] ([[баяры]]/[[шляхта]]) у ВКЛ складалася з прадстаўнікоў як католікаў, так і праваслаўных<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 370—372.</ref>. Абмежаванні міжканфесійных шлюбаў цалкам ніколі не вытрымліваліся ў практыцы паўсядзённага жыцця XV — пачатку XVI ст.<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 239.</ref> Манарх меў тытул не толькі «вялікага князя літоўскага», але і «вялікага князя рускага» і «князя жамойцкага». У 1550—1580 гг. у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] пракаціліся хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а затым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую [[шляхта|шляхту]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 506—508.</ref>. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку [[магнат]]аў, якія былі на чале руху) стаў [[кальвінізм]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 509.</ref>. Аднак у 1590—1600-я гг. пратэстанцкая і праваслаўная шляхта ВКЛ у сваёй большасці перайшла ў каталіцызм, і толькі меншая частка прытрымлівалася праваслаўя ці [[пратэстанцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 519, 524—525.</ref>. У [[1596]] г. адбылася [[Берасцейская унія]], якая стварыла [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкую царкву (уніяцтва)]], да якой сталі належаць галоўным чынам славянамоўныя сяляне<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 538—540.</ref>. У [[1632]] г. польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1632—1648) [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]] для захавання рэлігійнага спакою і ўмацавання традыцыйнай талерантнасці ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], хоць і не атрымаў згоды [[Папа Рымскі|Апостальскай сталіцы (Рыма)]], пайшоў на афіцыйнае аднаўленне праваслаўнай іерархіі, скасаванай пасля заключэння [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі (1596)]], і стварыў праваслаўную [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|Магілёўскую епархію]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3 : Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.). — С. 49, 154.</ref>. Аднак была захавана і [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкая царква (уніяцтва)]], да якой належала большая частка сялян. Пры розным статусе канфесій у краіне захоўваўся рэлігійны мір. Нярэдкімі былі міжканфесійныя шлюбы і ў сувязі з гэтым пераходы з адной канфесіі ў другую<ref>Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.). — Мінск, 1998. — С. 5.</ref>. У адказ на прэтэнзіі [[Маскоўская дзяржава|рускага цара]] на ўсходнія рэгіёны ВКЛ, польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1648—1668) [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]] па ініцыятыве сенатараў ВКЛ таксама зрэдку пачаў (па прычыне ідэалагічнага спаборніцтва) называць сябе ў лістах ''«вялікі князь літоўскі і Белай Русі <…>»'' (адзін раз нават ''«вялікі князь літоўскі, рускі, Белай Русі і жамойцкі <…>»''), але гэты тытул не быў афіцыйна прыняты, ужываўся часова ў 1655—1656 гг. і ад гэтага выразу хутка адмовіліся<ref>''Łatyszonek, O.'' Od rusinów białych do białorusinów… С. 211—212.</ref>. Замест гэтага, каб адабраць ідэалагічныя падставы ў рускага цара прэтэндаваць на землі Рэчы Паспалітай, населеныя праваслаўнымі, [[Тытул Папы Рымскага|папа рымскі]] [[Аляксандр VII]] у 1661 г. зацвердзіў за польскім каралём і вялікім князем літоўскім (і яго наступнікамі) да яго поўнага тытулу (''«Ян Казімір, ласкай Божай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі, прускі, мазавецкі, жамойцкі, лівонскі, смаленскі, северскі, чарнігаўскі, а таксама спадчынны кароль шведаў, готаў, вэндаў»'') і дадатковы тытул ''«rex orthodoxus»'' (па-лацінску ''«праваслаўны кароль»'')<ref>Podręczna encyklopedya kościelna. — Warszawa, 1913. — t. XXXI—XXXII. — S. 292.</ref>. [[Файл:Katedralny sabor Sv Ducha - Minsk city - 2010 AD.jpg|left|thumb|Праваслаўны [[кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа]] ([[1633]]) у [[Мінск]]у. Фота 2010 года.]] [[Файл:Church of the Holy Trinity in Gierviaty.jpg|left|thumb|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Гервяты)|Каталіцкі касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1903]]) у [[Гервяты|Гервятах]]. Фота 2014 года.]] Высокі і афіцыйны статус каталіцызма ў дзяржаве і канфесіянальная негамагеннасць насельніцтва ([[шляхта]] — у асноўным каталікі, а [[Сялянства|сяляне]] — у асноўным праваслаўныя ці [[Уніяцтва|ўніяты]]) кампенсаваліся тым, што святарства займала другаснае становішча ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкімі [[феадал]]амі ([[баяры|баярамі]], [[шляхта]]й)<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 373, 375; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 154.</ref>, нягледзячы на тое, што ў [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сенаце Рэчы Паспалітай]] каталіцкія [[Епіскап|біскупы]] займалі пярэднія крэслы, а праваслаўныя і ўніяцкія рэлігійныя іерархі не былі прадстаўлены ў Сенаце ўвогуле. [[Духавенства|Святарства (духавенства)]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] увогуле не лічылася за асобнае [[саслоўе]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 373.</ref>. Таму каб зрабіцца каталіцкім арцыбіскупам, біскупам, абатам ці атрымаць якую-небудзь іншую каталіцкую пралатуру, неабходна было мець добры шляхецкі радавод. Самымі пажаданымі для шляхты ВКЛ і Рэчы Паспалітай былі пасады [[ваявода|ваявод]] і [[кашталян]]аў ці пасада [[манарх]]а, якая была выбарнай. Акрамя таго з даўніх часоў шырокае распаўсюджанне атрымала калятарскае права — калі землеўладальная свецкая шляхта, на чыіх маёнтках знаходзілася [[парафія]] (каталіцкая, праваслаўная, уніяцкая ці пратэстанцкая), ці проста шляхціц-фундатар храма (і яго нашчадкі) выдавалі рэкамендацыі на заняцце канкрэтнай духоўнай асобай пасады мясцовага парафіяльнага святара<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93.</ref>. Самі ж вярхоўныя каталіцкія, праваслаўныя і ўніяцкія духоўныя іерархі (біскупы і мітрапаліты) прызначаліся ў ВКЛ і Рэчы Паспалітай паводле ўказаў манарха (вялікага князя/караля)<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 154.</ref>. Праваслаўная царква прызнае вяршынства свецкай улады над царкоўнай<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 214.</ref>. Як каталіцкі касцёл, так і ўніяцкая і праваслаўная цэрквы мелі права валодаць і валодалі зямельнымі маёнткамі, прыгоннымі сялянамі; мелі свае [[Манастыр|кляштары]] і трымалі [[школа|школы]]; атрымлівалі фундушы ад свецкай шляхты. Толькі 23 ліпеня 1790 года [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкі мітрапаліт]] быў уведзены ў склад Сената Рэчы Паспалітай, дзе быў прыраўняны па статусе да каталіцкага біскупа і засядаў пасля каталіцкага смаленскага біскупа<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 96.</ref>. Нежаданне шляхты доўгі час уводзіць уніяцкага мітрапаліта ў склад Сенату вынікала з прынцыпа праваслаўнай і ўніяцкай царквы, што чалавеку любога [[саслоўе|саслоўя]] можна займаць пасаду епіскапа (біскупа) ці мітрапаліта, а [[шляхта]] не хацела дапускаць у шляхецкія інстытуты ([[Павятовы соймік|соймікі]] і [[Сойм Рэчы Паспалітай|сойм]]) прасталюдзінаў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 261.</ref>. [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай (1772, 1793, 1795)]] і ўключэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] пачаліся пераводы ўніяцкага насельніцтва (у асноўным — сялян) да [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царквы]], хоць масавы перавод усіх уніятаў да Рускай праваслаўнай царквы адбыўся пасля ліквідацыі [[Берасцейская унія|Барасцейскай царкоўнай уніі (1596)]] паводле рашэнняў [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабора (1839)]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 67—72.</ref>. У сітуацыі шматканфесіянальнасці сярод сялян панавала талерантнасць, а часам і індыферэнтнасць у рэлігійным жыцці, калі сяляне хадзілі ў каталіцкія ці праваслаўныя храмы і заключалі міжканфесіянальныя шлюбы (хоць гэта непакоіла расійскія ўлады), што было абумоўлена ў не малой ступені непісьменнасцю вернікаў<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 72.</ref>. Менавіта з [[1839]] г. беларусы аж да сённяшняга часу ў сваёй пераважаючай большасці з’яўляюцца [[праваслаўе|праваслаўнымі]] і належаць да [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царквы]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 92—94.</ref>. Мясцовае [[Дваране|дваранства]] ў сваёй масе засталося каталіцкім і цвёрда трымалася каталіцызма, гэтак жа як частка сялян<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 229—232.</ref>. З таго часу расійская ўлада палітызавала і абвастрыла канфесійнае пытанне на беларускіх землях, імкнучыся супрацьпаставіць праваслаўных і католікаў (праваслаўныя лічыліся расійскай уладай за «рускіх», а каталікі — за «палякаў»), знізіць працэнт каталікоў у краі, а пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] увяла самыя дыскрымінацыйныя законы супраць каталіцкага насельніцтва, што дзейнічалі ў беларускіх губернях да падзення царскай улады ў ходзе [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі (1917)]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 176—183; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 100, 103—110.</ref>. У часы Расійскай Імперыі святарства (праваслаўнае, каталіцкае і пратэстанцкае) на беларускіх землях зноў жа займала другаснае значэнне ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкім дваранствам, хоць [[Духавенства|святарства (духавенства)]] у імперыі лічылася за асобнае [[саслоўе]], а [[праваслаўе]] мела статус пануючай канфесіі<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 59; Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII ст. — пачатку XXI ст. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — С. 158.</ref>. У час знаходжання Беларусі ў складзе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] (у форме [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]) па распараджэнні савецкіх улад праходзіла барацьба з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызацыя [[атэізм]]у<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. — С. 249—260.</ref>. Толькі ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы (1918—1939), захавалася каталіцкая, пратэстанцкая і праваслаўная цэрквы, хоць польскімі ўладамі праводзілася палітыка лагоднай паланізацыі беларускамоўнага насельніцтва, дыскрымінацыі праваслаўнага насельніцтва і папулярызацыі каталіцызма<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. — С. 423—445; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 264, 266, 272.</ref>. Першы поўны [[Пераклады Бібліі на беларускую мову|беларускамоўны пераклад Бібліі]] быў надрукаваны ([[тарашкевіца]]й) у [[1973]] годзе ў [[Нью-Ёрк]]у ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). [[Файл:Будслав.jpg|thumb|[[Будслаўскі фэст]] у 2008 годзе.]] Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] з 1991 г. пачалося шырокае аднаўленне рэлігійнай дзейнасці, а некаторыя рэлігійныя святы атрымалі статус дзяржаўных<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 352, 405; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 393—394.</ref>. Паводле ацэнкі супрацоўніцы Інстытута антрапалогіі і этналогіі Расійская акадэміі навук [[Рэгіна Антонаўна Грыгор’ева|Рэгіны Грыгор’евай]]<ref>[http://iea-ras.ru/index.php?go=Conference&in=view&id=66 Григорьева Регина Антоновна]</ref>, веруючыя беларусы — пераважна [[праваслаўе|праваслаўныя]]; у 1994 годзе каля 25 % беларусаў былі [[каталіцтва|католікамі]]<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110.</ref>, а ў 2005 г. — каля 20 %<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260.</ref>. Беларусы-каталікі прысутнічаюць як у заходніх раёнах Беларусі, так і цэнтральных і ўсходніх<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 409—410.</ref>. Невялікая колькасць веруючых беларусаў адносіцца да пратэстантаў, галоўным чынам у [[Мінск]]у і [[Беларускае Палессе|палескіх раёнах]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай абласцей]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 424—444.</ref>. У 2018 годзе «[[Будслаўскі фэст]]» (штогадовая ўрачыстасць у гонар ушанавання [[абраз Маці Божай Будслаўскай|абраза Маці Божай Будслаўскай]]) быў унесены ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. <gallery perrow="5"> File:Paraskeva (16th c, Belarus museum).jpg|Праваслаўная ікона Святой Параскевы, 2-я палова XVI ст. Створана на Случчыне. ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]). File:Abraz.jpg|Каталіцкі [[Будслаўскі абраз Маці Божай]], 1590-я гады. File:Valarjan Pratasievič. Валяр’ян Пратасевіч (XVIII).jpg|Віленскі каталіцкі біскуп [[Валяр’ян Пратасевіч]] (к. 1509—1579) — адзін з галоўных заснавальнікаў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. File:Марыя з дзіцем. Фрагмент кампазіцыі.JPG|[[Дзева Марыя|Божая Маці]] з [[Ісус Хрыстос|Дзіцём]]. Беларуская разьбяная скульптура, пачатак XVII стагоддзя (фрагмент кампазіцыі). File:Комплекс былога езуіцкага калегіюму. г. Ворша 2.jpg|Комплекс былога [[Аршанскі езуіцкі калегіум|аршанскага езуіцкага калегіума]], XVII—XVIII стст. Фота 2012 года. </gallery> == Мова і пісьменства == {{main|Беларуская мова|Гісторыя беларускай мовы|Беларуская літаратура}} [[Файл:Francišak Skaryna.jpg|thumb|Першадрукар і асветнік [[Францыск Скарына]]. Аўтапартрэтная гравюра, 1517 год.]] Сучасныя формы гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] (яе найважнейшыя фанетычныя, граматычныя і лексічныя рысы) у форме розных дыялектаў пачалі складвацца ў XIII―XV стст. у ходзе [[этнагенез беларусаў|этнагенеза беларусаў]], а таму ў першую чаргу — у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнеславянскіх гаворак, якія апынуліся ў межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]]<ref>{{кніга|аўтар=Карский Е. Ф.|загаловак=Белорусы. Введение в изучение языка и народной словесности|спасылка=http://zapadrus.su/attachments/karsky/karsk1.zip|месца=Варшава|год=1903|том=1|старонак=478}}</ref><ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28, 78, 81.</ref>. Як літаратурныя выкарыстоўвалі самыя розныя мовы, нават некалькі моў паралельна. З XIV да канца XVIII ст. як пісьмовая мова вялікакняскай канцылярыі раз-пораз выкарыстоўвалася [[Лацінская мова|латынь]], аднак з XIV да сярэдзіны XVII ст. усё ж асноўнай і масавай мовай дакументаў вялікакняскай канцылярыі і мясцовых адміністрацый у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] стала славянская мова — т. зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны XVI ст. ужо набыла шмат рыс гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] (асабліва ў лексіцы і фразеалогіі) і не набыла рыс балцкіх гаворак<ref name="ReferenceC">''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28.</ref>. Па гэтай прычыне сучаснымі беларускімі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «[[старабеларуская мова]]»<ref name="ReferenceC"/>. Літаратурная «руская мова» (старабеларуская мова) ВКЛ адлюстроўвала многія моўныя з’явы, характэрныя для гутарковай беларускай мовы, хоць да канца [[XV стагоддзе|XV ст.]] яшчэ не адходзіла далёка ад традыцыйных канонаў, якія былі складзены дагэтуль, і была прадстаўлена пераважна юрыдычнымі дакументамі<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 29, 83, 89, 93.</ref>. Блізкае месца да ёй займалі мясцовыя творы на [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мове]]<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 83, 140.</ref>. Напрыклад, беларускія лінгвісты прыйшлі да высновы, што мова друкаваных выданняў [[Біблія Францыска Скарыны|кніг Бібліі Францыска Скарыны]], зробленых ім у 1517—1519 гг., — гэта беларуская рэдакцыя [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] (''«словенским языкомъ»''), дзе маецца пэўны ўплыў гутарковай [[беларуская мова|беларускай]], [[чэшская мова|чэшскай]] і [[польская мова|польскай моў]]<ref>''Булыка, А. М.'' Мова выданняў Францыска Скарыны / А. М. Булыка, А. І. Жураўскі, У. М. Свяжынскі. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — С. 210; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 120—123, 125—126.</ref><ref>У выданнях кніг Бібліі Францыск Скарына дадаваў на палях толькі свае пераклады на старабеларускую мову некаторых малазразумелых царкоўнаславянскіх слоў (''«положилъ есми на боцех некоторыи слова'' <…> ''русским языкомъ»'') і ўжываў старабеларускую мову шырэй у прадмовах і пасляслоўях сваіх выданняў кніг Бібліі, а таксама ў сваіх вершах, якія пісаліся і перакладаліся Скарынам да біблейскіх кніг. Гл.: ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 120—122.</ref><ref>[[Рэфармацыя]], якая прайшла ў Заходняй Еўропе ў XVI ст., закранула толькі каталіцкую царкву, а не праваслаўную. У праваслаўнай царкве (гэтак жа як і ва ўніяцкай у Рэчы Паспалітай) заўсёды кананічна захоўвалася на землях Беларусі, Украіны і Расіі царкоўнаславянская мова Бібліі і набажэнстваў і захоўваецца дагэтуль.</ref>. У той жа час, гэтая мова, безумоўна, была зразумела славянскамоўнаму насельніцтву ВКЛ, а друкаваныя кнігі Францыска Скарыны былі адрасаваны менавіта да яго. [[Францыск Скарына]] стаў усходнеславянскім першадрукаром. Яшчэ больш рыс гутарковай мовы беларусаў, на слоўнікавы запас якой плённа паўплывалі таксама [[Лацінская мова|латынь]], [[нямецкая мова|нямецкая]], [[польская мова|польская]] і іншыя мовы, [[старабеларуская мова|пісьмовая «руская мова»]] набыла з сярэдзіны XVI ст. (асабліва ў [[лексіка|лексіцы]], [[фразеалогія|фразеалогіі]] і [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], часткова — у [[фанетыка|фанетыцы]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісе]]) у ходзе [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі ў ВКЛ]] і шырокага размаху друкарскай справы ([[Васіль Цяпінскі]], [[Сымон Будны]] і інш.)<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28, 93—97.</ref>. У Заходняй Еўропе менавіта царкоўная [[Рэфармацыя]] прывяла да ўзвышэння і развіцця нацыянальных літаратур і моў, якія да таго знаходзіліся ў статусе «вульгарных» у параўнанні з [[Лацінская мова|латынню]]. [[Старабеларуская мова|Пісьмовая «руская мова» ВКЛ]] у XIV—XVII стст. вылучалася шыратой грамадскіх функцый (мела статус дзяржаўнай мовы, на ёй былі напісаны [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]), развітасцю [[Стыль (мова)|стыляў]] (дамінаваў [[афіцыйна-дзелавы стыль]]<ref name="ReferenceD">''Свяжынскі, У.'' Беларуская мова // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 301; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 92—94.</ref>, які найболей атрымаў рыс гутарковай беларускай мовы, у адрозненне ад [[царкоўны стыль|царкоўнага стылю]], і якім найболей карысталася свецкая шляхта<ref name="ReferenceD"/>), значнай колькасцю друкаваных выданняў, а [[Старажытнабеларуская літаратура|літаратура на ёй — развітасцю відаў і жанраў (у тым ліку, напісанне дзяржаўных летапісаў і хронік)]]<ref>{{кніга|аўтар=Карский Е. Ф.|загаловак=Белорусы. Очерки словесности белорусского племени. Старая западнорусская письменность|спасылка=http://zapadrus.su/attachments/karsky/karsk1.zip|месца=П.|год=1921|том=3|старонак=246}}</ref><ref>''Свяжынскі, У.'' Беларуская мова // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 301; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 94, 108, 115, 137.</ref>. З сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]<ref>''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 380.</ref> у афіцыйным справаводстве, культурным і публічным жыцці гарадоў і вышэйшага саслоўя [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] замест «рускай мовы» пачала дамінаваць літаратурная [[польская мова]], поспех распаўсюджання якой з сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] быў забяспечаны ў тым ліку тым, што ў [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|ходзе Рэфармацыі ў XVI ст. у Польскім Каралеўстве]] замест латыні ў афіцыйным справаводстве была ўведзена [[польская мова|літаратурная форма польскай мовы]], вельмі набліжаная да гутарковай. Засваенне літаратурнай польскай мовы для беларускамоўнага насельніцтва было вельмі лёгкім і значна прасцейшым (з-за блізкасці гутарковай беларускай і польскай моў), чым для балтамоўнага насельніцтва ВКЛ. У той жа час пісьмовая [[старабеларуская мова|«руская мова» (старабеларуская мова)]] выкарыстоваўлася ў афіцыйным справаводстве ВКЛ аж да самага канца існавання Рэчы Паспалітай (1795) фрагментамі і поўнымі тэкстамі (польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]), якія нярэдка ўстаўляліся ў польскамоўныя дакументы, калі цытаваліся старыя «рускамоўныя» тэксты грамат, прывілеяў, актаў і г. д.<ref name="ReferenceE">''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 171.</ref> Акрамя таго, у справаводстве ўніяцкай царквы побач са старабеларускай выкарыстоўвалася з 1740-х гг. яшчэ і польская мова, у набажэнстве ўвесь час — [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]]<ref>''Лісейчыкаў, Д. В.'' Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель: 1720—1839 гг… С. 86, 91, 92, 105, 106, 132.</ref>; на старабеларускай для ўніятаў былі складзены таксама некаторыя духоўныя песні («кантычкі»)<ref name="ReferenceE"/>. У каталіцкім касцёле выкарыстоўвалася [[Лацінская мова|лацінская]] і польская мовы, якія ў XVII—XVIII стст. былі мовамі высокай культуры ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Сярод [[магнат]]аў у XVIII ст. атрымала значнае распаўсюджанне і [[французская мова]]<ref>''Мальдзіс, А.'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мінск : Лімарыус, 2001. — С. 125, 130.</ref>. Маянтковая шляхта ведала некалькі моў паралельна, у тым ліку гутарковую беларускую мову<ref>''Мальдзіс, А.'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мінск : Лімарыус, 2001. — С. 129—130.</ref>. [[Файл:Gramota Sigizmunga III.JPG|thumb|left|Прыклад выкарыстання [[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]] (польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]) у справаводстве [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], 1844 год<ref>У рускамоўным дакуменце Валынскага дваранскага дэпутацкага сходу ([[Валынская губерня]] Расійскай Імперыі) змешчаны поўны тэкт пацвярджальнай граматы ад 29 верасня 1592 года [[Жыгімонт Ваза|польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III]] шляхціцам Ляўкоўскім і Булгакоўскім (на старабеларускай мове польскай лацініцай). Сам дакумент ад 1844 г. знаходзіцца ў вывадовай справе аб дваранскім паходжанні роду Ляўкоўскіх (Валынскі дваранскі дэпутацкі сход). Падобныя выпісы і копіі мелі даволі масавы характар у справаводстве Расійскай Імперыі ў [[Заходні край|заходніх губернях]] у першай палове XIX ст.</ref>.]] [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Пасля ўключэння беларускіх зямель (1772, 1793, 1795) у склад Расійскай Імперыі]], мовай справаводства стала [[руская мова|руская мова (велікаруская мова)]], хоць да канца падаўлення [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] афіцыйна выкарыстоўвалася ў [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] паралельна і [[польская мова]] ў многіх дзяржаўных установах, асабліва дваранскіх і судовых. У 1803 г. у [[Вільнюс|Вільні]] быў створаны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі ўніверсітэт]] (1803—1832), дзе сярод многіх выкладчыкаў і студэнтаў вялікую папулярнасць атрымаў [[рамантызм]], які заклікаў праяўляць цікавасць да простанароднай культуры і мовы<ref>''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 4—5.</ref>. Пачалося збіранне, публікаванне і даследаванне помнікаў пісьменства XIV—XVII стст. на [[старабеларуская мова|старабеларускай мове]] (рэлігійныя тэксты, летапісы, Статуты ВКЛ і іншыя юрыдычныя акты, і г.д.), што надало штуршок вывучэнню гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 4.</ref>. А прафесары [[Іаахім Лялевель]], [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыд Гродэк]], [[Лявон Бароўскі|Леў Бароўскі]] абудзілі інтарэс у студэнтаў (асабліва членаў таварыстваў [[Таварыства філаматаў|філаматаў]] і [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]] з каталіцкага [[Дваране|дваранства]]) да мовы і традыцый простых сялян, што сталася пачаткам шырокіх этнаграфічных даследаванняў у 1820—1850-я гг. і фарміравання [[беларуская мова|новай беларускай літаратурнай мовы]] і літаратуры з 1850-х гг. (прычым — польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]) — на аснове гутарковай мовы беларускага сялянства, а не працягам традыцыі літаратурнай «[[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]»<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 30; ''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 7, 13.</ref>. [[Файл:Wincenty Dunin-Marcinkiewicz 2.jpg|thumb|[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] у [[Мінск]]у, фота 1863 года.]] Галоўны ўклад у 1840—1850-ыя гг. у фарміраванне новай беларускай літаратурнай мовы на аснове жывой сялянскай гаворкі (у тым ліку, з адлюстраваннем такіх з’яў як дзеканне і цеканне, аканне-яканне, [[Ў|«у» нескладовае]], [[Прыстаўны гук|прыстаўныя]] «в» і «г», інш.) быў зроблены літаратарскай дзейнасцю двараніна-каталіка [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] (1808—1884) з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 152.</ref>. У сітуацыі канфесійнай і культурнай негамагеннасці лейтматывам творчасці галоўнага паэта пакалення (Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча) стаў заклік да паразумення паміж дваранамі і сялянамі і народнага адзінства<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 201, 203—204.</ref>. Тым не менш, на працягу XIX ст. у беларускай прафесійнай культуры дамінавала [[польская мова]], а з 1860-х гг. яшчэ паралельна і [[руская мова|руская]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 139—143, 277—282.</ref>. Вынікі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] былі неспрыяльнымі для развіцця культуры, бо многія патэнцыйныя дзеячы культуры з дваранства прынялі ўдзел у паўстанні, былі рэпрэсаваны ці вымушаны былі эміграваць за межы Расійскай Імперыі<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 243.</ref>. [[Руская мова]] заняла пануючае становішча ва ўсіх сферах грамадскага жыцця, у тым ліку ў сферы пачатковай адукацыі. Расійскімі ўладамі было забаронена друкаваць беларускамоўныя кнігі [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і не заахвочвалася друкаванне [[кірыліца]]й. У выніку развіццё беларускамоўнай літаратуры і мовы было спынена амаль на 30 год<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 332.</ref>. Найбольшы ўплыў на фарміраванне беларускай нацыянальнай ідэі сярод шырокіх кол сялянства і інтэлігенцыі быў зроблены ў пачатку 1890-х гг. пры фінансавай падтрымцы ліберальна-кансерватыўнага заможнага беларускага маянтковага каталіцкага дваранства [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], якое здолела перажыць разгром [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання]] і захаваць для новых пакаленняў маёнткі нават ва ўмовах дыскрымінацыйных законаў супраць католікаў у [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] Расійскай Імперыі. Патрыярхам прафесійнага [[беларусазнаўства]] ў 1880—1890-ыя гг. стаў заможны маянтковец-каталік [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] (1834—1916), член [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], літаратар, журналіст кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «Kraj» і першы сапраўдны беларускі энцыклапедыст, які звярнуўся і пераняў культурную традыцыю [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 450—453, 462.</ref>. Менавіта Ельскі ў Расійскай Імперыі ўсебакова асэнсаваў развіццё беларускай мовы і літаратуры, папулярызаваў развіццё беларускамоўнай культуры, стаў сапраўдным аўтарам ідэалогіі суб’ектнасці беларусаў і беларусацэнтрычнай канцэпцыі гісторыі народа<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 450—453, 462.</ref>, якая была агучана дваранінам-каталіком [[Францішак Багушэвіч|Францішкам Багушэвічам]] (1840—1900)<ref>Сам Францішак Багушэвіч таксама некалькі год быў журналістам кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «Kraj», які адлюстроўваў погляды кансерватыўнага польскамоўнага дваранства Расійскай Імперыі.</ref> у прадмове да «[[Дудка беларуская|Дудкі беларускай]]» ([[1891]]): там беларускі народ, дзе ''«наша мова жыве»''; што ''«мова нашая ёсць такая ж людская і панская»''; што наша ''«зямелька»'' — ''«Беларусь»'' (не вялікая, не малая, не чырвоная, не чорная, а белая); што Беларусь была тэрытарыяльнай асновай ВКЛ (''«як тое зярно ў гарэху»'')<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 285—286.</ref>. Сама прадмова Францішка Багушэвіча стала своеасаблівым маніфестам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння і моцным штуршком развіцця прафесійнай беларускамоўнай культуры<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 383.</ref>. [[Файл:Yanka Kupala - Reaper - Manuscript (1911).jpg|thumb|Аўтограф верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Жняя», 1911 год.]] Пасля ўвядзення ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] ў 1904 г. свабоды выкарыстання любой мовы і [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|ў 1905 г. свабоды друку]] паскорыўся працэс фарміравання беларускамоўнай прафесійнай мастацкай культуры: узніклі беларускія выдавецтвы і перыядычныя выданні, якія друкаваліся і лацініцай, і [[кірыліца]]й (у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў 1921—1939 гг. суіснавалі лацініца і кірыліца, а ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] — выключна кірыліца з 1919 г.<ref>''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 380.</ref>). Істотна паўплывалі на далейшае фарміраванне нацыянальнай ідэі і сістэмы навуковых поглядаў на беларусаў працы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» (т. 1—3, 1903—1922), газета [[Наша ніва (1906)|«Наша ніва» (1906)]], артыкулы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]], «Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], газета [[Biełarus|«Беларус» (1913)]] і інш. Характэрна, што ў Расійскай Імперыі ўпершыню [[беларуская мова|новая беларуская літаратурная мова]] пачала выкладацца як асобны прадмет менавіта ў школах [[Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску|Польскага таварыства «Асвета» у Мінску]]. У аснову [[беларуская мова|сучаснай беларускай літаратурнай мовы]] канчаткова была пакладзена мінская гаворка [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускай групы дыялектаў]]<ref name="ReferenceA"/> (у шырокім наваколлі [[Мінск|горада Мінска]] — да [[Маладзечна]] і [[Бабруйск]]а), бо на ёй стваралі свае творы самыя значныя літаратары пачатку XX ст. — [[Янка Лучына]]<ref>[[Янка Лучына]] хоць і памёр у 1897 г., але яго галоўны зборнік «Вязанка» быў выдадзены толькі ў 1903 г.</ref>, [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Максім Багдановіч]] і інш.<ref>Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка і [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17, 23; ''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 58.</ref> У [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|часы БССР (1919—1991)]] [[беларуская мова]] атрымала дзяржаўны статус і развівалася [[беларуская літаратура]] розных жанраў, аднак для беларусаў стаў характэрны беларуска-рускі [[білінгвізм]] з дамінаваннем [[руская мова|рускай мовы]] (асабліва з ростам [[урбанізацыя|урбанізацыі]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 395, 404—406.</ref>. У [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] 85,6 % беларусаў падчас перапісу насельніцтва ад [[1999]] г. назвалі беларускую мову роднай, а 41,3 % — мовай, на якой яны пераважна размаўляюць дома<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 406.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Biblia Ruska.jpg|Першы аркуш Псалтыра, біблейскай кнігі старазапаветнага цыклу, выдадзенага [[Францыск Скарына|Францыскам Скарынам]] у [[Прага|Празе]] ([[Чэхія]]), 1517 год. File:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588)]] на [[старабеларуская мова|''«старабеларускай мове»'']], які служыў зборнікам асноўных законаў дзяржавы. File:Chadkievičy. Хадкевічы (C. Götke, 1642) (2).jpg|Кніга [[Пётр Казімір Ляцкі|Пятра Казіміра Ляцкага]] аб гларыфікацыі [[Хадкевічы|роду Хадкевічаў]] «Septem Chodkiewicii heroes exercitvs Lithvanici dvces [...]» (1642), [[Вільнюс|Вільня]]. File:Manuscript of the Constitution of the 3rd May 1791 - last pages.jpg|Спіс 14 падпісантаў у рукапісным польскамоўным арыгінале [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]]. File:Branisłaŭ Taraškievič - Biełaruskaja gramatyka dla škoł, 1929.png|«Беларуская граматыка для школ» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. [[Вільнюс|Вільня]], 1929 год. </gallery> == Традыцыйная культура == Беларуская традыцыйная культура цаніла ў першую чаргу натуральнасць, гарманічнасць, арганічнасць і ўпісанасць у прыроднае асяроддзе<ref name="budzma.by">[http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-4.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Беларускі нацыянальны стыль]</ref>. Па гэтай прычыне ў беларускім мастацтве вялікая [[Прыгажосць|эстэтычная дасканаласць]] бачылася ў гарманічнай стрыманасці мастацкіх прыёмаў, дастатковым мінімалізме і пазбяганні празмернага ўпрыгожвання, а перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам. Для традыцыйнага народнага мастацтва Беларусі характэрна таксама гарманічная стрыманасць у дачыненнях з [[колер]]амі: адсутнасць яркіх фарбаў у штодзённым жыцці (абмежаванасць каларыстычных спалучэнняў [[белы колер|белым]] (сімвал [[свет]]у, [[космас]]у і [[Бог|боскага пачатку]]) і [[шэры колер|светла-шэрым]]), да якіх у святочную нагоду дадаваліся [[чырвоны колер]] (сімвал вітальнасці, багацця, дабрабыту, прыгажосці, урачыстасці і боскасці) і [[чорны колер|чорны]] (сімвал гарманічнасці і дасканаласці формы). Гэта ў першую чаргу адлюстроўвалася ў далікатнай арнаментацыі [[Строй|беларускіх сялянскіх строяў адзення]]<ref name="budzma.by"/>. Важнай лічылася інтэграванасць жытла ў прыроднае асяроддзе, натуральнасць матэрыялаў з якога яно зроблена, прапарцыйная дасканаласць формы і стрыманы, але дастатковы дэкор, каб не парушыць арганічнасць<ref name="budzma.by"/>. Цанілася лаканічнасць і рацыянальнасць форм без лішніх дэталяў, але кожная дэталь напаўнялася глыбокім зместам і сэнсам<ref name="realty.ej.by">[http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html Армен Сардаров: Комфорт, красота и безопасность актуальны и для отдельного дома, и для целой страны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }}</ref>. === Традыцыйныя заняткі і рамёствы === {{main|Гаспадарчыя заняткі беларусаў|Прамысловыя заняткі беларусаў|Рамесныя заняткі беларусаў}} [[Файл:Кніга Руф.jpg|left|thumb|Гравюра «Жніво» з пражскай Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]], 1517—1519 гады.]] Асноўным традыцыйным заняткам [[сяляне|сялянскага насельніцтва]] было ворнае [[земляробства]] ([[жыта]], [[ячмень]], [[авёс]], [[пшаніца]], [[гарох]], з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — [[бульба]]; з тэхнічных культур — [[лён]], [[каноплі]]), [[жывёлагадоўля]] (коні, буйная і дробная рагатая жывёла, свіні і інш.), садаводства (яблыня, груша, вішня, сліва) і агародніцтва ([[капуста]], [[морква]], агуркі, цыбуля, [[часнок]] і інш.). [[Файл:Ruszczyc Soil.png|thumb|[[Зямля (карціна Фердынанда Рушчыца)|Карціна «Зямля», 1898 год.]] Мастак [[Фердынанд Рушчыц]].]] Ворнай прыладай з даўніх часоў была [[Саха (ворная прылада)|саха]], якую лёгка мог вырабіць сам селянін і якой зручна было манеўраваць пры апрацоўцы мясцовай глебы ў лясной паласе, дзе звычайна было многа камянёў, карэнняў ці пнёў. Саха мела свае рэгіянальныя разнавіднасці: 1) палеская саха (ці іначай — «літоўская» або «падляшская саха»), якую цягнула пара валоў; 2) віцебская саха (ці іначай — «перакладка» або «руская саха»), якую цягнуў адзін [[конь]]; і 3) падняпроўская саха (ці іначай — «магілёўская» або «беларуская саха») — цягнуў конь. Збожжавыя культуры жалі [[серп|сярпамі]], касілі косамі, прыбіралі віламі і граблямі. З XIX ст. сталі выкарыстоўвацца жалезны [[плуг]] і жалезная [[барана]]. Традыцыйнымі падсобнымі промысламі сялян былі [[збіральніцтва]] (грыбы, ягады, лекавыя травы), [[бортніцтва]] (пчалярства), [[паляўніцтва]], [[рыбалоўства]] ў [[рака|рэках]] і [[возера|азёрах]], гонка [[смала|смалы]] і [[дзёгаць|дзёгцю]] (на Палессі і Падняпроўі). У 2020 годзе «Культура [[бортніцтва]] Беларусі і Польшчы» была ўнесена ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Было развіта пляценне рагож і цыновак з лыка (у XIX ст. асабліва славіліся вырабы з Чэрыкаўскага і Рагачоўскага паветаў Магілёўскай губерні і Бабруйскага, Барысаўскага паветаў Мінскай губерні), выраб [[бочка|бочак]] і [[кола]]ў (вялікага прафесіяналізму ў XIX ст. гэта дасягнула ў Чавускім, Магілёўскім, Аршанскім і Гомельскім паветах Магілёўскай губерні і Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 163, 189, 206—208, 253.</ref>. <center> <gallery perrow="5"> File:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|Іканастас [[Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)|Свята-Мікольскай царквы ў Магілёве]], XVII стагоддзе. File:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|[[Царскія вароты]] ''(дрэва, разьба, пазалота)'', XVIII стагоддзе ([[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]). File:Святы Мікалай Цудатворац 03 (not crop, please).JPG|Ікона Св. Мікалая Цудатворца ''(дрэва, алей)'', канец XVIII — пачатак XIX стагоддзяў [[Бабічы (Чачэрскі раён)|Вёска Бабічы (Чачэрскі раён)]] File:Майстар з в. Нахаў, Калінкавіцкі раён, Ручнік, 1910-гг..jpg|Тканы [[ручнік]] з вёскі Нахаў (каля [[Калінкавічы|Калінкавічаў]]), 1910-ыя гады. File:Кафля з гарадзішча на р. Менка.jpg|Фрагмент высокамастацкай паліванай кафлі, зробленай у [[Мінск]]у, XVI—XVII стагоддзі. </gallery> </center> [[Файл:Carskija varoty 002.jpg|150px|thumb|[[Царскія вароты]] з [[салома|саломы]] ([[Заходняе Палессе]]), XIX стагоддзе (Вышыня звыш 2 метраў).]] Было паўсюдна развіта цяслярства, сталярства, [[кавальства]] і [[ганчарства]]. Высокай якасцю і майстэрствам славіліся вырабы з белаглінянай керамікі з роспісам ангобам у вёсцы [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]]<ref name="ReferenceF">Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 242.</ref>, а таксама вырабы з {{нп3|Ганчарства на Пружаншчыне|чорналашчонай керамікі ў Пружанах, Ружанах|be-x-old|Ганчарства на Пружаншчыне}} і [[Поразава|Поразаве]] (Брэсцкі павет)<ref name="ReferenceF"/>. Высокім прафесіяналізмам у шапавальным занятку ў XIX ст. славіліся майстры ў Чавускім, Мсціслаўскім і Рагачоўскім паветах Магілёўскай губерні<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 269—270.</ref>. Вытворчасць і апрацоўка скуры і футра была на высокім узроўні ў майстроў Магілёва, Віцебска, Мазыра, Смаргоні і Шклова<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 271—273.</ref>. [[Файл:Павук у Магілёўскім этнаграфічным музеі.jpg|180px|thumb|[[Павук (упрыгажэнне)|Саламянае ўпрыгажэнне («павук»)]] у [[Магілёўскі этнаграфічны музей|Магілёўскім этнаграфічным музеі]]. Фота 2022 года.]] Паўсюдна было развіта [[Беларускае народнае ткацтва|народнае ткацтва]] ([[лён]], [[каноплі]], [[аўчына]]), пляценне з [[салома|саломы]] і лазы, у тым ліку дэкаратыўнае<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 253—263, 297—299.</ref>. Вялікай эстэтыкай адзначаюцца лазовая мэбля з Магілёўскай губерні і саламяныя іканастасы Заходняга Палесся (захавалася некалькі фенаменальных [[Царскія вароты|царскіх варот]], створаных з [[салома|саломы]] ў пачатку XIX ст.)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 261—263.</ref>. Паводле ацэнкі беларускага мастацтвазнаўцы і этнолага [[Яўген Міхайлавіч Сахута|Яўгена Сахуты]], менавіта [[беларускае саломапляценне]] за сваю развітасць і дасканаласць (як традыцыйныя ўзоры, так і сучасную творчасць майстроў — ад простых бытавых прадметаў да сапраўдных твораў мастацтва) можна лічыць своеасаблівым і адметным феноменам у нацыянальнай культуры Беларусі і ўнікальнай з’явай у народным мастацтве [[Еўропа|Еўропы]] ўвогуле<ref>''Сахута, Я. М.'' Народнае мастацтва. — Мінск, 2015. — С. 98, 176.</ref>. У 2022 годзе традыцыя беларускага саломапляцення (мастацтва, рамяство, уменні) унесена ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/straw-weaving-in-belarus-art-craft-and-skills-01889 Straw weaving in Belarus, art, craft and skills]</ref>. На высокім узроўні было мастацкае [[ткацтва]] (карункавыя [[ручнік]]і і [[абрус]]ы), [[вышыўка]] (асноўныя тэхнікі — набор і падліковая гладзь чырвоным і чорным колерам), вытворчасць глінянай цацкі і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 241, 245, 317—320, 331—333.</ref> Асабліва славяцца [[Неглюбскія ручнікі|неглюбскія]] і [[мотальскія ручнікі]]. Атрымалі распаўсюджанне і [[Пісанка|размаляваныя пісанкі]] (белы ўзор на чырвоным, чорным або карычневым фоне), блізкія па стылі да пісанак [[Украінскае Палессе|украінскага Палесся]] і [[Польшча|Польшчы]]. У XIX ст. вялікага майстэрства і шырокага распаўсюджання дасягнуў мастацкі роспіс [[куфар|куфраў]], якія нават набывала [[шляхта]] ([[дваранства]]) для ўласных патрэб. Высокага ўзроўню ў XVII—XIX стст. дасягнула майстэрства вытворчасці [[гарэлка|гарэлкі]] з прымяненнем перадавых тэхналогій<ref>''Козловский, П. Г.'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. — Минск, 1974. — С. 76, 81—82; ''Улащик, Н. Н.'' Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии. — Москва, 1965. — С. 255—261.</ref>. Напрыклад, у маёнтку [[Высокае]], які належаў князям [[Сапегі|Сапегам]], у другой палове XVIII ст. выгатаўлялася нават невялікая колькасць апельсінавай гарэлкі адмыслова для магнацкага стала<ref>''Козловский, П. Г.'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. — Минск, 1974. — С. 76.</ref>. У гарадах прафесійныя рамеснікі ў канцы XV — пачатку XX ст. аб’ядноўваліся ў цэхі. Высокім майстэрствам славіліся беларускія цэхавыя майстры ў разьбе па дрэву, асабліва з Падняпроўі ([[Орша]], [[Магілёў]], [[Шклоў]]), якія дасягнулі вышынь у архітэктурнай разьбе і зрабілі шмат шэдэўраў («[[беларуская рэзь]]»). У заходніх рэгіёнах была развіта драўляная скульптура (крыжы, капліцы, выявы святых) і выраб разбяных калаўротаў. У 2024 г. беларуская [[выцінанка]] ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА<ref>[https://kultura.gov.by/be/news/belorusskaya-vytinanka-vklyuchena-v-spisok-nematerialnogo-kulturnogo-naslediya-yunesko/ Беларуская выцінанка ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]</ref>. У XX ст. традыцыйныя заняткі і рамёствы паступова згасаюць, хоць гэты працэс не ішоў так хутка ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ў міжваенны перыяд (1921—1939) была ў складзе Польшчы і дзе традыцыйная культура захоўвалася даўжэй, чым у прымежнай [[БССР|савецкай Беларусі (БССР)]]. Так, у 1920—1950-я гг. у [[Заходняе Палессе|Заходнім Палессі]] стаў папулярным кісцевы роспіс вясковай мэблі. У савецкай Беларусі ў асобных раёнах стаў папулярным [[Маляваныя дываны|роспіс дываноў алейнымі і клеявымі фарбамі па палатне]] (напрыклад, у Слуцкім раёне творчасць мастачкі [[Алена Андрэеўна Кіш|Алены Кіш]]). <gallery perrow="5"> Файл:Фрагмент фартуха, 1900-я гг., Клімавіцкі раён.jpg|Фрагмент тканага жаночага [[Фартух у беларускім народным касцюме|фартуха]] з [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]], 1900-я гады. Файл:Haradnaja, Lihor Hmir, Jaryna Jaromič. Гарадная, Лігор Гмір, Ярына Яроміч (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Выраб белаглінянай керамікі ў вёсцы [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]], фота 1912 года. Файл:Музей старажытнабеларускай культуры 37.jpg|[[Чорназадымленая кераміка|Чорналашчоная кераміка]] з [[Поразава]] і [[Пружаны|Пружан]]. Файл:Музей старажытнабеларускай культуры 33.jpg|Камянецкія разныя [[Прасніца|прасніцы]] (дэталі [[калаўрот]]аў). Файл:Belarusian Straw Bird.jpg|Цацка-птушка з саломы. Файл:Баяры. Капліца (02) крыж.jpg|Каваны крыж на капліцы ў [[Баяры (Глыбоцкі раён)|вёсцы Баяры (Глыбоцкі раён)]], XIX ст. Фота 2015 года. Файл:Тканіны ў Слуцкім этнаграфічным музеі 01 crop.jpg|Традыцыйныя сельскія самаробныя тканіны XX стагоддзя ([[Слуцкі краязнаўчы музей]]). Файл:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 Oksana Arakcheeva.jpg|Мастачка [[Аксана Барысаўна Аракчэева|Аксана Аракчэева]] на выстаўцы [[маляваныя дываны|маляваных дываноў]] [[Алена Андрэеўна Кіш|Алены Кіш]]. Фота 2013 года. Файл:Krošyn. Крошын (2008).jpg|Каваная жалезная [[Люстра (прыбор)|люстра]], 1881 г. Каваль [[Паўлюк Багрым|Павел Багрым]]. Файл:Belarusian folk art - Horse made of straw - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Цацка-конь з саломы, вышыня каля 1,2 м. ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]). </gallery> === Тыпы пасяленняў і жытла === [[Файл:В. Азярцо - Пакроўская царква PICT1084.jpg|thumb|[[Свята-Пакроўская царква з Логнавічаў|Пакроўская царква з вёскі Логнавічы]], XIX стагоддзе ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).]] Традыцыйнымі тыпамі пасяленняў з даўніх часоў былі [[вёска]], [[сяло]] і [[горад]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 18—23.</ref>. У XV—XVI стст. да традыцыйных тыпаў дадаюцца і атрымліваюць шырокае распаўсюджанне новыя тыпы пасяленняў — [[мястэчка]], [[Двор, рэзідэнцыя феадала|шляхецкі двор (сядзіба)]], [[ваколіца]], [[засценак]], [[фальварак]], [[замак]]-рэзідэнцыя [[манарх]]а ці магната; у XVII ст. — [[палац]] (неўмацаваная рэзідэнцыя); у канцы XIX ст. — [[хутар]]; у 1938 г. — [[пасёлак гарадскога тыпу]]; у пачатку XXI ст. — [[аграгарадок]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 22—23, 38—39, 51, 100, 105, 240; ''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 34—40, 172, 177.</ref>. Да сярэдзіны XX ст. самым распаўсюджаным тыпам пасялення была вёска, у якой жыла большая частка беларускага насельніцтва. Гістарычна склалася некалькі тыпаў планіроўкі [[Беларуская вёска|беларускіх вёсак]]<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 33.</ref>: 1) скучаная (бессістэмная) — самая старажытная, паўсюль пашыраная і найболей захоўвалася да XIX ст. у Віцебскім Паазер’і і [[Усходняе Палессе|Усходнім Палессі]] (з-за адаптацыі да складанага рэльефу), асабліва ў [[шляхта|шляхецкіх]] [[ваколіца]]х; 2) лінейная ([[хата|хаты]] ставіліся ўздоўж дарогі з аднаго боку) — лінейная вёска магла складацца з 3-5 ліній і шырокае распаўсюджванне атрымала ў XVI—XVII стст.; 3) вулічная (хаты ставіліся ўздоўж дарог з абодвух бакоў, тарцом да дарогі) — атрымала распаўсюджанне пасля [[Валочная памера|валочнай памеры (1557)]] і з’яўляецца характэрнай рысай беларускай вёскі дагэтуль. Звычайная колькасць сялянскіх двароў у вёсцы была ад 10 да 100 (буйныя вёскі пераважалі ў [[Палессе|Палессі]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 24.</ref>. [[Файл:VillageStreetState museum of folk architecture and life.JPG|thumb|Вясковая вуліца з [[хата]]мі, XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту).]] Тыповы сялянскі двор (які разам з зямельным участкам утвараў сялянскую сядзібу) складаўся з хаты, [[свіран]]а (''[[клець|клеці]]''), навеса для дроў і прылад працы (''паветкі''), хлява для жывёлы, загона для вечак, адрыны для сена (''[[еўня]]'', ''[[асець]]'', ''[[пуня]]'', ''[[гумно]]'') і інш.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 95.</ref> Вылучаецца тры асноўныя тыпы планіроўкі сялянскіх двароў: 1) [[вяночны двор]] — увесь комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў ўтварае звязаны прамавугольнік або квадрат; 2) [[пагонны двор]] — жылыя і гаспадарчыя пабудовы ставіліся ў прамую лінію, у некалькі дзясяткаў метраў; 3) незвязаныя пабудовы (з’явіўся нядаўна, часцей сустракаецца ў цэнтральных і заходніх раёнах [[Беларусь|Беларусі]])<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 97—101; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 242—246.</ref>. Існавалі таксама варыянты П-падобнай і Г-падобнай планіроўкі сялянскага двара<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 101.</ref>. Беларускі дом увасабляў мадэль [[свет]]у, ідэю адзінства пакаленняў і быў сугучны і сумерны чалавеку<ref name="realty.ej.by"/>. Пачатковае аднакамернае драўлянае бярвеністае жытло [[сяляне|сялян]] (''[[хата]]'') у вёсцы эвалюцыянавала ў 2-3-4-камерныя драўляныя бярвеністыя пабудовы з двухсхільным, радзей чатырохсхільным дахам, пакрытым [[салома]]й ці [[гонта]]й. Тыповыя планіроўкі традыцыйнай сялянскай хаты: 1) пакой (святліца) + сенцы; 2) [[пакой]] + [[сенцы]] + [[камора]] ([[клець]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 246; ''Чаквін, І.'' Беларусы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 304; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261.</ref>. Паступова з’явіўся трэці варыянт планіроўкі хаты, калі гаспадарчы пакой набыў жылую функцыю: 3) пакой + сенцы + пакой. Пазней яшчэ больш ускладнілася ўнутраная планіроўка жытла, калі вылучаліся асобныя дадатковыя памяшканні<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 115—116; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 246.</ref>. [[Файл:Выстаўка ікон Бабіцкай школы. Афармленне экспазіцыі 01.JPG|thumb|150px|Іконы [[Бабічы (Чачэрскі раён)|бабіцкай школы]], XIX стагоддзе ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]).]] Унутраная планіроўка жылога пакоя хаты доўгі час была ўстойлівай — [[печ]] размяшчалася ў правым або левым куце ад уваходу і вусцем была звернута да доўгай [[сцяна|сцяны]] з [[акно]]м. У процілеглым куце (па дыяганалі ад печы) знаходзіўся [[Покуць|«чырвоны кут» (''покуць'')]] — самае ганаровае месца ў хаце. Там стаяў [[стол]] і знаходзілася [[ікона|ікона (''абраз'')]], ахопленая звычайна вышываным [[ручнік]]ом-набожнікам. Уздоўж сцен размяшчаліся [[Лава (мэбля)|лаўкі]], на якіх елі за сталом. Ад печы ўздоўж глухой сцяны былі [[палаці]], на якіх спалі. Невялікія лаўкі (''услоны'') стаялі і каля дзвярэй. Пазней у хаце з’явіліся [[ложак|ложкі]]. На сцяне і на кухні былі [[Паліца (мэбля)|паліцы]] для [[посуд]]у. Крыніцай святла быў [[лучнік]] (''светач''). Інтэр’ер пакояў і [[мэбля]] сялянскай хаты афармляўся рознымі карункамі, даматканымі [[ручнік]]амі, [[абрус]]амі і [[покрыва]]мі, [[дыван]]амі і [[коўдра]]мі<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 111—115.</ref>. Сялянскія хаты часта ўпрыгожваліся з вонкавага боку дэкаратыўна-архітэктурнымі арнаментамі: разное трохляпёскавае суквецце — сімвал жывога, елачка — дрэва жыцця, палоска зубчыкаў — засеянае поле, і г.д.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 30.</ref> Хаты да канца XIX ст. не фарбаваліся і мелі колеравую гаму сваіх будаўнічых матэрыялаў (дрэва, валун, вапна, гліна)<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 27.</ref>. У XX ст. вёскі ўзбуйняліся, замест драўляных хат пачалі будавацца [[цэгла|цагляныя]] аднапавярховыя дамы (з [[вадаправод]]ам і газам), пакрытыя [[шыфер]]ам ці [[бляха]]й, а ў XXI ст. — нярэдка двухпавярховыя [[катэдж]]ы<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 174.</ref>. З 1930-х гг. адпала патрэба ў некаторых пабудовах, напрыклад, памяшканнях для абмалоту збожжа, утрымання коней, валоў і інш.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 170—172.</ref> <gallery perrow="5"> File:Строчыца. Музей народнага дойлідства (03).jpg|Інтэр’ер сялянскай хаты, XIX стагоддзя ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]). File:Stročycy - 02.jpg|Інтэр’ер сялянскай хаты з [[Беларускія кросны|кроснамі]], XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту). File:В. Азярцо - гумно зь в. Лучнікі PICT0973.jpg|[[Гумно]] з [[Лучнікі|вёскі Лучнікі]], XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту). File:Дом-музэй.JPG|[[Сядзіба Міцкевічаў (Завоссе)|Шляхецкая сядзіба роду Міцкевічаў ''(рэканструкцыя)'']] у [[Завоссе|Завоссі]], 2-я палова XVIII стагоддзя. Фота 2012 года. File:Застройка площади Рынок, дома ремесленников (XVIII век) 2.jpg|Дамы рамеснікаў у [[Паставы|Паставах]], 2-я палова XVIII стагоддзя. Фота 2013 года. </gallery> [[Файл:Косаўскі замак.jpg|thumb|[[Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі|Шляхецкая сядзіба роду Касцюшкаў]] ''(рэканструкцыя)'' ва ўрочышчы [[Мерачоўшчына]] на фоне [[Косаўскі палац|Косаўскага палаца]]. Фота 2012 года.]] Двор і жытло [[феадал]]а ([[шляхта|шляхціца]], [[дваране|двараніна]]) вызначаліся яго багаццем і [[густ]]ам<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 234.</ref>. Двары малазаможнай шляхты мала чым адрозніваліся ад сялянскіх хат і толькі з XVII ст. атрымалі такі абавязковы элемент як [[калона|калоны]] на [[ганак|ганку]] ([[порцік]]), чаго не маглі мець сялянскія хаты, — сімвал шляхецкага гонару<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 161; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 240.</ref>. Рэзідэнцыі заможных феадалаў (драўляныя і мураваныя замкі) з XVI ст. набывалі свецкія стылявыя рысы<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 157.</ref>. Распаўсюджанню [[палац]]авых рыс у іх забудове садзейнічала з XVII ст. [[барока]], а пазней і іншыя модныя заходнееўрапейскія [[Архітэктурны стыль|архітэктурныя стылі]]. Заходнееўрапейскія стылі паўплывалі і на афармленне інтэр’ераў заможных рэзідэнцый<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 157—158; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 241.</ref>. Шляхецкія двары з XVII—XVIII стст. звычайна набывалі адмысловую планіроўку: уяздная брама са шляхецкім родавым гербам, ліпавая алея, чысты двор перад палацам («круг»), [[палац]], [[сад]] (ці [[парк]]), агарод (ці ягаднікі), вадаём, гаспадарчыя пабудовы (на акрайку) і г.д.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 37—38; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 235.</ref> Не раз з XV ст. перабудоўвалася рэзідэнцыя [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя (караля)]] у [[Гродна|Гродне]] — [[Стары замак (Гродна)|Стары замак]], на супраць якога ў 1737—1751 гг. быў пабудаваны яшчэ і [[Новы замак (Гродна)|Новы каралеўскі замак]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 115—116.</ref>. [[Гродна|Статус каралеўскага горада]] яшчэ болей узрос, калі ў [[1673]] г. была прынята соймавая канстытуцыя, паводле якой у [[Гродна|Гродне]] меў праводзіцца кожны трэці [[сойм Рэчы Паспалітай]]; тут жа прайшоў і [[Гарадзенскі сойм (1793)|апошні сойм Рэчы Паспалітай (у 1793 г.)]], на якім быў зацверджаны [[другі падзел Рэчы Паспалітай]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.). — С. 100, 243.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Скокі. Сядзіба Нямцэвічаў. 2020 (03).jpg|[[Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў (Скокі)|Палац Нямцэвічаў у Скоках, 1770-ыя гады.]] Фота 2013 года. File:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|[[Мірскі замак|Мірскі замак — рэзідэнцыя Іллінічаў, пачатак XVI ст.]] Фота 2014 года. File:Grodna 1600.jpg|[[Стары замак (Гродна)|Стары каралеўскі замак]] на панараме [[Гродна]], 1600 г. Гравюра [[Томаш Макоўскі|Томаша Макоўскага]]. File:Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII).jpg|[[Новы замак (Гродна)|Новы каралеўскі замак]] у [[Гродна|Гродне]], 2-я палова XVIII стагоддзе (сучасны малюнак). File:Grodno Saint Francis Xavier Cathedral IMG 1339 2175.jpg|[[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|Касцёл Св. Францішка Ксаверыя ў Гродне]], каля якога былі будынкі соймавай залы ([[Пасольская ізба|Пасольскай ізбы]] і [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената Рэчы Паспалітай]]). </gallery> === Грамадскія традыцыі і святы === {{main|Абрады і звычаі беларусаў}} У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] сфарміраваліся розныя праслойкі [[феадалізм|феадальнага грамадства]] — [[феадалы|феадалы (шляхта)]], [[мяшчане]] і розныя катэгорыі [[сяляне|сялян]]. Формай [[шлюб]]у была [[манагамія]], бо вызначалася [[хрысціянства]]м. Сялянскія [[сям'я|сем’і]] да [[Валочная памера|валочнай памеры (1557)]] былі звычайна вялікія (сваякі 2-3 пакаленняў, якія вялі супольную гаспадарку), а пасля яе — з’явілася і малыя сем’і (шлюбная пара і іх дзеці)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 100—102.</ref>. Кіраўніком сям’і быў бацька, а ў выпадку яго смерці — маці (пры адсутнасці дарослага сына)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 103.</ref>. Было распаўсюджана [[прымацтва]] (прыманне ў сям’ю — зяця і чужакоў)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 101, 103.</ref>. У [[Феадалізм|феадальны перыяд]] сялянскія гаспадаркі ўваходзілі ў склад [[Сельская абшчына|сялянскай грамады (сельскай абшчыны)]], унутранае жыццё якой рэгулявалася сходам («капой» — «копным судом») і рознымі абшчыннымі традыцыямі — традыцыя супольнай дапамогі члену абшчыны ([[Талака (звычай)|талака]], [[Сябрына, звычай|сябрына]], [[Бонда, звычай|бонда]]); традыцыя супольнага адпачынку (вечарыны); [[прастольнае свята]] (дзень святога апекуна мясцовай парафіі); частаванне адзін аднаго свежыной, мёдам і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 110—113, 115; Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве / Т. А. Навагродскі [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2009. — С. 157—158.</ref> З [[1861]] г. сталі дамінаваць малыя сялянскія сем’і і прыватныя гаспадаркі, што не адмаўляла ўзаемадапамогі аднавяскоўцаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 265, 273—274.</ref>. Паэма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]» алегарычна лічыцца «[[энцыклапедыя]]й» жыцця беларускага [[сяляне|сялянства]] канца XIX — пачатку XX ст. [[Файл:Škłoŭ-ratuša 01.jpg|left|thumb|[[Шклоўская ратуша|Ратуша ў Шклове]], 1770-я гады. Фота 2012 года.]] Жыццё гараджан вызначалася гарадскім правам (у тым ліку, [[магдэбургскае права|магдэбургскім правам]]), [[Гільдыі|цэхавымі]] статутамі і рэлігійнымі традыцыямі<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 119—123.</ref>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''«Свабода — наймілейшая і найудзячнейшая, пад ёю мы нарадзіліся, жывем і хочам яе цэлую, непарушаную нашчадкам сваім пакінуць»'' ([[1605]] год). Беларуская шляхта [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]<ref>''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 347.</ref>. |} Адносіны паміж [[шляхта|шляхціцамі]] рэгуляваліся шляхецкімі правамі, дзяржаўнымі інстытутамі і сваімі непісанымі традыцыямі шляхецкай годнасці і салідарнасці<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 33—35.</ref>. У [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] беларуская [[шляхта]] сумесна з польскай, украінскай і літоўскай утваралі поліэтнічную саслоўную супольнасць («шляхецкі народ Рэчы Паспалітай», а асобна ў рамках [[ВКЛ]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]] — «абодва народы»), асновай якога былі толькі некаторыя кампаненты агульнай самасвядомасці, польскай шляхецкай культуры, [[Каталіцызм|каталіцкая канфесія]] і [[польская мова]]<ref>''Чаквін, І.'' Беларусы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 304; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 95, 99, 178—179, 181.</ref>. У [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] існавала фармальна-юрыдычная адасобленасць [[ВКЛ]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]] (асобнае войска, скарб, біццё манеты, дзяржаўная канцылярыя, сімволіка, сістэма пасад, [[Статуты ВКЛ|уласныя законы ВКЛ, сабраныя ў Статуце]], і г.д.)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 178; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 203.</ref>. [[Статуты ВКЛ]] прадугледжвалі [[вена, маёмасць|вена]] — маёнтак (уласнасць) [[жонка|жонкі]], які пасля [[шлюб]]у афармляўся на імя [[муж]]а, з мэтай маёмаснага забеспячэння жонкі ў выпадку спынення шлюбу. Гэта (разам з іншымі культурнымі традыцыямі) дазваляла ў ВКЛ жанчыне-[[шляхта|шляхцянцы]] займаць даволі высокі статус у грамадстве, чаго не мелі [[жанчына|жанчыны]] падобнага [[саслоўе|саслоўя]] ў іншых [[Еўропа|еўрапейскіх краінах]]<ref>''Сліж, Н.'' Статус жанчыны-шляхцянкі ў ВКЛ (XVI—XVIII стст.) // Беларускі гістарычны часопіс. — 1996. — № 4. — С. 57—66.</ref>. Калі яшчэ ў [[XVI ст.]] [[эліта]] была ў многім блізкай да традыцыйнай культуры сялянства па ўспрыняцці свету і святочным абрадам (якія захоўвалі многія дахрысціянскія ўяўленні аб еднасці натуральнага і звышнатуральнага свету), то з [[XVII ст.]] культура шляхты цалкам аддалілася ад сялянскай, мела ўласныя [[Элітарная культура|выразныя элітарныя рысы]] і пераймала [[Заходняя культура|агульныя заходнееўрапейскія тэндэнцыі]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 132, 159, 165.</ref>. [[Файл:Roadside cross near Jachimoŭščyna.jpg|thumb|Каменны [[крыж]], абвязаны [[ручнік]]ом, каля [[Яхімоўшчына (Маладзечанскі раён)|вёскі Яхімоўшчына]] ([[Маладзечанскі раён]]). Фота 2013 года.]] Традыцыйныя сялянскія [[свята|святы]], [[абрад]]ы і [[звычай|звычаі]] былі звязаны ў першую чаргу з земляробчым цыклам і хрысціянскай культурай, якая ў паўсядзённым жыцці дапаўнялася некаторымі элементамі [[язычніцтва|дахрысціянскіх вераванняў]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 165—167; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 445.</ref>. Сімвалам жыццёвага шляху беларуса-селяніна лічылася доўгае палатно: на палатняны [[ручнік]] клаўся нованароджаны, ручніком абгортвалі рукі маладых на [[вяселле|вяселлі]], ганаровыя ўдзельнікі вяселля перавязвалі ручнік цераз плячо, ручнік клаўся ў труну, на ручніках апускалі труну ў магілу, ручнік абвязваўся на магільны [[крыж]], і г.д.<ref>''Фадзеева, В. Я.'' Ручнік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437.</ref> Найстаражытнейшае боства ў беларускай міфалогіі (і амаль як жывая істота-карміцелька) — [[Маці-Зямля]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 166.</ref> — у канцы XIX ст. сярод прафесійных беларускіх паэтаў стала персаніфікацыяй [[Беларусь|Беларусі]] — у выразах «Маці-зямліца»<ref>Гл. напрыклад, творчасць [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]]. Гл.: Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 289.</ref> і «Маці-зямля беларуская»<ref>[[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938) параўноўваў вядомага дзеяча беларускай гісторыі [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] з «Маці-зямлёй беларускай»: «Эдвард Вайніловіч быў жывым увасабленнем любові да маці-зямлі, якая яго нарадзіла і выхавала, быў звязаны з ёй усёй сваёй душой. Калі ён казаў, я меў дзіўнае ўражанне, што яго вуснамі прамаўляе [[Беларусь|маці-зямля беларуская]], што ў словах адбіваюцца думкі і пачуцці тых доўгіх-доўгіх шэрагаў пакаленняў, якія на гэтай зямлі і з гэтай зямлі жылі, на ёй і для яе працавалі і трывалі». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Edward Woyniłłowicz… С. 63.</ref>. «Маці-зямліца» стала паэтычным зваротам да радзімы ў вершы [[Янка Лучына|Янкі Лучыны]] [[Роднай старонцы|«Роднай старонцы» (1891)]], радкі якога [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] паставіў эпіграфам да сваёй шматтомнай даследчай працы «Беларусы» (т. 1-3, 1903—1922). У знак шчырай веры ў вёсках і на скрыжаваннях дарог ставіліся [[Беларускія народныя крыжы|драўляныя хрысціянскія крыжы]] (часта па 6-8 метраў вышынёй)<ref>''Раманюк, М.'' Беларускія народныя крыжы. — Вільня : Наша Ніва, 2000. — С. 157, 161, 163.</ref>, якія мелі сціплы дэкор, але часта абвязваліся [[Аброчныя тканіны|аброчнымі тканінамі]] (звычайна — узорыстымі [[ручнік]]амі) — адмысловым ахвяраваннем людзей у іх крызісных сітуацыях<ref>''Фадзеева, В. Я.'' Аброчныя тканіны // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 16.</ref>. [[Файл:Luninets - Orthodox crosses on Shyrokaya street - 1920s AD.jpg|left|thumb|Праваслаўныя крыжы на скрыжаванні вуліц у [[Лунінец|Лунінцы]], фота 1920—1930-х гадоў ([[Заходняя Беларусь]]).]] Галоўныя каляндарныя і рэлігійныя святы: зімой — [[Каляды]], [[Грамніцы]]; вясной — [[Масленіца]] і [[Вялікдзень]]; летам — [[Сёмуха|Троіца (Сёмік, Сёмуха)]], [[Купалле|Іванаў дзень (Купалле)]]; святы [[Ураджай|ўраджаю]] ([[Зажынкі]], [[Дажынкі]], [[Багач]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 167; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 445.</ref>. На год было некалькі дзён памінання продкаў: паводле каталіцкага звычаю, асноўным памінальным днём быў Дзень Усіх Святых восенню ([[Дзяды]], Задушны Дзень), у праваслаўных — на Масленіцу (масленічныя Дзяды), пасля Вялікадня ([[Радаўніца]], Наўскі Вялікдзень) і на [[Сёмуха|Сёмуху (траецкія Дзяды)]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 279; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 490, 493.</ref>. Галоўнымі момантамі радзільнага абраду было разбіванне чыгунка, пачастунак [[Бабіна каша|бабінай кашай]], катанне бабкі-павітухі на баране, санках, на конях<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 466.</ref>. З сямейных абрадаў найболей маляўнічым было [[вяселле]], якое магло доўжыцца некалькі дзён: найболей важнымі момантамі лічыліся пасад нявесты і жаніха, выкуп [[Каса (інструмент)|касы]], падзел [[каравай|каравая]], завязванне рук маладых [[ручнік]]ом<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 277—278.</ref>. Пахавальны абрад захаваў архаічныя рысы — памінальная трапеза з абавязковай [[куцця|куццёю]], запальванне [[свечка|свечак]] і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 166.</ref> [[Файл:Обряд кумления.JPG|thumb|Абрад кумлення на [[Сёмуха|Сёмуху]]. Фота 2008 год.]] На галоўнае зімовае свята ([[Каляды]]) дзяўчаты варажылі аб сваім лёсе, спявалі калядкі і шчадроўкі, ладзілі калядную гульню «[[Жаніцьба Цярэшкі]]» (хлопцы і дзяўчаты гулялі жартоўнае [[вяселле]] з эратычным падтэкстам) і каляднае прадстаўленне — [[Шчодры вечар|хаджэнне з «казой»]], якое сваімі каранямі ішло да старажытных татэмічных культаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 446, 452, 460.</ref>. Беларускі навагодні абрад «[[Цары Каляды]]» быў уключаны ў 2009 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/rite-of-the-kalyady-tsars-christmas-tsars-00308 Rite of the Kalyady Tsars (Christmas Tsars)]</ref>. З усходнеславянскіх народаў абрадавы характар сустрэчы вясны («[[Гуканне вясны]]») даўжэй за ўсё захаваўся ў беларусаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 473—475.</ref>. На [[Вялікдзень (народная традыцыя)|Вялікдзень]] выконваўся [[валачобны абрад]], абмалёўвалі і каталі яйкі; на другі дзень Вялікадня вадзілі [[карагод]]ы<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 483—484.</ref>. У 2019 годзе веснавы абрад «[[Юраўскі карагод]]» у вёсцы [[Пагост (Жыткавіцкі раён)|Пагост]] [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] ўнесены ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Найболей архаічныя рысы сярод традыцыйных свят захавала [[Купалле]]: ноччу палілі вогнішчы і скакалі праз іх, шукалі цудадзейную кветку папараці, купаліся, варажылі, пускалі вянкі па вадзе<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 498—500.</ref>. На [[Дажынкі]] плялі дажынковы вянок з каласоў, упрыгожвалі апошні сноп, спявалі, ладзілі святочнае частаванне<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 509—512.</ref>. Менавіта традыцыйным святам і звычаям прысвечаны вершаваныя творы пачынальніка новай беларускай літаратуры [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Мацінкевіча]] «Стаўроўскія дзяды», «Купала» і «Шчароўскія дажынкі», апісаныя з рамантычным этнаграфізмам. <gallery perrow="5"> File:Andriolli Gromniczna.jpg|Малюнак «Грамніцы» (выпальванне знаку крыжыка свечкай у хаце), XIX стагоддзе. Мастак [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]]. File:Калядоўшчыкі Горацкага павета , Магілёўская губерня, 1903г.jpg|[[Каляды]] ў Горацкім павеце [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Фота 1903 года. File:1997. Stamp of Belarus 0253.jpg|Калядоўшчыкі на беларускай паштовай марцы, 1997 год. File:Belarusian Easter Eggs.jpg|Беларускія [[Велікоднае яйка|фарбаваныя велікодныя яйкі]]. File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|Аповесці «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Мацінкевіча]], надрукаваныя ў 1910 г. выдавецтвам «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]». </gallery> === Вусная творчасць, музычнае мастацтва і танец === {{main|Беларускі фальклор|Музыка Беларусі|Беларускія народныя танцы|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}} [[Файл:Зялёныя Сьвяткі, Магілёў 29.06.2913.jpg|thumb|Танцы ў [[строй|беларускіх традыцыйных сялянскіх строях]] на [[Сёмуха|Сёмуху]] ў горадзе [[Магілёў|Магілёве]]. Фота 2013 года.]] [[Беларускі фальклор|Фальклорная спадчына беларусаў]], якую яшчэ здолелі зафіскаваць у XIX—XX ст. шматлікія прафесійныя даследчыкі, багатая і разнастайная па жанрам — каляндарная і сямейная абрадавая паэзія, замовы, легенды, паданні, казкі, прыказкі, прымаўкі, загадкі, народны тэатр і інш. У многіх легендах, паданнях, былічках знайшлі адлюстраванне дахрысціянскія ўяўленні [[славяне|славян]] аб паходжанні свету<ref name="ReferenceG">''Фядосік, А. С.'' Народная паэтычная творчасць / А. С. Фядосік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 347—349</ref>. Найболей архаічны пласт беларускага [[фальклор]]у, які захаваў агульныя для многіх славянскіх народаў рысы, — каляндарна-земляробчыя песні (калядкі, шчадроўкі, масленічныя, веснавыя, валачобныя, юр’еўскія, траецкія, купальскія, жніўныя, восеньскія) і сямейна-абрадавыя песні. З эпічным размахам яны падаюць як касмалагічныя матывы стварэння [[свет]]у і [[сусвет]]у, так і цэлы гаспадарчы год селяніна-земляроба. Для іх характэрна, галоўным чынам, жаночая традыцыя выканання. Менавіта валачобныя песні складаюць спецыфіку і нацыянальную адметнасць каляндарнай песеннасці беларусаў і былі больш развіты і распаўсюджаны, чым у фальклоры суседніх народаў — [[палякі|палякаў]], [[рускія|рускіх]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. Валачобныя песні выконваліся на [[Вялікдзень]] падчас абходу двароў [[вёска|вёскі]] валачобнікамі (дарослыя мужчыны), якія жадалі гаспадарам ураджаю ў [[Поле (сельская гаспадарка)|полі]] і багацця ў [[хата|хаце]]. Вялікай колькасцю вылучаюцца таксама пазаабрадавыя песні — лірычныя (пра каханне), жартаўлівыя «талочныя» (якія праслаўлялі салідарнасць і ўзаемадапамогу), сямейна-бытавыя, карагодныя і танцавальныя («Лявоніха», «Юрачка»)<ref name="ReferenceG"/>. У XIV—XVIII стст. фарміруецца і пласт песень выключна мужчынскага выканання — лірычныя, эпічныя, гістарычныя і ваенныя песні (песні аб крыжацкіх, татарскіх, маскоўскіх і шведскіх набегах і інш.). У XIX — пачатку XX ст. узнікаюць і рэкруцкія, салдацкія, работніцкія, батрацкія, сацыялістычна-рэвалюцыйныя песні і прыпеўкі, якія адлюстроўвалі асаблівасці складанага працэсу пераходу беларускага [[грамадства]] да [[капіталізм]]а. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] склаўся спецыфічны пласт [[беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і прафесійнай творчасці — партызанскія песні<ref name="ReferenceG"/>. Захаваліся шматлікія і цікавыя народныя [[балада|балады]] («Была я ў матулі адна»), [[легенда|легенды]] («Колькі жыць чалавеку», «Чаму ваююць сабака, кот і мышы»; у тым ліку аб некананічныя апавяданні аб тэмах і прадметах [[Біблія|Святога Пісання (Бібліі)]], паходжанні свету і апошнім часе быцця), [[паданне|паданні]] (аб заснаванні гарадоў і вёсак; узнікненні балот і азёр; схаваных у зямлі скарбах; асілках, героях-мсціўцах і разбойніках). Паданне пра пра высакароднага разбойніка [[Машэка|Машэку]], напрыклад, стала асновай для напісання паэмы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Магіла льва (паэма)|Магіла льва]]», балады [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] «Машэка» і [[опера|оперы]] [[Рыгор Пукст|Рыгора Пукста]] «Машэка» (паводле паэмы Янкі Купалы). Разнастайным з’яўляецца і казачны фальклор беларусаў — казкі пра жывёл; чарадзейныя казкі ([https://be.wikisource.org/wiki/Аб_каралевічу-чараўніку «Аб каралевічу-чараўніку»], [https://be.wikisource.org/wiki/Музыка-чарадзей «Музыка-чарадзей»]); сацыяльна-бытавыя («Мужык і пан», «Жаласлівая пані», [https://be.wikisource.org/wiki/Цудоўная_дудка «Цудоўная дудка»])<ref name="ReferenceG"/>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Вось уздумаў пан бог край Палессе стварыць''<br /> ''І людзей, і жывёлін, і птухаў;''<br /> ''І вяроўку пачаў ён з праменьчыкаў віць,''<br /> ''І сівую патыліцу чухаў.'' ''Па вяроўцы з нябёс апусціўся ў ваду, —''<br /> ''Бог — вялікі штукар на ўсе рукі;''<br /> ''Захапіў ён з сабой самаграйку-дуду, —''<br /> ''Маюць сілу вялікую гукі. <…>'' ''Прамяністым агнём сонца грэе зямлю,''<br /> ''Аздабляе луг свежы і сочны.''<br /> ''Цеплыня… Хоць дзіцё палажы на раллю,''<br /> ''Дык пачне тут расці відавочна. <…>'' ''Ой, пачатку няма, ой, канца не відаць''<br /> ''Шчыр-красе агняцветаў і фарбаў.''<br /> ''Вось давай на дудзе бог іграць ды іграць —''<br /> ''І з’явіліся новыя скарбы…''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Змітрок Бядуля]] «Палескія байкі» (1922)''<ref>''Бядуля, З.'' Збор твораў : у 5 т. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. — С. 228—229.</ref> |} У [[1922]] г. паэт [[Змітрок Бядуля]] апублікаваў у [[Мінск]]у свой высокамастацкі [[эпас]] «Палескія байкі» — першы беларускамоўны эпас аб стварэнні [[Свет]]у, — цэнтрам якога з’яўляецца «край Палессе». Матэрыялам для Змітрака Бядулі сталі [[Касмагонія (беларуская міфалогія)|касмагенічныя]] байкі сялян беларускага [[Палессе|Палесся]], якія ў сваіх байках стварылі сабе фантастычны свет, своеасаблівую філасофію змагання [[дабро|дабра]] і [[зло|зла]], арыгінальныя разважанні аб жыцці і смерці<ref>''Бядуля, З.'' Збор твораў : у 5 т. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. — С. 384.</ref>. Сярод самых любімых і распаўсюленых інструментаў былі — духавыя ([[жалейка]], [[Дудка (інструмент)|дудка]], [[беларуская дуда]], драўляныя і гліняныя [[флейта|флейты]], рог, [[труба]]), струнныя ([[цымбалы]], [[скрыпка]], [[колавая ліра]], народны кантрабас «[[басэтля]]») і ідзіяфоны (ляскоткі, талеркі, трохвугольнік, варган)<ref name="ReferenceH">''Мажэйка, З. Я.'' Народная музыка / З. Я. Мажэйка, І. Д. Назіна // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 346—347.</ref>. Стаўленне да любімых інструментаў як спосаба музыкай выказаць сваю душу адлюстроўвалася і ў прафесійнай паэзіі. Паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]] ў сваім [[Лірнік вясковы (Сыракомля)|вершы «Лірнік вясковы»]] атаясаміў сябе з рамантычным вандроўным [[лірнікі|лірнікам]] — і такая мянушка за паэтам замацавалася. Паэт [[Янка Лучына]] прысвяціў свайму паэтычнаму шляху верш «Лірнік вясковы»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 426.</ref>. У 1857 г. паэт [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] апублікаваў свой зборнік «Дудар беларускі»<ref>У часы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «Беларуссю» называліся толькі [[Віцебская губерня]] і [[Магілёўская губерня]]. І азначэнне «беларускі» у назве «Дудар беларускі» мела рэгіянальнае значэнне — адносілася да Магілёўская губерні, дзе паэт пражываў у маёнтку Шчаўры ў [[Род Рашкоўскіх|паноў Рашкоўскіх]].</ref>. Пазней [[Аляксандр Каралевіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] назаве Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «нашым старым лірнікам»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 459.</ref>. Паэт [[Арцём Ігнацьевіч Вярыга-Дарэўскі|Арцём Вярыга-Дарэўскі]] выбраў сабе творчы псеўданім «[[Беларуская дуда|Беларуская Дуда]]». Паэт [[Францішак Багушэвіч]] назваў свой першы зборнік як «[[Дудка беларуская]]» (1891), а яшчэ — «Смык беларускі» (1894) і «Скрыпачка беларуская» (неапублікаваны). Паэт [[Янка Купала]] назваў свой першы зборнік вершаў як «Жалейка» (1908). У 1910 г. Янка Купала напісаў верш [https://be.wikisource.org/wiki/Збор_твораў_(Купала,_1925—1932)/II/Сваім_і_чужым/Лірнік_вясковы «Лірнік вясковы»] і прысвяціў яго Уладзіславу Сыракомлю, а ў 1912 г. прачытаў каля памятнага каменя ў фальварку Барэйкаўшчына<ref>''Уладзімір Мархель''. [http://lyban2009.narod.ru/Zemla/Zemla-19.htm «Не забудуцца дум тваіх словы…» Уладзіслаў Сыракомля]</ref>. Пра [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|стваральніка прафесійнага беларускага тэатра і выканаўцу беларускіх народных танцаў]] Янка Купала напісаў свой верш [https://be.wikisource.org/wiki/Шляхам_жыцьця_(1913)/V/І._Буйніцкому «Ігнату Буйніцкаму» (1911)]: «Пад дуду і пад [[цымбалы]] / Топне, прыспявае… / Сцеражыцеся, ўсе людзі: / Беларус гуляе!». З [[2017]] г. у [[Глыбокае|Глыбокім]] і [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] праходзіць міжнародны фэстываль [[дуда]]рскіх рэгіёнаў «[[Дударскі рэй]]». [[Файл:Удзельнікі калектыву падчас параду ў межах фэсту "Дударскі рэй" 2018.jpg|thumb|Удзельнікі [[Цярэшка (народны тэатр)|народнага тэатра фальклору «Цярэшка]]» на міжнародным фэстывалі дударскіх рэгіёнаў «[[Дударскі рэй]]» у горадзе [[Глыбокае|Глыбокім]]. Фота 2018 года.]] Аснову інструментальнай музыкі складалі песенныя і танцавальныя найгрышы, вясельныя маршы, імправізацыі. У XIX ст. паўсюль у краіне былі папулярнымі [[гармонік]], [[баян]], [[бубен]], [[барабан]]ы<ref name="ReferenceH"/>. Вялікай любоўю карыстаўся народны лялечны тэатр «[[батлейка]]»<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 169; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 241.</ref>. Усе святы і народныя абрады беларусаў суправаджаліся гульнямі, карагодамі і танцамі. З сялянскіх танцаў найболей архаічнымі з’яўляюцца [[карагод]]ныя («[[Жыта (карагод)|Жыта]]», «[[Кола (танец)|Кола]]», «[[Ручаёк]]», «[[:ru:Гусачок (танец)|Гусачок]]», «[[А мы проса сеялі]]» і інш.), захаваныя яшчэ з эпохі славянскіх плямён, — калі танцуючыя пад песню рухаюцца па крузе, ланцужком або двума шэрагамі насустрач адзін аднаму. У некаторых карагодных танцах вылучаюцца партыі салістаў. Самымі любімымі парна-масавымі танцамі былі шырока вядомыя ў краіне «[[Лявоніха]]», «[[Мяцеліца (танец)|Мяцеліца]]», «[[Крыжачок]]», «[[Каваль, танец|Каваль]]», «[[Мікіта, танец|Мікіта]]», «[[Каза (танец)|Каза]]» і іншыя, для якіх характэрны дынамічнасць і жыццерадаснасць, эмацыйнасць і калектыўны характар ​​выканання. Імправізацыйнасць характэрна часцей для сольных танцаў («Завейніца», «Скакуха», «Казачок» і інш.). У XIX ст. у вёсках, мястэчках і гарадах атрымалі распаўсюджанне новыя танцы — [[кадрыль]], «[[лянцай]]» (у асноўным у паўночнай і цэнтральнай Беларусі), розныя [[полька|полькі]] («[[Трасуха]]», «[[Какетка, танец|Какетка]]», «[[Трамблям]]»), [[вальс]] і іншыя, якія прыйшлі з краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]<ref>''Чурко, Ю. М.'' Народны танец / Ю. М. Чурко // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 352—354.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Batleika.JPG|Лялечны тэатр ''«[[батлейка]]»''. File:Цымбалы ў Нацыянальным гістарычным музеі РБ.JPG|[[Цымбалы]] ([[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]). File:Stamps of Belarus, 2011-874.jpg|Паштовая марка «[[Колавая ліра]]», 2011 год ([[Беларусь]]). File:Belaruski dudar - Dzisna - bf 1920 AD.jpg|Дудар з [[Беларуская дуда|беларускай дудой]] ([[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі павет]]), фотапаштоўка каля 1905 года. File:Дуда ліцвінская, created by Juras' Pankevich.jpg|[[Беларуская дуда|Беларуская дуда-муцянка]], фота 2009 года. </gallery> === Традыцыйны касцюм === {{main|Беларускі нацыянальны касцюм}} [[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XIX) (3).jpg|thumb|Граф [[Ян Караль Хадкевіч]] (1560—1621) у ''«сармацкім строі»''.]] Традыцыйны мяшчанскі ці шляхецкі касцюм упісваюцца ў агульныя заходнееўрапейскія модныя тэндэнцыі, але быў створаны своеасаблівы шляхецкі «сармацкі строй», які меў выразны нацыянальны характар. Як і ва ўсёй беларускай сялянскай культуры, у традыцыйным сялянскім касцюме перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам (пераважалі [[белы колер|белы]] і [[шэры колер|шэра-белы колер]], з дамешкам [[чырвоны колер|чырвонага]] і [[чорны колер|чорнага]])<ref name="budzma.by"/>. Традыцыйны камплект сялянскага мужчынага адзення складаўся з [[белы колер|белых]] ці шэра-белых [[кашуля|кашулі]] і [[нагавіцы|нагавіц]] (паясная вопратка), да якіх з канца XIX ст. сталі дадаваць каляровую [[бандэля|бандэлю (бандану)]] і [[камізэлька|камізэльку]]. На [[свята]] ці іншыя ўрачыстасці мужчыны насілі святочную кашулю (з адкладным каўнерыкам), падпаясываліся рознакаляровым [[Пояс, дэталь адзення|поясам]]<ref name="ReferenceI">''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 111.</ref>. Арнаментаваныя ўзоры і [[Вышыўка|вышыўку]] наносілі на [[каўнер]], манжэты і падол кашулі. Абуткам служылі звычайна [[лапці]], скураныя [[пастолы]], [[Боты, абутак|боты]], зімой — [[валёнкі]]<ref name="ReferenceI"/>. Галаўным уборам у мужчын летам быў звычайна саламяны капялюш з шырокімі палямі ([[брыль]]), вясной і восенню — валеная шапка ([[магерка]]), зімой — футравая шапка (аўчына, кучма, [[аблавуха]])<ref name="ReferenceI"/>. Праз плячо мужчыны-сяляне насілі (пры патрэбе) скураную сумку. [[Файл:Traditional summer woman clothing of Belarusian peasants - Malaryta District - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|left|[[Строй|Традыцыйнае беларускае святочнае сялянскае жаночае адзенне]] ([[маларыцкі строй]]), канец XIX стагоддзя ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]).]] Традыцыйны сялянскі жаночы касцюм быў болей разнастайным за мужчынскі і выразна адлюстроўваў нацыянальную і рэгіянальную спецыфіку. Вылучаюцца чатыры комплексы: 1) [[кашуля]], [[спадніца]] і [[фартух]]; 2) кашуля, спадніца, фартух і безрукаўка (гарсэт); 3) кашуля, спадніца, да якой быў прышыты ліф-гарсэт; 4) кашуля, [[панёва]], фартух і каляровая безрукаўка (гарсэт)<ref name="ReferenceI"/>. Два першыя комплексы былі распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], два апошніх — ва ўсходніх і паўночна-ўсходніх раёнах. Мелася тры тыпы жаночых кашуль: з прамымі плечавымі ўстаўкамі, тунікападобная і з [[какетка, дэталь адзення|какеткай]]. Арнаментаванае тканае ці вышытае аздабленне ў жаночых кашулях наносілася на рукавы. Паясное сялянскае жаночае адзенне скаладася з разнастайнага фасону спадніц ([[андарак]], [[саян]], палатнянік, летнік), а таксама [[панёва|панёвы]] і фартухаў<ref name="ReferenceI"/>. Спадніцы звычайна былі чырвоныя, сіне-зялёныя, у шэра-белую клетку, з падоўжнымі і папярочнымі палосамі — мелі свае рэгіянальныя асаблівасці. Фартухі ўпрыгожваліся карункамі, складкамі; камізэлькі (гарсэт) — вышыўкай, карункамі. Абавязковым аксесуарам быў каляровы пояс. Галаўным ўборам дзяўчат былі вузенькія рознакаляровыя стужкі (''скідачка'', ''шлячок'') ці [[Вянок|вянкі]], бо яны не хавалі цалкам валос. Замужнія жанчыны прыбіралі і хавалі валасы пад [[каптур]], апраналі ручніковы галаўны ўбор ([[намітка]]) альбо [[хустка|хустку]] — існавала мноства спосабаў іх завязваць<ref name="ReferenceI"/>. Звычайным паўсядзённым жаночым абуткам былі [[лапці]], а святочным — [[пастолы]] і хромавыя [[Боты, абутак|боты]]<ref name="ReferenceI"/>. [[Файл:Аплечча рукава кашулі, 1900-я гг., Брэсцкая вобласць.jpg|thumb|Тканы [[арнамент]] аплечча рукава жаночай [[кашуля|кашулі]] ([[Заходняе Палессе]]), 1900-я гады.]] Адметным і любімым элементам традыцыйнага беларускага народнага мастацтва ў першую чаргу было [[ткацтва]], а не [[вышыўка]], таму (па тэхналагічных прычынах) у [[арнамент]]ыцы вопраткі мужчын і жанчын пераважаюць разнастайныя лінейна-геаметрычныя формы<ref name="ReferenceJ">[http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-5-zaklyuchnaya.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Арнамент]</ref>. Тканае аздабленне святочнай кашулі выконвалася спосабам «ператыкання», у выніку чаго ствараліся розныя па шырыні паскі геаметрычнага арнаменту, вытканага чырвонымі баваўнянымі ніткамі. Найболей архаічным (верагодна, не толькі ў Беларусі, але і ва ўсёй [[Еўропа|Еўропе]]) быў арнамент у «паскі», які захаваўся ў [[Заходняе Палессе|Заходнім Палессі]]. Старадаўнім, таксама адметным і традыцыйным для беларускай народнай культуры, характэрным амаль для ўсёй тэрыторыі Беларусі, з’яўляецца крыжова-рамбічны геаметрычны арнамент: яго элементы заўсёды павернутыя на 45 градусаў адносна поля набору, а ўсе фігуры ўтвараюцца на аснове спалучэнняў [[ромб]]а і касога [[крыж]]а (якія былі сімваламі [[сонца]], урадлівасці). Каларыстыка [[арнамент]]у стрыманая, звычайна — цёмна-чырвонага (кармазынавага) колеру, часам з дамешкам чорнага колеру<ref name="ReferenceJ"/>. Раслінная і зааморфная арнаментыка, а таксама арнаменты, паўсталыя ў тэхналогіі вышывання, з’яўляюцца ў [[Беларускі нацыянальны касцюм|беларускім традыцыйным касцюме]] (гэтак жа і на [[ручнік]]ах і [[абрус]]ах) пазнейшымі запазычаннямі (з канца XIX ст.) і не могуць лічыцца традыцыйнымі і кананічнымі<ref name="ReferenceJ"/>. Верхняя мужчынская і жаночая вопратка сялян амаль не адрознівалася<ref name="ReferenceI"/>. Традыцыйным матэрыялам для яе вырабу былі валенае нефарбаванае [[сукно]] (з якога шылі [[світка|світу]], [[сярмяга|сярмягу]], [[Бурка (мужчынская вопратка)|бурку]], [[латушка|латушку]]) і [[аўчына]] (з недубленай шылі [[кажух]]і, а з дубленай — [[казачына|казачыну]])<ref name="ReferenceI"/>. Насілі таксама [[каптан]] і [[кабат]]<ref name="ReferenceK">''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261.</ref>. У сучасным касцюме выкарыстоўваюцца традыцыі нацыянальнай вышыўкі, крою і каляровай гамы, каб падрэсліць нацыянальную адметнасць. === Традыцыі харчавання === {{main|Беларуская кухня}} [[Файл:Belarus-SMFAL-House Interior-1.jpg|thumb|[[Стол]] каля ''«[[Покуць|чырвонага кута]]»'' ў сялянскай [[хата|хаце]], XIX стагоддзе ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).]] Аснову харчавання беларусаў са старажытных часоў складалі [[страва|стравы]] з жытняй, пшанічнай, грэцкай, просавай, аўсянай, гарохавай мукі і розныя крупы, з якіх рабілі [[хлеб]], [[пірог|пірагі]], [[бліны]], [[каша|кашы]], [[клёцкі]], [[секанка|секанку]], розныя віды [[поліўка|полівак]] (''[[зацірка]]'', ''[[крупеня|кулеш]]'', ''[[крупеня]]''; квашаныя поліўкі — ''[[саладуха]]'', ''[[Кулага, страва|кулага]]'')<ref name="ReferenceK"/>. Сярод традыцыйных прысмак — розныя віды [[кісель|кісялю]] (''[[жур]]''), [[поліўка]], [[юшка]], [[Салата (страва)|салаты]] і інш.<ref name="ReferenceK"/> Адным з асноўных прадуктаў харчавання беларусаў здаўна была [[гародніна]]: капусту, буракі, бручку, агуркі салілі; гарох і бабы тушылі; рэпу і моркву — парылі і пяклі. [[Суп]]ы выгатаўляліся з [[капуста|капусты]] (''капуснік''), [[буракі|буракоў]] (''[[боршч]]''), шчаўя, бацвіння і інш.<ref name="ReferenceK"/> З [[мяса]] пераважна ўжывалася [[свініна]], [[бараніна]], мяса хатняй птушкі, радзей [[ялавічына]], якія спажываліся пераважна не асобна, а часцей у складзе розных страў: [[каўбаса]], [[паляндвіца]], [[крывянка]], [[халадзец]], студзень і інш. Традыцыйная беларуская мясная страва — тушанае рагу (''[[верашчака]]'', ''[[мачанка]]'')<ref name="ReferenceK"/>. З [[малако|малака]], якое спажывалася і як самастойная страва, рабілі [[смятана|смятану]], [[сметанковае масла]] і [[тварог]]. На святы спажывалі абрадавыя стравы: на [[радзіны]] падавалі [[Бабіна каша|бабіну кашу]]; на [[вяселле]] елі хлеб-[[каравай]]; на [[Вялікдзень]] — велікодную [[паска|паску]], рабілі [[каўбаса|каўбасы]] і [[Велікоднае яйка|фарбавалі яйкі]]; на [[Масленіца|Масленіцу]] рабілі [[бліны]]; на [[Купалле]] — [[Кулага (страва)|кулагу]]; на [[хаўтуры]] і [[памінкі]] нябожчыкаў ужываліся спецыяльныя памінальныя кашы і напоі ([[коліва]], [[куцця]], [[гарэлка]], [[кісель]] і інш.)<ref name="ReferenceK"/>. [[Файл:Mashed potatoes with meat - Belarus - 2015 AD.JPG|thumb|[[Тоўчанка]] з мясам і перцам.]] У сярэдзіне [[XVIII ст.]] у [[Беларусь]] пранікае [[бульба]], якая з сярэдзіны XIX ст. ужо настолькі набывае шырокае выкарыстанне ў рацыёне беларускіх сялян, што самі беларусы сталі лічыць бульбу сваім нацыянальным прадуктам харчавання. У беларускай кухні налічваецца болей за 200 страў з бульбы — адварная, печаная, смажаная, тушаная, камы, пюрэ, [[Бабка (страва)|бабка (ці драніцы)]], [[бліны]], аладкі, [[клёцкі]], [[калдуны]], гульбішнікі, запяканкі, піражкі, суп і г.д. Беларускімі нацыянальнымі стравамі з бульбы лічацца: пюрэ (''[[тоўчанка]]''), аладкі (''[[дранікі]]'', ''бульбянікі''), [[Бабка (страва)|бабка]] і інш.<ref name="ReferenceI"/> Традыцыйныя напоі — хлебны, мядовы, ягадны і бураковы [[квас]]; [[Бярозавік|бярозавы сок (бярозавік)]]; [[кляновы сок]]; [[піва]]; [[гарэлка]]; агароднінныя расолы; [[кісель|кісялі]]<ref name="ReferenceI"/>. Старажытныя традыцыі харчавання ў значнай меры захоўваюцца і зараз: у рацыёне беларусаў пераважаюць стравы з капусты і бульбы, бліны, кашы, малочныя стравы, супы. У XX ст. павялічылася разнастайнасць мясных вырабаў, узрасло спажыванне сланечнікавага алею, рыбы, памідораў, [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскай прадукцыі]]. З’явіліся [[страва|стравы]], [[напой|напоі]], [[ягады]] і [[садавіна]], запазычаныя ў іншых [[народ]]аў, — [[шашлык]], [[плоў]], [[гуляш]], [[пельмені]], [[піца]] і інш. Узрасла роля прывазных напояў і экзатычнай садавіны і гародніны — [[гарбата]], [[какава]], [[кава]], [[банан]]ы, [[апельсін]]ы, [[мандарын]]ы, [[Ківі (садавіна)|ківі]], [[ананас]]ы, [[кавун]]ы і інш. Выйшлі з ужытку [[каноплі]], [[ільняное семя]], некаторыя стравы з мукі — [[саладуха]], [[Кулага (страва)|кулага]], [[талакно]], мучныя кісялі. <gallery perrow="5"> File:Belorussian borscht - 2015 AD.JPG|[[Боршч]]. File:Mushrooms and chicken in sour cream and cheese - Belarus - 2015 AD.JPG|Грыбы і курыца пад смятанай і сырам. File:Potato pancakes.jpg|[[Дранікі]]. File:Glass-of-kvass.jpg|Хлебны [[квас]]. File:Golubzi4.jpg|[[Галубцы]]. File:Babka Potato Dish-1.jpg|[[Бабка (страва)|Бабка]]. File:Chicken rolls and saltisons - Belarus - 2015 AD.JPG|Рулет з курыцы і [[сальцісон]]. File:Belaya Rus vodka.jpg|[[жыта|Жытнёвая]] [[гарэлка]]. File:Red Currant Kissel.jpg|[[Кісель]] з [[Парэчкі|парэчак]]. File:Belarus-Minsk-Bread and Confectionery Business Exhibition-8.jpg|[[Каравай]] </gallery> == Сучасныя культурныя традыцыі і сацыяльныя тэндэнцыі == [[Файл:ВГАВМ - главный корпус.jpg|thumb|[[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Віцебск)|Будынак пазямельна-сялянскага банка ў Віцебску]] ў стылі [[Мадэрн|ар-нуво]], пачатак XX стагоддзя.]] Сучасныя беларусы страцілі многія свае былыя лакальныя этнаграфічныя асаблівасці і традыцыйныя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (акрамя [[мова|мовы]] і [[рэлігія|рэлігіі]]), што тлумачыцца працэсамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], інтэнсіфікацыі ўнутрыкраінных кантактаў (па прычыне развіцця сродкаў сувязі і інфраструктуры), увядзеннем стандартаў пачатковай адукацыі, узнікненнем агульнанацыянальнай прэсы і г.д. Працэс інтэнсіўнай культурнай гамагенізацыі беларусаў пачаўся ў часы [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] пасля таго, як [[Сялянская рэформа ў Расійскай Імперыі|у 1861 г. было скасавана прыгоннае права]] (хоць і да таго пэўная частка [[сяляне|сялян]] была вольнай) і сяляне атрымалі права атрымаць зямлю ва ўласнасць, чым былі створаны ўмовы для развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]] і стварэння новых сацыяльных груп (буржуазіі, рабочых, інтэлігенцыі). З другой паловы XIX ст. атрымліваюць больш шырокае распаўсюджанне характэрныя для Расійскай Імперыі і [[Еўропа|Еўропы]] ў цэлым культурныя з’явы і новаўвядзенні, але пераважна сярод гарадскога насельніцтва. У [[1882]] г. у Расійскай Імперыі ўзнікла першая [[палітычная партыя]] беларусаў ([[Гоман (група)|Сацыяльна-рэвалюцыйная беларуская народная партыя]]), а пасля яшчэ і іншыя партыі. <gallery perrow="5"> File:Магілёўскія відарысы 01.jpg|[[Будынак гарадскога тэатра (Магілёў)|Будынак гарадскога тэатра ў Магілёве]] ў [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускім стылі]], 1888 год. File:BelSUT Gomel-3.jpg|[[Будынак Аляксандраўскай гімназіі (Гомель)|Будынак мужчынскай гімназіі]] ў [[Гомель|Гомелі]] ў стылі [[рускі класіцызм|рускага класіцызму]], 1898 год. File:Minsk - Dom Janickaga - vulica Saveckaja nr 14.JPG|Даходны дом Оскара Яніцкага ў [[Мінск]]у ў стылі [[Мадэрн|ар-нуво]], пачатак XX стагоддзя. File:Slucki aŭtobus.jpg|Двухпавярховыя [[аўтобус]]ы ў [[Слуцк]]у, пачатак XX стагоддзя. </gallery> Працэс заняпаду Расійскай Імперыі ў ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны (1914—1918)]] адкрыў мажлівасць для беларусаў атрымаць рэальныя формы палітычнай суб’ектнасці (аўтаномія, самастойная дзяржава ці федэрацыйны саюз з іншай дзяржавай). [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўская рэвалюцыя (1917)]] скасавала падзел [[грамадства]] на [[саслоўе|саслоўі]] і ўраўняла грамадзян у правах (уключаючы [[жанчына|жанчын]]) — Дэкрэтам аб скасаванні саслоўяў і грамадзянскіх чыноў 11 (24) лістапада 1917 года. 18 снежня 1917 г. быў уведзены [[грамадзянскі шлюб|грамадзянскі (свецкі) шлюб]]. Дзяржаўнасць [[Беларусь|Беларусі]] ў 1918—1920 гг. аб’яўлялася пяць разоў<ref>25 сакавіка 1918 г. была абвешчана [[БНР]], якая была «пераўстаноўлена» у 1920 г. У Смаленску 31 снежня 1918 г. была аб’яўлена Беларуская савецкая рэспубліка, якая 1 студзеня 1919 г. была аб’яўлена як [[БССР|ССРБ]]. У Вільні 27 лютага 1919 г. была аб’яўлена [[Літбел ССР|ССР ЛітБел]]. У Мінску 31 ліпеня 1920 г. была аб’яўлена [[БССР]]. Акрамя гэтага была спроба стварэння ў лістападзе 1918 г. [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|Вялікага Княства Літоўска-Беларускага]]. А ў 1920 г. былі спробы стварэння дзяржавы (з тэрыторый [[Грамадзянская управа ўсходніх земяль|Грамадзянскай управы ўсходніх зямель]]), якая б была ў федэрацыі з [[Польшча|Польшчай]].</ref>. Канкурэнцыя ў 1917—1921 гг. розных беларускіх дзяржаўных праектаў і палітычных груповак (пры адсутнасці кампраміса і салідарнасці<ref>''Міхалюк, Д.'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці… С. 446.</ref>), памножаная на неспрыяльныя геапалітычныя абставіны, у выніку прывяла да падзелу ў 1921—1939 гг. [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] паміж [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчай]] і [[СССР]] па [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворы (1921)]]<ref>''Міхалюк, Д.'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці… С. 448.</ref>, што не спрыяла далейшай культурнай гамагенізацыі і выразна ўсведамлялася беларусамі як рассечанасць народа<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 297.</ref>. Тым не менш, у [[1920]] г. беларусы атрымалі сваю палітычную суб’ектнасць у форме [[БССР]] (1920—1991) як складовай часткі [[СССР]]. Нягледзячы на ўстанаўленне ў СССР аўтарытарнага аднапартыйнага рэжыму і пачатак [[сацыялізм|сацыялістычных пераўтварэнняў]], у 1920-ыя гг. [[БССР]] захавала пэўную самастойнасць у развіцці нацыянальнай культуры, адукацыі, навукі і эканомікі<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 475—476.</ref>. Умовы для развіцця ўласнай культуры і дзяржаўны статус [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ў БССР прывялі да таго, што менавіта БССР са сталіцай у [[Мінск]]у (у адрозненне ад [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў складзе Польшчы) пачала ўспрымацца беларусамі як дом для беларусаў<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 257.</ref>. У 1920-ыя гг. былі адкрыты [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (1920); [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1921); [[Інстытут беларускай культуры]] (1922), пераўтвораны ў [[1928]] г. у [[Акадэмія навук БССР|Акадэмію навук БССР]]; створаны нацыянальная сістэма адукацыі (якая павысіла пісьменнасць насельніцтва ва ўзросце 9-49 гадоў з 40,7 % у [[1926]] г. да 80,9 % у [[1939]] г.<ref name="ReferenceL">''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 72.</ref>), літаратурныя і мастацкія аб’яднанні, [[Беларусьфільм|кінастудыя «Савецкая Беларусь»]] (1928); пабудаваны [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|мінскі тэатр оперы і балета]] (1938); узрасла колькасць спартыўных арганізацый і клубаў (напрыклад, у 1927 г. заснаваны [[ФК Дынама Мінск|мінскі футбольны клуб «Дынама»]]); беларуская мова выкладалася ў навучальных установах<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 254.</ref>. Гэта дало якасны штуршок развіццю беларускай культуры і друку. Рэалізоўвалася палітыка «карэнізацыі» (беларусізацыі) і пабудовы свецкага грамадства<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476.</ref>. З 1920-ых гг. узнікаюць новыя свецкія святы і абрады ([[акцябрыны]], чырвонае вяселле, [[Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі|Дзень Кастрычніцкай рэвалюцыі]] і г.д.), якія замянілі царкоўныя святы і царкоўны шлюб<ref name="ReferenceL"/>. <gallery perrow="5"> Файл:Інбелкульт, навуковая камісія.jpg|Навуковая камісія [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульту]], 1922 год. Файл:Uzvyšša1928.jpg|Члены [[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Беларускага літаратурна-мастацкага згуртавання «Узвышша»]], 1928 год. Файл:Gomel. Lenin Avenue. House of the Commune.jpeg|[[Дом-камуна (Гомель)|Дом-камуна ў Гомелі]], 1931 год. Файл:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатр оперы і балета]] ў [[Мінск]]у ў стылі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]], 1938 год. </gallery> Устанаўленне ў [[1929]]—[[1988]] гг. у [[СССР]] жорсткай [[Таталітарызм|таталітарнай сістэмы]], манаполіі [[Камунізм|камуністычнай ідэалогіі]], [[сацыялізм|сацыялістычнага]] тыпу эканомікі і ізаляцыя ад іншых краін свету крайне адмоўна адбіліся на развіцці беларускага грамадства<ref name="ReferenceM">''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 399.</ref><ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476—477.</ref>. [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|Індустрыялізацыя прамысловасці]] не ліквідавала тэхналагічнага адставання ад сусветнага ўзроўню і праблему дэфіцыту тавараў, аднак былі створаны і перадавыя высокатэхналагічныя прадпрыемствы (пераважна — ваенна-прамысловага профілю)<ref name="ReferenceM"/>. Прымусовая [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|калектывізацыя]] і ліквідацыя [[прыватная ўласнасць|прыватнай уласнасці]] на зямлю, прадпрыемствы і сродкі вытворчасці прыводзілі да змены шматвекавой свядомасці чалавека як ўласніка і гаспадара, да дэматывацыі працы<ref name="ReferenceN">''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 477.</ref>. [[Сталінскія рэпрэсіі]], пік якіх прышоўся на 1937—1938 гг., асабліва моцна ўдарылі па нацыянальнай эліце (чыноўніцтву, інтэлігенцыі, афіцэрству)<ref name="ReferenceN"/>. Татальная ідэалагізацыя грамадскага жыцця ў СССР абумовіла далейшае звужэнне бытавання беларускага традыцыйнага мастацтва і фальклору<ref name="ReferenceN"/>. Адбывалася рэвізія зместу беларускай нацыянальнай культуры пад лозунгам «новай» сацыялістычнай культуры, у якой нацыянальнае павінна было выконваць толькі функцыі формы, а не зместу<ref name="ReferenceN"/>. Уладамі СССР свядома [[Беларуская граматыка 1934|з 1933 г. дэфармаваўся правапіс беларускай літаратурнай мовы]], каб наблізіць яе да [[руская мова|рускай мовы]]; у тэрміналогіі з’явіліся ідэалагізаваныя новаўтварэнні і канцылярызмы<ref name="ReferenceN"/>. А сама сфера ўжывання [[Беларуская мова|беларускай мовы]] з 1930-х гг. памяншалася, асабліва ў гарадах, на карысць рускай мовы, якая з 1960-х гг. пачала дамінаваць у [[горад|гарадах]]<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 290, 357; ''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 478, 479.</ref>. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939), дзе былі захаваны капіталістычныя адносіны, становішча беларусаў і беларускай культуры было дыскрымінацыйным<ref name="ReferenceN"/>. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (1939—1945) Заходняя Беларусь увайшла ў [[1939]] г. у склад БССР, што было актам уз’яднання [[этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] пад адным дзяржаўным кіраваннем, хоць і савецкай уладай. Пры гэтым [[Віленскі край]] быў перададзены ў [[1940]] г. [[Літоўская ССР|Літве]], а [[Беласточчына]] ў [[1945]] г. — [[Польшча|Польшчы]]<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 478.</ref>. [[26 чэрвеня]] [[1945]] г. [[БССР]] стала адной з краін-заснавальніц [[ААН]] і фармальна яе членам. [[Файл:Pkolosa 15.jpg|thumb|[[Плошча Якуба Коласа (станцыя метро)|Станцыя метро «Плошча Якуба Коласа»]] [[Мінскі метрапалітэн|мінскага метрапалітэна]], адкрытага ў [[1984]] годзе. Фота 2011 года.]] [[Беларускі правапіс 1959|У 1957 г. быў ўдакладнены і зменены ў лепшы бок правапіс беларускай мовы]], які выправіў [[Беларуская граматыка 1934|адыёзныя рысы правапісу ад 1933 г.]] Менавіта ў [[1960]]—[[1990]] гг. [[БССР|Беларусь (БССР)]] перайшла ў разрад індустрыяльна развітых краін<ref name="ReferenceO">''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 8.</ref>: на гэтыя 30 год прыпадае бум [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] і як вынік — бум [[урбанізацыя|урбанізацыі]] (у 1975 г. працэнт гарадскога насельніцтва БССР перавысіў 50 % і была дасягнута амаль суцэльная пісьменнасць насельніцтва)<ref name="ReferenceO"/>. Гарады БССР імкліва развіваліся па перадавым савецкім стандартам [[урбаністыка|урбаністыкі]], узрастала якасць жыцця гараджан — у канцы 1970-х гг. узнікла [[грамадства спажывання]]<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 374; ''Третьяков, В.'' [http://library.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России]{{Недаступная спасылка}}… С. 18.</ref>. Калі ў [[1959]] г. у [[Мінск]]у жыло 506 тыс., то ў [[1989]] г. ужо 1,58 млн чал.<ref>''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 27.</ref> Для БССР 1960—1990 гг. сталі і перыядам росквіту афіцыйнай беларускай культуры і [[Навука ў Беларусі|навукі]], а таксама — стварэння нешматлікіх нелегальных і нефармальных культурных суполак («На Паддашку», «[[Майстроўня]]» і інш.), якія ідэалагічна адхілялі [[сацыялізм]]<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 479—480; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 378—383; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 412.</ref>. Напрыклад, паводле твораў выдатнага беларускага пісьменніка [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] здымаліся кінастужкі на «[[Беларусьфільм]]е» і ставіліся оперы. З [[1952]] г. [[СССР]] стаў удзельнікам [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]], а ў [[БССР]] дзяржаўную падтрымку і папулярнасць атрымалі амаль усе алімпійскія віды спорту, асабліва лёгкая і цяжкая атлетыка, [[футбол]], [[гандбол]], [[фехтаванне]], [[Стральба кулявая|кулявая стральба]], [[гімнастыка]], [[біятлон]] і інш.<ref>Фізічная культура і спорт у 1945—1974 // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. — Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мінск : Бел. Сав. Эн., 1975. — С. 369.</ref><ref>[http://zakazat.by/bgufk/vitebskij-gosudarstvennyj-universitet-im-p-m-masherova/fakultet-fizicheskoj-kultury-i-sporta/366-kurs-lektsij-istoriya-fizicheskoj-kultury-i-sporta.html?start=11 Таблица. Чемпионы и призеры летних Олимпийских игр — спортсмены БССР (1952—1988 гг.)] — Узята з кнігі: ''Сазанович, В. П.'' Физическая культура и спорт в Белоруссии: Страницы летописи / В. П. Сазанович, К. А. Кулинкович, В. С. Филиппович. — Минск : Полымя, 1988. — 268 с.</ref> У [[БССР]] у [[1974]] г. 61 % спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй былі беларусамі<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 403.</ref>, а ў [[1989]] г. доля беларусаў сярод студэнтаў БССР была 70,7 %<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 404.</ref>. З 1960—1970-х гг. грамадства [[СССР]] ужо не было такім цалкам закрытым і жорсткім, як раней (у часы [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]]): існавалі пэўныя мажлівасці кароткатэрміновага выязду за мяжу, знаёмства з сусветнай [[літаратура]]й (у тым ліку літаратурай [[Заходняя культура|Захада]]), пракат замежных кінафільмаў, інфармаванасць аб рэаліях жыцця за мяжой (часам большая, чым інфармаванасць жыхароў [[Заходняя культура|краін Захаду]] аб рэаліях жыцця ў СССР і іншых краінах) і г.д.<ref name="Крушение СССР и возрождение России">''Третьяков, В.'' [http://library.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России]{{Недаступная спасылка}}… С. 19—20.</ref> Выказваюцца думкі, што ў [[СССР]] у 1970-ыя гг. узнік [[сярэдні клас]], хоць ён быў пазбаўлены права на [[прыватная ўласнасць|прыватную ўласнасць]] і свабодную прэсу<ref name="Крушение СССР и возрождение России"/>. [[Файл:Пётр Клімук.jpg|thumb|[[Пётр Ільіч Клімук]] — першы беларускі [[касманаўт]], які ў [[1973]] годзе здзейсніў палёт у [[Касмічная прастора|космас]].]] У 1950—1990 гг. савецкая ўлада рабіла шмат намаганняў, каб наблізіць умовы і стандарты духоўна-культурнага і матэрыяльнага жыцця на вёсцы да гарадскіх: у сельскім быце прывычнымі сталі дамы з [[цэгла|цэглы]], [[электрычнасць]], газ, [[вадаправод]], [[каналізацыя]], цэнтральнае ацяпленне, масава будаваліся дамы культуры і [[кінатэатр]]ы, цэнтры бытавога абслугоўвання і медпункты. У сельскай мясцовасці масава пачалі насіць адзенне, зробленае на [[фабрыка]]х СССР. У вёсцы прысядзібная гаспадарка была невялікай, а такія прадукты як [[хлеб]], кандытарскія вырабы, кансервацыя, вострыя прыправы і напоі сельскія жыхары пакупалі выключна ў дзяржаўных [[магазін]]ах. У [[1989]] г. у вёсках жыло толькі 3,5 % насельніцтва БССР<ref>''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 10. (Астатняе насельніцтва жыло не толькі ў гарадах, але і ў пасёлках гарадскога тыпу).</ref>. Народная мастацкая самадзейнасць арганізоўвалася адміністрацыяй дзяржаўных устаноў і прадпрыемстваў (у [[1987]] г. у ёй было задзейнічана звыш 1 млн чал.<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 76.</ref>). Рэдкасцю сталі народныя мастакі і складальнікі песень, што кампенсавалася развіццём [[поп-культура|поп-культуры]] з 1960-х гг. <gallery perrow="5"> File:Песняры.jpg|Ансамбль «[[Песняры]]» на канцэрце ў [[Яраслаўль|Яраслаўлі]], фота 1974 года. File:Belarus-Minsk-Belarus General Store-1.jpg|Універмаг «Беларусь», адкрыты ў [[Мінск]]у ў 1978 годзе. Фота 2005 года. File:Talaka2.jpg|Святкаванне [[Каляды|Каляд]] [[Талака (таварыства)|суполкай «Талака»]], фота 1989 года. File:RIAN archive 127423 WWII veterans.jpg|Святкаванне [[Дзень Перамогі|Дня Перамогі]] ў [[Мінск]]у, фота 9 мая 2006 года. File:Belarusian family near BelAZ 75710 - in Zhodzina city - 2015 AD.jpg|Сучасная беларуская маладая сям’я на фоне самага вялікага ў свеце самазвала «[[БелАЗ-75710]]» у горадзе [[Жодзіна]]. Фота 2015 года. </gallery> [[Файл:Belarus-Minsk-940 Anniversary near Minsk-Hero-City Monument-22.jpg|thumb|Святкаванне 940-годдзя Мінска каля манумента «[[Мінск — горад-герой]]». Фота 8 верасня 2007 года.]] [[Файл:DBW2014.jpg|thumb|[[Дзень беларускага пісьменства]] (2014) у [[Заслаўе|Заслаўі]].]] Пасля выхаду ў [[1991]] г. [[Беларусь|Беларусі]] са складу [[СССР]] і атрымання незалежнасці [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікай Беларусь]], што моцна і пазітыўна ўплывае на свядомасць беларусаў, [[беларуская мова]] захавала статус дзяржаўнай, а рэспубліка пачала лагодную рэвізію сацыялістычнага мінулага, аднаўленне шматпартыйнасці, развіццё культурнага плюралізму і працэс прыватызацыі, арыентуючы знешнюю палітыку на краіны [[СНД]], у першую чаргу — на [[Расія|Расію]]. Адкрыўся свабодны ўезд і выезд з краіны. Грамадства стала адкрытым да пераняцця многіх агульнаеўрапейскіх традыцый вядзення бізнесу, баўлення вольнага часу ([[свята|святы]], [[спорт]], [[турызм]] і інш.), стандартаў адукацыі, пашырэнню ўжытку замежных моў ([[англійская мова|англійскай]], [[нямецкая мова|нямецкай]]), развіццю інфармацыйнай прасторы (у тым ліку [[Інтэрнэт]]а) і г.д. Афіцыйныя ўлады імкнуцца захаваць для насельніцтва лепшыя сацыяльныя стандарты, складзеныя ў савецкія часы (бясплатныя публічныя бібліятэкі, адукацыя, медыцына, дэкрэтны адпачынак і інш.), а таксама надаюць вялікую ўвагу арганізацыі і правядзенню дзяржаўных свят ([[Дзень Перамогі]], [[Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь|Дзень Рэспублікі]], [[Дзень беларускага пісьменства]], [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)|Дзень народнага адзінства]] і інш.), [[Дажынкі (фестываль)|фестывалю «Дажынкі»]], [[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі|фестывалю беларускай паэзіі і песні ў Маладзечне]], фестывалю «[[Славянскі базар у Віцебску]]» і развіццю [[спорт]]у за кошт рэспубліканскага [[бюджэт]]у. Юрыдычна ў сучаснай Беларусі існуе права [[прыватная ўласнасць|прыватнай уласнасці]] на зямлю (на ўчасткі памерам не болей чым 1 [[гектар|га]]), але фактычна абароту і рынка зямлі няма, а некаторыя катэгорыі зямельных участкаў забаронена пераводзіць у прыватную ўласнасць увогуле<ref name="news.tut.by">[http://news.tut.by/economics/192390.html Экономический ликбез TUT. Земля в собственность «как иной случай»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170208064336/http://news.tut.by/economics/192390.html |date=8 лютага 2017 }}</ref>. Дагэтуль абсалютная большасць зямлі знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці, таму не сфармавана катэгорыя прыватных зямельных уласнікаў<ref name="news.tut.by"/>. Не сфармавана і значная доля прыватных уласнікаў увогуле: дзяржаўны сектар з’яўляецца дамінуючым у [[Эканоміка Беларусі|эканоміцы Беларусі]] і складаў у 2011 г. (паводле дадзеных [[ЕБРР]]) каля 70 %: гэты сектар ахоплівае як стратэгічныя галіны [[эканоміка|эканомікі]] ([[энергетыка]], сыравінныя матэрыялы і прамысловыя прадпрыемствы), так і значную частку вытворчасці тавараў паўсядзённага попыту і [[Сфера паслуг|сферы паслуг]]<ref>''Попкова, А.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf На принципах равноправия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191957/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}… С. 71.</ref>. Паводле вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 г.]] другой дзяржаўнай мовай у Беларусі стала [[руская мова]], якой карыстаецца пераважная большасць насельніцтва. Гэта выклікае занепакоенасць у многіх прадстаўнікоў [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і творчай эліты адносна верагоднасці непапраўнай страты ва ўжытку беларускай мовы, сфера выкарыстання якой і так невялікая. Тым не менш, у цяперашні час гарады [[Беларусь|Беларусі]] (у тым ліку — [[Мінск]]) з’яўляюцца найважнейшымі асяродкамі беларускамоўнай культуры<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 415.</ref><ref>У Мінску знаходзяцца [[Інстытут мовазнаўства НАНБ]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]], галоўныя беларускамоўныя выдавецтвы, рэдакцыі галоўных беларускамоўных газет Беларусі, [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]], [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] і г.д.</ref>. Многія рысы традыцыйных абрадаў (у скарочаным або пераасэнсаваным выглядзе) набылі новае жыццё і ў сучаснай культуры беларусаў, у тым ліку — у гульнявой форме<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 422—423.</ref>. Напрыклад, у сучасную цырымонію рэгістрацыю [[шлюб]]у ўвайшлі некаторыя элементы традыцыйнага [[вяселле|вяселля]]: «выкуп» нявесты, абгортванне рук маладых [[ручнік]]ом, абсыпанне маладых [[зерне]]м і г.д.<ref>[http://repository.buk.by:8080/jspui/bitstream/123456789/965/1/TRANSFORMACIYA%20TRADICIY%20V%20SOVREMENNOY%20KUL'TURE%20BELARUSI.pdf ''Шелупеко, Н. Е.'' Трансформация традиций в современной культуре Беларуси]</ref> Традыцыйныя рамёствы звычайна выкарыстоўваюцца толькі для вырабу нацыянальных [[сувенір]]аў. Сталіцай беларускага народнага гумару лічыцца вёска Аўцюкі ([[Вялікія Аўцюкі|Вялікія]] і [[Малыя Аўцюкі]] Калінкавіцкага раёну), дзе з 1995 года праходзіць [[Аўцюкі (фестываль)|Усебеларускі фестываль народнага гумару «Аўцюкі»]]<ref>[https://www.sb.by/articles/natsyyanalnasts-a-tsyuk.html Нацыянальнасць — аўцюк]</ref><ref>[https://www.belta.by/regions/view/reportazh-o-festivalnoj-zhizni-iz-stolitsy-jumora-v-kalinkovichskom-rajone-453160-2021/ РЕПОРТАЖ о фестивальной жизни из столицы юмора в Калинковичском районе]</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/festival-avtyuki-2023-proydet-v-kalinkovichskom-rayone-28-29-iyulya.html Фестиваль юмора «Автюки-2023» пройдет в Калинковичском районе 28-29 июля]</ref>. <gallery perrow="5"> File:Белорусские 100 р. 1992 г.jpg|Выява [[Зубр еўрапейскі|зубра]] на банкноце ў 100 беларускіх рублёў (узору 1992 года). File:Słuckija pajasy. Mietki (silver coin, averse).png|Памятная [[Серабро|срэбная]] манета [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага Банка Беларусі]] «[[Слуцкі пояс|Слуцкія паясы]]. Меткі», 2013 год. File:Belarusian Great Patriotic War Museum (16118278048).jpg|[[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (інтэр’ер)]] у [[Мінск]]у. Фота 2014 года. File:Мельница моды 2006 - проект Эмоции формы - автор проекта Саша Варламов.jpg|[[Аляксандр Леанідавіч Варламаў|Саша Варламаў]] прадстаўляе свой праект — мікст «Эмоцыі формы» на фестывалі «[[Млын моды]] 2006» у [[Мінск]]у. File:Victoria Azarenka, Serena Williams and Maria Sharapova with medals 2012.jpg|Тэнісісткі [[Вікторыя Фёдараўна Азаранка|Вікторыя Азаранка]], [[Серэна Уільямс]] і [[Марыя Юр’еўна Шарапава|Марыя Шарапава]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульнях (2012)]] у [[Лондан]]е. </gallery> == Колькасць і рассяленне. Беларуская дыяспара == [[Файл:Hajnowka Muzeum Kultury Bialoruskiej.jpg|thumb|Музей беларускай культуры ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]], Польшча.]] {{main|Этнічная тэрыторыя беларусаў|Беларуская дыяспара}} Паводле [[перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] Рэспублікі Беларусь ([[2009]]), колькасць беларусаў склала 7957 тыс. (83,7 % насельніцтва краіны). Беларусы жывуць таксама ў [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]] (пераважна ў [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]]), [[Літва|Літве]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Малдова|Малдове]], [[Казахстан]]е, [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Германія|Германіі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і інш. краінах. Па звестках Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, у 2018 годзе за межамі Беларусі пражывалі 1 млн. 484 тыс. 875 беларусаў<ref>{{Cite web |url=http://mfa.gov.by/be/mulateral/diaspora/ |title=mfa.gov.by |access-date=30 мая 2020 |archive-date=13 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813091721/http://mfa.gov.by/be/mulateral/diaspora/ |url-status=dead }}</ref>. ;Сучаснае рассяленне беларусаў {| class="wikitable" |- | | Агульная колькасць, тыс.ч. | [[Беларусь]] | [[Расія]] | [[Украіна]] | [[Казахстан]] | [[Латвія]] | [[Літва]] | [[Эстонія]] | [[Польшча]] |- | [[Перапіс у СССР 1979|Перапіс у СССР (1979)]] | 9463<ref>У межах [[СССР]].</ref> + ~1000<ref>За межамі [[СССР]].</ref> | 7569 | 1052 | 406 | 178 | 112 | 58 | 23 | 200<ref>[http://zbsb.org/node/1117 Наталля Гардзіенка. Беларуская дыяспара як аб’ектыў гістарычнага даследвання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160420185259/http://zbsb.org/node/1117 |date=20 красавіка 2016 }}</ref> |- | Перапісы 2000-х гадоў | | 8159<ref name="perapis_by_1999">Даныя [[Перапіс у Беларусі 1999|перапісу ў Беларусі (1999)]].</ref> | 808 | 276 | 112 | 97 | 43 | 16 | 48 |} == Знакамітыя беларусы == <div class="references" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Міхал Клеафас Агінскі]] * [[Вікторыя Азаранка]] * [[Ларыса Александроўская]] * [[Святлана Алексіевіч]] * [[Канстанцін Астрожскі]] * [[Радаслаў Астроўскі]] * [[Анатоль Багатыроў]] * [[Максім Багдановіч]] * [[Францішак Багушэвіч]] * [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]] * [[Рыгор Барадулін]] * [[Пятрусь Броўка]] * [[Янка Брыль]] * [[Сымон Будны]] * [[Ігнат Буйніцкі]] * [[Генадзь Бураўкін]] * [[Васіль Быкаў]] * [[Вітольд Бялыніцкі-Біруля]] * [[Алесь Бяляцкі]] * [[Эдвард Вайніловіч]] * [[Астафій Валовіч]] * [[Язэп Варонка]] * [[Зоська Верас]] * [[Соф’я Гальшанская]] * [[Максім Гарэцкі]] * [[Ларыса Геніюш]] * [[Ніл Гілевіч]] * [[Аляксандр Глеб]] * [[Андрэй Андрэевіч Грамыка]] * [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава]] * [[Кіпрыян Жахоўскі]] * [[Зміцер Жылуновіч]] * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]] * [[Вацлаў Іваноўскі]] * [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі]] * [[Уладзімір Васільевіч Кавалёнак|Уладзімір Кавалёнак]] * [[Кастусь Каліноўскі]] * [[Ігнат Канчэўскі]] * [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]] * [[Уладзімір Караткевіч]] * [[Яўхім Фёдаравіч Карскі]] * [[Тадэвуш Касцюшка]] * [[Віктар Уладзіміравіч Кіслы]] * [[Пётр Ільіч Клімук]] * [[Якуб Колас]] * [[Вольга Корбут]] * [[Кандрат Крапіва]] * [[Аркадзь Куляшоў]] * [[Іасафат Кунцэвіч]] * [[Янка Купала]] * [[Васіль Феафілавіч Купрэвіч]] * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] * [[Вацлаў Ластоўскі]] * [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова]] * [[Язэп Лёсік]] * [[Арсень Ліс]] * [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] * [[Антон Луцкевіч]] * [[Ігар Міхайлавіч Лучанок]] * [[Міхась Лынькоў]] * [[Андрэй Макаёнак]] * [[Кірыл Трафімавіч Мазураў]] * [[Галіна Кліменцьеўна Макарава]] * [[Адам Мальдзіс]] * [[Пётр Міронавіч Машэраў]] * [[Іван Мележ]] * [[Паўліна Мядзёлка]] * [[Алег Віктаравіч Навіцкі|Алег Навіцкі]] * [[Сцяпан Некрашэвіч]] * [[Зянон Пазняк]] * [[Пімен Панчанка]] * [[Іпацій Пацей]] * [[Алаіза Пашкевіч]] * [[Барыс Віктаравіч Платонаў]] * [[Войцех Пуслоўскі]] * [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі]] * [[Руслан Салей]] * [[Леў Сапега]] * [[Францыск Скарына]] * [[Соф’я Слуцкая]] * [[Ян Станкевіч]] * [[Стэфанія Станюта]] * [[Ганна Сурмач]] * [[Максім Танк]] * [[Віктар Цімафеевіч Тураў]] * [[Браніслаў Тарашкевіч]] * [[Ян Караль Хадкевіч]] * [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталь Цвірка]] * [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] * [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|Аляксандр Чарвякоў]] * [[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі]] * [[Кузьма Чорны]] * [[Іван Шамякін]] * [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]] * [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў]] * [[Віталь Венядзіктавіч Шчэрба]] * [[Рыгор Раманавіч Шырма]] * [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] * [[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Іван Якубоўскі]] * [[Яўгенія Янішчыц]] </div> == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мінск : Хурсік, 2003. — 470 с. * ''[[Васіль Кірылавіч Бандарчык|Бандарчык, В. К.]]'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. / В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.] ; АН Беларусі. [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы]]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1 : Прамысловыя і рамесныя заняткі. — 350 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2 : Дойлідства. — 389 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 3 : Гісторыя этналагічнага вывучэння. — 433 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё. — 2001. — 433 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 5 : Сям’я. — 374 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6 : Грамадскія традыцыі. — 606 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2004. — Т. 7 : Вусная паэтычная творчасць. — 586 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]] [і інш.] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2005. — Т. 8 : Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. — 351 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.] ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2006. — Т. 9 : Антрапалогія. — 575 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.] ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2007. — Т. 10 : Славянскія этнакультурныя традыцыі. — 514 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. [[Аляксандр Іванавіч Лакотка|А. І. Лакотка]] і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2008. — Т. 11 : Музыка. — 700 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2009. — Т. 12 : Экраннае мастацтва. — 687 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2012. — Т. 13 : Тэатральнае мастацтва. — 758 с. * Беларусы : сучасныя этнакультурныя працэсы / Г. І. Каспяровіч [і інш.]; рэдкал.: А. І. Лакотка [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2009. — 605 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — Санкт-Пецярбург : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае : энцыкл. : у 2 т.]] — Мінск , 2006. — Т. 1. — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы / А. Белы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с. — ISBN 985-6599-12-1 * ''[[Валянціна Мікалаеўна Бялявіна|Бялявіна, В. М.]]'' Жаночы касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, [[Любоў Васілеўна Ракава|Л. В. Ракава]]. — Мінск : Беларусь, 2007. — 350 с. * ''Бялявіна, В. М.'' Мужчынскі касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, [[Любоў Васілеўна Ракава|Л. В. Ракава]]. — Мінск : Беларусь, 2007. — 303 с. * ''[[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Булыка, А. М.]]'' Мова выданняў Францыска Скарыны / А. М. Булыка, А. І. Жураўскі, У. М. Свяжынскі; АН БССР.І-т мовазнаўства імя Я.Коласа; Рэд. А. І. Жураўскі. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 253 с. * ''[[Змітрок Бядуля|Бядуля, З.]]'' Збор твораў : у 5 т. / Змітрок Бядуля; аўт. прадм. В. Каваленка. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. Вершы, паэмы. — 407 с. * ''Вайткявичус, В.'' [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. — Вып. 3. — Мн., 2008. — С. 180—188. * ''Вуглік, І. Р.'' Матэрыяльная культура і быт беларусаў у XVII—XVIII стст. : вучэб.-метад. дапаможнік / І. Р. Вуглік. — Мінск : БДПУ, 2005. — 114 с. * ''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі / І. Г. Ганчарк, В. В. Грыгор’ева, А. М. Філатава, Э. С. Ярмусік // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. А. А. Глекаў. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280—283. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — 416 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003. — Ч. 2. Люты 1917 г. — 2002 г. — 472 с. * Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.) / Ю. Бохан [і інш.]. — 344 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.) / [[Міхаіл Восіпавіч Біч|М. Біч]] [і інш.]. — 519 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5: Беларусь у 1917—1945 гг. / А. Вабішчэвіч [і інш.]. — 616 с. * Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII ст. — пачатку XXI ст.: у 2-х кн. / [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Каваленя]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 584 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 1. Даўняя літаратура, XI — першая палова XVIII стагоддзя. — 909 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — 582 с. * Грамадскі быт і культура гарадскога насельніцтва Беларусі / [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.]; навук. рэд. В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 248 с. * Грамадскі быт і культура сельскага насельніцтва Беларусі / В. К. Бандарчык [і інш.]; навук. рэд. В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 256 с. * ''[[Рэгіна Антонаўна Грыгор'ева|Григорьева, Р. А.]]'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260—262. * ''[[Рэгіна Антонаўна Грыгор'ева|Григорьева, Р. А.]]'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110—113. * ''[[Майсей Якаўлевіч Грынблат|Гринблат, М. Я.]]'' Белорусы. Очерки происхождения и этнической истории / М. Я. Гринблат. — Минск : Наука и техника, 1968. — 288 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 377—382. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 56—58. * ''Казлоў, Л. Р.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Р. Казлоў, [[Анатоль Кірылавіч Цітоў|А. К. Цітоў]]. — Мінск : Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. І. Навіцкі. — Мінск : Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * ''Карскі, Я.'' Беларусы / Яўхім Карскі. — Мінск : Бел. кнігазбор, 2001. — 637 с. * ''[[Павел Рыгоравіч Казлоўскі|Козловский, П. Г.]]'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в.: центральная и западная зоны / П. Г. Козловский. — Минск : Наука и техника, 1974. — 182 с. * ''[[Аляксандр Іванавіч Лакотка|Лакотка, А. І.]]'' Народнае дойлідства / А. І. Лакотка. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — 200 с. * ''[[Алег Латышонак|Латышонак, А.]]'' Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня-Беласток : Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс, А.]]'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 3—27. * ''[[Дзяніс Васілевіч Лісейчыкаў|Лісейчыкаў, Д. В.]]'' Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель: 1720—1839 гг. / Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск : Медысонт, 2011. — 198 с. * ''[[Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка|Мажэйка, З. Я.]]'' Народная музыка / З. Я. Мажэйка, І. Д. Назіна // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 346—347. * ''[[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Мальдзіс, А.]]'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі / А. Мальдзіс. — Мінск : Лімарыус, 2001. — 384 с. * ''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення / Б. А. Манак. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — 176 с. * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' Людзі даўняй Беларусі: этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы (Х—XVII ст.). — Магілёў, 2003. * ''[[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч|Мікуліч, А. І.]]'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу / А. І. Мікуліч. — Мінск : Тэхналогія, 2005. — 138 с. * ''[[Дарота Міхалюк|Міхалюк, Д.]]'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці / Нав. рэд. С. Рудовіч; пер. з польск. А. Пілецкі. — Смаленск : Інбелкульт, 2015. — 496 с. * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — Санкт-Пецярбург : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Нарысы па гісторыі беларускай мовы : Дапаможнік для студэнтаў ВНУ / Рэдкал.: [[Пятро Глебка|П. Ф. Глебка]] і [і інш.] ; АН Беларускай ССР. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — 450 с. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' [https://www.vln.by/node/42 Беларусы: станаўленне этнасу і «национальная идея»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220304215534/https://www.vln.by/node/42 |date=4 сакавіка 2022 }} / В. Насевіч // Белоруссия и Россия: общества и государства. — Москва : Права человека, 1998. — С. 11-30. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' Беларусы: станаўленне этнасу і нацыянальная ідэя. — Смаленск: Інбелкульт, 2015. — 526 с. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' [http://vln.by/node/174 Основные вехи этногенеза белорусов] / В. Насевіч // Предыстория беларусов с древнейших времен до XIII века / Составл., перевод, научное редактир. А. Е. Тараса. — Минск: Харвест, 2010. — С. 467—507. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Нацыянальны атлас Беларусі / Складз. і падрыхт. да друку Рэсп. унітарн. прадпрыемствам «Белкартаграфія» у 2000—2002 гг., Гал. рэдкал. М. У. Мясніковіч (старшыня) і інш. — Мінск : Белкартаграфія, 2002. — 292 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — Санкт-Пецярбург : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с. [http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/ |date=29 лістапада 2014 }} * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Пилипенко, М. Ф.]]'' Этнография Беларуси / М. Ф. Пилипенко. — Минск: Вышэйшая школа, 1981. — 192 с. * ''Попкова, А.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf На принципах равноправия. Эффективные схемы государственно-частного партнерства в Республике Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191957/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / А. Попкова // Беларуская думка. — 2013. — № 10. — С. 71—75. * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Раманюк|Раманюк, М.]]'' Беларускія народныя крыжы / М. Раманюк; рэд., уклад. і мастак [[Дзяніс Міхайлавіч Раманюк|Д. Раманюк]]; газета «Наша Ніва». — Вільня : Наша Ніва, 2000. — 222 с. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_28.pdf «Адных бацькоў сыны»: праблема этнічнага адзінства беларусаў у канцы XVIII — пачатку ХХ ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2020. — Вып. 28. — С. 318—323. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2021. — Вып. 30. — С. 295—301. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_27.pdf Статус Беларусі ў свядомасці мясцовых каталіцкіх дваран-кансерватараў канца XIX — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2020. — Вып. 27. — С. 337—342. * ''Реклю, Э.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — Санкт-Петербург : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. * ''[[Сусана Міхайлаўна Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / С. М. Самбук; ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * ''[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я. М.]]'' Народнае мастацтва / Я. М. Сахута. — Мінск : Беларуская навука, 2015. — 180 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * ''[[Уладзімір Мітрафанавіч Свяжынскі|Свяжынскі, У.]]'' Беларуская мова / У. Свяжынскі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 300—301. * ''[[Наталля Уладзіміраўна Сліж|Сліж, Н.]]'' Статус жанчыны-шляхцянкі ў ВКЛ (XVI—XVIII стст.) / Н. Сліж // Беларускі гістарычны часопіс. — 1996. — № 4. — С. 57—66. * ''[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр, Т.]]'' Рэканструкцыя нацый: Польшча, Украіна, Літва і Беларусь, 1569—1999 / Тымаці Снайдэр; пер. з англ. М. Раманоўскага і В. Калацкай; навук. рэд. Г. Сагановіч. — Мінск : Медысонт, 2010. — 421 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Лідзія Іванаўна Цягака|Тегако, Л. И.]]'' Антропология белорусского Полесья: демография, этническая история, генетика / Л. И. Тегако, А. И. Микулич, И. И. Саливон. — Минск. — 1978. * ''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ceraskowich/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F._%D0%92._%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%A5%D0%86%D0%A5_-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2..html Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110812160849/http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ceraskowich/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F._%D0%92._%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%A5%D0%86%D0%A5_-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2..html |date=12 жніўня 2011 }} / П. В. Терешкович. — Минск : БГУ, 2004. — 233 с. [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf] * Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси / Нац. акад. наук Беларуси. Ин-т языкознания им. Я. Коласа, Бел. респ. фонд фундамент. исслед. ; под ред. А. Н. Булыко, Л. П. Крысина. — Минск : Беларуская навука, 1999. — 246 с. * ''[[Віталь Товіевіч Траццякоў|Третьяков, В.]]'' [https://elibrary.com.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России] / В. Третьяков // Политический класс. — 2006. — № 12. — С. 16—29. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик, Н. Н.]]'' Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии / Н. Н. Улащик. — Москва : Наука, 1965. — 480 с. * ''[[Віктар Стэфанавіч Цітоў|Титов, В. С.]]'' Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов, XIX ― начало XX в. / В. С. Титов ; АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. ― Минск : Наука и техника, 1983. — 152 с. * ''[[Вольга Яўгенаўна Фадзеева|Фадзеева, В. Я.]]'' Аброчныя тканіны / В. Я. Фадзеева // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 16. * ''[[Вольга Яўгенаўна Фадзеева|Фадзеева, В. Я.]]'' Ручнік / В. Я. Фадзеева // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437. * Фізічная культура і спорт у 1945—1974 // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. — Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мінск : Бел. Сав. Эн., 1975. — С. 368—370. * ''[[Анатоль Сямёнавіч Фядосік|Фядосік, А. С.]]'' Народная паэтычная творчасць / А. С. Фядосік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 347—349. * ''[[Віктар Стэфанавіч Цітоў|Цітоў, В. С.]]'' Этнаграфічная спадчына: Беларусь: Краіна і людзі / В. С. Цітоў. — 2-ое выд. — Мінск : Беларусь, 2001. — 208 с. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквин, И. В.]]'' Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) / И. В. Чаквин, П. В. Терешкович // Советск. этнография. — 1990. — № 6. — С. 42—54. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' Беларусы / І. Чаквін // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 303—305. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І. У.]]'' Беларусы / І.У Чаквін, П. У. Церашковіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 464—481. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І. У.]]'' Беларусы / І. У. Чаквін, [[Галіна Іванаўна Каспяровіч|Г. І. Каспяровіч]] // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 59—77. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' [http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf |date=29 лістапада 2014 }} / І. Чаквін // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. — Мінск : ННАЦ імя Ф. Скарыны, 1997. — Ч. 1. — С. 37—42. * ''[[Юлія Міхайлаўна Чурко|Чурко, Ю. М.]]'' Народны танец / Ю. М. Чурко // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 352—354. * ''[[Леў Мікалаевіч Шакун|Шакун, Л. М.]]'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы / Л. М. Шакун. — Мінск : Выд-ва М-ва вышэйш., сярэд.спец. і праф.адукацыі БССР, 1963. — 339 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * ''[[Захар Шыбека|Шыбека, З.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * ''[[Родрыг Фёдаравіч Эркерт|Эркерт, Р. Ф.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш]. — Мінск : Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. [[Іван Пятровіч Шамякін|І. П. Шамякін]] [і інш.]. — Мінск : БелСЭ, 1989. — 575 с. * Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве : вучэб.-метад. дапам. / [[Тадэвуш Антонавіч Навагродскі|Т. А. Навагродскі]] [і інш.]. — Мінск : Беларускі дзяржаўны універсітэт, 2009. — 335 с. * ''[[Цэзары Кукла|Kuklo, C.]]'' Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej / C. Kuklo. — Warszawa : DiG, 2009. — 525 s. * ''[[Алег Юр’евіч Латышонак|Łatyszonek, O.]]'' Od rusinów białych do białorusinów. U źrodeł białoruskiej idei narodowej / O. Łatyszonek. — Białystok : Wyd-wo uniwersytetu w Białymstoku, 2006. — 390 s. * ''[[Марыуш Маркевіч|Markiewicz, M.]]'' Historia Polski 1492—1795 / M. Markiewicz. — 2-e wyd. — Kraków : Wyd-wo Literackie, 2006. — 760 s. * ''[[Рышард Радзік|Radzik, R.]]'' Między zbiorowością etniczną a wspolnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej XIX stulecia / R. Radzik; red. E. Muszyńska. — Lublin : Uniwersytet M. Curie-Skłodowskiej, 2000. — 301 s. * ''[[Марыян Здзяхоўскі|Zdziechowski, M.]]'' Edward Woyniłłowicz w ostatnich latach swego życia. Tragedja kresów / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 57—85. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/rite-of-the-kalyady-tsars-christmas-tsars-00308 Rite of the Kalyady Tsars (Christmas Tsars)] // unesco.org * [http://livingheritage.by Жывая спадчына Беларусі] // livingheritage.by * [http://news.tut.by/culture/466853.html Шедевры народного творчества в музее белорусского народного искусства в «Раубичах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200716013653/http://news.tut.by/culture/466853.html |date=16 ліпеня 2020 }} // tut.by * ''[[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў, М.]]'' [http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-4.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Беларускі нацыянальны стыль] // budzma.by * ''[[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў, М.]]'' [http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-5-zaklyuchnaya.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Арнамент] // budzma.by * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' [http://www.sb.by/obshchestvo/article/a-khto-tam-idze-165992.html А хто там ідзе?] / І. Марзалюк // Беларусь сегодня. — 2014. — № 116. * [[Армен Сяргеевіч Сардараў|Армен Сардаров]] [http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html : Комфорт, красота и безопасность актуальны и для отдельного дома, и для целой страны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }} * [https://www.sb.by/articles/chto-i-sledovalo-pokazat.html Зубр, аист, василек. Какие культурные символы нас объединяют — узнали у профессора БГУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }} // ej.by {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларусы}} {{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Беларусы| ]] [[Катэгорыя:Народы Беларусі]] [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія славяне]] mo9p2e9ba3p5g5g2owwknkzykukos35 5140660 5140641 2026-05-12T12:33:17Z JerzyKundrat 174 5140660 wikitext text/x-wiki {{Этнас |назва = '''Беларусы''' |выява = Map of the Belarusian Diaspora in the World.svg |шырыня = |подпіс = |саманазва = беларусы |колькасць = каля 9 млн (2021): |рассяленне = {{BLR}}: {{num|7990519}} ([[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапіс 2019 года]]):<ref name="belstat.gov.by">[https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/48a/twytvykdto5c4e7tzsjdc60ak8p7vyn6.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2019 г. Том 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220222122040/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/48a/twytvykdto5c4e7tzsjdc60ak8p7vyn6.pdf |date=22 лютага 2022 }}{{ru icon}}</ref> <br /> * [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: {{num|1753122}} * [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: {{num|1302780}} * [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: {{num|1211234}} * [[Файл:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|22px]] [[Брэсцкая вобласць]]: {{num|1171835}} * [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: {{num|934925}} * [[Файл:Flag of Mahilyow Voblast.svg|22px]] [[Магілёўская вобласць]]: {{num|915633}} * [[Файл:Flag of Hrodna Voblasts.svg|22px]] [[Гродзенская вобласць]]: {{num|701190}} {{RUS}}: {{num|208046}} (перапіс [[2021]] года)<ref>{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url-status=live |access-date=2023-02-04 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}</ref> {{UKR}}: {{num|275763}} (перапіс [[2001]] года)<ref name="perepisU">{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцта 2001. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=5 чэрвеня 2014|url-status=live}}</ref> {{LAT}}: {{num|68174}} (перапіс 2011 года)<ref name="Национальности Латвии 2011">[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html Population Census 2011 — Key Indicators] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=10 чэрвеня 2012 }}{{ref-lv}}</ref> {{KAZ}}: {{num|62694}} (2012 года)<ref name="Каз2012">[https://web.archive.org/web/20121115130347/http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%90%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/12_2011_%D0%91-15-10-%D0%93.rar Агенцтва Рэспублікі Казахстван па статыстыцы. Колькасць насельніцтва Рэспублікі Казахстан па асобных этнасах на 1 студзеня 2012 года.]{{ru icon}}</ref> {{POL}}: 47&nbsp;000 (перапіс 2011&nbsp;г.)<ref name="Перепись 2011">Згодна з папярэднімі вынікамі перапісу насельніцтва 2011 года (гэтым перапісам упершыню прадугледжвалася магчымасць указання дзвюх нацыянальнасцей адным і тым жа рэспандэнтам) у Польшчы налічваліся 31 тысячы людзей, якія ўказалі толькі беларускую нацыянальнасць і ніякую іншую, 6 тысяч людзей указалі беларускую нацыянальнасць у якасці першай з дзвюх, яшчэ 10 тысяч указалі беларускую нацыянальнасць другой з дзвюх магчымых. Сярод 16 тысяч людзей, якія ўказалі беларускую нацыянальнасць адной з дзвюх магчымых (першай ці другой), 15 тысяч другой нацыянальнасцю ўказалі польскую (гл. [https://web.archive.org/web/20120616192742/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf Папярэднія вынікі Нацыянальнага перапісу насельніцтва і жылля Польшчы 2011 года]).{{ref-pl}}</ref> {{LIT}}: 35&nbsp;900 (ацэнка 2010&nbsp;г.)<ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=1&PXSId=0&ShowNews=OFF Дэпартамент статыстыкі Літвы. База статыстычных дадзеных аб насельніцтве Літвы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161220143532/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=1&PXSId=0&ShowNews=OFF |date=20 снежня 2016 }}{{ref-lt}}</ref> {{USA}}: 25&nbsp;600 (2000&nbsp;г.)<ref>[https://old.bigenc.ru/ethnology/text/5621578 БРЭ]</ref> {{GER}}: 21&nbsp;151 (перапіс 2015&nbsp;г.)<ref>{{cite web |url=https://de-1statista-1com-1statista.emedia1.bsb-muenchen.de/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/Statistisches |title= Bundesamt. Anzahl der Ausländer in Deutschland nach Herkunftsland in den Jahren 2014 und 2015 |access-date=9 October 2016}}</ref> {{UZB}}: 18&nbsp;500 (ацэнка 2021 г.)<ref>[https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/ gazeta.uz]</ref> |мова = [[беларуская мова|беларуская]] |мовы зносін = [[руская мова|руская]] |рэлігія = [[хрысціянства]] ([[праваслаўе]], [[каталіцтва]] ([[Рымска-Каталіцкая Царква|лацінскага]] і [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|візантыйскага]] абрадаў), [[пратэстанцтва]]) |раса = [[еўрапеоідная раса]] |уваходзіць = [[усходнія славяне]] |паходжанне = [[славяне]] |роднасныя = [[украінцы]], [[рускія]], [[палякі]], іншыя [[славяне]] і некаторыя [[балты]] (генетычна) |уключае = }} {{Значэнні|Беларусы (значэнні)}} {{Значэнні|Беларус (значэнні)}} '''Белару́сы''' — [[усходнія славяне|усходнеславянскі]] [[народ]]. Агульная колькасць у свеце — каля 9 млн чалавек (2021). Асноўнае насельніцтва [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], дзе налічваюць {{num|7990,7|тыс чалавек}} і складаюць 84,9 % жыхароў дзяржавы (паводле перапісу ад 2019 года). Жывуць таксама ў значнай колькасці ў [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літве]], [[Польшча|Польшчы]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Казахстан]]е і інш. Карыстаюцца [[Беларуская мова|беларускай мовай]], якая адносіцца да ўсходняй падгрупы [[Славянскія мовы|славянскай групы]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям’і]]. Сучасная беларуская літаратурная мова пачала стварацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак у шырокім наваколлі [[Мінск|горада Мінска]] (па сучаснай класіфікацыі — мінская гаворка<ref name="ReferenceA">Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка і [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17.</ref> [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускай групы гаворак]] беларускай мовы). Алфавіт літаратурнай мовы на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. У цяперашні час шырока распаўсюджаны беларуска-рускі [[білінгвізм]] з дамінаваннем [[руская мова|рускай мовы]]. Веруючыя беларусы пераважна [[праваслаўе|праваслаўныя]]; ёсць значная колькасць [[Каталіцтва|каталікоў]]<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260.</ref> і невялікая колькасць [[пратэстанцтва|пратэстантаў]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 424.</ref>. == Этнагенез == {{main|Этнагенез беларусаў|Этнічная тэрыторыя беларусаў}} Сучасная беларуская акадэмічная навука ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|Васіль Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Міхаіл Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Ігар Чаквін]] і інш.) лічыць, што працэс [[этнагенез беларусаў|этнаўтварэння беларусаў]] пачынаецца ў XIII—XIV стст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 36.</ref>, а стаў выразна ажыццяўляцца ў XIV—XV стст.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 49.</ref> У фарміраванні беларускага этнасу (у Папрыпяцці, Верхнім Панямонні, Верхнім Падзвінні і Верхнім Падняпроўі) яшчэ ў XIII—XIV стст. прынялі ўдзел значная частка ўсходніх славян («русь», «рускія»), часткова групы заходніх славян (галоўным чынам, [[палякі]] — пераважна сяліліся на [[Палессе|Палессі]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 43—44.</ref>) і неславянскія этнічныя групы, асабліва [[балты|балцкія]] ([[Літва (плямёны)|літва]], [[яцвягі]], [[прусы]], [[жамойты]]), многія з якіх былі вымушанымі перасяленцамі ў адзначаныя раёны<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 44.</ref>. Усходнеславянскае насельніцтва ў сваёй масе склала аснову беларусаў, а неўсходнеславянскія групы сталі дадатковым кампанентам гэтай новай этнічнай супольнасці<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 45.</ref>. == Антрапалогія == {{main|Антрапалогія беларусаў}} Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] адносяцца пераважна да ўсходнееўрапейскага тыпу сярэднееўрапейскай расы (у межах вялікай [[Еўрапеоідная раса|еўрапеоіднай расы]]). Некаторыя даследчыкі вылучаюць сярод беларусаў палескі і верхнепрыдняпроўскі антрапалагічныя тыпы. Беларускі антраполаг [[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч|Аляксей Мікуліч]] прышоў да высновы, што сучасная карціна генафонду беларусаў сфармавалася як шляхам доўгатэрміновага прыстасавання ў выніку натуральнага адбору, так і ў выніку этнічнай кансалідацыі<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 112.</ref>. Паводле вынікаў даследавання Аляксея Мікуліча, агульная характарыстыка генафонду сучасных беларусаў найбліжэй да характарыстыкі генафонду сучасных [[украінцы|украінцаў]]<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 97—98, 104.</ref> і мае даволі трывалую генетычную непарыўнасць пакаленняў у часе, бо геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду шмат у чым супадае з арэаламі старажытных [[археалагічная культура|археалагічных культур]] Беларусі яшчэ даславянскай эпохі<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 111.</ref>. Паводле даследаванняў Рэспубліканскага цэнтра гематалогіі і перасадкі касцявога мозгу ([[Беларусь]]) сучасным беларусам па [[фенатып]]у (сукупнасць характарыстак, набытых індывідам на вызначанай стадыі свайго развіцця — пад уплывам умоў знешняга асяроддзя і выпадковых змен) найбольш блізкімі з’яўляюцца сучасныя [[немцы]] і [[палякі]]<ref>{{cite web|url= http://www.sb.by/zdorove/news/belorusam-po-fenotipu-naibolee-blizki-nemtsy-i-polyaki.html|title= Белорусам по фенотипу наиболее близки немцы и поляки|author= Анатолий Усс|date= 24 лютага 2016|publisher= [[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь Сегодня]]|access-date= 28 мая 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160506225054/http://www.sb.by/zdorove/news/belorusam-po-fenotipu-naibolee-blizki-nemtsy-i-polyaki.html|archive-date= 6 мая 2016}}</ref>. <gallery> File:Miss Belarus 07 Alena Aladka.jpg|[[Міс Беларусь-2004]] [[Алена Аладка]] File:Alyona Lanskaya 02.jpg|Беларуская спявачка [[Алена Ланская]] File:Руслан Алехно, 2012 г.JPG|Беларускі спявак [[Руслан Фёдаравіч Аляхно|Руслан Аляхно]] File:Oleg Novitskiy 2012.jpg|Расійскі [[касманаўт]] беларускай нацыянальнасці [[Алег Віктаравіч Навіцкі|Алег Навіцкі]] File:Andrej Takindang.JPG|Беларускі спявак [[Андрусь Такінданг|Андрэй Такінданг]] </gallery> </center> == Этнонім == {{main|Белая Русь}} Этнонім «беларусы» паходзіць ад тапоніма «[[Белая Русь]]», які пачаткова меў рэгіянальнае значэнне і ў праваслаўна-ўніяцкай традыцыі адносіўся да паўночнай і ўсходняй часткі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''Белы, А.'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — С. 158—159.</ref>. Першы зафіксаваны выпадак ужывання слова «беларус» у грэчаскім перакладзе (Leucorussus) як саманазвы выхадцаў з сучаснай этнічнай тэрыторыі Беларусі вядомы з запісу [[Саламон Рысінскі|Саламона Рысінскага]] ў Альтдорфскі ўніверсітэт у 1586 годзе<ref>''Латышонак А.'' [http://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства : XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131.</ref>, але азначэнне шырока не распаўсюдзілася тым часам як этнонім. Да канца XVIII ст. як саманазвы ўжываліся азначэнні «русь», «рускія», «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]]» або «[[літвіны]]»<ref name="ReferenceB">''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>. [[Файл:Shljahtich Zavalnja.png|thumb|Тытульны ліст кнігі [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]», 1844—1846 гг.]] У першай палове XIX ст. азначэнне «беларусы» было распаўсюджана пераважна ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губернях]], а таксама ва ўсходняй частцы [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], і мела не столькі этнічны, колькі тапанімічны характар<ref name="ReferenceB"/>. 20 студзеня (1 лютага) 1863 года назва «Беларусь» упершыню ўключана ў найменне ўраду — [[Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі|Часовага правінцыяльнага ўраду Літвы і Беларусі]] на чале з [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]]. Саманазва «беларусы» як этнонім замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускім этнасам (амаль па ўсёй яго этнічнай тэрыторыі)]] толькі з сярэдзіны 1860-х гадоў (пасля прац расійскага этнографа [[Родэрых фон Эркерт|Родэрыха Эркерта]]<ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Этнографический атлас западнорусских губерний и соседних областей. ― Берлин, 1863; ''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом) / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с.</ref>). І на працягу 1870—1880-х гадоў этнонім «беларусы» трывала і канчаткова выцясняе іншыя «канкурэнтныя» назвы («[[крывічы]]», «крывічане», «[[Чорная Русь|чарнарусы]]», «[[заходнерусізм|заходнерусы]]» і іншыя<ref name="imef.basnet.by">''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_28.pdf «Адных бацькоў сыны»: праблема этнічнага адзінства беларусаў у канцы XVIII — пачатку ХХ ст.]… С. 318.</ref>), якія прапаноўваліся ў тыя часы рознымі гісторыкамі, ідэолагамі і публіцыстамі<ref name="imef.basnet.by"/>, і лакальна-рэгіянальныя назвы ([[Загароддзе|загародцы]], пінчукі, [[палешукі]] і г.д.) для азначэння беларускага этнаса, што было звязана з папулярызацыяй гэтай назвы праз расійскую этнаграфічную і гістарычную навуку і з развіццём пачатковай адукацыі ў вёсцы, дзякуючы чаму стала мажлівым пашырэнне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 164—166.''</ref><ref>''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.].. С. 145.</ref>. У 1903 г. этнограф [[Яўхім Карскі]] канстатаваў, што найбольш кансерватыўнаму сялянскаму слою насельніцтва назва «беларусы» была не вядома: ''«У цяперашні час просты народ у Беларусі не ведае гэтай назвы. На пытанне: хто ты? прасталюдзін адказвае — рускі, а калі ён каталік, то называе сябе або каталіком, або палякам; часам сваю радзіму назаве Літвой, а то і проста скажа, што ён „тутэйшый“ (tutejszy) — тутэйшы, вядома, супрацьпастаўляючы сябе асобе, якая гаворыць па-вялікаруску, як чужынцу ў [[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]»''<ref>''Карскій, Е. Ф.'' — Белоруссы. Т. I, гл. V., С. 116.</ref>. А [https://be.wikipedia.org/wiki/Этнічная_тэрыторыя_беларусаў#Вынікі_Першага_ўсеагульнага_перапісу_насельніцтва_Расійскай_імперыі_(1897) вынікі Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)] прыводзяць іншыя дадзеныя па беларускім губерням. == Рэлігія == {{main|Рэлігія ў Беларусі|Праваслаўе ў Беларусі|Каталіцтва ў Беларусі|Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Файл:Murovanka church.jpg|thumb|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка)|Праваслаўная Свята-Раства-Багародзіцкая царква XVI стагоддзя ў Мураванцы]]. Фота 2012 года.]] Пачаткова ў XIII—XIV стст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім (ВКЛ)]] у асноўным арэале фарміравання беларускага этнасу мелася пераважаючае славянамоўнае насельніцтва, якое ў асноўнай масе было хрысціянскім і прытрымлівалася [[праваслаўе|праваслаўя]]. У той жа час адбываліся кантакты з [[Балты|балтамоўным язычніцкім насельніцтвам]], якое межавала ці пранікала на славянамоўныя тэрыторыі, паступова славянізуючыся. Маюцца і факты прысутнасці яшчэ ў сярэдзіне XIII ст. хрысціянскага насельніцтва ў глыбока [[Балты|балцкіх тэрыторыях]] — прычым і ў месцах, якія сталі важнымі цэнтрамі ў працэсе генезіса [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], — у [[Вільнюс|Вільні]] і [[Кярнаве]]<ref>''Вайткявичус, В.'' Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов… С. 186.</ref>. Гэта прыводзіла да суіснавання ў ВКЛ побач з хрысціянамі [[язычніцтва|язычніцкага насельніцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 193, 197.</ref>. Вынікі гэтых кантактаў яшчэ дагэтуль з’яўляюцца прадметам навуковых дыскусій. [[Файл:Магілёўскія відарысы 06.jpg|thumb|[[Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)|Праваслаўная царква Святога Мікалая XVII стагоддзя ў Магілёве]]. Фота 2014 года.]] Яшчэ ў 1240—1260-ыя гг. (ці нават раней) у полацкіх уладаннях ужо існавалі дзве каталіцкія [[дыяцэзія|дыяцэзіі]], падначаленыя архібіскупскай кафедры ў [[Рыга|Рызе]]: Рускае біскупства ў [[Полацкае княства|Полацкім княстве]] і Селонскае — у залежнай ад Полацку [[Сэлія|Селонскай зямлі]]. У часы [[Міндоўг]]а часова ў 1251—1260 гг. існавала каталіцкае біскупства, якое ахполівала і землі Панямоння, што было першай хваляй прыходу каталіцтва ў землі ВКЛ<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 224.</ref>. Аднак пасля (да [[1387]] г.) у ВКЛ не мелася тэрытарыяльнай арганізацыі рымска-каталіцкага касцёла, хоць вядома, што ў 1320-я гг. нямецкія [[дамініканцы]] і [[францысканцы]] мелі ў [[Вільнюс|Вільні]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] па адным каталіцкім [[Манастыр|кляштары]]<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 233.</ref> і не спынялі спроб місіянерскай дзейнасці<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 224—226.</ref>. У 1387 годзе воляй вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі масава хрысціць па [[каталіцтва|каталіцкім абрадзе]], што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у дзяржаве. Ягайлам пабудаваны каталіцкія касцёлы ў тым ліку каля Навагрудка, Мінска, Крэва, Абольцаў і іншых месцаў<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 228—229.</ref>, што было пачаткам шырокага распаўсюджання каталіцызма ў розных землях ВКЛ. Вялікія князі літоўскія (напрыклад, [[Вітаўт]]) выдавалі дазволы ''«рускім»'', ''«русінам»'' (якія былі славянамоўныя і праваслаўнымі) пры жаданні хрысціцца ў [[каталіцтва]] і праводзілі палітыку рэлігійнай талерантнасці<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 229.</ref>. Прынцып надання пасад толькі католікам у [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|гаспадарскай паны-радзе]] не выконваўся строга<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 383—384.</ref>. [[Феадал|Феадальнае саслоўе]] ([[баяры]]/[[шляхта]]) у ВКЛ складалася з прадстаўнікоў як католікаў, так і праваслаўных<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 370—372.</ref>. Абмежаванні міжканфесійных шлюбаў цалкам ніколі не вытрымліваліся ў практыцы паўсядзённага жыцця XV — пачатку XVI ст.<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 239.</ref> Манарх меў тытул не толькі «вялікага князя літоўскага», але і «вялікага князя рускага» і «князя жамойцкага». У 1550—1580 гг. у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] пракаціліся хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а затым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую [[шляхта|шляхту]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 506—508.</ref>. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку [[магнат]]аў, якія былі на чале руху) стаў [[кальвінізм]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 509.</ref>. Аднак у 1590—1600-я гг. пратэстанцкая і праваслаўная шляхта ВКЛ у сваёй большасці перайшла ў каталіцызм, і толькі меншая частка прытрымлівалася праваслаўя ці [[пратэстанцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 519, 524—525.</ref>. У [[1596]] г. адбылася [[Берасцейская унія]], якая стварыла [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкую царкву (уніяцтва)]], да якой сталі належаць галоўным чынам славянамоўныя сяляне<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 538—540.</ref>. У [[1632]] г. польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1632—1648) [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]] для захавання рэлігійнага спакою і ўмацавання традыцыйнай талерантнасці ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], хоць і не атрымаў згоды [[Папа Рымскі|Апостальскай сталіцы (Рыма)]], пайшоў на афіцыйнае аднаўленне праваслаўнай іерархіі, скасаванай пасля заключэння [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі (1596)]], і стварыў праваслаўную [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|Магілёўскую епархію]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3 : Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.). — С. 49, 154.</ref>. Аднак была захавана і [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкая царква (уніяцтва)]], да якой належала большая частка сялян. Пры розным статусе канфесій у краіне захоўваўся рэлігійны мір. Нярэдкімі былі міжканфесійныя шлюбы і ў сувязі з гэтым пераходы з адной канфесіі ў другую<ref>Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.). — Мінск, 1998. — С. 5.</ref>. У адказ на прэтэнзіі [[Маскоўская дзяржава|рускага цара]] на ўсходнія рэгіёны ВКЛ, польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1648—1668) [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]] па ініцыятыве сенатараў ВКЛ таксама зрэдку пачаў (па прычыне ідэалагічнага спаборніцтва) называць сябе ў лістах ''«вялікі князь літоўскі і Белай Русі <…>»'' (адзін раз нават ''«вялікі князь літоўскі, рускі, Белай Русі і жамойцкі <…>»''), але гэты тытул не быў афіцыйна прыняты, ужываўся часова ў 1655—1656 гг. і ад гэтага выразу хутка адмовіліся<ref>''Łatyszonek, O.'' Od rusinów białych do białorusinów… С. 211—212.</ref>. Замест гэтага, каб адабраць ідэалагічныя падставы ў рускага цара прэтэндаваць на землі Рэчы Паспалітай, населеныя праваслаўнымі, [[Тытул Папы Рымскага|папа рымскі]] [[Аляксандр VII]] у 1661 г. зацвердзіў за польскім каралём і вялікім князем літоўскім (і яго наступнікамі) да яго поўнага тытулу (''«Ян Казімір, ласкай Божай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі, прускі, мазавецкі, жамойцкі, лівонскі, смаленскі, северскі, чарнігаўскі, а таксама спадчынны кароль шведаў, готаў, вэндаў»'') і дадатковы тытул ''«rex orthodoxus»'' (па-лацінску ''«праваслаўны кароль»'')<ref>Podręczna encyklopedya kościelna. — Warszawa, 1913. — t. XXXI—XXXII. — S. 292.</ref>. [[Файл:Katedralny sabor Sv Ducha - Minsk city - 2010 AD.jpg|left|thumb|Праваслаўны [[кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа]] ([[1633]]) у [[Мінск]]у. Фота 2010 года.]] [[Файл:Church of the Holy Trinity in Gierviaty.jpg|left|thumb|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Гервяты)|Каталіцкі касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1903]]) у [[Гервяты|Гервятах]]. Фота 2014 года.]] Высокі і афіцыйны статус каталіцызма ў дзяржаве і канфесіянальная негамагеннасць насельніцтва ([[шляхта]] — у асноўным каталікі, а [[Сялянства|сяляне]] — у асноўным праваслаўныя ці [[Уніяцтва|ўніяты]]) кампенсаваліся тым, што святарства займала другаснае становішча ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкімі [[феадал]]амі ([[баяры|баярамі]], [[шляхта]]й)<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 373, 375; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 154.</ref>, нягледзячы на тое, што ў [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сенаце Рэчы Паспалітай]] каталіцкія [[Епіскап|біскупы]] займалі пярэднія крэслы, а праваслаўныя і ўніяцкія рэлігійныя іерархі не былі прадстаўлены ў Сенаце ўвогуле. [[Духавенства|Святарства (духавенства)]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] увогуле не лічылася за асобнае [[саслоўе]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 373.</ref>. Таму каб зрабіцца каталіцкім арцыбіскупам, біскупам, абатам ці атрымаць якую-небудзь іншую каталіцкую пралатуру, неабходна было мець добры шляхецкі радавод. Самымі пажаданымі для шляхты ВКЛ і Рэчы Паспалітай былі пасады [[ваявода|ваявод]] і [[кашталян]]аў ці пасада [[манарх]]а, якая была выбарнай. Акрамя таго з даўніх часоў шырокае распаўсюджанне атрымала калятарскае права — калі землеўладальная свецкая шляхта, на чыіх маёнтках знаходзілася [[парафія]] (каталіцкая, праваслаўная, уніяцкая ці пратэстанцкая), ці проста шляхціц-фундатар храма (і яго нашчадкі) выдавалі рэкамендацыі на заняцце канкрэтнай духоўнай асобай пасады мясцовага парафіяльнага святара<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93.</ref>. Самі ж вярхоўныя каталіцкія, праваслаўныя і ўніяцкія духоўныя іерархі (біскупы і мітрапаліты) прызначаліся ў ВКЛ і Рэчы Паспалітай паводле ўказаў манарха (вялікага князя/караля)<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 154.</ref>. Праваслаўная царква прызнае вяршынства свецкай улады над царкоўнай<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 214.</ref>. Як каталіцкі касцёл, так і ўніяцкая і праваслаўная цэрквы мелі права валодаць і валодалі зямельнымі маёнткамі, прыгоннымі сялянамі; мелі свае [[Манастыр|кляштары]] і трымалі [[школа|школы]]; атрымлівалі фундушы ад свецкай шляхты. Толькі 23 ліпеня 1790 года [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкі мітрапаліт]] быў уведзены ў склад Сената Рэчы Паспалітай, дзе быў прыраўняны па статусе да каталіцкага біскупа і засядаў пасля каталіцкага смаленскага біскупа<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 96.</ref>. Нежаданне шляхты доўгі час уводзіць уніяцкага мітрапаліта ў склад Сенату вынікала з прынцыпа праваслаўнай і ўніяцкай царквы, што чалавеку любога [[саслоўе|саслоўя]] можна займаць пасаду епіскапа (біскупа) ці мітрапаліта, а [[шляхта]] не хацела дапускаць у шляхецкія інстытуты ([[Павятовы соймік|соймікі]] і [[Сойм Рэчы Паспалітай|сойм]]) прасталюдзінаў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 261.</ref>. [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай (1772, 1793, 1795)]] і ўключэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] пачаліся пераводы ўніяцкага насельніцтва (у асноўным — сялян) да [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царквы]], хоць масавы перавод усіх уніятаў да Рускай праваслаўнай царквы адбыўся пасля ліквідацыі [[Берасцейская унія|Барасцейскай царкоўнай уніі (1596)]] паводле рашэнняў [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабора (1839)]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 67—72.</ref>. У сітуацыі шматканфесіянальнасці сярод сялян панавала талерантнасць, а часам і індыферэнтнасць у рэлігійным жыцці, калі сяляне хадзілі ў каталіцкія ці праваслаўныя храмы і заключалі міжканфесіянальныя шлюбы (хоць гэта непакоіла расійскія ўлады), што было абумоўлена ў не малой ступені непісьменнасцю вернікаў<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 72.</ref>. Менавіта з [[1839]] г. беларусы аж да сённяшняга часу ў сваёй пераважаючай большасці з’яўляюцца [[праваслаўе|праваслаўнымі]] і належаць да [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царквы]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 92—94.</ref>. Мясцовае [[Дваране|дваранства]] ў сваёй масе засталося каталіцкім і цвёрда трымалася каталіцызма, гэтак жа як частка сялян<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 229—232.</ref>. З таго часу расійская ўлада палітызавала і абвастрыла канфесійнае пытанне на беларускіх землях, імкнучыся супрацьпаставіць праваслаўных і католікаў (праваслаўныя лічыліся расійскай уладай за «рускіх», а каталікі — за «палякаў»), знізіць працэнт каталікоў у краі, а пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] увяла самыя дыскрымінацыйныя законы супраць каталіцкага насельніцтва, што дзейнічалі ў беларускіх губернях да падзення царскай улады ў ходзе [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі (1917)]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 176—183; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 100, 103—110.</ref>. У часы Расійскай Імперыі святарства (праваслаўнае, каталіцкае і пратэстанцкае) на беларускіх землях зноў жа займала другаснае значэнне ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкім дваранствам, хоць [[Духавенства|святарства (духавенства)]] у імперыі лічылася за асобнае [[саслоўе]], а [[праваслаўе]] мела статус пануючай канфесіі<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 59; Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII ст. — пачатку XXI ст. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — С. 158.</ref>. У час знаходжання Беларусі ў складзе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] (у форме [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]) па распараджэнні савецкіх улад праходзіла барацьба з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызацыя [[атэізм]]у<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. — С. 249—260.</ref>. Толькі ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы (1918—1939), захавалася каталіцкая, пратэстанцкая і праваслаўная цэрквы, хоць польскімі ўладамі праводзілася палітыка лагоднай паланізацыі беларускамоўнага насельніцтва, дыскрымінацыі праваслаўнага насельніцтва і папулярызацыі каталіцызма<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. — С. 423—445; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 264, 266, 272.</ref>. Першы поўны [[Пераклады Бібліі на беларускую мову|беларускамоўны пераклад Бібліі]] быў надрукаваны ([[тарашкевіца]]й) у [[1973]] годзе ў [[Нью-Ёрк]]у ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). [[Файл:Будслав.jpg|thumb|[[Будслаўскі фэст]] у 2008 годзе.]] Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] з 1991 г. пачалося шырокае аднаўленне рэлігійнай дзейнасці, а некаторыя рэлігійныя святы атрымалі статус дзяржаўных<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 352, 405; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 393—394.</ref>. Паводле ацэнкі супрацоўніцы Інстытута антрапалогіі і этналогіі Расійская акадэміі навук [[Рэгіна Антонаўна Грыгор’ева|Рэгіны Грыгор’евай]]<ref>[http://iea-ras.ru/index.php?go=Conference&in=view&id=66 Григорьева Регина Антоновна]</ref>, веруючыя беларусы — пераважна [[праваслаўе|праваслаўныя]]; у 1994 годзе каля 25 % беларусаў былі [[каталіцтва|католікамі]]<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110.</ref>, а ў 2005 г. — каля 20 %<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260.</ref>. Беларусы-каталікі прысутнічаюць як у заходніх раёнах Беларусі, так і цэнтральных і ўсходніх<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 409—410.</ref>. Невялікая колькасць веруючых беларусаў адносіцца да пратэстантаў, галоўным чынам у [[Мінск]]у і [[Беларускае Палессе|палескіх раёнах]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай абласцей]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 424—444.</ref>. У 2018 годзе «[[Будслаўскі фэст]]» (штогадовая ўрачыстасць у гонар ушанавання [[абраз Маці Божай Будслаўскай|абраза Маці Божай Будслаўскай]]) быў унесены ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. <gallery perrow="5"> File:Paraskeva (16th c, Belarus museum).jpg|Праваслаўная ікона Святой Параскевы, 2-я палова XVI ст. Створана на Случчыне. ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]). File:Abraz.jpg|Каталіцкі [[Будслаўскі абраз Маці Божай]], 1590-я гады. File:Valarjan Pratasievič. Валяр’ян Пратасевіч (XVIII).jpg|Віленскі каталіцкі біскуп [[Валяр’ян Пратасевіч]] (к. 1509—1579) — адзін з галоўных заснавальнікаў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. File:Марыя з дзіцем. Фрагмент кампазіцыі.JPG|[[Дзева Марыя|Божая Маці]] з [[Ісус Хрыстос|Дзіцём]]. Беларуская разьбяная скульптура, пачатак XVII стагоддзя (фрагмент кампазіцыі). File:Комплекс былога езуіцкага калегіюму. г. Ворша 2.jpg|Комплекс былога [[Аршанскі езуіцкі калегіум|аршанскага езуіцкага калегіума]], XVII—XVIII стст. Фота 2012 года. </gallery> == Мова і пісьменства == {{main|Беларуская мова|Гісторыя беларускай мовы|Беларуская літаратура}} [[Файл:Francišak Skaryna.jpg|thumb|Першадрукар і асветнік [[Францыск Скарына]]. Аўтапартрэтная гравюра, 1517 год.]] Сучасныя формы гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] (яе найважнейшыя фанетычныя, граматычныя і лексічныя рысы) у форме розных дыялектаў пачалі складвацца ў XIII―XV стст. у ходзе [[этнагенез беларусаў|этнагенеза беларусаў]], а таму ў першую чаргу — у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнеславянскіх гаворак, якія апынуліся ў межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]]<ref>{{кніга|аўтар=Карский Е. Ф.|загаловак=Белорусы. Введение в изучение языка и народной словесности|спасылка=http://zapadrus.su/attachments/karsky/karsk1.zip|месца=Варшава|год=1903|том=1|старонак=478}}</ref><ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28, 78, 81.</ref>. Як літаратурныя выкарыстоўвалі самыя розныя мовы, нават некалькі моў паралельна. З XIV да канца XVIII ст. як пісьмовая мова вялікакняскай канцылярыі раз-пораз выкарыстоўвалася [[Лацінская мова|латынь]], аднак з XIV да сярэдзіны XVII ст. усё ж асноўнай і масавай мовай дакументаў вялікакняскай канцылярыі і мясцовых адміністрацый у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] стала славянская мова — т. зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны XVI ст. ужо набыла шмат рыс гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] (асабліва ў лексіцы і фразеалогіі) і не набыла рыс балцкіх гаворак<ref name="ReferenceC">''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28.</ref>. Па гэтай прычыне сучаснымі беларускімі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «[[старабеларуская мова]]»<ref name="ReferenceC"/>. Літаратурная «руская мова» (старабеларуская мова) ВКЛ адлюстроўвала многія моўныя з’явы, характэрныя для гутарковай беларускай мовы, хоць да канца [[XV стагоддзе|XV ст.]] яшчэ не адходзіла далёка ад традыцыйных канонаў, якія былі складзены дагэтуль, і была прадстаўлена пераважна юрыдычнымі дакументамі<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 29, 83, 89, 93.</ref>. Блізкае месца да ёй займалі мясцовыя творы на [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мове]]<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 83, 140.</ref>. Напрыклад, беларускія лінгвісты прыйшлі да высновы, што мова друкаваных выданняў [[Біблія Францыска Скарыны|кніг Бібліі Францыска Скарыны]], зробленых ім у 1517—1519 гг., — гэта беларуская рэдакцыя [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] (''«словенским языкомъ»''), дзе маецца пэўны ўплыў гутарковай [[беларуская мова|беларускай]], [[чэшская мова|чэшскай]] і [[польская мова|польскай моў]]<ref>''Булыка, А. М.'' Мова выданняў Францыска Скарыны / А. М. Булыка, А. І. Жураўскі, У. М. Свяжынскі. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — С. 210; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 120—123, 125—126.</ref><ref>У выданнях кніг Бібліі Францыск Скарына дадаваў на палях толькі свае пераклады на старабеларускую мову некаторых малазразумелых царкоўнаславянскіх слоў (''«положилъ есми на боцех некоторыи слова'' <…> ''русским языкомъ»'') і ўжываў старабеларускую мову шырэй у прадмовах і пасляслоўях сваіх выданняў кніг Бібліі, а таксама ў сваіх вершах, якія пісаліся і перакладаліся Скарынам да біблейскіх кніг. Гл.: ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 120—122.</ref><ref>[[Рэфармацыя]], якая прайшла ў Заходняй Еўропе ў XVI ст., закранула толькі каталіцкую царкву, а не праваслаўную. У праваслаўнай царкве (гэтак жа як і ва ўніяцкай у Рэчы Паспалітай) заўсёды кананічна захоўвалася на землях Беларусі, Украіны і Расіі царкоўнаславянская мова Бібліі і набажэнстваў і захоўваецца дагэтуль.</ref>. У той жа час, гэтая мова, безумоўна, была зразумела славянскамоўнаму насельніцтву ВКЛ, а друкаваныя кнігі Францыска Скарыны былі адрасаваны менавіта да яго. [[Францыск Скарына]] стаў усходнеславянскім першадрукаром. Яшчэ больш рыс гутарковай мовы беларусаў, на слоўнікавы запас якой плённа паўплывалі таксама [[Лацінская мова|латынь]], [[нямецкая мова|нямецкая]], [[польская мова|польская]] і іншыя мовы, [[старабеларуская мова|пісьмовая «руская мова»]] набыла з сярэдзіны XVI ст. (асабліва ў [[лексіка|лексіцы]], [[фразеалогія|фразеалогіі]] і [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], часткова — у [[фанетыка|фанетыцы]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісе]]) у ходзе [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі ў ВКЛ]] і шырокага размаху друкарскай справы ([[Васіль Цяпінскі]], [[Сымон Будны]] і інш.)<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28, 93—97.</ref>. У Заходняй Еўропе менавіта царкоўная [[Рэфармацыя]] прывяла да ўзвышэння і развіцця нацыянальных літаратур і моў, якія да таго знаходзіліся ў статусе «вульгарных» у параўнанні з [[Лацінская мова|латынню]]. [[Старабеларуская мова|Пісьмовая «руская мова» ВКЛ]] у XIV—XVII стст. вылучалася шыратой грамадскіх функцый (мела статус дзяржаўнай мовы, на ёй былі напісаны [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]), развітасцю [[Стыль (мова)|стыляў]] (дамінаваў [[афіцыйна-дзелавы стыль]]<ref name="ReferenceD">''Свяжынскі, У.'' Беларуская мова // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 301; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 92—94.</ref>, які найболей атрымаў рыс гутарковай беларускай мовы, у адрозненне ад [[царкоўны стыль|царкоўнага стылю]], і якім найболей карысталася свецкая шляхта<ref name="ReferenceD"/>), значнай колькасцю друкаваных выданняў, а [[Старажытнабеларуская літаратура|літаратура на ёй — развітасцю відаў і жанраў (у тым ліку, напісанне дзяржаўных летапісаў і хронік)]]<ref>{{кніга|аўтар=Карский Е. Ф.|загаловак=Белорусы. Очерки словесности белорусского племени. Старая западнорусская письменность|спасылка=http://zapadrus.su/attachments/karsky/karsk1.zip|месца=П.|год=1921|том=3|старонак=246}}</ref><ref>''Свяжынскі, У.'' Беларуская мова // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 301; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 94, 108, 115, 137.</ref>. З сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]<ref>''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 380.</ref> у афіцыйным справаводстве, культурным і публічным жыцці гарадоў і вышэйшага саслоўя [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] замест «рускай мовы» пачала дамінаваць літаратурная [[польская мова]], поспех распаўсюджання якой з сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] быў забяспечаны ў тым ліку тым, што ў [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|ходзе Рэфармацыі ў XVI ст. у Польскім Каралеўстве]] замест латыні ў афіцыйным справаводстве была ўведзена [[польская мова|літаратурная форма польскай мовы]], вельмі набліжаная да гутарковай. Засваенне літаратурнай польскай мовы для беларускамоўнага насельніцтва было вельмі лёгкім і значна прасцейшым (з-за блізкасці гутарковай беларускай і польскай моў), чым для балтамоўнага насельніцтва ВКЛ. У той жа час пісьмовая [[старабеларуская мова|«руская мова» (старабеларуская мова)]] выкарыстоваўлася ў афіцыйным справаводстве ВКЛ аж да самага канца існавання Рэчы Паспалітай (1795) фрагментамі і поўнымі тэкстамі (польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]), якія нярэдка ўстаўляліся ў польскамоўныя дакументы, калі цытаваліся старыя «рускамоўныя» тэксты грамат, прывілеяў, актаў і г. д.<ref name="ReferenceE">''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 171.</ref> Акрамя таго, у справаводстве ўніяцкай царквы побач са старабеларускай выкарыстоўвалася з 1740-х гг. яшчэ і польская мова, у набажэнстве ўвесь час — [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]]<ref>''Лісейчыкаў, Д. В.'' Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель: 1720—1839 гг… С. 86, 91, 92, 105, 106, 132.</ref>; на старабеларускай для ўніятаў былі складзены таксама некаторыя духоўныя песні («кантычкі»)<ref name="ReferenceE"/>. У каталіцкім касцёле выкарыстоўвалася [[Лацінская мова|лацінская]] і польская мовы, якія ў XVII—XVIII стст. былі мовамі высокай культуры ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Сярод [[магнат]]аў у XVIII ст. атрымала значнае распаўсюджанне і [[французская мова]]<ref>''Мальдзіс, А.'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мінск : Лімарыус, 2001. — С. 125, 130.</ref>. Маянтковая шляхта ведала некалькі моў паралельна, у тым ліку гутарковую беларускую мову<ref>''Мальдзіс, А.'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мінск : Лімарыус, 2001. — С. 129—130.</ref>. [[Файл:Gramota Sigizmunga III.JPG|thumb|left|Прыклад выкарыстання [[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]] (польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]) у справаводстве [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], 1844 год<ref>У рускамоўным дакуменце Валынскага дваранскага дэпутацкага сходу ([[Валынская губерня]] Расійскай Імперыі) змешчаны поўны тэкт пацвярджальнай граматы ад 29 верасня 1592 года [[Жыгімонт Ваза|польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III]] шляхціцам Ляўкоўскім і Булгакоўскім (на старабеларускай мове польскай лацініцай). Сам дакумент ад 1844 г. знаходзіцца ў вывадовай справе аб дваранскім паходжанні роду Ляўкоўскіх (Валынскі дваранскі дэпутацкі сход). Падобныя выпісы і копіі мелі даволі масавы характар у справаводстве Расійскай Імперыі ў [[Заходні край|заходніх губернях]] у першай палове XIX ст.</ref>.]] [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Пасля ўключэння беларускіх зямель (1772, 1793, 1795) у склад Расійскай Імперыі]], мовай справаводства стала [[руская мова|руская мова (велікаруская мова)]], хоць да канца падаўлення [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] афіцыйна выкарыстоўвалася ў [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] паралельна і [[польская мова]] ў многіх дзяржаўных установах, асабліва дваранскіх і судовых. У 1803 г. у [[Вільнюс|Вільні]] быў створаны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі ўніверсітэт]] (1803—1832), дзе сярод многіх выкладчыкаў і студэнтаў вялікую папулярнасць атрымаў [[рамантызм]], які заклікаў праяўляць цікавасць да простанароднай культуры і мовы<ref>''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 4—5.</ref>. Пачалося збіранне, публікаванне і даследаванне помнікаў пісьменства XIV—XVII стст. на [[старабеларуская мова|старабеларускай мове]] (рэлігійныя тэксты, летапісы, Статуты ВКЛ і іншыя юрыдычныя акты, і г.д.), што надало штуршок вывучэнню гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 4.</ref>. А прафесары [[Іаахім Лялевель]], [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыд Гродэк]], [[Лявон Бароўскі|Леў Бароўскі]] абудзілі інтарэс у студэнтаў (асабліва членаў таварыстваў [[Таварыства філаматаў|філаматаў]] і [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]] з каталіцкага [[Дваране|дваранства]]) да мовы і традыцый простых сялян, што сталася пачаткам шырокіх этнаграфічных даследаванняў у 1820—1850-я гг. і фарміравання [[беларуская мова|новай беларускай літаратурнай мовы]] і літаратуры з 1850-х гг. (прычым — польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]) — на аснове гутарковай мовы беларускага сялянства, а не працягам традыцыі літаратурнай «[[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]»<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 30; ''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 7, 13.</ref>. [[Файл:Wincenty Dunin-Marcinkiewicz 2.jpg|thumb|[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] у [[Мінск]]у, фота 1863 года.]] Галоўны ўклад у 1840—1850-ыя гг. у фарміраванне новай беларускай літаратурнай мовы на аснове жывой сялянскай гаворкі (у тым ліку, з адлюстраваннем такіх з’яў як дзеканне і цеканне, аканне-яканне, [[Ў|«у» нескладовае]], [[Прыстаўны гук|прыстаўныя]] «в» і «г», інш.) быў зроблены літаратарскай дзейнасцю двараніна-каталіка [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] (1808—1884) з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 152.</ref>. У сітуацыі канфесійнай і культурнай негамагеннасці лейтматывам творчасці галоўнага паэта пакалення (Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча) стаў заклік да паразумення паміж дваранамі і сялянамі і народнага адзінства<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 201, 203—204.</ref>. Тым не менш, на працягу XIX ст. у беларускай прафесійнай культуры дамінавала [[польская мова]], а з 1860-х гг. яшчэ паралельна і [[руская мова|руская]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 139—143, 277—282.</ref>. Вынікі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] былі неспрыяльнымі для развіцця культуры, бо многія патэнцыйныя дзеячы культуры з дваранства прынялі ўдзел у паўстанні, былі рэпрэсаваны ці вымушаны былі эміграваць за межы Расійскай Імперыі<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 243.</ref>. [[Руская мова]] заняла пануючае становішча ва ўсіх сферах грамадскага жыцця, у тым ліку ў сферы пачатковай адукацыі. Расійскімі ўладамі было забаронена друкаваць беларускамоўныя кнігі [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і не заахвочвалася друкаванне [[кірыліца]]й. У выніку развіццё беларускамоўнай літаратуры і мовы было спынена амаль на 30 год<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 332.</ref>. Найбольшы ўплыў на фарміраванне беларускай нацыянальнай ідэі сярод шырокіх кол сялянства і інтэлігенцыі быў зроблены ў пачатку 1890-х гг. пры фінансавай падтрымцы ліберальна-кансерватыўнага заможнага беларускага маянтковага каталіцкага дваранства [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], якое здолела перажыць разгром [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання]] і захаваць для новых пакаленняў маёнткі нават ва ўмовах дыскрымінацыйных законаў супраць католікаў у [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] Расійскай Імперыі. Патрыярхам прафесійнага [[беларусазнаўства]] ў 1880—1890-ыя гг. стаў заможны маянтковец-каталік [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] (1834—1916), член [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], літаратар, журналіст кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «Kraj» і першы сапраўдны беларускі энцыклапедыст, які звярнуўся і пераняў культурную традыцыю [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 450—453, 462.</ref>. Менавіта Ельскі ў Расійскай Імперыі ўсебакова асэнсаваў развіццё беларускай мовы і літаратуры, папулярызаваў развіццё беларускамоўнай культуры, стаў сапраўдным аўтарам ідэалогіі суб’ектнасці беларусаў і беларусацэнтрычнай канцэпцыі гісторыі народа<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 450—453, 462.</ref>, якая была агучана дваранінам-каталіком [[Францішак Багушэвіч|Францішкам Багушэвічам]] (1840—1900)<ref>Сам Францішак Багушэвіч таксама некалькі год быў журналістам кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «Kraj», які адлюстроўваў погляды кансерватыўнага польскамоўнага дваранства Расійскай Імперыі.</ref> у прадмове да «[[Дудка беларуская|Дудкі беларускай]]» ([[1891]]): там беларускі народ, дзе ''«наша мова жыве»''; што ''«мова нашая ёсць такая ж людская і панская»''; што наша ''«зямелька»'' — ''«Беларусь»'' (не вялікая, не малая, не чырвоная, не чорная, а белая); што Беларусь была тэрытарыяльнай асновай ВКЛ (''«як тое зярно ў гарэху»'')<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 285—286.</ref>. Сама прадмова Францішка Багушэвіча стала своеасаблівым маніфестам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння і моцным штуршком развіцця прафесійнай беларускамоўнай культуры<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 383.</ref>. [[Файл:Yanka Kupala - Reaper - Manuscript (1911).jpg|thumb|Аўтограф верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Жняя», 1911 год.]] Пасля ўвядзення ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] ў 1904 г. свабоды выкарыстання любой мовы і [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|ў 1905 г. свабоды друку]] паскорыўся працэс фарміравання беларускамоўнай прафесійнай мастацкай культуры: узніклі беларускія выдавецтвы і перыядычныя выданні, якія друкаваліся і лацініцай, і [[кірыліца]]й (у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў 1921—1939 гг. суіснавалі лацініца і кірыліца, а ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] — выключна кірыліца з 1919 г.<ref>''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 380.</ref>). Істотна паўплывалі на далейшае фарміраванне нацыянальнай ідэі і сістэмы навуковых поглядаў на беларусаў працы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» (т. 1—3, 1903—1922), газета [[Наша ніва (1906)|«Наша ніва» (1906)]], артыкулы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]], «Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], газета [[Biełarus|«Беларус» (1913)]] і інш. Характэрна, што ў Расійскай Імперыі ўпершыню [[беларуская мова|новая беларуская літаратурная мова]] пачала выкладацца як асобны прадмет менавіта ў школах [[Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску|Польскага таварыства «Асвета» у Мінску]]. У аснову [[беларуская мова|сучаснай беларускай літаратурнай мовы]] канчаткова была пакладзена мінская гаворка [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускай групы дыялектаў]]<ref name="ReferenceA"/> (у шырокім наваколлі [[Мінск|горада Мінска]] — да [[Маладзечна]] і [[Бабруйск]]а), бо на ёй стваралі свае творы самыя значныя літаратары пачатку XX ст. — [[Янка Лучына]]<ref>[[Янка Лучына]] хоць і памёр у 1897 г., але яго галоўны зборнік «Вязанка» быў выдадзены толькі ў 1903 г.</ref>, [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Максім Багдановіч]] і інш.<ref>Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка і [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17, 23; ''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 58.</ref> У [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|часы БССР (1919—1991)]] [[беларуская мова]] атрымала дзяржаўны статус і развівалася [[беларуская літаратура]] розных жанраў, аднак для беларусаў стаў характэрны беларуска-рускі [[білінгвізм]] з дамінаваннем [[руская мова|рускай мовы]] (асабліва з ростам [[урбанізацыя|урбанізацыі]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 395, 404—406.</ref>. У [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] 85,6 % беларусаў падчас перапісу насельніцтва ад [[1999]] г. назвалі беларускую мову роднай, а 41,3 % — мовай, на якой яны пераважна размаўляюць дома<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 406.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Biblia Ruska.jpg|Першы аркуш Псалтыра, біблейскай кнігі старазапаветнага цыклу, выдадзенага [[Францыск Скарына|Францыскам Скарынам]] у [[Прага|Празе]] ([[Чэхія]]), 1517 год. File:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588)]] на [[старабеларуская мова|''«старабеларускай мове»'']], які служыў зборнікам асноўных законаў дзяржавы. File:Chadkievičy. Хадкевічы (C. Götke, 1642) (2).jpg|Кніга [[Пётр Казімір Ляцкі|Пятра Казіміра Ляцкага]] аб гларыфікацыі [[Хадкевічы|роду Хадкевічаў]] «Septem Chodkiewicii heroes exercitvs Lithvanici dvces [...]» (1642), [[Вільнюс|Вільня]]. File:Manuscript of the Constitution of the 3rd May 1791 - last pages.jpg|Спіс 14 падпісантаў у рукапісным польскамоўным арыгінале [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]]. File:Branisłaŭ Taraškievič - Biełaruskaja gramatyka dla škoł, 1929.png|«Беларуская граматыка для школ» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. [[Вільнюс|Вільня]], 1929 год. </gallery> == Традыцыйная культура == Беларуская традыцыйная культура цаніла ў першую чаргу натуральнасць, гарманічнасць, арганічнасць і ўпісанасць у прыроднае асяроддзе<ref name="budzma.by">[http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-4.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Беларускі нацыянальны стыль]</ref>. Па гэтай прычыне ў беларускім мастацтве вялікая [[Прыгажосць|эстэтычная дасканаласць]] бачылася ў гарманічнай стрыманасці мастацкіх прыёмаў, дастатковым мінімалізме і пазбяганні празмернага ўпрыгожвання, а перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам. Для традыцыйнага народнага мастацтва Беларусі характэрна таксама гарманічная стрыманасць у дачыненнях з [[колер]]амі: адсутнасць яркіх фарбаў у штодзённым жыцці (абмежаванасць каларыстычных спалучэнняў [[белы колер|белым]] (сімвал [[свет]]у, [[космас]]у і [[Бог|боскага пачатку]]) і [[шэры колер|светла-шэрым]]), да якіх у святочную нагоду дадаваліся [[чырвоны колер]] (сімвал вітальнасці, багацця, дабрабыту, прыгажосці, урачыстасці і боскасці) і [[чорны колер|чорны]] (сімвал гарманічнасці і дасканаласці формы). Гэта ў першую чаргу адлюстроўвалася ў далікатнай арнаментацыі [[Строй|беларускіх сялянскіх строяў адзення]]<ref name="budzma.by"/>. Важнай лічылася інтэграванасць жытла ў прыроднае асяроддзе, натуральнасць матэрыялаў з якога яно зроблена, прапарцыйная дасканаласць формы і стрыманы, але дастатковы дэкор, каб не парушыць арганічнасць<ref name="budzma.by"/>. Цанілася лаканічнасць і рацыянальнасць форм без лішніх дэталяў, але кожная дэталь напаўнялася глыбокім зместам і сэнсам<ref name="realty.ej.by">[http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html Армен Сардаров: Комфорт, красота и безопасность актуальны и для отдельного дома, и для целой страны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }}</ref>. === Традыцыйныя заняткі і рамёствы === {{main|Гаспадарчыя заняткі беларусаў|Прамысловыя заняткі беларусаў|Рамесныя заняткі беларусаў}} [[Файл:Кніга Руф.jpg|left|thumb|Гравюра «Жніво» з пражскай Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]], 1517—1519 гады.]] Асноўным традыцыйным заняткам [[сяляне|сялянскага насельніцтва]] было ворнае [[земляробства]] ([[жыта]], [[ячмень]], [[авёс]], [[пшаніца]], [[гарох]], з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — [[бульба]]; з тэхнічных культур — [[лён]], [[каноплі]]), [[жывёлагадоўля]] (коні, буйная і дробная рагатая жывёла, свіні і інш.), садаводства (яблыня, груша, вішня, сліва) і агародніцтва ([[капуста]], [[морква]], агуркі, цыбуля, [[часнок]] і інш.). [[Файл:Ruszczyc Soil.png|thumb|[[Зямля (карціна Фердынанда Рушчыца)|Карціна «Зямля», 1898 год.]] Мастак [[Фердынанд Рушчыц]].]] Ворнай прыладай з даўніх часоў была [[Саха (ворная прылада)|саха]], якую лёгка мог вырабіць сам селянін і якой зручна было манеўраваць пры апрацоўцы мясцовай глебы ў лясной паласе, дзе звычайна было многа камянёў, карэнняў ці пнёў. Саха мела свае рэгіянальныя разнавіднасці: 1) палеская саха (ці іначай — «літоўская» або «падляшская саха»), якую цягнула пара валоў; 2) віцебская саха (ці іначай — «перакладка» або «руская саха»), якую цягнуў адзін [[конь]]; і 3) падняпроўская саха (ці іначай — «магілёўская» або «беларуская саха») — цягнуў конь. Збожжавыя культуры жалі [[серп|сярпамі]], касілі косамі, прыбіралі віламі і граблямі. З XIX ст. сталі выкарыстоўвацца жалезны [[плуг]] і жалезная [[барана]]. Традыцыйнымі падсобнымі промысламі сялян былі [[збіральніцтва]] (грыбы, ягады, лекавыя травы), [[бортніцтва]] (пчалярства), [[паляўніцтва]], [[рыбалоўства]] ў [[рака|рэках]] і [[возера|азёрах]], гонка [[смала|смалы]] і [[дзёгаць|дзёгцю]] (на Палессі і Падняпроўі). У 2020 годзе «Культура [[бортніцтва]] Беларусі і Польшчы» была ўнесена ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Было развіта пляценне рагож і цыновак з лыка (у XIX ст. асабліва славіліся вырабы з Чэрыкаўскага і Рагачоўскага паветаў Магілёўскай губерні і Бабруйскага, Барысаўскага паветаў Мінскай губерні), выраб [[бочка|бочак]] і [[кола]]ў (вялікага прафесіяналізму ў XIX ст. гэта дасягнула ў Чавускім, Магілёўскім, Аршанскім і Гомельскім паветах Магілёўскай губерні і Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 163, 189, 206—208, 253.</ref>. <center> <gallery perrow="5"> File:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|Іканастас [[Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)|Свята-Мікольскай царквы ў Магілёве]], XVII стагоддзе. File:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|[[Царскія вароты]] ''(дрэва, разьба, пазалота)'', XVIII стагоддзе ([[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]). File:Святы Мікалай Цудатворац 03 (not crop, please).JPG|Ікона Св. Мікалая Цудатворца ''(дрэва, алей)'', канец XVIII — пачатак XIX стагоддзяў [[Бабічы (Чачэрскі раён)|Вёска Бабічы (Чачэрскі раён)]] File:Майстар з в. Нахаў, Калінкавіцкі раён, Ручнік, 1910-гг..jpg|Тканы [[ручнік]] з вёскі Нахаў (каля [[Калінкавічы|Калінкавічаў]]), 1910-ыя гады. File:Кафля з гарадзішча на р. Менка.jpg|Фрагмент высокамастацкай паліванай кафлі, зробленай у [[Мінск]]у, XVI—XVII стагоддзі. </gallery> </center> [[Файл:Carskija varoty 002.jpg|150px|thumb|[[Царскія вароты]] з [[салома|саломы]] ([[Заходняе Палессе]]), XIX стагоддзе (Вышыня звыш 2 метраў).]] Было паўсюдна развіта цяслярства, сталярства, [[кавальства]] і [[ганчарства]]. Высокай якасцю і майстэрствам славіліся вырабы з белаглінянай керамікі з роспісам ангобам у вёсцы [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]]<ref name="ReferenceF">Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 242.</ref>, а таксама вырабы з {{нп3|Ганчарства на Пружаншчыне|чорналашчонай керамікі ў Пружанах, Ружанах|be-x-old|Ганчарства на Пружаншчыне}} і [[Поразава|Поразаве]] (Брэсцкі павет)<ref name="ReferenceF"/>. Высокім прафесіяналізмам у шапавальным занятку ў XIX ст. славіліся майстры ў Чавускім, Мсціслаўскім і Рагачоўскім паветах Магілёўскай губерні<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 269—270.</ref>. Вытворчасць і апрацоўка скуры і футра была на высокім узроўні ў майстроў Магілёва, Віцебска, Мазыра, Смаргоні і Шклова<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 271—273.</ref>. [[Файл:Павук у Магілёўскім этнаграфічным музеі.jpg|180px|thumb|[[Павук (упрыгажэнне)|Саламянае ўпрыгажэнне («павук»)]] у [[Магілёўскі этнаграфічны музей|Магілёўскім этнаграфічным музеі]]. Фота 2022 года.]] Паўсюдна было развіта [[Беларускае народнае ткацтва|народнае ткацтва]] ([[лён]], [[каноплі]], [[аўчына]]), пляценне з [[салома|саломы]] і лазы, у тым ліку дэкаратыўнае<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 253—263, 297—299.</ref>. Вялікай эстэтыкай адзначаюцца лазовая мэбля з Магілёўскай губерні і саламяныя іканастасы Заходняга Палесся (захавалася некалькі фенаменальных [[Царскія вароты|царскіх варот]], створаных з [[салома|саломы]] ў пачатку XIX ст.)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 261—263.</ref>. Паводле ацэнкі беларускага мастацтвазнаўцы і этнолага [[Яўген Міхайлавіч Сахута|Яўгена Сахуты]], менавіта [[беларускае саломапляценне]] за сваю развітасць і дасканаласць (як традыцыйныя ўзоры, так і сучасную творчасць майстроў — ад простых бытавых прадметаў да сапраўдных твораў мастацтва) можна лічыць своеасаблівым і адметным феноменам у нацыянальнай культуры Беларусі і ўнікальнай з’явай у народным мастацтве [[Еўропа|Еўропы]] ўвогуле<ref>''Сахута, Я. М.'' Народнае мастацтва. — Мінск, 2015. — С. 98, 176.</ref>. У 2022 годзе традыцыя беларускага саломапляцення (мастацтва, рамяство, уменні) унесена ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/straw-weaving-in-belarus-art-craft-and-skills-01889 Straw weaving in Belarus, art, craft and skills]</ref>. На высокім узроўні было мастацкае [[ткацтва]] (карункавыя [[ручнік]]і і [[абрус]]ы), [[вышыўка]] (асноўныя тэхнікі — набор і падліковая гладзь чырвоным і чорным колерам), вытворчасць глінянай цацкі і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 241, 245, 317—320, 331—333.</ref> Асабліва славяцца [[Неглюбскія ручнікі|неглюбскія]] і [[мотальскія ручнікі]]. Атрымалі распаўсюджанне і [[Пісанка|размаляваныя пісанкі]] (белы ўзор на чырвоным, чорным або карычневым фоне), блізкія па стылі да пісанак [[Украінскае Палессе|украінскага Палесся]] і [[Польшча|Польшчы]]. У XIX ст. вялікага майстэрства і шырокага распаўсюджання дасягнуў мастацкі роспіс [[куфар|куфраў]], якія нават набывала [[шляхта]] ([[дваранства]]) для ўласных патрэб. Высокага ўзроўню ў XVII—XIX стст. дасягнула майстэрства вытворчасці [[гарэлка|гарэлкі]] з прымяненнем перадавых тэхналогій<ref>''Козловский, П. Г.'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. — Минск, 1974. — С. 76, 81—82; ''Улащик, Н. Н.'' Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии. — Москва, 1965. — С. 255—261.</ref>. Напрыклад, у маёнтку [[Высокае]], які належаў князям [[Сапегі|Сапегам]], у другой палове XVIII ст. выгатаўлялася нават невялікая колькасць апельсінавай гарэлкі адмыслова для магнацкага стала<ref>''Козловский, П. Г.'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. — Минск, 1974. — С. 76.</ref>. У гарадах прафесійныя рамеснікі ў канцы XV — пачатку XX ст. аб’ядноўваліся ў цэхі. Высокім майстэрствам славіліся беларускія цэхавыя майстры ў разьбе па дрэву, асабліва з Падняпроўі ([[Орша]], [[Магілёў]], [[Шклоў]]), якія дасягнулі вышынь у архітэктурнай разьбе і зрабілі шмат шэдэўраў («[[беларуская рэзь]]»). У заходніх рэгіёнах была развіта драўляная скульптура (крыжы, капліцы, выявы святых) і выраб разбяных калаўротаў. У 2024 г. беларуская [[выцінанка]] ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА<ref>[https://kultura.gov.by/be/news/belorusskaya-vytinanka-vklyuchena-v-spisok-nematerialnogo-kulturnogo-naslediya-yunesko/ Беларуская выцінанка ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]</ref>. У XX ст. традыцыйныя заняткі і рамёствы паступова згасаюць, хоць гэты працэс не ішоў так хутка ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ў міжваенны перыяд (1921—1939) была ў складзе Польшчы і дзе традыцыйная культура захоўвалася даўжэй, чым у прымежнай [[БССР|савецкай Беларусі (БССР)]]. Так, у 1920—1950-я гг. у [[Заходняе Палессе|Заходнім Палессі]] стаў папулярным кісцевы роспіс вясковай мэблі. У савецкай Беларусі ў асобных раёнах стаў папулярным [[Маляваныя дываны|роспіс дываноў алейнымі і клеявымі фарбамі па палатне]] (напрыклад, у Слуцкім раёне творчасць мастачкі [[Алена Андрэеўна Кіш|Алены Кіш]]). <gallery perrow="5"> Файл:Фрагмент фартуха, 1900-я гг., Клімавіцкі раён.jpg|Фрагмент тканага жаночага [[Фартух у беларускім народным касцюме|фартуха]] з [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]], 1900-я гады. Файл:Haradnaja, Lihor Hmir, Jaryna Jaromič. Гарадная, Лігор Гмір, Ярына Яроміч (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Выраб белаглінянай керамікі ў вёсцы [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]], фота 1912 года. Файл:Музей старажытнабеларускай культуры 37.jpg|[[Чорназадымленая кераміка|Чорналашчоная кераміка]] з [[Поразава]] і [[Пружаны|Пружан]]. Файл:Музей старажытнабеларускай культуры 33.jpg|Камянецкія разныя [[Прасніца|прасніцы]] (дэталі [[калаўрот]]аў). Файл:Belarusian Straw Bird.jpg|Цацка-птушка з саломы. Файл:Баяры. Капліца (02) крыж.jpg|Каваны крыж на капліцы ў [[Баяры (Глыбоцкі раён)|вёсцы Баяры (Глыбоцкі раён)]], XIX ст. Фота 2015 года. Файл:Тканіны ў Слуцкім этнаграфічным музеі 01 crop.jpg|Традыцыйныя сельскія самаробныя тканіны XX стагоддзя ([[Слуцкі краязнаўчы музей]]). Файл:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 Oksana Arakcheeva.jpg|Мастачка [[Аксана Барысаўна Аракчэева|Аксана Аракчэева]] на выстаўцы [[маляваныя дываны|маляваных дываноў]] [[Алена Андрэеўна Кіш|Алены Кіш]]. Фота 2013 года. Файл:Krošyn. Крошын (2008).jpg|Каваная жалезная [[Люстра (прыбор)|люстра]], 1881 г. Каваль [[Паўлюк Багрым|Павел Багрым]]. Файл:Belarusian folk art - Horse made of straw - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Цацка-конь з саломы, вышыня каля 1,2 м. ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]). </gallery> === Тыпы пасяленняў і жытла === [[Файл:В. Азярцо - Пакроўская царква PICT1084.jpg|thumb|[[Свята-Пакроўская царква з Логнавічаў|Пакроўская царква з вёскі Логнавічы]], XIX стагоддзе ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).]] Традыцыйнымі тыпамі пасяленняў з даўніх часоў былі [[вёска]], [[сяло]] і [[горад]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 18—23.</ref>. У XV—XVI стст. да традыцыйных тыпаў дадаюцца і атрымліваюць шырокае распаўсюджанне новыя тыпы пасяленняў — [[мястэчка]], [[Двор, рэзідэнцыя феадала|шляхецкі двор (сядзіба)]], [[ваколіца]], [[засценак]], [[фальварак]], [[замак]]-рэзідэнцыя [[манарх]]а ці магната; у XVII ст. — [[палац]] (неўмацаваная рэзідэнцыя); у канцы XIX ст. — [[хутар]]; у 1938 г. — [[пасёлак гарадскога тыпу]]; у пачатку XXI ст. — [[аграгарадок]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 22—23, 38—39, 51, 100, 105, 240; ''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 34—40, 172, 177.</ref>. Да сярэдзіны XX ст. самым распаўсюджаным тыпам пасялення была вёска, у якой жыла большая частка беларускага насельніцтва. Гістарычна склалася некалькі тыпаў планіроўкі [[Беларуская вёска|беларускіх вёсак]]<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 33.</ref>: 1) скучаная (бессістэмная) — самая старажытная, паўсюль пашыраная і найболей захоўвалася да XIX ст. у Віцебскім Паазер’і і [[Усходняе Палессе|Усходнім Палессі]] (з-за адаптацыі да складанага рэльефу), асабліва ў [[шляхта|шляхецкіх]] [[ваколіца]]х; 2) лінейная ([[хата|хаты]] ставіліся ўздоўж дарогі з аднаго боку) — лінейная вёска магла складацца з 3-5 ліній і шырокае распаўсюджванне атрымала ў XVI—XVII стст.; 3) вулічная (хаты ставіліся ўздоўж дарог з абодвух бакоў, тарцом да дарогі) — атрымала распаўсюджанне пасля [[Валочная памера|валочнай памеры (1557)]] і з’яўляецца характэрнай рысай беларускай вёскі дагэтуль. Звычайная колькасць сялянскіх двароў у вёсцы была ад 10 да 100 (буйныя вёскі пераважалі ў [[Палессе|Палессі]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 24.</ref>. [[Файл:VillageStreetState museum of folk architecture and life.JPG|thumb|Вясковая вуліца з [[хата]]мі, XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту).]] Тыповы сялянскі двор (які разам з зямельным участкам утвараў сялянскую сядзібу) складаўся з хаты, [[свіран]]а (''[[клець|клеці]]''), навеса для дроў і прылад працы (''паветкі''), хлява для жывёлы, загона для вечак, адрыны для сена (''[[еўня]]'', ''[[асець]]'', ''[[пуня]]'', ''[[гумно]]'') і інш.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 95.</ref> Вылучаецца тры асноўныя тыпы планіроўкі сялянскіх двароў: 1) [[вяночны двор]] — увесь комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў ўтварае звязаны прамавугольнік або квадрат; 2) [[пагонны двор]] — жылыя і гаспадарчыя пабудовы ставіліся ў прамую лінію, у некалькі дзясяткаў метраў; 3) незвязаныя пабудовы (з’явіўся нядаўна, часцей сустракаецца ў цэнтральных і заходніх раёнах [[Беларусь|Беларусі]])<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 97—101; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 242—246.</ref>. Існавалі таксама варыянты П-падобнай і Г-падобнай планіроўкі сялянскага двара<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 101.</ref>. Беларускі дом увасабляў мадэль [[свет]]у, ідэю адзінства пакаленняў і быў сугучны і сумерны чалавеку<ref name="realty.ej.by"/>. Пачатковае аднакамернае драўлянае бярвеністае жытло [[сяляне|сялян]] (''[[хата]]'') у вёсцы эвалюцыянавала ў 2-3-4-камерныя драўляныя бярвеністыя пабудовы з двухсхільным, радзей чатырохсхільным дахам, пакрытым [[салома]]й ці [[гонта]]й. Тыповыя планіроўкі традыцыйнай сялянскай хаты: 1) пакой (святліца) + сенцы; 2) [[пакой]] + [[сенцы]] + [[камора]] ([[клець]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 246; ''Чаквін, І.'' Беларусы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 304; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261.</ref>. Паступова з’явіўся трэці варыянт планіроўкі хаты, калі гаспадарчы пакой набыў жылую функцыю: 3) пакой + сенцы + пакой. Пазней яшчэ больш ускладнілася ўнутраная планіроўка жытла, калі вылучаліся асобныя дадатковыя памяшканні<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 115—116; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 246.</ref>. [[Файл:Выстаўка ікон Бабіцкай школы. Афармленне экспазіцыі 01.JPG|thumb|150px|Іконы [[Бабічы (Чачэрскі раён)|бабіцкай школы]], XIX стагоддзе ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]).]] Унутраная планіроўка жылога пакоя хаты доўгі час была ўстойлівай — [[печ]] размяшчалася ў правым або левым куце ад уваходу і вусцем была звернута да доўгай [[сцяна|сцяны]] з [[акно]]м. У процілеглым куце (па дыяганалі ад печы) знаходзіўся [[Покуць|«чырвоны кут» (''покуць'')]] — самае ганаровае месца ў хаце. Там стаяў [[стол]] і знаходзілася [[ікона|ікона (''абраз'')]], ахопленая звычайна вышываным [[ручнік]]ом-набожнікам. Уздоўж сцен размяшчаліся [[Лава (мэбля)|лаўкі]], на якіх елі за сталом. Ад печы ўздоўж глухой сцяны былі [[палаці]], на якіх спалі. Невялікія лаўкі (''услоны'') стаялі і каля дзвярэй. Пазней у хаце з’явіліся [[ложак|ложкі]]. На сцяне і на кухні былі [[Паліца (мэбля)|паліцы]] для [[посуд]]у. Крыніцай святла быў [[лучнік]] (''светач''). Інтэр’ер пакояў і [[мэбля]] сялянскай хаты афармляўся рознымі карункамі, даматканымі [[ручнік]]амі, [[абрус]]амі і [[покрыва]]мі, [[дыван]]амі і [[коўдра]]мі<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 111—115.</ref>. Сялянскія хаты часта ўпрыгожваліся з вонкавага боку дэкаратыўна-архітэктурнымі арнаментамі: разное трохляпёскавае суквецце — сімвал жывога, елачка — дрэва жыцця, палоска зубчыкаў — засеянае поле, і г.д.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 30.</ref> Хаты да канца XIX ст. не фарбаваліся і мелі колеравую гаму сваіх будаўнічых матэрыялаў (дрэва, валун, вапна, гліна)<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 27.</ref>. У XX ст. вёскі ўзбуйняліся, замест драўляных хат пачалі будавацца [[цэгла|цагляныя]] аднапавярховыя дамы (з [[вадаправод]]ам і газам), пакрытыя [[шыфер]]ам ці [[бляха]]й, а ў XXI ст. — нярэдка двухпавярховыя [[катэдж]]ы<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 174.</ref>. З 1930-х гг. адпала патрэба ў некаторых пабудовах, напрыклад, памяшканнях для абмалоту збожжа, утрымання коней, валоў і інш.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 170—172.</ref> <gallery perrow="5"> File:Строчыца. Музей народнага дойлідства (03).jpg|Інтэр’ер сялянскай хаты, XIX стагоддзя ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]). File:Stročycy - 02.jpg|Інтэр’ер сялянскай хаты з [[Беларускія кросны|кроснамі]], XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту). File:В. Азярцо - гумно зь в. Лучнікі PICT0973.jpg|[[Гумно]] з [[Лучнікі|вёскі Лучнікі]], XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту). File:Дом-музэй.JPG|[[Сядзіба Міцкевічаў (Завоссе)|Шляхецкая сядзіба роду Міцкевічаў ''(рэканструкцыя)'']] у [[Завоссе|Завоссі]], 2-я палова XVIII стагоддзя. Фота 2012 года. File:Застройка площади Рынок, дома ремесленников (XVIII век) 2.jpg|Дамы рамеснікаў у [[Паставы|Паставах]], 2-я палова XVIII стагоддзя. Фота 2013 года. </gallery> [[Файл:Косаўскі замак.jpg|thumb|[[Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі|Шляхецкая сядзіба роду Касцюшкаў]] ''(рэканструкцыя)'' ва ўрочышчы [[Мерачоўшчына]] на фоне [[Косаўскі палац|Косаўскага палаца]]. Фота 2012 года.]] Двор і жытло [[феадал]]а ([[шляхта|шляхціца]], [[дваране|двараніна]]) вызначаліся яго багаццем і [[густ]]ам<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 234.</ref>. Двары малазаможнай шляхты мала чым адрозніваліся ад сялянскіх хат і толькі з XVII ст. атрымалі такі абавязковы элемент як [[калона|калоны]] на [[ганак|ганку]] ([[порцік]]), чаго не маглі мець сялянскія хаты, — сімвал шляхецкага гонару<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 161; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 240.</ref>. Рэзідэнцыі заможных феадалаў (драўляныя і мураваныя замкі) з XVI ст. набывалі свецкія стылявыя рысы<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 157.</ref>. Распаўсюджанню [[палац]]авых рыс у іх забудове садзейнічала з XVII ст. [[барока]], а пазней і іншыя модныя заходнееўрапейскія [[Архітэктурны стыль|архітэктурныя стылі]]. Заходнееўрапейскія стылі паўплывалі і на афармленне інтэр’ераў заможных рэзідэнцый<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 157—158; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 241.</ref>. Шляхецкія двары з XVII—XVIII стст. звычайна набывалі адмысловую планіроўку: уяздная брама са шляхецкім родавым гербам, ліпавая алея, чысты двор перад палацам («круг»), [[палац]], [[сад]] (ці [[парк]]), агарод (ці ягаднікі), вадаём, гаспадарчыя пабудовы (на акрайку) і г.д.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 37—38; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 235.</ref> Не раз з XV ст. перабудоўвалася рэзідэнцыя [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя (караля)]] у [[Гродна|Гродне]] — [[Стары замак (Гродна)|Стары замак]], на супраць якога ў 1737—1751 гг. быў пабудаваны яшчэ і [[Новы замак (Гродна)|Новы каралеўскі замак]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 115—116.</ref>. [[Гродна|Статус каралеўскага горада]] яшчэ болей узрос, калі ў [[1673]] г. была прынята соймавая канстытуцыя, паводле якой у [[Гродна|Гродне]] меў праводзіцца кожны трэці [[сойм Рэчы Паспалітай]]; тут жа прайшоў і [[Гарадзенскі сойм (1793)|апошні сойм Рэчы Паспалітай (у 1793 г.)]], на якім быў зацверджаны [[другі падзел Рэчы Паспалітай]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.). — С. 100, 243.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Скокі. Сядзіба Нямцэвічаў. 2020 (03).jpg|[[Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў (Скокі)|Палац Нямцэвічаў у Скоках, 1770-ыя гады.]] Фота 2013 года. File:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|[[Мірскі замак|Мірскі замак — рэзідэнцыя Іллінічаў, пачатак XVI ст.]] Фота 2014 года. File:Grodna 1600.jpg|[[Стары замак (Гродна)|Стары каралеўскі замак]] на панараме [[Гродна]], 1600 г. Гравюра [[Томаш Макоўскі|Томаша Макоўскага]]. File:Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII).jpg|[[Новы замак (Гродна)|Новы каралеўскі замак]] у [[Гродна|Гродне]], 2-я палова XVIII стагоддзе (сучасны малюнак). File:Grodno Saint Francis Xavier Cathedral IMG 1339 2175.jpg|[[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|Касцёл Св. Францішка Ксаверыя ў Гродне]], каля якога былі будынкі соймавай залы ([[Пасольская ізба|Пасольскай ізбы]] і [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената Рэчы Паспалітай]]). </gallery> === Грамадскія традыцыі і святы === {{main|Абрады і звычаі беларусаў}} У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] сфарміраваліся розныя праслойкі [[феадалізм|феадальнага грамадства]] — [[феадалы|феадалы (шляхта)]], [[мяшчане]] і розныя катэгорыі [[сяляне|сялян]]. Формай [[шлюб]]у была [[манагамія]], бо вызначалася [[хрысціянства]]м. Сялянскія [[сям'я|сем’і]] да [[Валочная памера|валочнай памеры (1557)]] былі звычайна вялікія (сваякі 2-3 пакаленняў, якія вялі супольную гаспадарку), а пасля яе — з’явілася і малыя сем’і (шлюбная пара і іх дзеці)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 100—102.</ref>. Кіраўніком сям’і быў бацька, а ў выпадку яго смерці — маці (пры адсутнасці дарослага сына)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 103.</ref>. Было распаўсюджана [[прымацтва]] (прыманне ў сям’ю — зяця і чужакоў)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 101, 103.</ref>. У [[Феадалізм|феадальны перыяд]] сялянскія гаспадаркі ўваходзілі ў склад [[Сельская абшчына|сялянскай грамады (сельскай абшчыны)]], унутранае жыццё якой рэгулявалася сходам («капой» — «копным судом») і рознымі абшчыннымі традыцыямі — традыцыя супольнай дапамогі члену абшчыны ([[Талака (звычай)|талака]], [[Сябрына, звычай|сябрына]], [[Бонда, звычай|бонда]]); традыцыя супольнага адпачынку (вечарыны); [[прастольнае свята]] (дзень святога апекуна мясцовай парафіі); частаванне адзін аднаго свежыной, мёдам і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 110—113, 115; Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве / Т. А. Навагродскі [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2009. — С. 157—158.</ref> З [[1861]] г. сталі дамінаваць малыя сялянскія сем’і і прыватныя гаспадаркі, што не адмаўляла ўзаемадапамогі аднавяскоўцаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 265, 273—274.</ref>. Паэма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]» алегарычна лічыцца «[[энцыклапедыя]]й» жыцця беларускага [[сяляне|сялянства]] канца XIX — пачатку XX ст. [[Файл:Škłoŭ-ratuša 01.jpg|left|thumb|[[Шклоўская ратуша|Ратуша ў Шклове]], 1770-я гады. Фота 2012 года.]] Жыццё гараджан вызначалася гарадскім правам (у тым ліку, [[магдэбургскае права|магдэбургскім правам]]), [[Гільдыі|цэхавымі]] статутамі і рэлігійнымі традыцыямі<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 119—123.</ref>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''«Свабода — наймілейшая і найудзячнейшая, пад ёю мы нарадзіліся, жывем і хочам яе цэлую, непарушаную нашчадкам сваім пакінуць»'' ([[1605]] год). Беларуская шляхта [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]<ref>''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 347.</ref>. |} Адносіны паміж [[шляхта|шляхціцамі]] рэгуляваліся шляхецкімі правамі, дзяржаўнымі інстытутамі і сваімі непісанымі традыцыямі шляхецкай годнасці і салідарнасці<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 33—35.</ref>. У [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] беларуская [[шляхта]] сумесна з польскай, украінскай і літоўскай утваралі поліэтнічную саслоўную супольнасць («шляхецкі народ Рэчы Паспалітай», а асобна ў рамках [[ВКЛ]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]] — «абодва народы»), асновай якога былі толькі некаторыя кампаненты агульнай самасвядомасці, польскай шляхецкай культуры, [[Каталіцызм|каталіцкая канфесія]] і [[польская мова]]<ref>''Чаквін, І.'' Беларусы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 304; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 95, 99, 178—179, 181.</ref>. У [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] існавала фармальна-юрыдычная адасобленасць [[ВКЛ]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]] (асобнае войска, скарб, біццё манеты, дзяржаўная канцылярыя, сімволіка, сістэма пасад, [[Статуты ВКЛ|уласныя законы ВКЛ, сабраныя ў Статуце]], і г.д.)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 178; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 203.</ref>. [[Статуты ВКЛ]] прадугледжвалі [[вена, маёмасць|вена]] — маёнтак (уласнасць) [[жонка|жонкі]], які пасля [[шлюб]]у афармляўся на імя [[муж]]а, з мэтай маёмаснага забеспячэння жонкі ў выпадку спынення шлюбу. Гэта (разам з іншымі культурнымі традыцыямі) дазваляла ў ВКЛ жанчыне-[[шляхта|шляхцянцы]] займаць даволі высокі статус у грамадстве, чаго не мелі [[жанчына|жанчыны]] падобнага [[саслоўе|саслоўя]] ў іншых [[Еўропа|еўрапейскіх краінах]]<ref>''Сліж, Н.'' Статус жанчыны-шляхцянкі ў ВКЛ (XVI—XVIII стст.) // Беларускі гістарычны часопіс. — 1996. — № 4. — С. 57—66.</ref>. Калі яшчэ ў [[XVI ст.]] [[эліта]] была ў многім блізкай да традыцыйнай культуры сялянства па ўспрыняцці свету і святочным абрадам (якія захоўвалі многія дахрысціянскія ўяўленні аб еднасці натуральнага і звышнатуральнага свету), то з [[XVII ст.]] культура шляхты цалкам аддалілася ад сялянскай, мела ўласныя [[Элітарная культура|выразныя элітарныя рысы]] і пераймала [[Заходняя культура|агульныя заходнееўрапейскія тэндэнцыі]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 132, 159, 165.</ref>. [[Файл:Roadside cross near Jachimoŭščyna.jpg|thumb|Каменны [[крыж]], абвязаны [[ручнік]]ом, каля [[Яхімоўшчына (Маладзечанскі раён)|вёскі Яхімоўшчына]] ([[Маладзечанскі раён]]). Фота 2013 года.]] Традыцыйныя сялянскія [[свята|святы]], [[абрад]]ы і [[звычай|звычаі]] былі звязаны ў першую чаргу з земляробчым цыклам і хрысціянскай культурай, якая ў паўсядзённым жыцці дапаўнялася некаторымі элементамі [[язычніцтва|дахрысціянскіх вераванняў]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 165—167; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 445.</ref>. Сімвалам жыццёвага шляху беларуса-селяніна лічылася доўгае палатно: на палатняны [[ручнік]] клаўся нованароджаны, ручніком абгортвалі рукі маладых на [[вяселле|вяселлі]], ганаровыя ўдзельнікі вяселля перавязвалі ручнік цераз плячо, ручнік клаўся ў труну, на ручніках апускалі труну ў магілу, ручнік абвязваўся на магільны [[крыж]], і г.д.<ref>''Фадзеева, В. Я.'' Ручнік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437.</ref> Найстаражытнейшае боства ў беларускай міфалогіі (і амаль як жывая істота-карміцелька) — [[Маці-Зямля]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 166.</ref> — у канцы XIX ст. сярод прафесійных беларускіх паэтаў стала персаніфікацыяй [[Беларусь|Беларусі]] — у выразах «Маці-зямліца»<ref>Гл. напрыклад, творчасць [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]]. Гл.: Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 289.</ref> і «Маці-зямля беларуская»<ref>[[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938) параўноўваў вядомага дзеяча беларускай гісторыі [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] з «Маці-зямлёй беларускай»: «Эдвард Вайніловіч быў жывым увасабленнем любові да маці-зямлі, якая яго нарадзіла і выхавала, быў звязаны з ёй усёй сваёй душой. Калі ён казаў, я меў дзіўнае ўражанне, што яго вуснамі прамаўляе [[Беларусь|маці-зямля беларуская]], што ў словах адбіваюцца думкі і пачуцці тых доўгіх-доўгіх шэрагаў пакаленняў, якія на гэтай зямлі і з гэтай зямлі жылі, на ёй і для яе працавалі і трывалі». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Edward Woyniłłowicz… С. 63.</ref>. «Маці-зямліца» стала паэтычным зваротам да радзімы ў вершы [[Янка Лучына|Янкі Лучыны]] [[Роднай старонцы|«Роднай старонцы» (1891)]], радкі якога [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] паставіў эпіграфам да сваёй шматтомнай даследчай працы «Беларусы» (т. 1-3, 1903—1922). У знак шчырай веры ў вёсках і на скрыжаваннях дарог ставіліся [[Беларускія народныя крыжы|драўляныя хрысціянскія крыжы]] (часта па 6-8 метраў вышынёй)<ref>''Раманюк, М.'' Беларускія народныя крыжы. — Вільня : Наша Ніва, 2000. — С. 157, 161, 163.</ref>, якія мелі сціплы дэкор, але часта абвязваліся [[Аброчныя тканіны|аброчнымі тканінамі]] (звычайна — узорыстымі [[ручнік]]амі) — адмысловым ахвяраваннем людзей у іх крызісных сітуацыях<ref>''Фадзеева, В. Я.'' Аброчныя тканіны // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 16.</ref>. [[Файл:Luninets - Orthodox crosses on Shyrokaya street - 1920s AD.jpg|left|thumb|Праваслаўныя крыжы на скрыжаванні вуліц у [[Лунінец|Лунінцы]], фота 1920—1930-х гадоў ([[Заходняя Беларусь]]).]] Галоўныя каляндарныя і рэлігійныя святы: зімой — [[Каляды]], [[Грамніцы]]; вясной — [[Масленіца]] і [[Вялікдзень]]; летам — [[Сёмуха|Троіца (Сёмік, Сёмуха)]], [[Купалле|Іванаў дзень (Купалле)]]; святы [[Ураджай|ўраджаю]] ([[Зажынкі]], [[Дажынкі]], [[Багач]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 167; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 445.</ref>. На год было некалькі дзён памінання продкаў: паводле каталіцкага звычаю, асноўным памінальным днём быў Дзень Усіх Святых восенню ([[Дзяды]], Задушны Дзень), у праваслаўных — на Масленіцу (масленічныя Дзяды), пасля Вялікадня ([[Радаўніца]], Наўскі Вялікдзень) і на [[Сёмуха|Сёмуху (траецкія Дзяды)]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 279; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 490, 493.</ref>. Галоўнымі момантамі радзільнага абраду было разбіванне чыгунка, пачастунак [[Бабіна каша|бабінай кашай]], катанне бабкі-павітухі на баране, санках, на конях<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 466.</ref>. З сямейных абрадаў найболей маляўнічым было [[вяселле]], якое магло доўжыцца некалькі дзён: найболей важнымі момантамі лічыліся пасад нявесты і жаніха, выкуп [[Каса (інструмент)|касы]], падзел [[каравай|каравая]], завязванне рук маладых [[ручнік]]ом<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 277—278.</ref>. Пахавальны абрад захаваў архаічныя рысы — памінальная трапеза з абавязковай [[куцця|куццёю]], запальванне [[свечка|свечак]] і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 166.</ref> [[Файл:Обряд кумления.JPG|thumb|Абрад кумлення на [[Сёмуха|Сёмуху]]. Фота 2008 год.]] На галоўнае зімовае свята ([[Каляды]]) дзяўчаты варажылі аб сваім лёсе, спявалі калядкі і шчадроўкі, ладзілі калядную гульню «[[Жаніцьба Цярэшкі]]» (хлопцы і дзяўчаты гулялі жартоўнае [[вяселле]] з эратычным падтэкстам) і каляднае прадстаўленне — [[Шчодры вечар|хаджэнне з «казой»]], якое сваімі каранямі ішло да старажытных татэмічных культаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 446, 452, 460.</ref>. Беларускі навагодні абрад «[[Цары Каляды]]» быў уключаны ў 2009 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/rite-of-the-kalyady-tsars-christmas-tsars-00308 Rite of the Kalyady Tsars (Christmas Tsars)]</ref>. З усходнеславянскіх народаў абрадавы характар сустрэчы вясны («[[Гуканне вясны]]») даўжэй за ўсё захаваўся ў беларусаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 473—475.</ref>. На [[Вялікдзень (народная традыцыя)|Вялікдзень]] выконваўся [[валачобны абрад]], абмалёўвалі і каталі яйкі; на другі дзень Вялікадня вадзілі [[карагод]]ы<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 483—484.</ref>. У 2019 годзе веснавы абрад «[[Юраўскі карагод]]» у вёсцы [[Пагост (Жыткавіцкі раён)|Пагост]] [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] ўнесены ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Найболей архаічныя рысы сярод традыцыйных свят захавала [[Купалле]]: ноччу палілі вогнішчы і скакалі праз іх, шукалі цудадзейную кветку папараці, купаліся, варажылі, пускалі вянкі па вадзе<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 498—500.</ref>. На [[Дажынкі]] плялі дажынковы вянок з каласоў, упрыгожвалі апошні сноп, спявалі, ладзілі святочнае частаванне<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 509—512.</ref>. Менавіта традыцыйным святам і звычаям прысвечаны вершаваныя творы пачынальніка новай беларускай літаратуры [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Мацінкевіча]] «Стаўроўскія дзяды», «Купала» і «Шчароўскія дажынкі», апісаныя з рамантычным этнаграфізмам. <gallery perrow="5"> File:Andriolli Gromniczna.jpg|Малюнак «Грамніцы» (выпальванне знаку крыжыка свечкай у хаце), XIX стагоддзе. Мастак [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]]. File:Калядоўшчыкі Горацкага павета , Магілёўская губерня, 1903г.jpg|[[Каляды]] ў Горацкім павеце [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Фота 1903 года. File:1997. Stamp of Belarus 0253.jpg|Калядоўшчыкі на беларускай паштовай марцы, 1997 год. File:Belarusian Easter Eggs.jpg|Беларускія [[Велікоднае яйка|фарбаваныя велікодныя яйкі]]. File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|Аповесці «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Мацінкевіча]], надрукаваныя ў 1910 г. выдавецтвам «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]». </gallery> === Вусная творчасць, музычнае мастацтва і танец === {{main|Беларускі фальклор|Музыка Беларусі|Беларускія народныя танцы|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}} [[Файл:Зялёныя Сьвяткі, Магілёў 29.06.2913.jpg|thumb|Танцы ў [[строй|беларускіх традыцыйных сялянскіх строях]] на [[Сёмуха|Сёмуху]] ў горадзе [[Магілёў|Магілёве]]. Фота 2013 года.]] [[Беларускі фальклор|Фальклорная спадчына беларусаў]], якую яшчэ здолелі зафіскаваць у XIX—XX ст. шматлікія прафесійныя даследчыкі, багатая і разнастайная па жанрам — каляндарная і сямейная абрадавая паэзія, замовы, легенды, паданні, казкі, прыказкі, прымаўкі, загадкі, народны тэатр і інш. У многіх легендах, паданнях, былічках знайшлі адлюстраванне дахрысціянскія ўяўленні [[славяне|славян]] аб паходжанні свету<ref name="ReferenceG">''Фядосік, А. С.'' Народная паэтычная творчасць / А. С. Фядосік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 347—349</ref>. Найболей архаічны пласт беларускага [[фальклор]]у, які захаваў агульныя для многіх славянскіх народаў рысы, — каляндарна-земляробчыя песні (калядкі, шчадроўкі, масленічныя, веснавыя, валачобныя, юр’еўскія, траецкія, купальскія, жніўныя, восеньскія) і сямейна-абрадавыя песні. З эпічным размахам яны падаюць як касмалагічныя матывы стварэння [[свет]]у і [[сусвет]]у, так і цэлы гаспадарчы год селяніна-земляроба. Для іх характэрна, галоўным чынам, жаночая традыцыя выканання. Менавіта валачобныя песні складаюць спецыфіку і нацыянальную адметнасць каляндарнай песеннасці беларусаў і былі больш развіты і распаўсюджаны, чым у фальклоры суседніх народаў — [[палякі|палякаў]], [[рускія|рускіх]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. Валачобныя песні выконваліся на [[Вялікдзень]] падчас абходу двароў [[вёска|вёскі]] валачобнікамі (дарослыя мужчыны), якія жадалі гаспадарам ураджаю ў [[Поле (сельская гаспадарка)|полі]] і багацця ў [[хата|хаце]]. Вялікай колькасцю вылучаюцца таксама пазаабрадавыя песні — лірычныя (пра каханне), жартаўлівыя «талочныя» (якія праслаўлялі салідарнасць і ўзаемадапамогу), сямейна-бытавыя, карагодныя і танцавальныя («Лявоніха», «Юрачка»)<ref name="ReferenceG"/>. У XIV—XVIII стст. фарміруецца і пласт песень выключна мужчынскага выканання — лірычныя, эпічныя, гістарычныя і ваенныя песні (песні аб крыжацкіх, татарскіх, маскоўскіх і шведскіх набегах і інш.). У XIX — пачатку XX ст. узнікаюць і рэкруцкія, салдацкія, работніцкія, батрацкія, сацыялістычна-рэвалюцыйныя песні і прыпеўкі, якія адлюстроўвалі асаблівасці складанага працэсу пераходу беларускага [[грамадства]] да [[капіталізм]]а. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] склаўся спецыфічны пласт [[беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і прафесійнай творчасці — партызанскія песні<ref name="ReferenceG"/>. Захаваліся шматлікія і цікавыя народныя [[балада|балады]] («Была я ў матулі адна»), [[легенда|легенды]] («Колькі жыць чалавеку», «Чаму ваююць сабака, кот і мышы»; у тым ліку аб некананічныя апавяданні аб тэмах і прадметах [[Біблія|Святога Пісання (Бібліі)]], паходжанні свету і апошнім часе быцця), [[паданне|паданні]] (аб заснаванні гарадоў і вёсак; узнікненні балот і азёр; схаваных у зямлі скарбах; асілках, героях-мсціўцах і разбойніках). Паданне пра пра высакароднага разбойніка [[Машэка|Машэку]], напрыклад, стала асновай для напісання паэмы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Магіла льва (паэма)|Магіла льва]]», балады [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] «Машэка» і [[опера|оперы]] [[Рыгор Пукст|Рыгора Пукста]] «Машэка» (паводле паэмы Янкі Купалы). Разнастайным з’яўляецца і казачны фальклор беларусаў — казкі пра жывёл; чарадзейныя казкі ([https://be.wikisource.org/wiki/Аб_каралевічу-чараўніку «Аб каралевічу-чараўніку»], [https://be.wikisource.org/wiki/Музыка-чарадзей «Музыка-чарадзей»]); сацыяльна-бытавыя («Мужык і пан», «Жаласлівая пані», [https://be.wikisource.org/wiki/Цудоўная_дудка «Цудоўная дудка»])<ref name="ReferenceG"/>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Вось уздумаў пан бог край Палессе стварыць''<br /> ''І людзей, і жывёлін, і птухаў;''<br /> ''І вяроўку пачаў ён з праменьчыкаў віць,''<br /> ''І сівую патыліцу чухаў.'' ''Па вяроўцы з нябёс апусціўся ў ваду, —''<br /> ''Бог — вялікі штукар на ўсе рукі;''<br /> ''Захапіў ён з сабой самаграйку-дуду, —''<br /> ''Маюць сілу вялікую гукі. <…>'' ''Прамяністым агнём сонца грэе зямлю,''<br /> ''Аздабляе луг свежы і сочны.''<br /> ''Цеплыня… Хоць дзіцё палажы на раллю,''<br /> ''Дык пачне тут расці відавочна. <…>'' ''Ой, пачатку няма, ой, канца не відаць''<br /> ''Шчыр-красе агняцветаў і фарбаў.''<br /> ''Вось давай на дудзе бог іграць ды іграць —''<br /> ''І з’явіліся новыя скарбы…''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Змітрок Бядуля]] «Палескія байкі» (1922)''<ref>''Бядуля, З.'' Збор твораў : у 5 т. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. — С. 228—229.</ref> |} У [[1922]] г. паэт [[Змітрок Бядуля]] апублікаваў у [[Мінск]]у свой высокамастацкі [[эпас]] «Палескія байкі» — першы беларускамоўны эпас аб стварэнні [[Свет]]у, — цэнтрам якога з’яўляецца «край Палессе». Матэрыялам для Змітрака Бядулі сталі [[Касмагонія (беларуская міфалогія)|касмагенічныя]] байкі сялян беларускага [[Палессе|Палесся]], якія ў сваіх байках стварылі сабе фантастычны свет, своеасаблівую філасофію змагання [[дабро|дабра]] і [[зло|зла]], арыгінальныя разважанні аб жыцці і смерці<ref>''Бядуля, З.'' Збор твораў : у 5 т. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. — С. 384.</ref>. Сярод самых любімых і распаўсюленых інструментаў былі — духавыя ([[жалейка]], [[Дудка (інструмент)|дудка]], [[беларуская дуда]], драўляныя і гліняныя [[флейта|флейты]], рог, [[труба]]), струнныя ([[цымбалы]], [[скрыпка]], [[колавая ліра]], народны кантрабас «[[басэтля]]») і ідзіяфоны (ляскоткі, талеркі, трохвугольнік, варган)<ref name="ReferenceH">''Мажэйка, З. Я.'' Народная музыка / З. Я. Мажэйка, І. Д. Назіна // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 346—347.</ref>. Стаўленне да любімых інструментаў як спосаба музыкай выказаць сваю душу адлюстроўвалася і ў прафесійнай паэзіі. Паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]] ў сваім [[Лірнік вясковы (Сыракомля)|вершы «Лірнік вясковы»]] атаясаміў сябе з рамантычным вандроўным [[лірнікі|лірнікам]] — і такая мянушка за паэтам замацавалася. Паэт [[Янка Лучына]] прысвяціў свайму паэтычнаму шляху верш «Лірнік вясковы»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 426.</ref>. У 1857 г. паэт [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] апублікаваў свой зборнік «Дудар беларускі»<ref>У часы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «Беларуссю» называліся толькі [[Віцебская губерня]] і [[Магілёўская губерня]]. І азначэнне «беларускі» у назве «Дудар беларускі» мела рэгіянальнае значэнне — адносілася да Магілёўская губерні, дзе паэт пражываў у маёнтку Шчаўры ў [[Род Рашкоўскіх|паноў Рашкоўскіх]].</ref>. Пазней [[Аляксандр Каралевіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] назаве Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «нашым старым лірнікам»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 459.</ref>. Паэт [[Арцём Ігнацьевіч Вярыга-Дарэўскі|Арцём Вярыга-Дарэўскі]] выбраў сабе творчы псеўданім «[[Беларуская дуда|Беларуская Дуда]]». Паэт [[Францішак Багушэвіч]] назваў свой першы зборнік як «[[Дудка беларуская]]» (1891), а яшчэ — «Смык беларускі» (1894) і «Скрыпачка беларуская» (неапублікаваны). Паэт [[Янка Купала]] назваў свой першы зборнік вершаў як «Жалейка» (1908). У 1910 г. Янка Купала напісаў верш [https://be.wikisource.org/wiki/Збор_твораў_(Купала,_1925—1932)/II/Сваім_і_чужым/Лірнік_вясковы «Лірнік вясковы»] і прысвяціў яго Уладзіславу Сыракомлю, а ў 1912 г. прачытаў каля памятнага каменя ў фальварку Барэйкаўшчына<ref>''Уладзімір Мархель''. [http://lyban2009.narod.ru/Zemla/Zemla-19.htm «Не забудуцца дум тваіх словы…» Уладзіслаў Сыракомля]</ref>. Пра [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|стваральніка прафесійнага беларускага тэатра і выканаўцу беларускіх народных танцаў]] Янка Купала напісаў свой верш [https://be.wikisource.org/wiki/Шляхам_жыцьця_(1913)/V/І._Буйніцкому «Ігнату Буйніцкаму» (1911)]: «Пад дуду і пад [[цымбалы]] / Топне, прыспявае… / Сцеражыцеся, ўсе людзі: / Беларус гуляе!». З [[2017]] г. у [[Глыбокае|Глыбокім]] і [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] праходзіць міжнародны фэстываль [[дуда]]рскіх рэгіёнаў «[[Дударскі рэй]]». [[Файл:Удзельнікі калектыву падчас параду ў межах фэсту "Дударскі рэй" 2018.jpg|thumb|Удзельнікі [[Цярэшка (народны тэатр)|народнага тэатра фальклору «Цярэшка]]» на міжнародным фэстывалі дударскіх рэгіёнаў «[[Дударскі рэй]]» у горадзе [[Глыбокае|Глыбокім]]. Фота 2018 года.]] Аснову інструментальнай музыкі складалі песенныя і танцавальныя найгрышы, вясельныя маршы, імправізацыі. У XIX ст. паўсюль у краіне былі папулярнымі [[гармонік]], [[баян]], [[бубен]], [[барабан]]ы<ref name="ReferenceH"/>. Вялікай любоўю карыстаўся народны лялечны тэатр «[[батлейка]]»<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 169; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 241.</ref>. Усе святы і народныя абрады беларусаў суправаджаліся гульнямі, карагодамі і танцамі. З сялянскіх танцаў найболей архаічнымі з’яўляюцца [[карагод]]ныя («[[Жыта (карагод)|Жыта]]», «[[Кола (танец)|Кола]]», «[[Ручаёк]]», «[[:ru:Гусачок (танец)|Гусачок]]», «[[А мы проса сеялі]]» і інш.), захаваныя яшчэ з эпохі славянскіх плямён, — калі танцуючыя пад песню рухаюцца па крузе, ланцужком або двума шэрагамі насустрач адзін аднаму. У некаторых карагодных танцах вылучаюцца партыі салістаў. Самымі любімымі парна-масавымі танцамі былі шырока вядомыя ў краіне «[[Лявоніха]]», «[[Мяцеліца (танец)|Мяцеліца]]», «[[Крыжачок]]», «[[Каваль, танец|Каваль]]», «[[Мікіта, танец|Мікіта]]», «[[Каза (танец)|Каза]]» і іншыя, для якіх характэрны дынамічнасць і жыццерадаснасць, эмацыйнасць і калектыўны характар ​​выканання. Імправізацыйнасць характэрна часцей для сольных танцаў («Завейніца», «Скакуха», «Казачок» і інш.). У XIX ст. у вёсках, мястэчках і гарадах атрымалі распаўсюджанне новыя танцы — [[кадрыль]], «[[лянцай]]» (у асноўным у паўночнай і цэнтральнай Беларусі), розныя [[полька|полькі]] («[[Трасуха]]», «[[Какетка, танец|Какетка]]», «[[Трамблям]]»), [[вальс]] і іншыя, якія прыйшлі з краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]<ref>''Чурко, Ю. М.'' Народны танец / Ю. М. Чурко // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 352—354.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Batleika.JPG|Лялечны тэатр ''«[[батлейка]]»''. File:Цымбалы ў Нацыянальным гістарычным музеі РБ.JPG|[[Цымбалы]] ([[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]). File:Stamps of Belarus, 2011-874.jpg|Паштовая марка «[[Колавая ліра]]», 2011 год ([[Беларусь]]). File:Belaruski dudar - Dzisna - bf 1920 AD.jpg|Дудар з [[Беларуская дуда|беларускай дудой]] ([[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі павет]]), фотапаштоўка каля 1905 года. File:Дуда ліцвінская, created by Juras' Pankevich.jpg|[[Беларуская дуда|Беларуская дуда-муцянка]], фота 2009 года. </gallery> === Традыцыйны касцюм === {{main|Беларускі нацыянальны касцюм}} [[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XIX) (3).jpg|thumb|Граф [[Ян Караль Хадкевіч]] (1560—1621) у ''«сармацкім строі»''.]] Традыцыйны мяшчанскі ці шляхецкі касцюм упісваюцца ў агульныя заходнееўрапейскія модныя тэндэнцыі, але быў створаны своеасаблівы шляхецкі «сармацкі строй», які меў выразны нацыянальны характар. Як і ва ўсёй беларускай сялянскай культуры, у традыцыйным сялянскім касцюме перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам (пераважалі [[белы колер|белы]] і [[шэры колер|шэра-белы колер]], з дамешкам [[чырвоны колер|чырвонага]] і [[чорны колер|чорнага]])<ref name="budzma.by"/>. Традыцыйны камплект сялянскага мужчынага адзення складаўся з [[белы колер|белых]] ці шэра-белых [[кашуля|кашулі]] і [[нагавіцы|нагавіц]] (паясная вопратка), да якіх з канца XIX ст. сталі дадаваць каляровую [[бандэля|бандэлю (бандану)]] і [[камізэлька|камізэльку]]. На [[свята]] ці іншыя ўрачыстасці мужчыны насілі святочную кашулю (з адкладным каўнерыкам), падпаясываліся рознакаляровым [[Пояс, дэталь адзення|поясам]]<ref name="ReferenceI">''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 111.</ref>. Арнаментаваныя ўзоры і [[Вышыўка|вышыўку]] наносілі на [[каўнер]], манжэты і падол кашулі. Абуткам служылі звычайна [[лапці]], скураныя [[пастолы]], [[Боты, абутак|боты]], зімой — [[валёнкі]]<ref name="ReferenceI"/>. Галаўным уборам у мужчын летам быў звычайна саламяны капялюш з шырокімі палямі ([[брыль]]), вясной і восенню — валеная шапка ([[магерка]]), зімой — футравая шапка (аўчына, кучма, [[аблавуха]])<ref name="ReferenceI"/>. Праз плячо мужчыны-сяляне насілі (пры патрэбе) скураную сумку. [[Файл:Traditional summer woman clothing of Belarusian peasants - Malaryta District - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|left|[[Строй|Традыцыйнае беларускае святочнае сялянскае жаночае адзенне]] ([[маларыцкі строй]]), канец XIX стагоддзя ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]).]] Традыцыйны сялянскі жаночы касцюм быў болей разнастайным за мужчынскі і выразна адлюстроўваў нацыянальную і рэгіянальную спецыфіку. Вылучаюцца чатыры комплексы: 1) [[кашуля]], [[спадніца]] і [[фартух]]; 2) кашуля, спадніца, фартух і безрукаўка (гарсэт); 3) кашуля, спадніца, да якой быў прышыты ліф-гарсэт; 4) кашуля, [[панёва]], фартух і каляровая безрукаўка (гарсэт)<ref name="ReferenceI"/>. Два першыя комплексы былі распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], два апошніх — ва ўсходніх і паўночна-ўсходніх раёнах. Мелася тры тыпы жаночых кашуль: з прамымі плечавымі ўстаўкамі, тунікападобная і з [[какетка, дэталь адзення|какеткай]]. Арнаментаванае тканае ці вышытае аздабленне ў жаночых кашулях наносілася на рукавы. Паясное сялянскае жаночае адзенне скаладася з разнастайнага фасону спадніц ([[андарак]], [[саян]], палатнянік, летнік), а таксама [[панёва|панёвы]] і фартухаў<ref name="ReferenceI"/>. Спадніцы звычайна былі чырвоныя, сіне-зялёныя, у шэра-белую клетку, з падоўжнымі і папярочнымі палосамі — мелі свае рэгіянальныя асаблівасці. Фартухі ўпрыгожваліся карункамі, складкамі; камізэлькі (гарсэт) — вышыўкай, карункамі. Абавязковым аксесуарам быў каляровы пояс. Галаўным ўборам дзяўчат былі вузенькія рознакаляровыя стужкі (''скідачка'', ''шлячок'') ці [[Вянок|вянкі]], бо яны не хавалі цалкам валос. Замужнія жанчыны прыбіралі і хавалі валасы пад [[каптур]], апраналі ручніковы галаўны ўбор ([[намітка]]) альбо [[хустка|хустку]] — існавала мноства спосабаў іх завязваць<ref name="ReferenceI"/>. Звычайным паўсядзённым жаночым абуткам былі [[лапці]], а святочным — [[пастолы]] і хромавыя [[Боты, абутак|боты]]<ref name="ReferenceI"/>. [[Файл:Аплечча рукава кашулі, 1900-я гг., Брэсцкая вобласць.jpg|thumb|Тканы [[арнамент]] аплечча рукава жаночай [[кашуля|кашулі]] ([[Заходняе Палессе]]), 1900-я гады.]] Адметным і любімым элементам традыцыйнага беларускага народнага мастацтва ў першую чаргу было [[ткацтва]], а не [[вышыўка]], таму (па тэхналагічных прычынах) у [[арнамент]]ыцы вопраткі мужчын і жанчын пераважаюць разнастайныя лінейна-геаметрычныя формы<ref name="ReferenceJ">[http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-5-zaklyuchnaya.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Арнамент]</ref>. Тканае аздабленне святочнай кашулі выконвалася спосабам «ператыкання», у выніку чаго ствараліся розныя па шырыні паскі геаметрычнага арнаменту, вытканага чырвонымі баваўнянымі ніткамі. Найболей архаічным (верагодна, не толькі ў Беларусі, але і ва ўсёй [[Еўропа|Еўропе]]) быў арнамент у «паскі», які захаваўся ў [[Заходняе Палессе|Заходнім Палессі]]. Старадаўнім, таксама адметным і традыцыйным для беларускай народнай культуры, характэрным амаль для ўсёй тэрыторыі Беларусі, з’яўляецца крыжова-рамбічны геаметрычны арнамент: яго элементы заўсёды павернутыя на 45 градусаў адносна поля набору, а ўсе фігуры ўтвараюцца на аснове спалучэнняў [[ромб]]а і касога [[крыж]]а (якія былі сімваламі [[сонца]], урадлівасці). Каларыстыка [[арнамент]]у стрыманая, звычайна — цёмна-чырвонага (кармазынавага) колеру, часам з дамешкам чорнага колеру<ref name="ReferenceJ"/>. Раслінная і зааморфная арнаментыка, а таксама арнаменты, паўсталыя ў тэхналогіі вышывання, з’яўляюцца ў [[Беларускі нацыянальны касцюм|беларускім традыцыйным касцюме]] (гэтак жа і на [[ручнік]]ах і [[абрус]]ах) пазнейшымі запазычаннямі (з канца XIX ст.) і не могуць лічыцца традыцыйнымі і кананічнымі<ref name="ReferenceJ"/>. Верхняя мужчынская і жаночая вопратка сялян амаль не адрознівалася<ref name="ReferenceI"/>. Традыцыйным матэрыялам для яе вырабу былі валенае нефарбаванае [[сукно]] (з якога шылі [[світка|світу]], [[сярмяга|сярмягу]], [[Бурка (мужчынская вопратка)|бурку]], [[латушка|латушку]]) і [[аўчына]] (з недубленай шылі [[кажух]]і, а з дубленай — [[казачына|казачыну]])<ref name="ReferenceI"/>. Насілі таксама [[каптан]] і [[кабат]]<ref name="ReferenceK">''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261.</ref>. У сучасным касцюме выкарыстоўваюцца традыцыі нацыянальнай вышыўкі, крою і каляровай гамы, каб падрэсліць нацыянальную адметнасць. === Традыцыі харчавання === {{main|Беларуская кухня}} [[Файл:Belarus-SMFAL-House Interior-1.jpg|thumb|[[Стол]] каля ''«[[Покуць|чырвонага кута]]»'' ў сялянскай [[хата|хаце]], XIX стагоддзе ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).]] Аснову харчавання беларусаў са старажытных часоў складалі [[страва|стравы]] з жытняй, пшанічнай, грэцкай, просавай, аўсянай, гарохавай мукі і розныя крупы, з якіх рабілі [[хлеб]], [[пірог|пірагі]], [[бліны]], [[каша|кашы]], [[клёцкі]], [[секанка|секанку]], розныя віды [[поліўка|полівак]] (''[[зацірка]]'', ''[[крупеня|кулеш]]'', ''[[крупеня]]''; квашаныя поліўкі — ''[[саладуха]]'', ''[[Кулага, страва|кулага]]'')<ref name="ReferenceK"/>. Сярод традыцыйных прысмак — розныя віды [[кісель|кісялю]] (''[[жур]]''), [[поліўка]], [[юшка]], [[Салата (страва)|салаты]] і інш.<ref name="ReferenceK"/> Адным з асноўных прадуктаў харчавання беларусаў здаўна была [[гародніна]]: капусту, буракі, бручку, агуркі салілі; гарох і бабы тушылі; рэпу і моркву — парылі і пяклі. [[Суп]]ы выгатаўляліся з [[капуста|капусты]] (''капуснік''), [[буракі|буракоў]] (''[[боршч]]''), шчаўя, бацвіння і інш.<ref name="ReferenceK"/> З [[мяса]] пераважна ўжывалася [[свініна]], [[бараніна]], мяса хатняй птушкі, радзей [[ялавічына]], якія спажываліся пераважна не асобна, а часцей у складзе розных страў: [[каўбаса]], [[паляндвіца]], [[крывянка]], [[халадзец]], студзень і інш. Традыцыйная беларуская мясная страва — тушанае рагу (''[[верашчака]]'', ''[[мачанка]]'')<ref name="ReferenceK"/>. З [[малако|малака]], якое спажывалася і як самастойная страва, рабілі [[смятана|смятану]], [[сметанковае масла]] і [[тварог]]. На святы спажывалі абрадавыя стравы: на [[радзіны]] падавалі [[Бабіна каша|бабіну кашу]]; на [[вяселле]] елі хлеб-[[каравай]]; на [[Вялікдзень]] — велікодную [[паска|паску]], рабілі [[каўбаса|каўбасы]] і [[Велікоднае яйка|фарбавалі яйкі]]; на [[Масленіца|Масленіцу]] рабілі [[бліны]]; на [[Купалле]] — [[Кулага (страва)|кулагу]]; на [[хаўтуры]] і [[памінкі]] нябожчыкаў ужываліся спецыяльныя памінальныя кашы і напоі ([[коліва]], [[куцця]], [[гарэлка]], [[кісель]] і інш.)<ref name="ReferenceK"/>. [[Файл:Mashed potatoes with meat - Belarus - 2015 AD.JPG|thumb|[[Тоўчанка]] з мясам і перцам.]] У сярэдзіне [[XVIII ст.]] у [[Беларусь]] пранікае [[бульба]], якая з сярэдзіны XIX ст. ужо настолькі набывае шырокае выкарыстанне ў рацыёне беларускіх сялян, што самі беларусы сталі лічыць бульбу сваім нацыянальным прадуктам харчавання. У беларускай кухні налічваецца болей за 200 страў з бульбы — адварная, печаная, смажаная, тушаная, камы, пюрэ, [[Бабка (страва)|бабка (ці драніцы)]], [[бліны]], аладкі, [[клёцкі]], [[калдуны]], гульбішнікі, запяканкі, піражкі, суп і г.д. Беларускімі нацыянальнымі стравамі з бульбы лічацца: пюрэ (''[[тоўчанка]]''), аладкі (''[[дранікі]]'', ''бульбянікі''), [[Бабка (страва)|бабка]] і інш.<ref name="ReferenceI"/> Традыцыйныя напоі — хлебны, мядовы, ягадны і бураковы [[квас]]; [[Бярозавік|бярозавы сок (бярозавік)]]; [[кляновы сок]]; [[піва]]; [[гарэлка]]; агароднінныя расолы; [[кісель|кісялі]]<ref name="ReferenceI"/>. Старажытныя традыцыі харчавання ў значнай меры захоўваюцца і зараз: у рацыёне беларусаў пераважаюць стравы з капусты і бульбы, бліны, кашы, малочныя стравы, супы. У XX ст. павялічылася разнастайнасць мясных вырабаў, узрасло спажыванне сланечнікавага алею, рыбы, памідораў, [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскай прадукцыі]]. З’явіліся [[страва|стравы]], [[напой|напоі]], [[ягады]] і [[садавіна]], запазычаныя ў іншых [[народ]]аў, — [[шашлык]], [[плоў]], [[гуляш]], [[пельмені]], [[піца]] і інш. Узрасла роля прывазных напояў і экзатычнай садавіны і гародніны — [[гарбата]], [[какава]], [[кава]], [[банан]]ы, [[апельсін]]ы, [[мандарын]]ы, [[Ківі (садавіна)|ківі]], [[ананас]]ы, [[кавун]]ы і інш. Выйшлі з ужытку [[каноплі]], [[ільняное семя]], некаторыя стравы з мукі — [[саладуха]], [[Кулага (страва)|кулага]], [[талакно]], мучныя кісялі. <gallery perrow="5"> File:Belorussian borscht - 2015 AD.JPG|[[Боршч]]. File:Mushrooms and chicken in sour cream and cheese - Belarus - 2015 AD.JPG|Грыбы і курыца пад смятанай і сырам. File:Potato pancakes.jpg|[[Дранікі]]. File:Glass-of-kvass.jpg|Хлебны [[квас]]. File:Golubzi4.jpg|[[Галубцы]]. File:Babka Potato Dish-1.jpg|[[Бабка (страва)|Бабка]]. File:Chicken rolls and saltisons - Belarus - 2015 AD.JPG|Рулет з курыцы і [[сальцісон]]. File:Belaya Rus vodka.jpg|[[жыта|Жытнёвая]] [[гарэлка]]. File:Red Currant Kissel.jpg|[[Кісель]] з [[Парэчкі|парэчак]]. File:Belarus-Minsk-Bread and Confectionery Business Exhibition-8.jpg|[[Каравай]] </gallery> == Сучасныя культурныя традыцыі і сацыяльныя тэндэнцыі == [[Файл:ВГАВМ - главный корпус.jpg|thumb|[[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Віцебск)|Будынак пазямельна-сялянскага банка ў Віцебску]] ў стылі [[Мадэрн|ар-нуво]], пачатак XX стагоддзя.]] Сучасныя беларусы страцілі многія свае былыя лакальныя этнаграфічныя асаблівасці і традыцыйныя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (акрамя [[мова|мовы]] і [[рэлігія|рэлігіі]]), што тлумачыцца працэсамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], інтэнсіфікацыі ўнутрыкраінных кантактаў (па прычыне развіцця сродкаў сувязі і інфраструктуры), увядзеннем стандартаў пачатковай адукацыі, узнікненнем агульнанацыянальнай прэсы і г.д. Працэс інтэнсіўнай культурнай гамагенізацыі беларусаў пачаўся ў часы [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] пасля таго, як [[Сялянская рэформа ў Расійскай Імперыі|у 1861 г. было скасавана прыгоннае права]] (хоць і да таго пэўная частка [[сяляне|сялян]] была вольнай) і сяляне атрымалі права атрымаць зямлю ва ўласнасць, чым былі створаны ўмовы для развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]] і стварэння новых сацыяльных груп (буржуазіі, рабочых, інтэлігенцыі). З другой паловы XIX ст. атрымліваюць больш шырокае распаўсюджанне характэрныя для Расійскай Імперыі і [[Еўропа|Еўропы]] ў цэлым культурныя з’явы і новаўвядзенні, але пераважна сярод гарадскога насельніцтва. У [[1882]] г. у Расійскай Імперыі ўзнікла першая [[палітычная партыя]] беларусаў ([[Гоман (група)|Сацыяльна-рэвалюцыйная беларуская народная партыя]]), а пасля яшчэ і іншыя партыі. <gallery perrow="5"> File:Магілёўскія відарысы 01.jpg|[[Будынак гарадскога тэатра (Магілёў)|Будынак гарадскога тэатра ў Магілёве]] ў [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускім стылі]], 1888 год. File:BelSUT Gomel-3.jpg|[[Будынак Аляксандраўскай гімназіі (Гомель)|Будынак мужчынскай гімназіі]] ў [[Гомель|Гомелі]] ў стылі [[рускі класіцызм|рускага класіцызму]], 1898 год. File:Minsk - Dom Janickaga - vulica Saveckaja nr 14.JPG|Даходны дом Оскара Яніцкага ў [[Мінск]]у ў стылі [[Мадэрн|ар-нуво]], пачатак XX стагоддзя. File:Slucki aŭtobus.jpg|Двухпавярховыя [[аўтобус]]ы ў [[Слуцк]]у, пачатак XX стагоддзя. </gallery> Працэс заняпаду Расійскай Імперыі ў ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны (1914—1918)]] адкрыў мажлівасць для беларусаў атрымаць рэальныя формы палітычнай суб’ектнасці (аўтаномія, самастойная дзяржава ці федэрацыйны саюз з іншай дзяржавай). [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўская рэвалюцыя (1917)]] скасавала падзел [[грамадства]] на [[саслоўе|саслоўі]] і ўраўняла грамадзян у правах (уключаючы [[жанчына|жанчын]]) — Дэкрэтам аб скасаванні саслоўяў і грамадзянскіх чыноў 11 (24) лістапада 1917 года. 18 снежня 1917 г. быў уведзены [[грамадзянскі шлюб|грамадзянскі (свецкі) шлюб]]. Дзяржаўнасць [[Беларусь|Беларусі]] ў 1918—1920 гг. аб’яўлялася пяць разоў<ref>25 сакавіка 1918 г. была абвешчана [[БНР]], якая была «пераўстаноўлена» у 1920 г. У Смаленску 31 снежня 1918 г. была аб’яўлена Беларуская савецкая рэспубліка, якая 1 студзеня 1919 г. была аб’яўлена як [[БССР|ССРБ]]. У Вільні 27 лютага 1919 г. была аб’яўлена [[Літбел ССР|ССР ЛітБел]]. У Мінску 31 ліпеня 1920 г. была аб’яўлена [[БССР]]. Акрамя гэтага была спроба стварэння ў лістападзе 1918 г. [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|Вялікага Княства Літоўска-Беларускага]]. А ў 1920 г. былі спробы стварэння дзяржавы (з тэрыторый [[Грамадзянская управа ўсходніх земяль|Грамадзянскай управы ўсходніх зямель]]), якая б была ў федэрацыі з [[Польшча|Польшчай]].</ref>. Канкурэнцыя ў 1917—1921 гг. розных беларускіх дзяржаўных праектаў і палітычных груповак (пры адсутнасці кампраміса і салідарнасці<ref>''Міхалюк, Д.'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці… С. 446.</ref>), памножаная на неспрыяльныя геапалітычныя абставіны, у выніку прывяла да падзелу ў 1921—1939 гг. [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] паміж [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчай]] і [[СССР]] па [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворы (1921)]]<ref>''Міхалюк, Д.'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці… С. 448.</ref>, што не спрыяла далейшай культурнай гамагенізацыі і выразна ўсведамлялася беларусамі як рассечанасць народа<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 297.</ref>. Тым не менш, у [[1920]] г. беларусы атрымалі сваю палітычную суб’ектнасць у форме [[БССР]] (1920—1991) як складовай часткі [[СССР]]. Нягледзячы на ўстанаўленне ў СССР аўтарытарнага аднапартыйнага рэжыму і пачатак [[сацыялізм|сацыялістычных пераўтварэнняў]], у 1920-ыя гг. [[БССР]] захавала пэўную самастойнасць у развіцці нацыянальнай культуры, адукацыі, навукі і эканомікі<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 475—476.</ref>. Умовы для развіцця ўласнай культуры і дзяржаўны статус [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ў БССР прывялі да таго, што менавіта БССР са сталіцай у [[Мінск]]у (у адрозненне ад [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў складзе Польшчы) пачала ўспрымацца беларусамі як дом для беларусаў<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 257.</ref>. У 1920-ыя гг. былі адкрыты [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (1920); [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1921); [[Інстытут беларускай культуры]] (1922), пераўтвораны ў [[1928]] г. у [[Акадэмія навук БССР|Акадэмію навук БССР]]; створаны нацыянальная сістэма адукацыі (якая павысіла пісьменнасць насельніцтва ва ўзросце 9-49 гадоў з 40,7 % у [[1926]] г. да 80,9 % у [[1939]] г.<ref name="ReferenceL">''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 72.</ref>), літаратурныя і мастацкія аб’яднанні, [[Беларусьфільм|кінастудыя «Савецкая Беларусь»]] (1928); пабудаваны [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|мінскі тэатр оперы і балета]] (1938); узрасла колькасць спартыўных арганізацый і клубаў (напрыклад, у 1927 г. заснаваны [[ФК Дынама Мінск|мінскі футбольны клуб «Дынама»]]); беларуская мова выкладалася ў навучальных установах<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 254.</ref>. Гэта дало якасны штуршок развіццю беларускай культуры і друку. Рэалізоўвалася палітыка «карэнізацыі» (беларусізацыі) і пабудовы свецкага грамадства<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476.</ref>. З 1920-ых гг. узнікаюць новыя свецкія святы і абрады ([[акцябрыны]], чырвонае вяселле, [[Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі|Дзень Кастрычніцкай рэвалюцыі]] і г.д.), якія замянілі царкоўныя святы і царкоўны шлюб<ref name="ReferenceL"/>. <gallery perrow="5"> Файл:Інбелкульт, навуковая камісія.jpg|Навуковая камісія [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульту]], 1922 год. Файл:Uzvyšša1928.jpg|Члены [[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Беларускага літаратурна-мастацкага згуртавання «Узвышша»]], 1928 год. Файл:Gomel. Lenin Avenue. House of the Commune.jpeg|[[Дом-камуна (Гомель)|Дом-камуна ў Гомелі]], 1931 год. Файл:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатр оперы і балета]] ў [[Мінск]]у ў стылі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]], 1938 год. </gallery> Устанаўленне ў [[1929]]—[[1988]] гг. у [[СССР]] жорсткай [[Таталітарызм|таталітарнай сістэмы]], манаполіі [[Камунізм|камуністычнай ідэалогіі]], [[сацыялізм|сацыялістычнага]] тыпу эканомікі і ізаляцыя ад іншых краін свету крайне адмоўна адбіліся на развіцці беларускага грамадства<ref name="ReferenceM">''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 399.</ref><ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476—477.</ref>. [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|Індустрыялізацыя прамысловасці]] не ліквідавала тэхналагічнага адставання ад сусветнага ўзроўню і праблему дэфіцыту тавараў, аднак былі створаны і перадавыя высокатэхналагічныя прадпрыемствы (пераважна — ваенна-прамысловага профілю)<ref name="ReferenceM"/>. Прымусовая [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|калектывізацыя]] і ліквідацыя [[прыватная ўласнасць|прыватнай уласнасці]] на зямлю, прадпрыемствы і сродкі вытворчасці прыводзілі да змены шматвекавой свядомасці чалавека як ўласніка і гаспадара, да дэматывацыі працы<ref name="ReferenceN">''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 477.</ref>. [[Сталінскія рэпрэсіі]], пік якіх прышоўся на 1937—1938 гг., асабліва моцна ўдарылі па нацыянальнай эліце (чыноўніцтву, інтэлігенцыі, афіцэрству)<ref name="ReferenceN"/>. Татальная ідэалагізацыя грамадскага жыцця ў СССР абумовіла далейшае звужэнне бытавання беларускага традыцыйнага мастацтва і фальклору<ref name="ReferenceN"/>. Адбывалася рэвізія зместу беларускай нацыянальнай культуры пад лозунгам «новай» сацыялістычнай культуры, у якой нацыянальнае павінна было выконваць толькі функцыі формы, а не зместу<ref name="ReferenceN"/>. Уладамі СССР свядома [[Беларуская граматыка 1934|з 1933 г. дэфармаваўся правапіс беларускай літаратурнай мовы]], каб наблізіць яе да [[руская мова|рускай мовы]]; у тэрміналогіі з’явіліся ідэалагізаваныя новаўтварэнні і канцылярызмы<ref name="ReferenceN"/>. А сама сфера ўжывання [[Беларуская мова|беларускай мовы]] з 1930-х гг. памяншалася, асабліва ў гарадах, на карысць рускай мовы, якая з 1960-х гг. пачала дамінаваць у [[горад|гарадах]]<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 290, 357; ''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 478, 479.</ref>. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939), дзе былі захаваны капіталістычныя адносіны, становішча беларусаў і беларускай культуры было дыскрымінацыйным<ref name="ReferenceN"/>. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (1939—1945) Заходняя Беларусь увайшла ў [[1939]] г. у склад БССР, што было актам уз’яднання [[этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] пад адным дзяржаўным кіраваннем, хоць і савецкай уладай. Пры гэтым [[Віленскі край]] быў перададзены ў [[1940]] г. [[Літоўская ССР|Літве]], а [[Беласточчына]] ў [[1945]] г. — [[Польшча|Польшчы]]<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 478.</ref>. [[26 чэрвеня]] [[1945]] г. [[БССР]] стала адной з краін-заснавальніц [[ААН]] і фармальна яе членам. [[Файл:Pkolosa 15.jpg|thumb|[[Плошча Якуба Коласа (станцыя метро)|Станцыя метро «Плошча Якуба Коласа»]] [[Мінскі метрапалітэн|мінскага метрапалітэна]], адкрытага ў [[1984]] годзе. Фота 2011 года.]] [[Беларускі правапіс 1959|У 1957 г. быў ўдакладнены і зменены ў лепшы бок правапіс беларускай мовы]], які выправіў [[Беларуская граматыка 1934|адыёзныя рысы правапісу ад 1933 г.]] Менавіта ў [[1960]]—[[1990]] гг. [[БССР|Беларусь (БССР)]] перайшла ў разрад індустрыяльна развітых краін<ref name="ReferenceO">''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 8.</ref>: на гэтыя 30 год прыпадае бум [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] і як вынік — бум [[урбанізацыя|урбанізацыі]] (у 1975 г. працэнт гарадскога насельніцтва БССР перавысіў 50 % і была дасягнута амаль суцэльная пісьменнасць насельніцтва)<ref name="ReferenceO"/>. Гарады БССР імкліва развіваліся па перадавым савецкім стандартам [[урбаністыка|урбаністыкі]], узрастала якасць жыцця гараджан — у канцы 1970-х гг. узнікла [[грамадства спажывання]]<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 374; ''Третьяков, В.'' [http://library.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России]{{Недаступная спасылка}}… С. 18.</ref>. Калі ў [[1959]] г. у [[Мінск]]у жыло 506 тыс., то ў [[1989]] г. ужо 1,58 млн чал.<ref>''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 27.</ref> Для БССР 1960—1990 гг. сталі і перыядам росквіту афіцыйнай беларускай культуры і [[Навука ў Беларусі|навукі]], а таксама — стварэння нешматлікіх нелегальных і нефармальных культурных суполак («На Паддашку», «[[Майстроўня]]» і інш.), якія ідэалагічна адхілялі [[сацыялізм]]<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 479—480; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 378—383; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 412.</ref>. Напрыклад, паводле твораў выдатнага беларускага пісьменніка [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] здымаліся кінастужкі на «[[Беларусьфільм]]е» і ставіліся оперы. З [[1952]] г. [[СССР]] стаў удзельнікам [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]], а ў [[БССР]] дзяржаўную падтрымку і папулярнасць атрымалі амаль усе алімпійскія віды спорту, асабліва лёгкая і цяжкая атлетыка, [[футбол]], [[гандбол]], [[фехтаванне]], [[Стральба кулявая|кулявая стральба]], [[гімнастыка]], [[біятлон]] і інш.<ref>Фізічная культура і спорт у 1945—1974 // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. — Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мінск : Бел. Сав. Эн., 1975. — С. 369.</ref><ref>[http://zakazat.by/bgufk/vitebskij-gosudarstvennyj-universitet-im-p-m-masherova/fakultet-fizicheskoj-kultury-i-sporta/366-kurs-lektsij-istoriya-fizicheskoj-kultury-i-sporta.html?start=11 Таблица. Чемпионы и призеры летних Олимпийских игр — спортсмены БССР (1952—1988 гг.)] — Узята з кнігі: ''Сазанович, В. П.'' Физическая культура и спорт в Белоруссии: Страницы летописи / В. П. Сазанович, К. А. Кулинкович, В. С. Филиппович. — Минск : Полымя, 1988. — 268 с.</ref> У [[БССР]] у [[1974]] г. 61 % спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй былі беларусамі<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 403.</ref>, а ў [[1989]] г. доля беларусаў сярод студэнтаў БССР была 70,7 %<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 404.</ref>. З 1960—1970-х гг. грамадства [[СССР]] ужо не было такім цалкам закрытым і жорсткім, як раней (у часы [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]]): існавалі пэўныя мажлівасці кароткатэрміновага выязду за мяжу, знаёмства з сусветнай [[літаратура]]й (у тым ліку літаратурай [[Заходняя культура|Захада]]), пракат замежных кінафільмаў, інфармаванасць аб рэаліях жыцця за мяжой (часам большая, чым інфармаванасць жыхароў [[Заходняя культура|краін Захаду]] аб рэаліях жыцця ў СССР і іншых краінах) і г.д.<ref name="Крушение СССР и возрождение России">''Третьяков, В.'' [http://library.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России]{{Недаступная спасылка}}… С. 19—20.</ref> Выказваюцца думкі, што ў [[СССР]] у 1970-ыя гг. узнік [[сярэдні клас]], хоць ён быў пазбаўлены права на [[прыватная ўласнасць|прыватную ўласнасць]] і свабодную прэсу<ref name="Крушение СССР и возрождение России"/>. [[Файл:Пётр Клімук.jpg|thumb|[[Пётр Ільіч Клімук]] — першы беларускі [[касманаўт]], які ў [[1973]] годзе здзейсніў палёт у [[Касмічная прастора|космас]].]] У 1950—1990 гг. савецкая ўлада рабіла шмат намаганняў, каб наблізіць умовы і стандарты духоўна-культурнага і матэрыяльнага жыцця на вёсцы да гарадскіх: у сельскім быце прывычнымі сталі дамы з [[цэгла|цэглы]], [[электрычнасць]], газ, [[вадаправод]], [[каналізацыя]], цэнтральнае ацяпленне, масава будаваліся дамы культуры і [[кінатэатр]]ы, цэнтры бытавога абслугоўвання і медпункты. У сельскай мясцовасці масава пачалі насіць адзенне, зробленае на [[фабрыка]]х СССР. У вёсцы прысядзібная гаспадарка была невялікай, а такія прадукты як [[хлеб]], кандытарскія вырабы, кансервацыя, вострыя прыправы і напоі сельскія жыхары пакупалі выключна ў дзяржаўных [[магазін]]ах. У [[1989]] г. у вёсках жыло толькі 3,5 % насельніцтва БССР<ref>''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 10. (Астатняе насельніцтва жыло не толькі ў гарадах, але і ў пасёлках гарадскога тыпу).</ref>. Народная мастацкая самадзейнасць арганізоўвалася адміністрацыяй дзяржаўных устаноў і прадпрыемстваў (у [[1987]] г. у ёй было задзейнічана звыш 1 млн чал.<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 76.</ref>). Рэдкасцю сталі народныя мастакі і складальнікі песень, што кампенсавалася развіццём [[поп-культура|поп-культуры]] з 1960-х гг. <gallery perrow="5"> File:Песняры.jpg|Ансамбль «[[Песняры]]» на канцэрце ў [[Яраслаўль|Яраслаўлі]], фота 1974 года. File:Belarus-Minsk-Belarus General Store-1.jpg|Універмаг «Беларусь», адкрыты ў [[Мінск]]у ў 1978 годзе. Фота 2005 года. File:Talaka2.jpg|Святкаванне [[Каляды|Каляд]] [[Талака (таварыства)|суполкай «Талака»]], фота 1989 года. File:RIAN archive 127423 WWII veterans.jpg|Святкаванне [[Дзень Перамогі|Дня Перамогі]] ў [[Мінск]]у, фота 9 мая 2006 года. File:Belarusian family near BelAZ 75710 - in Zhodzina city - 2015 AD.jpg|Сучасная беларуская маладая сям’я на фоне самага вялікага ў свеце самазвала «[[БелАЗ-75710]]» у горадзе [[Жодзіна]]. Фота 2015 года. </gallery> [[Файл:Belarus-Minsk-940 Anniversary near Minsk-Hero-City Monument-22.jpg|thumb|Святкаванне 940-годдзя Мінска каля манумента «[[Мінск — горад-герой]]». Фота 8 верасня 2007 года.]] [[Файл:DBW2014.jpg|thumb|[[Дзень беларускага пісьменства]] (2014) у [[Заслаўе|Заслаўі]].]] Пасля выхаду ў [[1991]] г. [[Беларусь|Беларусі]] са складу [[СССР]] і атрымання незалежнасці [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікай Беларусь]], што моцна і пазітыўна ўплывае на свядомасць беларусаў, [[беларуская мова]] захавала статус дзяржаўнай, а рэспубліка пачала лагодную рэвізію сацыялістычнага мінулага, аднаўленне шматпартыйнасці, развіццё культурнага плюралізму і працэс прыватызацыі, арыентуючы знешнюю палітыку на краіны [[СНД]], у першую чаргу — на [[Расія|Расію]]. Адкрыўся свабодны ўезд і выезд з краіны. Грамадства стала адкрытым да пераняцця многіх агульнаеўрапейскіх традыцый вядзення бізнесу, баўлення вольнага часу ([[свята|святы]], [[спорт]], [[турызм]] і інш.), стандартаў адукацыі, пашырэнню ўжытку замежных моў ([[англійская мова|англійскай]], [[нямецкая мова|нямецкай]]), развіццю інфармацыйнай прасторы (у тым ліку [[Інтэрнэт]]а) і г.д. Афіцыйныя ўлады імкнуцца захаваць для насельніцтва лепшыя сацыяльныя стандарты, складзеныя ў савецкія часы (бясплатныя публічныя бібліятэкі, адукацыя, медыцына, дэкрэтны адпачынак і інш.), а таксама надаюць вялікую ўвагу арганізацыі і правядзенню дзяржаўных свят ([[Дзень Перамогі]], [[Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь|Дзень Рэспублікі]], [[Дзень беларускага пісьменства]], [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)|Дзень народнага адзінства]] і інш.), [[Дажынкі (фестываль)|фестывалю «Дажынкі»]], [[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі|фестывалю беларускай паэзіі і песні ў Маладзечне]], фестывалю «[[Славянскі базар у Віцебску]]» і развіццю [[спорт]]у за кошт рэспубліканскага [[бюджэт]]у. Юрыдычна ў сучаснай Беларусі існуе права [[прыватная ўласнасць|прыватнай уласнасці]] на зямлю (на ўчасткі памерам не болей чым 1 [[гектар|га]]), але фактычна абароту і рынка зямлі няма, а некаторыя катэгорыі зямельных участкаў забаронена пераводзіць у прыватную ўласнасць увогуле<ref name="news.tut.by">[http://news.tut.by/economics/192390.html Экономический ликбез TUT. Земля в собственность «как иной случай»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170208064336/http://news.tut.by/economics/192390.html |date=8 лютага 2017 }}</ref>. Дагэтуль абсалютная большасць зямлі знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці, таму не сфармавана катэгорыя прыватных зямельных уласнікаў<ref name="news.tut.by"/>. Не сфармавана і значная доля прыватных уласнікаў увогуле: дзяржаўны сектар з’яўляецца дамінуючым у [[Эканоміка Беларусі|эканоміцы Беларусі]] і складаў у 2011 г. (паводле дадзеных [[ЕБРР]]) каля 70 %: гэты сектар ахоплівае як стратэгічныя галіны [[эканоміка|эканомікі]] ([[энергетыка]], сыравінныя матэрыялы і прамысловыя прадпрыемствы), так і значную частку вытворчасці тавараў паўсядзённага попыту і [[Сфера паслуг|сферы паслуг]]<ref>''Попкова, А.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf На принципах равноправия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191957/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}… С. 71.</ref>. Паводле вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 г.]] другой дзяржаўнай мовай у Беларусі стала [[руская мова]], якой карыстаецца пераважная большасць насельніцтва. Гэта выклікае занепакоенасць у многіх прадстаўнікоў [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і творчай эліты адносна верагоднасці непапраўнай страты ва ўжытку беларускай мовы, сфера выкарыстання якой і так невялікая. Тым не менш, у цяперашні час гарады [[Беларусь|Беларусі]] (у тым ліку — [[Мінск]]) з’яўляюцца найважнейшымі асяродкамі беларускамоўнай культуры<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 415.</ref><ref>У Мінску знаходзяцца [[Інстытут мовазнаўства НАНБ]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]], галоўныя беларускамоўныя выдавецтвы, рэдакцыі галоўных беларускамоўных газет Беларусі, [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]], [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] і г.д.</ref>. Многія рысы традыцыйных абрадаў (у скарочаным або пераасэнсаваным выглядзе) набылі новае жыццё і ў сучаснай культуры беларусаў, у тым ліку — у гульнявой форме<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 422—423.</ref>. Напрыклад, у сучасную цырымонію рэгістрацыю [[шлюб]]у ўвайшлі некаторыя элементы традыцыйнага [[вяселле|вяселля]]: «выкуп» нявесты, абгортванне рук маладых [[ручнік]]ом, абсыпанне маладых [[зерне]]м і г.д.<ref>[http://repository.buk.by:8080/jspui/bitstream/123456789/965/1/TRANSFORMACIYA%20TRADICIY%20V%20SOVREMENNOY%20KUL'TURE%20BELARUSI.pdf ''Шелупеко, Н. Е.'' Трансформация традиций в современной культуре Беларуси]</ref> Традыцыйныя рамёствы звычайна выкарыстоўваюцца толькі для вырабу нацыянальных [[сувенір]]аў. Сталіцай беларускага народнага гумару лічыцца вёска Аўцюкі ([[Вялікія Аўцюкі|Вялікія]] і [[Малыя Аўцюкі]] Калінкавіцкага раёну), дзе з 1995 года праходзіць [[Аўцюкі (фестываль)|Усебеларускі фестываль народнага гумару «Аўцюкі»]]<ref>[https://www.sb.by/articles/natsyyanalnasts-a-tsyuk.html Нацыянальнасць — аўцюк]</ref><ref>[https://www.belta.by/regions/view/reportazh-o-festivalnoj-zhizni-iz-stolitsy-jumora-v-kalinkovichskom-rajone-453160-2021/ РЕПОРТАЖ о фестивальной жизни из столицы юмора в Калинковичском районе]</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/festival-avtyuki-2023-proydet-v-kalinkovichskom-rayone-28-29-iyulya.html Фестиваль юмора «Автюки-2023» пройдет в Калинковичском районе 28-29 июля]</ref>. <gallery perrow="5"> File:Белорусские 100 р. 1992 г.jpg|Выява [[Зубр еўрапейскі|зубра]] на банкноце ў 100 беларускіх рублёў (узору 1992 года). File:Słuckija pajasy. Mietki (silver coin, averse).png|Памятная [[Серабро|срэбная]] манета [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага Банка Беларусі]] «[[Слуцкі пояс|Слуцкія паясы]]. Меткі», 2013 год. File:Belarusian Great Patriotic War Museum (16118278048).jpg|[[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (інтэр’ер)]] у [[Мінск]]у. Фота 2014 года. File:Мельница моды 2006 - проект Эмоции формы - автор проекта Саша Варламов.jpg|[[Аляксандр Леанідавіч Варламаў|Саша Варламаў]] прадстаўляе свой праект — мікст «Эмоцыі формы» на фестывалі «[[Млын моды]] 2006» у [[Мінск]]у. File:Victoria Azarenka, Serena Williams and Maria Sharapova with medals 2012.jpg|Тэнісісткі [[Вікторыя Фёдараўна Азаранка|Вікторыя Азаранка]], [[Серэна Уільямс]] і [[Марыя Юр’еўна Шарапава|Марыя Шарапава]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульнях (2012)]] у [[Лондан]]е. </gallery> == Колькасць і рассяленне. Беларуская дыяспара == [[Файл:Hajnowka Muzeum Kultury Bialoruskiej.jpg|thumb|Музей беларускай культуры ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]], Польшча.]] {{main|Этнічная тэрыторыя беларусаў|Беларуская дыяспара}} Паводле [[перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] Рэспублікі Беларусь ([[2009]]), колькасць беларусаў склала 7957 тыс. (83,7 % насельніцтва краіны). Беларусы жывуць таксама ў [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]] (пераважна ў [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]]), [[Літва|Літве]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Малдова|Малдове]], [[Казахстан]]е, [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Германія|Германіі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і інш. краінах. Па звестках Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, у 2018 годзе за межамі Беларусі пражывалі 1 млн. 484 тыс. 875 беларусаў<ref>{{Cite web |url=http://mfa.gov.by/be/mulateral/diaspora/ |title=mfa.gov.by |access-date=30 мая 2020 |archive-date=13 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813091721/http://mfa.gov.by/be/mulateral/diaspora/ |url-status=dead }}</ref>. ;Сучаснае рассяленне беларусаў {| class="wikitable" |- | | Агульная колькасць, тыс.ч. | [[Беларусь]] | [[Расія]] | [[Украіна]] | [[Казахстан]] | [[Латвія]] | [[Літва]] | [[Эстонія]] | [[Польшча]] |- | [[Перапіс у СССР 1979|Перапіс у СССР (1979)]] | 9463<ref>У межах [[СССР]].</ref> + ~1000<ref>За межамі [[СССР]].</ref> | 7569 | 1052 | 406 | 178 | 112 | 58 | 23 | 200<ref>[http://zbsb.org/node/1117 Наталля Гардзіенка. Беларуская дыяспара як аб’ектыў гістарычнага даследвання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160420185259/http://zbsb.org/node/1117 |date=20 красавіка 2016 }}</ref> |- | Перапісы 2000-х гадоў | | 8159<ref name="perapis_by_1999">Даныя [[Перапіс у Беларусі 1999|перапісу ў Беларусі (1999)]].</ref> | 808 | 276 | 112 | 97 | 43 | 16 | 48 |} == Знакамітыя беларусы == <div class="references" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Міхал Клеафас Агінскі]] * [[Вікторыя Азаранка]] * [[Ларыса Александроўская]] * [[Святлана Алексіевіч]] * [[Канстанцін Астрожскі]] * [[Радаслаў Астроўскі]] * [[Анатоль Багатыроў]] * [[Максім Багдановіч]] * [[Францішак Багушэвіч]] * [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]] * [[Рыгор Барадулін]] * [[Пятрусь Броўка]] * [[Янка Брыль]] * [[Сымон Будны]] * [[Ігнат Буйніцкі]] * [[Генадзь Бураўкін]] * [[Васіль Быкаў]] * [[Вітольд Бялыніцкі-Біруля]] * [[Алесь Бяляцкі]] * [[Эдвард Вайніловіч]] * [[Астафій Валовіч]] * [[Язэп Варонка]] * [[Зоська Верас]] * [[Соф’я Гальшанская]] * [[Максім Гарэцкі]] * [[Ларыса Геніюш]] * [[Ніл Гілевіч]] * [[Аляксандр Глеб]] * [[Андрэй Андрэевіч Грамыка]] * [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава]] * [[Кіпрыян Жахоўскі]] * [[Зміцер Жылуновіч]] * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]] * [[Вацлаў Іваноўскі]] * [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі]] * [[Уладзімір Васільевіч Кавалёнак|Уладзімір Кавалёнак]] * [[Кастусь Каліноўскі]] * [[Ігнат Канчэўскі]] * [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]] * [[Уладзімір Караткевіч]] * [[Яўхім Фёдаравіч Карскі]] * [[Тадэвуш Касцюшка]] * [[Віктар Уладзіміравіч Кіслы]] * [[Пётр Ільіч Клімук]] * [[Якуб Колас]] * [[Вольга Корбут]] * [[Кандрат Крапіва]] * [[Аркадзь Куляшоў]] * [[Іасафат Кунцэвіч]] * [[Янка Купала]] * [[Васіль Феафілавіч Купрэвіч]] * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] * [[Вацлаў Ластоўскі]] * [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова]] * [[Язэп Лёсік]] * [[Арсень Ліс]] * [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] * [[Антон Луцкевіч]] * [[Ігар Міхайлавіч Лучанок]] * [[Міхась Лынькоў]] * [[Андрэй Макаёнак]] * [[Кірыл Трафімавіч Мазураў]] * [[Галіна Кліменцьеўна Макарава]] * [[Адам Мальдзіс]] * [[Пётр Міронавіч Машэраў]] * [[Іван Мележ]] * [[Паўліна Мядзёлка]] * [[Алег Віктаравіч Навіцкі|Алег Навіцкі]] * [[Сцяпан Некрашэвіч]] * [[Зянон Пазняк]] * [[Пімен Панчанка]] * [[Іпацій Пацей]] * [[Алаіза Пашкевіч]] * [[Барыс Віктаравіч Платонаў]] * [[Войцех Пуслоўскі]] * [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі]] * [[Руслан Салей]] * [[Леў Сапега]] * [[Францыск Скарына]] * [[Соф’я Слуцкая]] * [[Ян Станкевіч]] * [[Стэфанія Станюта]] * [[Ганна Сурмач]] * [[Максім Танк]] * [[Віктар Цімафеевіч Тураў]] * [[Браніслаў Тарашкевіч]] * [[Ян Караль Хадкевіч]] * [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталь Цвірка]] * [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] * [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|Аляксандр Чарвякоў]] * [[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі]] * [[Кузьма Чорны]] * [[Іван Шамякін]] * [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]] * [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў]] * [[Віталь Венядзіктавіч Шчэрба]] * [[Рыгор Раманавіч Шырма]] * [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] * [[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Іван Якубоўскі]] * [[Яўгенія Янішчыц]] </div> == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мінск : Хурсік, 2003. — 470 с. * ''[[Васіль Кірылавіч Бандарчык|Бандарчык, В. К.]]'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. / В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.] ; АН Беларусі. [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы]]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1 : Прамысловыя і рамесныя заняткі. — 350 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2 : Дойлідства. — 389 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 3 : Гісторыя этналагічнага вывучэння. — 433 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё. — 2001. — 433 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 5 : Сям’я. — 374 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6 : Грамадскія традыцыі. — 606 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2004. — Т. 7 : Вусная паэтычная творчасць. — 586 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]] [і інш.] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2005. — Т. 8 : Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. — 351 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.] ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2006. — Т. 9 : Антрапалогія. — 575 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.] ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2007. — Т. 10 : Славянскія этнакультурныя традыцыі. — 514 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. [[Аляксандр Іванавіч Лакотка|А. І. Лакотка]] і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2008. — Т. 11 : Музыка. — 700 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2009. — Т. 12 : Экраннае мастацтва. — 687 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2012. — Т. 13 : Тэатральнае мастацтва. — 758 с. * Беларусы : сучасныя этнакультурныя працэсы / Г. І. Каспяровіч [і інш.]; рэдкал.: А. І. Лакотка [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2009. — 605 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — Санкт-Пецярбург : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае : энцыкл. : у 2 т.]] — Мінск , 2006. — Т. 1. — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы / А. Белы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с. — ISBN 985-6599-12-1 * ''[[Валянціна Мікалаеўна Бялявіна|Бялявіна, В. М.]]'' Жаночы касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, [[Любоў Васілеўна Ракава|Л. В. Ракава]]. — Мінск : Беларусь, 2007. — 350 с. * ''Бялявіна, В. М.'' Мужчынскі касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, [[Любоў Васілеўна Ракава|Л. В. Ракава]]. — Мінск : Беларусь, 2007. — 303 с. * ''[[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Булыка, А. М.]]'' Мова выданняў Францыска Скарыны / А. М. Булыка, А. І. Жураўскі, У. М. Свяжынскі; АН БССР.І-т мовазнаўства імя Я.Коласа; Рэд. А. І. Жураўскі. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 253 с. * ''[[Змітрок Бядуля|Бядуля, З.]]'' Збор твораў : у 5 т. / Змітрок Бядуля; аўт. прадм. В. Каваленка. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. Вершы, паэмы. — 407 с. * ''Вайткявичус, В.'' [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. — Вып. 3. — Мн., 2008. — С. 180—188. * ''Вуглік, І. Р.'' Матэрыяльная культура і быт беларусаў у XVII—XVIII стст. : вучэб.-метад. дапаможнік / І. Р. Вуглік. — Мінск : БДПУ, 2005. — 114 с. * ''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі / І. Г. Ганчарк, В. В. Грыгор’ева, А. М. Філатава, Э. С. Ярмусік // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. А. А. Глекаў. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280—283. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — 416 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003. — Ч. 2. Люты 1917 г. — 2002 г. — 472 с. * Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.) / Ю. Бохан [і інш.]. — 344 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.) / [[Міхаіл Восіпавіч Біч|М. Біч]] [і інш.]. — 519 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5: Беларусь у 1917—1945 гг. / А. Вабішчэвіч [і інш.]. — 616 с. * Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII ст. — пачатку XXI ст.: у 2-х кн. / [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Каваленя]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 584 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 1. Даўняя літаратура, XI — першая палова XVIII стагоддзя. — 909 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — 582 с. * Грамадскі быт і культура гарадскога насельніцтва Беларусі / [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.]; навук. рэд. В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 248 с. * Грамадскі быт і культура сельскага насельніцтва Беларусі / В. К. Бандарчык [і інш.]; навук. рэд. В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 256 с. * ''[[Рэгіна Антонаўна Грыгор'ева|Григорьева, Р. А.]]'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260—262. * ''[[Рэгіна Антонаўна Грыгор'ева|Григорьева, Р. А.]]'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110—113. * ''[[Майсей Якаўлевіч Грынблат|Гринблат, М. Я.]]'' Белорусы. Очерки происхождения и этнической истории / М. Я. Гринблат. — Минск : Наука и техника, 1968. — 288 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 377—382. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 56—58. * ''Казлоў, Л. Р.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Р. Казлоў, [[Анатоль Кірылавіч Цітоў|А. К. Цітоў]]. — Мінск : Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. І. Навіцкі. — Мінск : Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * ''Карскі, Я.'' Беларусы / Яўхім Карскі. — Мінск : Бел. кнігазбор, 2001. — 637 с. * ''[[Павел Рыгоравіч Казлоўскі|Козловский, П. Г.]]'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в.: центральная и западная зоны / П. Г. Козловский. — Минск : Наука и техника, 1974. — 182 с. * ''[[Аляксандр Іванавіч Лакотка|Лакотка, А. І.]]'' Народнае дойлідства / А. І. Лакотка. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — 200 с. * ''[[Алег Латышонак|Латышонак, А.]]'' Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня-Беласток : Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс, А.]]'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 3—27. * ''[[Дзяніс Васілевіч Лісейчыкаў|Лісейчыкаў, Д. В.]]'' Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель: 1720—1839 гг. / Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск : Медысонт, 2011. — 198 с. * ''[[Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка|Мажэйка, З. Я.]]'' Народная музыка / З. Я. Мажэйка, І. Д. Назіна // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 346—347. * ''[[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Мальдзіс, А.]]'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі / А. Мальдзіс. — Мінск : Лімарыус, 2001. — 384 с. * ''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення / Б. А. Манак. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — 176 с. * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' Людзі даўняй Беларусі: этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы (Х—XVII ст.). — Магілёў, 2003. * ''[[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч|Мікуліч, А. І.]]'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу / А. І. Мікуліч. — Мінск : Тэхналогія, 2005. — 138 с. * ''[[Дарота Міхалюк|Міхалюк, Д.]]'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці / Нав. рэд. С. Рудовіч; пер. з польск. А. Пілецкі. — Смаленск : Інбелкульт, 2015. — 496 с. * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — Санкт-Пецярбург : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Нарысы па гісторыі беларускай мовы : Дапаможнік для студэнтаў ВНУ / Рэдкал.: [[Пятро Глебка|П. Ф. Глебка]] і [і інш.] ; АН Беларускай ССР. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — 450 с. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' [https://www.vln.by/node/42 Беларусы: станаўленне этнасу і «национальная идея»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220304215534/https://www.vln.by/node/42 |date=4 сакавіка 2022 }} / В. Насевіч // Белоруссия и Россия: общества и государства. — Москва : Права человека, 1998. — С. 11-30. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' Беларусы: станаўленне этнасу і нацыянальная ідэя. — Смаленск: Інбелкульт, 2015. — 526 с. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' [http://vln.by/node/174 Основные вехи этногенеза белорусов] / В. Насевіч // Предыстория беларусов с древнейших времен до XIII века / Составл., перевод, научное редактир. А. Е. Тараса. — Минск: Харвест, 2010. — С. 467—507. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Нацыянальны атлас Беларусі / Складз. і падрыхт. да друку Рэсп. унітарн. прадпрыемствам «Белкартаграфія» у 2000—2002 гг., Гал. рэдкал. М. У. Мясніковіч (старшыня) і інш. — Мінск : Белкартаграфія, 2002. — 292 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — Санкт-Пецярбург : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с. [http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/ |date=29 лістапада 2014 }} * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Пилипенко, М. Ф.]]'' Этнография Беларуси / М. Ф. Пилипенко. — Минск: Вышэйшая школа, 1981. — 192 с. * ''Попкова, А.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf На принципах равноправия. Эффективные схемы государственно-частного партнерства в Республике Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191957/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / А. Попкова // Беларуская думка. — 2013. — № 10. — С. 71—75. * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Раманюк|Раманюк, М.]]'' Беларускія народныя крыжы / М. Раманюк; рэд., уклад. і мастак [[Дзяніс Міхайлавіч Раманюк|Д. Раманюк]]; газета «Наша Ніва». — Вільня : Наша Ніва, 2000. — 222 с. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_28.pdf «Адных бацькоў сыны»: праблема этнічнага адзінства беларусаў у канцы XVIII — пачатку ХХ ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2020. — Вып. 28. — С. 318—323. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2021. — Вып. 30. — С. 295—301. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_27.pdf Статус Беларусі ў свядомасці мясцовых каталіцкіх дваран-кансерватараў канца XIX — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2020. — Вып. 27. — С. 337—342. * ''Реклю, Э.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — Санкт-Петербург : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. * ''[[Сусана Міхайлаўна Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / С. М. Самбук; ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * ''[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я. М.]]'' Народнае мастацтва / Я. М. Сахута. — Мінск : Беларуская навука, 2015. — 180 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * ''[[Уладзімір Мітрафанавіч Свяжынскі|Свяжынскі, У.]]'' Беларуская мова / У. Свяжынскі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 300—301. * ''[[Наталля Уладзіміраўна Сліж|Сліж, Н.]]'' Статус жанчыны-шляхцянкі ў ВКЛ (XVI—XVIII стст.) / Н. Сліж // Беларускі гістарычны часопіс. — 1996. — № 4. — С. 57—66. * ''[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр, Т.]]'' Рэканструкцыя нацый: Польшча, Украіна, Літва і Беларусь, 1569—1999 / Тымаці Снайдэр; пер. з англ. М. Раманоўскага і В. Калацкай; навук. рэд. Г. Сагановіч. — Мінск : Медысонт, 2010. — 421 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Лідзія Іванаўна Цягака|Тегако, Л. И.]]'' Антропология белорусского Полесья: демография, этническая история, генетика / Л. И. Тегако, А. И. Микулич, И. И. Саливон. — Минск. — 1978. * ''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ceraskowich/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F._%D0%92._%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%A5%D0%86%D0%A5_-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2..html Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110812160849/http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ceraskowich/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F._%D0%92._%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%A5%D0%86%D0%A5_-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2..html |date=12 жніўня 2011 }} / П. В. Терешкович. — Минск : БГУ, 2004. — 233 с. [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf] * Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси / Нац. акад. наук Беларуси. Ин-т языкознания им. Я. Коласа, Бел. респ. фонд фундамент. исслед. ; под ред. А. Н. Булыко, Л. П. Крысина. — Минск : Беларуская навука, 1999. — 246 с. * ''[[Віталь Товіевіч Траццякоў|Третьяков, В.]]'' [https://elibrary.com.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России] / В. Третьяков // Политический класс. — 2006. — № 12. — С. 16—29. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик, Н. Н.]]'' Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии / Н. Н. Улащик. — Москва : Наука, 1965. — 480 с. * ''[[Віктар Стэфанавіч Цітоў|Титов, В. С.]]'' Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов, XIX ― начало XX в. / В. С. Титов ; АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. ― Минск : Наука и техника, 1983. — 152 с. * ''[[Вольга Яўгенаўна Фадзеева|Фадзеева, В. Я.]]'' Аброчныя тканіны / В. Я. Фадзеева // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 16. * ''[[Вольга Яўгенаўна Фадзеева|Фадзеева, В. Я.]]'' Ручнік / В. Я. Фадзеева // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437. * Фізічная культура і спорт у 1945—1974 // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. — Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мінск : Бел. Сав. Эн., 1975. — С. 368—370. * ''[[Анатоль Сямёнавіч Фядосік|Фядосік, А. С.]]'' Народная паэтычная творчасць / А. С. Фядосік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 347—349. * ''[[Віктар Стэфанавіч Цітоў|Цітоў, В. С.]]'' Этнаграфічная спадчына: Беларусь: Краіна і людзі / В. С. Цітоў. — 2-ое выд. — Мінск : Беларусь, 2001. — 208 с. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквин, И. В.]]'' Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) / И. В. Чаквин, П. В. Терешкович // Советск. этнография. — 1990. — № 6. — С. 42—54. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' Беларусы / І. Чаквін // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 303—305. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І. У.]]'' Беларусы / І.У Чаквін, П. У. Церашковіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 464—481. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І. У.]]'' Беларусы / І. У. Чаквін, [[Галіна Іванаўна Каспяровіч|Г. І. Каспяровіч]] // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 59—77. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' [http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf |date=29 лістапада 2014 }} / І. Чаквін // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. — Мінск : ННАЦ імя Ф. Скарыны, 1997. — Ч. 1. — С. 37—42. * ''[[Юлія Міхайлаўна Чурко|Чурко, Ю. М.]]'' Народны танец / Ю. М. Чурко // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 352—354. * ''[[Леў Мікалаевіч Шакун|Шакун, Л. М.]]'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы / Л. М. Шакун. — Мінск : Выд-ва М-ва вышэйш., сярэд.спец. і праф.адукацыі БССР, 1963. — 339 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * ''[[Захар Шыбека|Шыбека, З.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * ''[[Родрыг Фёдаравіч Эркерт|Эркерт, Р. Ф.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш]. — Мінск : Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. [[Іван Пятровіч Шамякін|І. П. Шамякін]] [і інш.]. — Мінск : БелСЭ, 1989. — 575 с. * Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве : вучэб.-метад. дапам. / [[Тадэвуш Антонавіч Навагродскі|Т. А. Навагродскі]] [і інш.]. — Мінск : Беларускі дзяржаўны універсітэт, 2009. — 335 с. * ''[[Цэзары Кукла|Kuklo, C.]]'' Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej / C. Kuklo. — Warszawa : DiG, 2009. — 525 s. * ''[[Алег Юр’евіч Латышонак|Łatyszonek, O.]]'' Od rusinów białych do białorusinów. U źrodeł białoruskiej idei narodowej / O. Łatyszonek. — Białystok : Wyd-wo uniwersytetu w Białymstoku, 2006. — 390 s. * ''[[Марыуш Маркевіч|Markiewicz, M.]]'' Historia Polski 1492—1795 / M. Markiewicz. — 2-e wyd. — Kraków : Wyd-wo Literackie, 2006. — 760 s. * ''[[Рышард Радзік|Radzik, R.]]'' Między zbiorowością etniczną a wspolnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej XIX stulecia / R. Radzik; red. E. Muszyńska. — Lublin : Uniwersytet M. Curie-Skłodowskiej, 2000. — 301 s. * ''[[Марыян Здзяхоўскі|Zdziechowski, M.]]'' Edward Woyniłłowicz w ostatnich latach swego życia. Tragedja kresów / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 57—85. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/rite-of-the-kalyady-tsars-christmas-tsars-00308 Rite of the Kalyady Tsars (Christmas Tsars)] // unesco.org * [http://livingheritage.by Жывая спадчына Беларусі] // livingheritage.by * [http://news.tut.by/culture/466853.html Шедевры народного творчества в музее белорусского народного искусства в «Раубичах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200716013653/http://news.tut.by/culture/466853.html |date=16 ліпеня 2020 }} // tut.by * ''[[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў, М.]]'' [http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-4.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Беларускі нацыянальны стыль] // budzma.by * ''[[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў, М.]]'' [http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-5-zaklyuchnaya.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Арнамент] // budzma.by * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' [http://www.sb.by/obshchestvo/article/a-khto-tam-idze-165992.html А хто там ідзе?] / І. Марзалюк // Беларусь сегодня. — 2014. — № 116. * [[Армен Сяргеевіч Сардараў|Армен Сардаров]] [http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html : Комфорт, красота и безопасность актуальны и для отдельного дома, и для целой страны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }} * [https://www.sb.by/articles/chto-i-sledovalo-pokazat.html Зубр, аист, василек. Какие культурные символы нас объединяют — узнали у профессора БГУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }} // ej.by {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларусы}} {{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Беларусы| ]] [[Катэгорыя:Народы Беларусі]] [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія славяне]] 275v7xqausyr9wsrr1hq4shkct5d29m 5140688 5140660 2026-05-12T13:16:52Z JerzyKundrat 174 /* Антрапалогія */ раз ужо ў картцы партрэтаў няма 5140688 wikitext text/x-wiki {{Этнас |назва = '''Беларусы''' |выява = Map of the Belarusian Diaspora in the World.svg |шырыня = |подпіс = |саманазва = беларусы |колькасць = каля 9 млн (2021): |рассяленне = {{BLR}}: {{num|7990519}} ([[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапіс 2019 года]]):<ref name="belstat.gov.by">[https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/48a/twytvykdto5c4e7tzsjdc60ak8p7vyn6.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2019 г. Том 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220222122040/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/48a/twytvykdto5c4e7tzsjdc60ak8p7vyn6.pdf |date=22 лютага 2022 }}{{ru icon}}</ref> <br /> * [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: {{num|1753122}} * [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: {{num|1302780}} * [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: {{num|1211234}} * [[Файл:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|22px]] [[Брэсцкая вобласць]]: {{num|1171835}} * [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: {{num|934925}} * [[Файл:Flag of Mahilyow Voblast.svg|22px]] [[Магілёўская вобласць]]: {{num|915633}} * [[Файл:Flag of Hrodna Voblasts.svg|22px]] [[Гродзенская вобласць]]: {{num|701190}} {{RUS}}: {{num|208046}} (перапіс [[2021]] года)<ref>{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url-status=live |access-date=2023-02-04 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}</ref> {{UKR}}: {{num|275763}} (перапіс [[2001]] года)<ref name="perepisU">{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцта 2001. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=5 чэрвеня 2014|url-status=live}}</ref> {{LAT}}: {{num|68174}} (перапіс 2011 года)<ref name="Национальности Латвии 2011">[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html Population Census 2011 — Key Indicators] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120610225219/http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-census-2011-key-indicators-33613.html |date=10 чэрвеня 2012 }}{{ref-lv}}</ref> {{KAZ}}: {{num|62694}} (2012 года)<ref name="Каз2012">[https://web.archive.org/web/20121115130347/http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%90%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/12_2011_%D0%91-15-10-%D0%93.rar Агенцтва Рэспублікі Казахстван па статыстыцы. Колькасць насельніцтва Рэспублікі Казахстан па асобных этнасах на 1 студзеня 2012 года.]{{ru icon}}</ref> {{POL}}: 47&nbsp;000 (перапіс 2011&nbsp;г.)<ref name="Перепись 2011">Згодна з папярэднімі вынікамі перапісу насельніцтва 2011 года (гэтым перапісам упершыню прадугледжвалася магчымасць указання дзвюх нацыянальнасцей адным і тым жа рэспандэнтам) у Польшчы налічваліся 31 тысячы людзей, якія ўказалі толькі беларускую нацыянальнасць і ніякую іншую, 6 тысяч людзей указалі беларускую нацыянальнасць у якасці першай з дзвюх, яшчэ 10 тысяч указалі беларускую нацыянальнасць другой з дзвюх магчымых. Сярод 16 тысяч людзей, якія ўказалі беларускую нацыянальнасць адной з дзвюх магчымых (першай ці другой), 15 тысяч другой нацыянальнасцю ўказалі польскую (гл. [https://web.archive.org/web/20120616192742/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf Папярэднія вынікі Нацыянальнага перапісу насельніцтва і жылля Польшчы 2011 года]).{{ref-pl}}</ref> {{LIT}}: 35&nbsp;900 (ацэнка 2010&nbsp;г.)<ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=1&PXSId=0&ShowNews=OFF Дэпартамент статыстыкі Літвы. База статыстычных дадзеных аб насельніцтве Літвы.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161220143532/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=1&PXSId=0&ShowNews=OFF |date=20 снежня 2016 }}{{ref-lt}}</ref> {{USA}}: 25&nbsp;600 (2000&nbsp;г.)<ref>[https://old.bigenc.ru/ethnology/text/5621578 БРЭ]</ref> {{GER}}: 21&nbsp;151 (перапіс 2015&nbsp;г.)<ref>{{cite web |url=https://de-1statista-1com-1statista.emedia1.bsb-muenchen.de/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/Statistisches |title= Bundesamt. Anzahl der Ausländer in Deutschland nach Herkunftsland in den Jahren 2014 und 2015 |access-date=9 October 2016}}</ref> {{UZB}}: 18&nbsp;500 (ацэнка 2021 г.)<ref>[https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/ gazeta.uz]</ref> |мова = [[беларуская мова|беларуская]] |мовы зносін = [[руская мова|руская]] |рэлігія = [[хрысціянства]] ([[праваслаўе]], [[каталіцтва]] ([[Рымска-Каталіцкая Царква|лацінскага]] і [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|візантыйскага]] абрадаў), [[пратэстанцтва]]) |раса = [[еўрапеоідная раса]] |уваходзіць = [[усходнія славяне]] |паходжанне = [[славяне]] |роднасныя = [[украінцы]], [[рускія]], [[палякі]], іншыя [[славяне]] і некаторыя [[балты]] (генетычна) |уключае = }} {{Значэнні|Беларусы (значэнні)}} {{Значэнні|Беларус (значэнні)}} '''Белару́сы''' — [[усходнія славяне|усходнеславянскі]] [[народ]]. Агульная колькасць у свеце — каля 9 млн чалавек (2021). Асноўнае насельніцтва [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], дзе налічваюць {{num|7990,7|тыс чалавек}} і складаюць 84,9 % жыхароў дзяржавы (паводле перапісу ад 2019 года). Жывуць таксама ў значнай колькасці ў [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літве]], [[Польшча|Польшчы]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Казахстан]]е і інш. Карыстаюцца [[Беларуская мова|беларускай мовай]], якая адносіцца да ўсходняй падгрупы [[Славянскія мовы|славянскай групы]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям’і]]. Сучасная беларуская літаратурная мова пачала стварацца з 1850-х гадоў на аснове гаворак у шырокім наваколлі [[Мінск|горада Мінска]] (па сучаснай класіфікацыі — мінская гаворка<ref name="ReferenceA">Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка і [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17.</ref> [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускай групы гаворак]] беларускай мовы). Алфавіт літаратурнай мовы на аснове [[кірыліца|кірыліцы]]. У цяперашні час шырока распаўсюджаны беларуска-рускі [[білінгвізм]] з дамінаваннем [[руская мова|рускай мовы]]. Веруючыя беларусы пераважна [[праваслаўе|праваслаўныя]]; ёсць значная колькасць [[Каталіцтва|каталікоў]]<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260.</ref> і невялікая колькасць [[пратэстанцтва|пратэстантаў]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 424.</ref>. == Этнагенез == {{main|Этнагенез беларусаў|Этнічная тэрыторыя беларусаў}} Сучасная беларуская акадэмічная навука ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|Васіль Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Міхаіл Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Ігар Чаквін]] і інш.) лічыць, што працэс [[этнагенез беларусаў|этнаўтварэння беларусаў]] пачынаецца ў XIII—XIV стст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 36.</ref>, а стаў выразна ажыццяўляцца ў XIV—XV стст.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 49.</ref> У фарміраванні беларускага этнасу (у Папрыпяцці, Верхнім Панямонні, Верхнім Падзвінні і Верхнім Падняпроўі) яшчэ ў XIII—XIV стст. прынялі ўдзел значная частка ўсходніх славян («русь», «рускія»), часткова групы заходніх славян (галоўным чынам, [[палякі]] — пераважна сяліліся на [[Палессе|Палессі]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 43—44.</ref>) і неславянскія этнічныя групы, асабліва [[балты|балцкія]] ([[Літва (плямёны)|літва]], [[яцвягі]], [[прусы]], [[жамойты]]), многія з якіх былі вымушанымі перасяленцамі ў адзначаныя раёны<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 44.</ref>. Усходнеславянскае насельніцтва ў сваёй масе склала аснову беларусаў, а неўсходнеславянскія групы сталі дадатковым кампанентам гэтай новай этнічнай супольнасці<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 45.</ref>. == Антрапалогія == {{main|Антрапалогія беларусаў}} Беларусы паўночных, цэнтральных і заходніх рэгіёнаў [[Беларусь|Беларусі]] адносяцца пераважна да ўсходнееўрапейскага тыпу сярэднееўрапейскай расы (у межах вялікай [[Еўрапеоідная раса|еўрапеоіднай расы]]). Некаторыя даследчыкі вылучаюць сярод беларусаў палескі і верхнепрыдняпроўскі антрапалагічныя тыпы. Беларускі антраполаг [[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч|Аляксей Мікуліч]] прышоў да высновы, што сучасная карціна генафонду беларусаў сфармавалася як шляхам доўгатэрміновага прыстасавання ў выніку натуральнага адбору, так і ў выніку этнічнай кансалідацыі<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 112.</ref>. Паводле вынікаў даследавання Аляксея Мікуліча, агульная характарыстыка генафонду сучасных беларусаў найбліжэй да характарыстыкі генафонду сучасных [[украінцы|украінцаў]]<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 97—98, 104.</ref> і мае даволі трывалую генетычную непарыўнасць пакаленняў у часе, бо геаграфічная структура сучаснага беларускага генафонду шмат у чым супадае з арэаламі старажытных [[археалагічная культура|археалагічных культур]] Беларусі яшчэ даславянскай эпохі<ref>''Мікуліч, А. І.'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу. — Мінск, 2005. — С. 111.</ref>. Паводле даследаванняў Рэспубліканскага цэнтра гематалогіі і перасадкі касцявога мозгу ([[Беларусь]]) сучасным беларусам па [[фенатып]]у (сукупнасць характарыстак, набытых індывідам на вызначанай стадыі свайго развіцця — пад уплывам умоў знешняга асяроддзя і выпадковых змен) найбольш блізкімі з’яўляюцца сучасныя [[немцы]] і [[палякі]]<ref>{{cite web|url= http://www.sb.by/zdorove/news/belorusam-po-fenotipu-naibolee-blizki-nemtsy-i-polyaki.html|title= Белорусам по фенотипу наиболее близки немцы и поляки|author= Анатолий Усс|date= 24 лютага 2016|publisher= [[Советская Белоруссия|СБ. Беларусь Сегодня]]|access-date= 28 мая 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160506225054/http://www.sb.by/zdorove/news/belorusam-po-fenotipu-naibolee-blizki-nemtsy-i-polyaki.html|archive-date= 6 мая 2016}}</ref>. == Этнонім == {{main|Белая Русь}} Этнонім «беларусы» паходзіць ад тапоніма «[[Белая Русь]]», які пачаткова меў рэгіянальнае значэнне і ў праваслаўна-ўніяцкай традыцыі адносіўся да паўночнай і ўсходняй часткі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''Белы, А.'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — С. 158—159.</ref>. Першы зафіксаваны выпадак ужывання слова «беларус» у грэчаскім перакладзе (Leucorussus) як саманазвы выхадцаў з сучаснай этнічнай тэрыторыі Беларусі вядомы з запісу [[Саламон Рысінскі|Саламона Рысінскага]] ў Альтдорфскі ўніверсітэт у 1586 годзе<ref>''Латышонак А.'' [http://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства : XVI стагоддзе : Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск : Беларускі кнігазбор, 2005. — С. 126—131.</ref>, але азначэнне шырока не распаўсюдзілася тым часам як этнонім. Да канца XVIII ст. як саманазвы ўжываліся азначэнні «русь», «рускія», «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]]» або «[[літвіны]]»<ref name="ReferenceB">''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 150.</ref>. [[Файл:Shljahtich Zavalnja.png|thumb|Тытульны ліст кнігі [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]», 1844—1846 гг.]] У першай палове XIX ст. азначэнне «беларусы» было распаўсюджана пераважна ў [[Віцебская губерня|Віцебскай]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губернях]], а таксама ва ўсходняй частцы [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], і мела не столькі этнічны, колькі тапанімічны характар<ref name="ReferenceB"/>. 20 студзеня (1 лютага) 1863 года назва «Беларусь» упершыню ўключана ў найменне ўраду — [[Часовы правінцыяльны ўрад Літвы і Беларусі|Часовага правінцыяльнага ўраду Літвы і Беларусі]] на чале з [[Кастусь Каліноўскі|Кастусём Каліноўскім]]. Саманазва «беларусы» як этнонім замацавалася за [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускім этнасам (амаль па ўсёй яго этнічнай тэрыторыі)]] толькі з сярэдзіны 1860-х гадоў (пасля прац расійскага этнографа [[Родэрых фон Эркерт|Родэрыха Эркерта]]<ref>''Эркерт, Р. Ф.'' Этнографический атлас западнорусских губерний и соседних областей. ― Берлин, 1863; ''Эркерт, Р. Ф.'' Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом) / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с.</ref>). І на працягу 1870—1880-х гадоў этнонім «беларусы» трывала і канчаткова выцясняе іншыя «канкурэнтныя» назвы («[[крывічы]]», «крывічане», «[[Чорная Русь|чарнарусы]]», «[[заходнерусізм|заходнерусы]]» і іншыя<ref name="imef.basnet.by">''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_28.pdf «Адных бацькоў сыны»: праблема этнічнага адзінства беларусаў у канцы XVIII — пачатку ХХ ст.]… С. 318.</ref>), якія прапаноўваліся ў тыя часы рознымі гісторыкамі, ідэолагамі і публіцыстамі<ref name="imef.basnet.by"/>, і лакальна-рэгіянальныя назвы ([[Загароддзе|загародцы]], пінчукі, [[палешукі]] і г.д.) для азначэння беларускага этнаса, што было звязана з папулярызацыяй гэтай назвы праз расійскую этнаграфічную і гістарычную навуку і з развіццём пачатковай адукацыі ў вёсцы, дзякуючы чаму стала мажлівым пашырэнне гістарычных ведаў і назвы «беларусы» сярод шырокіх колаў насельніцтва<ref>''Этнаграфія беларусаў : гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя / В. К. Бандарчык, І. У. Чаквін, І. Г. Углік [і інш.]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С. 164—166.''</ref><ref>''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.].. С. 145.</ref>. У 1903 г. этнограф [[Яўхім Карскі]] канстатаваў, што найбольш кансерватыўнаму сялянскаму слою насельніцтва назва «беларусы» была не вядома: ''«У цяперашні час просты народ у Беларусі не ведае гэтай назвы. На пытанне: хто ты? прасталюдзін адказвае — рускі, а калі ён каталік, то называе сябе або каталіком, або палякам; часам сваю радзіму назаве Літвой, а то і проста скажа, што ён „тутэйшый“ (tutejszy) — тутэйшы, вядома, супрацьпастаўляючы сябе асобе, якая гаворыць па-вялікаруску, як чужынцу ў [[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]»''<ref>''Карскій, Е. Ф.'' — Белоруссы. Т. I, гл. V., С. 116.</ref>. А [https://be.wikipedia.org/wiki/Этнічная_тэрыторыя_беларусаў#Вынікі_Першага_ўсеагульнага_перапісу_насельніцтва_Расійскай_імперыі_(1897) вынікі Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)] прыводзяць іншыя дадзеныя па беларускім губерням. == Рэлігія == {{main|Рэлігія ў Беларусі|Праваслаўе ў Беларусі|Каталіцтва ў Беларусі|Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім}} [[Файл:Murovanka church.jpg|thumb|[[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка)|Праваслаўная Свята-Раства-Багародзіцкая царква XVI стагоддзя ў Мураванцы]]. Фота 2012 года.]] Пачаткова ў XIII—XIV стст. у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім (ВКЛ)]] у асноўным арэале фарміравання беларускага этнасу мелася пераважаючае славянамоўнае насельніцтва, якое ў асноўнай масе было хрысціянскім і прытрымлівалася [[праваслаўе|праваслаўя]]. У той жа час адбываліся кантакты з [[Балты|балтамоўным язычніцкім насельніцтвам]], якое межавала ці пранікала на славянамоўныя тэрыторыі, паступова славянізуючыся. Маюцца і факты прысутнасці яшчэ ў сярэдзіне XIII ст. хрысціянскага насельніцтва ў глыбока [[Балты|балцкіх тэрыторыях]] — прычым і ў месцах, якія сталі важнымі цэнтрамі ў працэсе генезіса [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], — у [[Вільнюс|Вільні]] і [[Кярнаве]]<ref>''Вайткявичус, В.'' Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов… С. 186.</ref>. Гэта прыводзіла да суіснавання ў ВКЛ побач з хрысціянамі [[язычніцтва|язычніцкага насельніцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 193, 197.</ref>. Вынікі гэтых кантактаў яшчэ дагэтуль з’яўляюцца прадметам навуковых дыскусій. [[Файл:Магілёўскія відарысы 06.jpg|thumb|[[Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)|Праваслаўная царква Святога Мікалая XVII стагоддзя ў Магілёве]]. Фота 2014 года.]] Яшчэ ў 1240—1260-ыя гг. (ці нават раней) у полацкіх уладаннях ужо існавалі дзве каталіцкія [[дыяцэзія|дыяцэзіі]], падначаленыя архібіскупскай кафедры ў [[Рыга|Рызе]]: Рускае біскупства ў [[Полацкае княства|Полацкім княстве]] і Селонскае — у залежнай ад Полацку [[Сэлія|Селонскай зямлі]]. У часы [[Міндоўг]]а часова ў 1251—1260 гг. існавала каталіцкае біскупства, якое ахполівала і землі Панямоння, што было першай хваляй прыходу каталіцтва ў землі ВКЛ<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 224.</ref>. Аднак пасля (да [[1387]] г.) у ВКЛ не мелася тэрытарыяльнай арганізацыі рымска-каталіцкага касцёла, хоць вядома, што ў 1320-я гг. нямецкія [[дамініканцы]] і [[францысканцы]] мелі ў [[Вільнюс|Вільні]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] па адным каталіцкім [[Манастыр|кляштары]]<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 233.</ref> і не спынялі спроб місіянерскай дзейнасці<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 224—226.</ref>. У 1387 годзе воляй вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]] ў ВКЛ язычніцкае балцкае насельніцтва пачалі масава хрысціць па [[каталіцтва|каталіцкім абрадзе]], што лічыцца другой хваляй хрысціянізацыі балтаў у дзяржаве. Ягайлам пабудаваны каталіцкія касцёлы ў тым ліку каля Навагрудка, Мінска, Крэва, Абольцаў і іншых месцаў<ref>''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 228—229.</ref>, што было пачаткам шырокага распаўсюджання каталіцызма ў розных землях ВКЛ. Вялікія князі літоўскія (напрыклад, [[Вітаўт]]) выдавалі дазволы ''«рускім»'', ''«русінам»'' (якія былі славянамоўныя і праваслаўнымі) пры жаданні хрысціцца ў [[каталіцтва]] і праводзілі палітыку рэлігійнай талерантнасці<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 229.</ref>. Прынцып надання пасад толькі католікам у [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|гаспадарскай паны-радзе]] не выконваўся строга<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 383—384.</ref>. [[Феадал|Феадальнае саслоўе]] ([[баяры]]/[[шляхта]]) у ВКЛ складалася з прадстаўнікоў як католікаў, так і праваслаўных<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 370—372.</ref>. Абмежаванні міжканфесійных шлюбаў цалкам ніколі не вытрымліваліся ў практыцы паўсядзённага жыцця XV — пачатку XVI ст.<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 239.</ref> Манарх меў тытул не толькі «вялікага князя літоўскага», але і «вялікага князя рускага» і «князя жамойцкага». У 1550—1580 гг. у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] пракаціліся хвалі рэлігійнай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], а затым [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]], якія закранулі, галоўным чынам, мясцовую [[шляхта|шляхту]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 506—508.</ref>. Самай папулярнай канфесіяй сярод шляхты-пратэстантаў (у тым ліку [[магнат]]аў, якія былі на чале руху) стаў [[кальвінізм]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 509.</ref>. Аднак у 1590—1600-я гг. пратэстанцкая і праваслаўная шляхта ВКЛ у сваёй большасці перайшла ў каталіцызм, і толькі меншая частка прытрымлівалася праваслаўя ці [[пратэстанцтва]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 519, 524—525.</ref>. У [[1596]] г. адбылася [[Берасцейская унія]], якая стварыла [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкую царкву (уніяцтва)]], да якой сталі належаць галоўным чынам славянамоўныя сяляне<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 538—540.</ref>. У [[1632]] г. польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1632—1648) [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў]] для захавання рэлігійнага спакою і ўмацавання традыцыйнай талерантнасці ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], хоць і не атрымаў згоды [[Папа Рымскі|Апостальскай сталіцы (Рыма)]], пайшоў на афіцыйнае аднаўленне праваслаўнай іерархіі, скасаванай пасля заключэння [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі (1596)]], і стварыў праваслаўную [[Магілёўская і Мсціслаўская епархія|Магілёўскую епархію]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3 : Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.). — С. 49, 154.</ref>. Аднак была захавана і [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-каталіцкая царква (уніяцтва)]], да якой належала большая частка сялян. Пры розным статусе канфесій у краіне захоўваўся рэлігійны мір. Нярэдкімі былі міжканфесійныя шлюбы і ў сувязі з гэтым пераходы з адной канфесіі ў другую<ref>Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.). — Мінск, 1998. — С. 5.</ref>. У адказ на прэтэнзіі [[Маскоўская дзяржава|рускага цара]] на ўсходнія рэгіёны ВКЛ, польскі кароль і вялікі князь літоўскі (1648—1668) [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]] па ініцыятыве сенатараў ВКЛ таксама зрэдку пачаў (па прычыне ідэалагічнага спаборніцтва) называць сябе ў лістах ''«вялікі князь літоўскі і Белай Русі <…>»'' (адзін раз нават ''«вялікі князь літоўскі, рускі, Белай Русі і жамойцкі <…>»''), але гэты тытул не быў афіцыйна прыняты, ужываўся часова ў 1655—1656 гг. і ад гэтага выразу хутка адмовіліся<ref>''Łatyszonek, O.'' Od rusinów białych do białorusinów… С. 211—212.</ref>. Замест гэтага, каб адабраць ідэалагічныя падставы ў рускага цара прэтэндаваць на землі Рэчы Паспалітай, населеныя праваслаўнымі, [[Тытул Папы Рымскага|папа рымскі]] [[Аляксандр VII]] у 1661 г. зацвердзіў за польскім каралём і вялікім князем літоўскім (і яго наступнікамі) да яго поўнага тытулу (''«Ян Казімір, ласкай Божай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі, прускі, мазавецкі, жамойцкі, лівонскі, смаленскі, северскі, чарнігаўскі, а таксама спадчынны кароль шведаў, готаў, вэндаў»'') і дадатковы тытул ''«rex orthodoxus»'' (па-лацінску ''«праваслаўны кароль»'')<ref>Podręczna encyklopedya kościelna. — Warszawa, 1913. — t. XXXI—XXXII. — S. 292.</ref>. [[Файл:Katedralny sabor Sv Ducha - Minsk city - 2010 AD.jpg|left|thumb|Праваслаўны [[кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа]] ([[1633]]) у [[Мінск]]у. Фота 2010 года.]] [[Файл:Church of the Holy Trinity in Gierviaty.jpg|left|thumb|[[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Гервяты)|Каталіцкі касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ([[1903]]) у [[Гервяты|Гервятах]]. Фота 2014 года.]] Высокі і афіцыйны статус каталіцызма ў дзяржаве і канфесіянальная негамагеннасць насельніцтва ([[шляхта]] — у асноўным каталікі, а [[Сялянства|сяляне]] — у асноўным праваслаўныя ці [[Уніяцтва|ўніяты]]) кампенсаваліся тым, што святарства займала другаснае становішча ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкімі [[феадал]]амі ([[баяры|баярамі]], [[шляхта]]й)<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 373, 375; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 154.</ref>, нягледзячы на тое, што ў [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сенаце Рэчы Паспалітай]] каталіцкія [[Епіскап|біскупы]] займалі пярэднія крэслы, а праваслаўныя і ўніяцкія рэлігійныя іерархі не былі прадстаўлены ў Сенаце ўвогуле. [[Духавенства|Святарства (духавенства)]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] увогуле не лічылася за асобнае [[саслоўе]]<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 373.</ref>. Таму каб зрабіцца каталіцкім арцыбіскупам, біскупам, абатам ці атрымаць якую-небудзь іншую каталіцкую пралатуру, неабходна было мець добры шляхецкі радавод. Самымі пажаданымі для шляхты ВКЛ і Рэчы Паспалітай былі пасады [[ваявода|ваявод]] і [[кашталян]]аў ці пасада [[манарх]]а, якая была выбарнай. Акрамя таго з даўніх часоў шырокае распаўсюджанне атрымала калятарскае права — калі землеўладальная свецкая шляхта, на чыіх маёнтках знаходзілася [[парафія]] (каталіцкая, праваслаўная, уніяцкая ці пратэстанцкая), ці проста шляхціц-фундатар храма (і яго нашчадкі) выдавалі рэкамендацыі на заняцце канкрэтнай духоўнай асобай пасады мясцовага парафіяльнага святара<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93.</ref>. Самі ж вярхоўныя каталіцкія, праваслаўныя і ўніяцкія духоўныя іерархі (біскупы і мітрапаліты) прызначаліся ў ВКЛ і Рэчы Паспалітай паводле ўказаў манарха (вялікага князя/караля)<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 154.</ref>. Праваслаўная царква прызнае вяршынства свецкай улады над царкоўнай<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 93; Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 214.</ref>. Як каталіцкі касцёл, так і ўніяцкая і праваслаўная цэрквы мелі права валодаць і валодалі зямельнымі маёнткамі, прыгоннымі сялянамі; мелі свае [[Манастыр|кляштары]] і трымалі [[школа|школы]]; атрымлівалі фундушы ад свецкай шляхты. Толькі 23 ліпеня 1790 года [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|ўніяцкі мітрапаліт]] быў уведзены ў склад Сената Рэчы Паспалітай, дзе быў прыраўняны па статусе да каталіцкага біскупа і засядаў пасля каталіцкага смаленскага біскупа<ref>''Markiewicz, M.'' Historia Polski 1492—1795… С. 96.</ref>. Нежаданне шляхты доўгі час уводзіць уніяцкага мітрапаліта ў склад Сенату вынікала з прынцыпа праваслаўнай і ўніяцкай царквы, што чалавеку любога [[саслоўе|саслоўя]] можна займаць пасаду епіскапа (біскупа) ці мітрапаліта, а [[шляхта]] не хацела дапускаць у шляхецкія інстытуты ([[Павятовы соймік|соймікі]] і [[Сойм Рэчы Паспалітай|сойм]]) прасталюдзінаў<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 261.</ref>. [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай (1772, 1793, 1795)]] і ўключэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] пачаліся пераводы ўніяцкага насельніцтва (у асноўным — сялян) да [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царквы]], хоць масавы перавод усіх уніятаў да Рускай праваслаўнай царквы адбыўся пасля ліквідацыі [[Берасцейская унія|Барасцейскай царкоўнай уніі (1596)]] паводле рашэнняў [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабора (1839)]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4 : Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 67—72.</ref>. У сітуацыі шматканфесіянальнасці сярод сялян панавала талерантнасць, а часам і індыферэнтнасць у рэлігійным жыцці, калі сяляне хадзілі ў каталіцкія ці праваслаўныя храмы і заключалі міжканфесіянальныя шлюбы (хоць гэта непакоіла расійскія ўлады), што было абумоўлена ў не малой ступені непісьменнасцю вернікаў<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 72.</ref>. Менавіта з [[1839]] г. беларусы аж да сённяшняга часу ў сваёй пераважаючай большасці з’яўляюцца [[праваслаўе|праваслаўнымі]] і належаць да [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай праваслаўнай царквы]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 92—94.</ref>. Мясцовае [[Дваране|дваранства]] ў сваёй масе засталося каталіцкім і цвёрда трымалася каталіцызма, гэтак жа як частка сялян<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 229—232.</ref>. З таго часу расійская ўлада палітызавала і абвастрыла канфесійнае пытанне на беларускіх землях, імкнучыся супрацьпаставіць праваслаўных і католікаў (праваслаўныя лічыліся расійскай уладай за «рускіх», а каталікі — за «палякаў»), знізіць працэнт каталікоў у краі, а пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] увяла самыя дыскрымінацыйныя законы супраць каталіцкага насельніцтва, што дзейнічалі ў беларускіх губернях да падзення царскай улады ў ходзе [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі (1917)]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 176—183; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 100, 103—110.</ref>. У часы Расійскай Імперыі святарства (праваслаўнае, каталіцкае і пратэстанцкае) на беларускіх землях зноў жа займала другаснае значэнне ў грамадскай іерархіі і культуры ў параўнанні са свецкім дваранствам, хоць [[Духавенства|святарства (духавенства)]] у імперыі лічылася за асобнае [[саслоўе]], а [[праваслаўе]] мела статус пануючай канфесіі<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 59; Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII ст. — пачатку XXI ст. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — С. 158.</ref>. У час знаходжання Беларусі ў складзе [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] (у форме [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]) па распараджэнні савецкіх улад праходзіла барацьба з рэлігійнасцю насельніцтва і папулярызацыя [[атэізм]]у<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. — С. 249—260.</ref>. Толькі ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы (1918—1939), захавалася каталіцкая, пратэстанцкая і праваслаўная цэрквы, хоць польскімі ўладамі праводзілася палітыка лагоднай паланізацыі беларускамоўнага насельніцтва, дыскрымінацыі праваслаўнага насельніцтва і папулярызацыі каталіцызма<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. — С. 423—445; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 264, 266, 272.</ref>. Першы поўны [[Пераклады Бібліі на беларускую мову|беларускамоўны пераклад Бібліі]] быў надрукаваны ([[тарашкевіца]]й) у [[1973]] годзе ў [[Нью-Ёрк]]у ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). [[Файл:Будслав.jpg|thumb|[[Будслаўскі фэст]] у 2008 годзе.]] Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] з 1991 г. пачалося шырокае аднаўленне рэлігійнай дзейнасці, а некаторыя рэлігійныя святы атрымалі статус дзяржаўных<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 352, 405; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 393—394.</ref>. Паводле ацэнкі супрацоўніцы Інстытута антрапалогіі і этналогіі Расійская акадэміі навук [[Рэгіна Антонаўна Грыгор’ева|Рэгіны Грыгор’евай]]<ref>[http://iea-ras.ru/index.php?go=Conference&in=view&id=66 Григорьева Регина Антоновна]</ref>, веруючыя беларусы — пераважна [[праваслаўе|праваслаўныя]]; у 1994 годзе каля 25 % беларусаў былі [[каталіцтва|католікамі]]<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110.</ref>, а ў 2005 г. — каля 20 %<ref>''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260.</ref>. Беларусы-каталікі прысутнічаюць як у заходніх раёнах Беларусі, так і цэнтральных і ўсходніх<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 409—410.</ref>. Невялікая колькасць веруючых беларусаў адносіцца да пратэстантаў, галоўным чынам у [[Мінск]]у і [[Беларускае Палессе|палескіх раёнах]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай абласцей]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 424—444.</ref>. У 2018 годзе «[[Будслаўскі фэст]]» (штогадовая ўрачыстасць у гонар ушанавання [[абраз Маці Божай Будслаўскай|абраза Маці Божай Будслаўскай]]) быў унесены ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. <gallery perrow="5"> File:Paraskeva (16th c, Belarus museum).jpg|Праваслаўная ікона Святой Параскевы, 2-я палова XVI ст. Створана на Случчыне. ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]). File:Abraz.jpg|Каталіцкі [[Будслаўскі абраз Маці Божай]], 1590-я гады. File:Valarjan Pratasievič. Валяр’ян Пратасевіч (XVIII).jpg|Віленскі каталіцкі біскуп [[Валяр’ян Пратасевіч]] (к. 1509—1579) — адзін з галоўных заснавальнікаў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскай езуіцкай акадэміі]]. File:Марыя з дзіцем. Фрагмент кампазіцыі.JPG|[[Дзева Марыя|Божая Маці]] з [[Ісус Хрыстос|Дзіцём]]. Беларуская разьбяная скульптура, пачатак XVII стагоддзя (фрагмент кампазіцыі). File:Комплекс былога езуіцкага калегіюму. г. Ворша 2.jpg|Комплекс былога [[Аршанскі езуіцкі калегіум|аршанскага езуіцкага калегіума]], XVII—XVIII стст. Фота 2012 года. </gallery> == Мова і пісьменства == {{main|Беларуская мова|Гісторыя беларускай мовы|Беларуская літаратура}} [[Файл:Francišak Skaryna.jpg|thumb|Першадрукар і асветнік [[Францыск Скарына]]. Аўтапартрэтная гравюра, 1517 год.]] Сучасныя формы гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] (яе найважнейшыя фанетычныя, граматычныя і лексічныя рысы) у форме розных дыялектаў пачалі складвацца ў XIII―XV стст. у ходзе [[этнагенез беларусаў|этнагенеза беларусаў]], а таму ў першую чаргу — у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнеславянскіх гаворак, якія апынуліся ў межах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага]]<ref>{{кніга|аўтар=Карский Е. Ф.|загаловак=Белорусы. Введение в изучение языка и народной словесности|спасылка=http://zapadrus.su/attachments/karsky/karsk1.zip|месца=Варшава|год=1903|том=1|старонак=478}}</ref><ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28, 78, 81.</ref>. Як літаратурныя выкарыстоўвалі самыя розныя мовы, нават некалькі моў паралельна. З XIV да канца XVIII ст. як пісьмовая мова вялікакняскай канцылярыі раз-пораз выкарыстоўвалася [[Лацінская мова|латынь]], аднак з XIV да сярэдзіны XVII ст. усё ж асноўнай і масавай мовай дакументаў вялікакняскай канцылярыі і мясцовых адміністрацый у [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] стала славянская мова — т. зв. «руская мова», якой спачатку абазначалі [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскую мову]] (ці «старажытнарускую мову»), што паступова да сярэдзіны XVI ст. ужо набыла шмат рыс гутарковай [[беларуская мова|беларускай мовы]] (асабліва ў лексіцы і фразеалогіі) і не набыла рыс балцкіх гаворак<ref name="ReferenceC">''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28.</ref>. Па гэтай прычыне сучаснымі беларускімі навукоўцамі тая літаратурная «руская мова» ВКЛ абазначаецца неалагізмам як «[[старабеларуская мова]]»<ref name="ReferenceC"/>. Літаратурная «руская мова» (старабеларуская мова) ВКЛ адлюстроўвала многія моўныя з’явы, характэрныя для гутарковай беларускай мовы, хоць да канца [[XV стагоддзе|XV ст.]] яшчэ не адходзіла далёка ад традыцыйных канонаў, якія былі складзены дагэтуль, і была прадстаўлена пераважна юрыдычнымі дакументамі<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 29, 83, 89, 93.</ref>. Блізкае месца да ёй займалі мясцовыя творы на [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мове]]<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 83, 140.</ref>. Напрыклад, беларускія лінгвісты прыйшлі да высновы, што мова друкаваных выданняў [[Біблія Францыска Скарыны|кніг Бібліі Францыска Скарыны]], зробленых ім у 1517—1519 гг., — гэта беларуская рэдакцыя [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мовы]] (''«словенским языкомъ»''), дзе маецца пэўны ўплыў гутарковай [[беларуская мова|беларускай]], [[чэшская мова|чэшскай]] і [[польская мова|польскай моў]]<ref>''Булыка, А. М.'' Мова выданняў Францыска Скарыны / А. М. Булыка, А. І. Жураўскі, У. М. Свяжынскі. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — С. 210; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 120—123, 125—126.</ref><ref>У выданнях кніг Бібліі Францыск Скарына дадаваў на палях толькі свае пераклады на старабеларускую мову некаторых малазразумелых царкоўнаславянскіх слоў (''«положилъ есми на боцех некоторыи слова'' <…> ''русским языкомъ»'') і ўжываў старабеларускую мову шырэй у прадмовах і пасляслоўях сваіх выданняў кніг Бібліі, а таксама ў сваіх вершах, якія пісаліся і перакладаліся Скарынам да біблейскіх кніг. Гл.: ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 120—122.</ref><ref>[[Рэфармацыя]], якая прайшла ў Заходняй Еўропе ў XVI ст., закранула толькі каталіцкую царкву, а не праваслаўную. У праваслаўнай царкве (гэтак жа як і ва ўніяцкай у Рэчы Паспалітай) заўсёды кананічна захоўвалася на землях Беларусі, Украіны і Расіі царкоўнаславянская мова Бібліі і набажэнстваў і захоўваецца дагэтуль.</ref>. У той жа час, гэтая мова, безумоўна, была зразумела славянскамоўнаму насельніцтву ВКЛ, а друкаваныя кнігі Францыска Скарыны былі адрасаваны менавіта да яго. [[Францыск Скарына]] стаў усходнеславянскім першадрукаром. Яшчэ больш рыс гутарковай мовы беларусаў, на слоўнікавы запас якой плённа паўплывалі таксама [[Лацінская мова|латынь]], [[нямецкая мова|нямецкая]], [[польская мова|польская]] і іншыя мовы, [[старабеларуская мова|пісьмовая «руская мова»]] набыла з сярэдзіны XVI ст. (асабліва ў [[лексіка|лексіцы]], [[фразеалогія|фразеалогіі]] і [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], часткова — у [[фанетыка|фанетыцы]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісе]]) у ходзе [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі ў ВКЛ]] і шырокага размаху друкарскай справы ([[Васіль Цяпінскі]], [[Сымон Будны]] і інш.)<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 28, 93—97.</ref>. У Заходняй Еўропе менавіта царкоўная [[Рэфармацыя]] прывяла да ўзвышэння і развіцця нацыянальных літаратур і моў, якія да таго знаходзіліся ў статусе «вульгарных» у параўнанні з [[Лацінская мова|латынню]]. [[Старабеларуская мова|Пісьмовая «руская мова» ВКЛ]] у XIV—XVII стст. вылучалася шыратой грамадскіх функцый (мела статус дзяржаўнай мовы, на ёй былі напісаны [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага]]), развітасцю [[Стыль (мова)|стыляў]] (дамінаваў [[афіцыйна-дзелавы стыль]]<ref name="ReferenceD">''Свяжынскі, У.'' Беларуская мова // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 301; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 92—94.</ref>, які найболей атрымаў рыс гутарковай беларускай мовы, у адрозненне ад [[царкоўны стыль|царкоўнага стылю]], і якім найболей карысталася свецкая шляхта<ref name="ReferenceD"/>), значнай колькасцю друкаваных выданняў, а [[Старажытнабеларуская літаратура|літаратура на ёй — развітасцю відаў і жанраў (у тым ліку, напісанне дзяржаўных летапісаў і хронік)]]<ref>{{кніга|аўтар=Карский Е. Ф.|загаловак=Белорусы. Очерки словесности белорусского племени. Старая западнорусская письменность|спасылка=http://zapadrus.su/attachments/karsky/karsk1.zip|месца=П.|год=1921|том=3|старонак=246}}</ref><ref>''Свяжынскі, У.'' Беларуская мова // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 301; ''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 94, 108, 115, 137.</ref>. З сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]<ref>''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 380.</ref> у афіцыйным справаводстве, культурным і публічным жыцці гарадоў і вышэйшага саслоўя [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] замест «рускай мовы» пачала дамінаваць літаратурная [[польская мова]], поспех распаўсюджання якой з сярэдзіны [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] быў забяспечаны ў тым ліку тым, што ў [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|ходзе Рэфармацыі ў XVI ст. у Польскім Каралеўстве]] замест латыні ў афіцыйным справаводстве была ўведзена [[польская мова|літаратурная форма польскай мовы]], вельмі набліжаная да гутарковай. Засваенне літаратурнай польскай мовы для беларускамоўнага насельніцтва было вельмі лёгкім і значна прасцейшым (з-за блізкасці гутарковай беларускай і польскай моў), чым для балтамоўнага насельніцтва ВКЛ. У той жа час пісьмовая [[старабеларуская мова|«руская мова» (старабеларуская мова)]] выкарыстоваўлася ў афіцыйным справаводстве ВКЛ аж да самага канца існавання Рэчы Паспалітай (1795) фрагментамі і поўнымі тэкстамі (польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]), якія нярэдка ўстаўляліся ў польскамоўныя дакументы, калі цытаваліся старыя «рускамоўныя» тэксты грамат, прывілеяў, актаў і г. д.<ref name="ReferenceE">''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 171.</ref> Акрамя таго, у справаводстве ўніяцкай царквы побач са старабеларускай выкарыстоўвалася з 1740-х гг. яшчэ і польская мова, у набажэнстве ўвесь час — [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]]<ref>''Лісейчыкаў, Д. В.'' Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель: 1720—1839 гг… С. 86, 91, 92, 105, 106, 132.</ref>; на старабеларускай для ўніятаў былі складзены таксама некаторыя духоўныя песні («кантычкі»)<ref name="ReferenceE"/>. У каталіцкім касцёле выкарыстоўвалася [[Лацінская мова|лацінская]] і польская мовы, якія ў XVII—XVIII стст. былі мовамі высокай культуры ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Сярод [[магнат]]аў у XVIII ст. атрымала значнае распаўсюджанне і [[французская мова]]<ref>''Мальдзіс, А.'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мінск : Лімарыус, 2001. — С. 125, 130.</ref>. Маянтковая шляхта ведала некалькі моў паралельна, у тым ліку гутарковую беларускую мову<ref>''Мальдзіс, А.'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мінск : Лімарыус, 2001. — С. 129—130.</ref>. [[Файл:Gramota Sigizmunga III.JPG|thumb|left|Прыклад выкарыстання [[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]] (польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]) у справаводстве [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], 1844 год<ref>У рускамоўным дакуменце Валынскага дваранскага дэпутацкага сходу ([[Валынская губерня]] Расійскай Імперыі) змешчаны поўны тэкт пацвярджальнай граматы ад 29 верасня 1592 года [[Жыгімонт Ваза|польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III]] шляхціцам Ляўкоўскім і Булгакоўскім (на старабеларускай мове польскай лацініцай). Сам дакумент ад 1844 г. знаходзіцца ў вывадовай справе аб дваранскім паходжанні роду Ляўкоўскіх (Валынскі дваранскі дэпутацкі сход). Падобныя выпісы і копіі мелі даволі масавы характар у справаводстве Расійскай Імперыі ў [[Заходні край|заходніх губернях]] у першай палове XIX ст.</ref>.]] [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Пасля ўключэння беларускіх зямель (1772, 1793, 1795) у склад Расійскай Імперыі]], мовай справаводства стала [[руская мова|руская мова (велікаруская мова)]], хоць да канца падаўлення [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] афіцыйна выкарыстоўвалася ў [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] паралельна і [[польская мова]] ў многіх дзяржаўных установах, асабліва дваранскіх і судовых. У 1803 г. у [[Вільнюс|Вільні]] быў створаны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі ўніверсітэт]] (1803—1832), дзе сярод многіх выкладчыкаў і студэнтаў вялікую папулярнасць атрымаў [[рамантызм]], які заклікаў праяўляць цікавасць да простанароднай культуры і мовы<ref>''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 4—5.</ref>. Пачалося збіранне, публікаванне і даследаванне помнікаў пісьменства XIV—XVII стст. на [[старабеларуская мова|старабеларускай мове]] (рэлігійныя тэксты, летапісы, Статуты ВКЛ і іншыя юрыдычныя акты, і г.д.), што надало штуршок вывучэнню гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 4.</ref>. А прафесары [[Іаахім Лялевель]], [[Готфрыд Эрнст Гродэк|Готфрыд Гродэк]], [[Лявон Бароўскі|Леў Бароўскі]] абудзілі інтарэс у студэнтаў (асабліва членаў таварыстваў [[Таварыства філаматаў|філаматаў]] і [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]] з каталіцкага [[Дваране|дваранства]]) да мовы і традыцый простых сялян, што сталася пачаткам шырокіх этнаграфічных даследаванняў у 1820—1850-я гг. і фарміравання [[беларуская мова|новай беларускай літаратурнай мовы]] і літаратуры з 1850-х гг. (прычым — польскай [[Лацінскі алфавіт|лацініцай]]) — на аснове гутарковай мовы беларускага сялянства, а не працягам традыцыі літаратурнай «[[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]»<ref>''Шакун, Л. М.'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. — Мінск, 1963. — С. 30; ''Ліс, А.'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 7, 13.</ref>. [[Файл:Wincenty Dunin-Marcinkiewicz 2.jpg|thumb|[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] у [[Мінск]]у, фота 1863 года.]] Галоўны ўклад у 1840—1850-ыя гг. у фарміраванне новай беларускай літаратурнай мовы на аснове жывой сялянскай гаворкі (у тым ліку, з адлюстраваннем такіх з’яў як дзеканне і цеканне, аканне-яканне, [[Ў|«у» нескладовае]], [[Прыстаўны гук|прыстаўныя]] «в» і «г», інш.) быў зроблены літаратарскай дзейнасцю двараніна-каталіка [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] (1808—1884) з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 152.</ref>. У сітуацыі канфесійнай і культурнай негамагеннасці лейтматывам творчасці галоўнага паэта пакалення (Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча) стаў заклік да паразумення паміж дваранамі і сялянамі і народнага адзінства<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 201, 203—204.</ref>. Тым не менш, на працягу XIX ст. у беларускай прафесійнай культуры дамінавала [[польская мова]], а з 1860-х гг. яшчэ паралельна і [[руская мова|руская]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 139—143, 277—282.</ref>. Вынікі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]] былі неспрыяльнымі для развіцця культуры, бо многія патэнцыйныя дзеячы культуры з дваранства прынялі ўдзел у паўстанні, былі рэпрэсаваны ці вымушаны былі эміграваць за межы Расійскай Імперыі<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII—пачатак XX ст.). — С. 243.</ref>. [[Руская мова]] заняла пануючае становішча ва ўсіх сферах грамадскага жыцця, у тым ліку ў сферы пачатковай адукацыі. Расійскімі ўладамі было забаронена друкаваць беларускамоўныя кнігі [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і не заахвочвалася друкаванне [[кірыліца]]й. У выніку развіццё беларускамоўнай літаратуры і мовы было спынена амаль на 30 год<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 332.</ref>. Найбольшы ўплыў на фарміраванне беларускай нацыянальнай ідэі сярод шырокіх кол сялянства і інтэлігенцыі быў зроблены ў пачатку 1890-х гг. пры фінансавай падтрымцы ліберальна-кансерватыўнага заможнага беларускага маянтковага каталіцкага дваранства [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], якое здолела перажыць разгром [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання]] і захаваць для новых пакаленняў маёнткі нават ва ўмовах дыскрымінацыйных законаў супраць католікаў у [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] Расійскай Імперыі. Патрыярхам прафесійнага [[беларусазнаўства]] ў 1880—1890-ыя гг. стаў заможны маянтковец-каталік [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] (1834—1916), член [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], літаратар, журналіст кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «Kraj» і першы сапраўдны беларускі энцыклапедыст, які звярнуўся і пераняў культурную традыцыю [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 450—453, 462.</ref>. Менавіта Ельскі ў Расійскай Імперыі ўсебакова асэнсаваў развіццё беларускай мовы і літаратуры, папулярызаваў развіццё беларускамоўнай культуры, стаў сапраўдным аўтарам ідэалогіі суб’ектнасці беларусаў і беларусацэнтрычнай канцэпцыі гісторыі народа<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — С. 450—453, 462.</ref>, якая была агучана дваранінам-каталіком [[Францішак Багушэвіч|Францішкам Багушэвічам]] (1840—1900)<ref>Сам Францішак Багушэвіч таксама некалькі год быў журналістам кансерватыўнага польскамоўнага санкт-пецярбургскага часопіса «Kraj», які адлюстроўваў погляды кансерватыўнага польскамоўнага дваранства Расійскай Імперыі.</ref> у прадмове да «[[Дудка беларуская|Дудкі беларускай]]» ([[1891]]): там беларускі народ, дзе ''«наша мова жыве»''; што ''«мова нашая ёсць такая ж людская і панская»''; што наша ''«зямелька»'' — ''«Беларусь»'' (не вялікая, не малая, не чырвоная, не чорная, а белая); што Беларусь была тэрытарыяльнай асновай ВКЛ (''«як тое зярно ў гарэху»'')<ref>Гісторыя Беларусі: у 6 т. / Ю. Бохан [і інш.]; рэдкал: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 285—286.</ref>. Сама прадмова Францішка Багушэвіча стала своеасаблівым маніфестам беларускага нацыянальна-культурнага адраджэння і моцным штуршком развіцця прафесійнай беларускамоўнай культуры<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 383.</ref>. [[Файл:Yanka Kupala - Reaper - Manuscript (1911).jpg|thumb|Аўтограф верша [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Жняя», 1911 год.]] Пасля ўвядзення ўладамі [[Расійская імперыя|Расійскай Імперыі]] ў 1904 г. свабоды выкарыстання любой мовы і [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|ў 1905 г. свабоды друку]] паскорыўся працэс фарміравання беларускамоўнай прафесійнай мастацкай культуры: узніклі беларускія выдавецтвы і перыядычныя выданні, якія друкаваліся і лацініцай, і [[кірыліца]]й (у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў 1921—1939 гг. суіснавалі лацініца і кірыліца, а ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] — выключна кірыліца з 1919 г.<ref>''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 380.</ref>). Істотна паўплывалі на далейшае фарміраванне нацыянальнай ідэі і сістэмы навуковых поглядаў на беларусаў працы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» (т. 1—3, 1903—1922), газета [[Наша ніва (1906)|«Наша ніва» (1906)]], артыкулы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]], «Кароткая гісторыя Беларусі» (1910) [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]], газета [[Biełarus|«Беларус» (1913)]] і інш. Характэрна, што ў Расійскай Імперыі ўпершыню [[беларуская мова|новая беларуская літаратурная мова]] пачала выкладацца як асобны прадмет менавіта ў школах [[Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску|Польскага таварыства «Асвета» у Мінску]]. У аснову [[беларуская мова|сучаснай беларускай літаратурнай мовы]] канчаткова была пакладзена мінская гаворка [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускай групы дыялектаў]]<ref name="ReferenceA"/> (у шырокім наваколлі [[Мінск|горада Мінска]] — да [[Маладзечна]] і [[Бабруйск]]а), бо на ёй стваралі свае творы самыя значныя літаратары пачатку XX ст. — [[Янка Лучына]]<ref>[[Янка Лучына]] хоць і памёр у 1897 г., але яго галоўны зборнік «Вязанка» быў выдадзены толькі ў 1903 г.</ref>, [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Максім Багдановіч]] і інш.<ref>Нарысы па гісторыі беларускай мовы / Рэдкал.: П. Ф. Глебка і [і інш.]. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — С. 17, 23; ''Жураўскі, А. І.'' Беларуская мова // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 58.</ref> У [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|часы БССР (1919—1991)]] [[беларуская мова]] атрымала дзяржаўны статус і развівалася [[беларуская літаратура]] розных жанраў, аднак для беларусаў стаў характэрны беларуска-рускі [[білінгвізм]] з дамінаваннем [[руская мова|рускай мовы]] (асабліва з ростам [[урбанізацыя|урбанізацыі]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 395, 404—406.</ref>. У [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] 85,6 % беларусаў падчас перапісу насельніцтва ад [[1999]] г. назвалі беларускую мову роднай, а 41,3 % — мовай, на якой яны пераважна размаўляюць дома<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 406.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Biblia Ruska.jpg|Першы аркуш Псалтыра, біблейскай кнігі старазапаветнага цыклу, выдадзенага [[Францыск Скарына|Францыскам Скарынам]] у [[Прага|Празе]] ([[Чэхія]]), 1517 год. File:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588)]] на [[старабеларуская мова|''«старабеларускай мове»'']], які служыў зборнікам асноўных законаў дзяржавы. File:Chadkievičy. Хадкевічы (C. Götke, 1642) (2).jpg|Кніга [[Пётр Казімір Ляцкі|Пятра Казіміра Ляцкага]] аб гларыфікацыі [[Хадкевічы|роду Хадкевічаў]] «Septem Chodkiewicii heroes exercitvs Lithvanici dvces [...]» (1642), [[Вільнюс|Вільня]]. File:Manuscript of the Constitution of the 3rd May 1791 - last pages.jpg|Спіс 14 падпісантаў у рукапісным польскамоўным арыгінале [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]]. File:Branisłaŭ Taraškievič - Biełaruskaja gramatyka dla škoł, 1929.png|«Беларуская граматыка для школ» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. [[Вільнюс|Вільня]], 1929 год. </gallery> == Традыцыйная культура == Беларуская традыцыйная культура цаніла ў першую чаргу натуральнасць, гарманічнасць, арганічнасць і ўпісанасць у прыроднае асяроддзе<ref name="budzma.by">[http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-4.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Беларускі нацыянальны стыль]</ref>. Па гэтай прычыне ў беларускім мастацтве вялікая [[Прыгажосць|эстэтычная дасканаласць]] бачылася ў гарманічнай стрыманасці мастацкіх прыёмаў, дастатковым мінімалізме і пазбяганні празмернага ўпрыгожвання, а перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам. Для традыцыйнага народнага мастацтва Беларусі характэрна таксама гарманічная стрыманасць у дачыненнях з [[колер]]амі: адсутнасць яркіх фарбаў у штодзённым жыцці (абмежаванасць каларыстычных спалучэнняў [[белы колер|белым]] (сімвал [[свет]]у, [[космас]]у і [[Бог|боскага пачатку]]) і [[шэры колер|светла-шэрым]]), да якіх у святочную нагоду дадаваліся [[чырвоны колер]] (сімвал вітальнасці, багацця, дабрабыту, прыгажосці, урачыстасці і боскасці) і [[чорны колер|чорны]] (сімвал гарманічнасці і дасканаласці формы). Гэта ў першую чаргу адлюстроўвалася ў далікатнай арнаментацыі [[Строй|беларускіх сялянскіх строяў адзення]]<ref name="budzma.by"/>. Важнай лічылася інтэграванасць жытла ў прыроднае асяроддзе, натуральнасць матэрыялаў з якога яно зроблена, прапарцыйная дасканаласць формы і стрыманы, але дастатковы дэкор, каб не парушыць арганічнасць<ref name="budzma.by"/>. Цанілася лаканічнасць і рацыянальнасць форм без лішніх дэталяў, але кожная дэталь напаўнялася глыбокім зместам і сэнсам<ref name="realty.ej.by">[http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html Армен Сардаров: Комфорт, красота и безопасность актуальны и для отдельного дома, и для целой страны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }}</ref>. === Традыцыйныя заняткі і рамёствы === {{main|Гаспадарчыя заняткі беларусаў|Прамысловыя заняткі беларусаў|Рамесныя заняткі беларусаў}} [[Файл:Кніга Руф.jpg|left|thumb|Гравюра «Жніво» з пражскай Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]], 1517—1519 гады.]] Асноўным традыцыйным заняткам [[сяляне|сялянскага насельніцтва]] было ворнае [[земляробства]] ([[жыта]], [[ячмень]], [[авёс]], [[пшаніца]], [[гарох]], з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] — [[бульба]]; з тэхнічных культур — [[лён]], [[каноплі]]), [[жывёлагадоўля]] (коні, буйная і дробная рагатая жывёла, свіні і інш.), садаводства (яблыня, груша, вішня, сліва) і агародніцтва ([[капуста]], [[морква]], агуркі, цыбуля, [[часнок]] і інш.). [[Файл:Ruszczyc Soil.png|thumb|[[Зямля (карціна Фердынанда Рушчыца)|Карціна «Зямля», 1898 год.]] Мастак [[Фердынанд Рушчыц]].]] Ворнай прыладай з даўніх часоў была [[Саха (ворная прылада)|саха]], якую лёгка мог вырабіць сам селянін і якой зручна было манеўраваць пры апрацоўцы мясцовай глебы ў лясной паласе, дзе звычайна было многа камянёў, карэнняў ці пнёў. Саха мела свае рэгіянальныя разнавіднасці: 1) палеская саха (ці іначай — «літоўская» або «падляшская саха»), якую цягнула пара валоў; 2) віцебская саха (ці іначай — «перакладка» або «руская саха»), якую цягнуў адзін [[конь]]; і 3) падняпроўская саха (ці іначай — «магілёўская» або «беларуская саха») — цягнуў конь. Збожжавыя культуры жалі [[серп|сярпамі]], касілі косамі, прыбіралі віламі і граблямі. З XIX ст. сталі выкарыстоўвацца жалезны [[плуг]] і жалезная [[барана]]. Традыцыйнымі падсобнымі промысламі сялян былі [[збіральніцтва]] (грыбы, ягады, лекавыя травы), [[бортніцтва]] (пчалярства), [[паляўніцтва]], [[рыбалоўства]] ў [[рака|рэках]] і [[возера|азёрах]], гонка [[смала|смалы]] і [[дзёгаць|дзёгцю]] (на Палессі і Падняпроўі). У 2020 годзе «Культура [[бортніцтва]] Беларусі і Польшчы» была ўнесена ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Было развіта пляценне рагож і цыновак з лыка (у XIX ст. асабліва славіліся вырабы з Чэрыкаўскага і Рагачоўскага паветаў Магілёўскай губерні і Бабруйскага, Барысаўскага паветаў Мінскай губерні), выраб [[бочка|бочак]] і [[кола]]ў (вялікага прафесіяналізму ў XIX ст. гэта дасягнула ў Чавускім, Магілёўскім, Аршанскім і Гомельскім паветах Магілёўскай губерні і Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 163, 189, 206—208, 253.</ref>. <center> <gallery perrow="5"> File:Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|Іканастас [[Свята-Мікольскі жаночы манастыр (Магілёў)|Свята-Мікольскай царквы ў Магілёве]], XVII стагоддзе. File:Royal doors 10 centuries of art of Belarus.JPG|[[Царскія вароты]] ''(дрэва, разьба, пазалота)'', XVIII стагоддзе ([[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]). File:Святы Мікалай Цудатворац 03 (not crop, please).JPG|Ікона Св. Мікалая Цудатворца ''(дрэва, алей)'', канец XVIII — пачатак XIX стагоддзяў [[Бабічы (Чачэрскі раён)|Вёска Бабічы (Чачэрскі раён)]] File:Майстар з в. Нахаў, Калінкавіцкі раён, Ручнік, 1910-гг..jpg|Тканы [[ручнік]] з вёскі Нахаў (каля [[Калінкавічы|Калінкавічаў]]), 1910-ыя гады. File:Кафля з гарадзішча на р. Менка.jpg|Фрагмент высокамастацкай паліванай кафлі, зробленай у [[Мінск]]у, XVI—XVII стагоддзі. </gallery> </center> [[Файл:Carskija varoty 002.jpg|150px|thumb|[[Царскія вароты]] з [[салома|саломы]] ([[Заходняе Палессе]]), XIX стагоддзе (Вышыня звыш 2 метраў).]] Было паўсюдна развіта цяслярства, сталярства, [[кавальства]] і [[ганчарства]]. Высокай якасцю і майстэрствам славіліся вырабы з белаглінянай керамікі з роспісам ангобам у вёсцы [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]]<ref name="ReferenceF">Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 242.</ref>, а таксама вырабы з {{нп3|Ганчарства на Пружаншчыне|чорналашчонай керамікі ў Пружанах, Ружанах|be-x-old|Ганчарства на Пружаншчыне}} і [[Поразава|Поразаве]] (Брэсцкі павет)<ref name="ReferenceF"/>. Высокім прафесіяналізмам у шапавальным занятку ў XIX ст. славіліся майстры ў Чавускім, Мсціслаўскім і Рагачоўскім паветах Магілёўскай губерні<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 269—270.</ref>. Вытворчасць і апрацоўка скуры і футра была на высокім узроўні ў майстроў Магілёва, Віцебска, Мазыра, Смаргоні і Шклова<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 271—273.</ref>. [[Файл:Павук у Магілёўскім этнаграфічным музеі.jpg|180px|thumb|[[Павук (упрыгажэнне)|Саламянае ўпрыгажэнне («павук»)]] у [[Магілёўскі этнаграфічны музей|Магілёўскім этнаграфічным музеі]]. Фота 2022 года.]] Паўсюдна было развіта [[Беларускае народнае ткацтва|народнае ткацтва]] ([[лён]], [[каноплі]], [[аўчына]]), пляценне з [[салома|саломы]] і лазы, у тым ліку дэкаратыўнае<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 253—263, 297—299.</ref>. Вялікай эстэтыкай адзначаюцца лазовая мэбля з Магілёўскай губерні і саламяныя іканастасы Заходняга Палесся (захавалася некалькі фенаменальных [[Царскія вароты|царскіх варот]], створаных з [[салома|саломы]] ў пачатку XIX ст.)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 261—263.</ref>. Паводле ацэнкі беларускага мастацтвазнаўцы і этнолага [[Яўген Міхайлавіч Сахута|Яўгена Сахуты]], менавіта [[беларускае саломапляценне]] за сваю развітасць і дасканаласць (як традыцыйныя ўзоры, так і сучасную творчасць майстроў — ад простых бытавых прадметаў да сапраўдных твораў мастацтва) можна лічыць своеасаблівым і адметным феноменам у нацыянальнай культуры Беларусі і ўнікальнай з’явай у народным мастацтве [[Еўропа|Еўропы]] ўвогуле<ref>''Сахута, Я. М.'' Народнае мастацтва. — Мінск, 2015. — С. 98, 176.</ref>. У 2022 годзе традыцыя беларускага саломапляцення (мастацтва, рамяство, уменні) унесена ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/straw-weaving-in-belarus-art-craft-and-skills-01889 Straw weaving in Belarus, art, craft and skills]</ref>. На высокім узроўні было мастацкае [[ткацтва]] (карункавыя [[ручнік]]і і [[абрус]]ы), [[вышыўка]] (асноўныя тэхнікі — набор і падліковая гладзь чырвоным і чорным колерам), вытворчасць глінянай цацкі і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1. — С. 241, 245, 317—320, 331—333.</ref> Асабліва славяцца [[Неглюбскія ручнікі|неглюбскія]] і [[мотальскія ручнікі]]. Атрымалі распаўсюджанне і [[Пісанка|размаляваныя пісанкі]] (белы ўзор на чырвоным, чорным або карычневым фоне), блізкія па стылі да пісанак [[Украінскае Палессе|украінскага Палесся]] і [[Польшча|Польшчы]]. У XIX ст. вялікага майстэрства і шырокага распаўсюджання дасягнуў мастацкі роспіс [[куфар|куфраў]], якія нават набывала [[шляхта]] ([[дваранства]]) для ўласных патрэб. Высокага ўзроўню ў XVII—XIX стст. дасягнула майстэрства вытворчасці [[гарэлка|гарэлкі]] з прымяненнем перадавых тэхналогій<ref>''Козловский, П. Г.'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. — Минск, 1974. — С. 76, 81—82; ''Улащик, Н. Н.'' Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии. — Москва, 1965. — С. 255—261.</ref>. Напрыклад, у маёнтку [[Высокае]], які належаў князям [[Сапегі|Сапегам]], у другой палове XVIII ст. выгатаўлялася нават невялікая колькасць апельсінавай гарэлкі адмыслова для магнацкага стала<ref>''Козловский, П. Г.'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в. — Минск, 1974. — С. 76.</ref>. У гарадах прафесійныя рамеснікі ў канцы XV — пачатку XX ст. аб’ядноўваліся ў цэхі. Высокім майстэрствам славіліся беларускія цэхавыя майстры ў разьбе па дрэву, асабліва з Падняпроўі ([[Орша]], [[Магілёў]], [[Шклоў]]), якія дасягнулі вышынь у архітэктурнай разьбе і зрабілі шмат шэдэўраў («[[беларуская рэзь]]»). У заходніх рэгіёнах была развіта драўляная скульптура (крыжы, капліцы, выявы святых) і выраб разбяных калаўротаў. У 2024 г. беларуская [[выцінанка]] ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА<ref>[https://kultura.gov.by/be/news/belorusskaya-vytinanka-vklyuchena-v-spisok-nematerialnogo-kulturnogo-naslediya-yunesko/ Беларуская выцінанка ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]</ref>. У XX ст. традыцыйныя заняткі і рамёствы паступова згасаюць, хоць гэты працэс не ішоў так хутка ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая ў міжваенны перыяд (1921—1939) была ў складзе Польшчы і дзе традыцыйная культура захоўвалася даўжэй, чым у прымежнай [[БССР|савецкай Беларусі (БССР)]]. Так, у 1920—1950-я гг. у [[Заходняе Палессе|Заходнім Палессі]] стаў папулярным кісцевы роспіс вясковай мэблі. У савецкай Беларусі ў асобных раёнах стаў папулярным [[Маляваныя дываны|роспіс дываноў алейнымі і клеявымі фарбамі па палатне]] (напрыклад, у Слуцкім раёне творчасць мастачкі [[Алена Андрэеўна Кіш|Алены Кіш]]). <gallery perrow="5"> Файл:Фрагмент фартуха, 1900-я гг., Клімавіцкі раён.jpg|Фрагмент тканага жаночага [[Фартух у беларускім народным касцюме|фартуха]] з [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкага павета]], 1900-я гады. Файл:Haradnaja, Lihor Hmir, Jaryna Jaromič. Гарадная, Лігор Гмір, Ярына Яроміч (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Выраб белаглінянай керамікі ў вёсцы [[Гарадная (Столінскі раён)|Гарадная]], фота 1912 года. Файл:Музей старажытнабеларускай культуры 37.jpg|[[Чорназадымленая кераміка|Чорналашчоная кераміка]] з [[Поразава]] і [[Пружаны|Пружан]]. Файл:Музей старажытнабеларускай культуры 33.jpg|Камянецкія разныя [[Прасніца|прасніцы]] (дэталі [[калаўрот]]аў). Файл:Belarusian Straw Bird.jpg|Цацка-птушка з саломы. Файл:Баяры. Капліца (02) крыж.jpg|Каваны крыж на капліцы ў [[Баяры (Глыбоцкі раён)|вёсцы Баяры (Глыбоцкі раён)]], XIX ст. Фота 2015 года. Файл:Тканіны ў Слуцкім этнаграфічным музеі 01 crop.jpg|Традыцыйныя сельскія самаробныя тканіны XX стагоддзя ([[Слуцкі краязнаўчы музей]]). Файл:Exhibition Alena Kish in Gallery Mikhail Savitski 12.12.2013 Oksana Arakcheeva.jpg|Мастачка [[Аксана Барысаўна Аракчэева|Аксана Аракчэева]] на выстаўцы [[маляваныя дываны|маляваных дываноў]] [[Алена Андрэеўна Кіш|Алены Кіш]]. Фота 2013 года. Файл:Krošyn. Крошын (2008).jpg|Каваная жалезная [[Люстра (прыбор)|люстра]], 1881 г. Каваль [[Паўлюк Багрым|Павел Багрым]]. Файл:Belarusian folk art - Horse made of straw - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|Цацка-конь з саломы, вышыня каля 1,2 м. ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]). </gallery> === Тыпы пасяленняў і жытла === [[Файл:В. Азярцо - Пакроўская царква PICT1084.jpg|thumb|[[Свята-Пакроўская царква з Логнавічаў|Пакроўская царква з вёскі Логнавічы]], XIX стагоддзе ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).]] Традыцыйнымі тыпамі пасяленняў з даўніх часоў былі [[вёска]], [[сяло]] і [[горад]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 18—23.</ref>. У XV—XVI стст. да традыцыйных тыпаў дадаюцца і атрымліваюць шырокае распаўсюджанне новыя тыпы пасяленняў — [[мястэчка]], [[Двор, рэзідэнцыя феадала|шляхецкі двор (сядзіба)]], [[ваколіца]], [[засценак]], [[фальварак]], [[замак]]-рэзідэнцыя [[манарх]]а ці магната; у XVII ст. — [[палац]] (неўмацаваная рэзідэнцыя); у канцы XIX ст. — [[хутар]]; у 1938 г. — [[пасёлак гарадскога тыпу]]; у пачатку XXI ст. — [[аграгарадок]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 22—23, 38—39, 51, 100, 105, 240; ''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 34—40, 172, 177.</ref>. Да сярэдзіны XX ст. самым распаўсюджаным тыпам пасялення была вёска, у якой жыла большая частка беларускага насельніцтва. Гістарычна склалася некалькі тыпаў планіроўкі [[Беларуская вёска|беларускіх вёсак]]<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 33.</ref>: 1) скучаная (бессістэмная) — самая старажытная, паўсюль пашыраная і найболей захоўвалася да XIX ст. у Віцебскім Паазер’і і [[Усходняе Палессе|Усходнім Палессі]] (з-за адаптацыі да складанага рэльефу), асабліва ў [[шляхта|шляхецкіх]] [[ваколіца]]х; 2) лінейная ([[хата|хаты]] ставіліся ўздоўж дарогі з аднаго боку) — лінейная вёска магла складацца з 3-5 ліній і шырокае распаўсюджванне атрымала ў XVI—XVII стст.; 3) вулічная (хаты ставіліся ўздоўж дарог з абодвух бакоў, тарцом да дарогі) — атрымала распаўсюджанне пасля [[Валочная памера|валочнай памеры (1557)]] і з’яўляецца характэрнай рысай беларускай вёскі дагэтуль. Звычайная колькасць сялянскіх двароў у вёсцы была ад 10 да 100 (буйныя вёскі пераважалі ў [[Палессе|Палессі]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 24.</ref>. [[Файл:VillageStreetState museum of folk architecture and life.JPG|thumb|Вясковая вуліца з [[хата]]мі, XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту).]] Тыповы сялянскі двор (які разам з зямельным участкам утвараў сялянскую сядзібу) складаўся з хаты, [[свіран]]а (''[[клець|клеці]]''), навеса для дроў і прылад працы (''паветкі''), хлява для жывёлы, загона для вечак, адрыны для сена (''[[еўня]]'', ''[[асець]]'', ''[[пуня]]'', ''[[гумно]]'') і інш.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 95.</ref> Вылучаецца тры асноўныя тыпы планіроўкі сялянскіх двароў: 1) [[вяночны двор]] — увесь комплекс жылых і гаспадарчых пабудоў ўтварае звязаны прамавугольнік або квадрат; 2) [[пагонны двор]] — жылыя і гаспадарчыя пабудовы ставіліся ў прамую лінію, у некалькі дзясяткаў метраў; 3) незвязаныя пабудовы (з’явіўся нядаўна, часцей сустракаецца ў цэнтральных і заходніх раёнах [[Беларусь|Беларусі]])<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 97—101; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 242—246.</ref>. Існавалі таксама варыянты П-падобнай і Г-падобнай планіроўкі сялянскага двара<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 101.</ref>. Беларускі дом увасабляў мадэль [[свет]]у, ідэю адзінства пакаленняў і быў сугучны і сумерны чалавеку<ref name="realty.ej.by"/>. Пачатковае аднакамернае драўлянае бярвеністае жытло [[сяляне|сялян]] (''[[хата]]'') у вёсцы эвалюцыянавала ў 2-3-4-камерныя драўляныя бярвеністыя пабудовы з двухсхільным, радзей чатырохсхільным дахам, пакрытым [[салома]]й ці [[гонта]]й. Тыповыя планіроўкі традыцыйнай сялянскай хаты: 1) пакой (святліца) + сенцы; 2) [[пакой]] + [[сенцы]] + [[камора]] ([[клець]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 246; ''Чаквін, І.'' Беларусы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 304; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261.</ref>. Паступова з’явіўся трэці варыянт планіроўкі хаты, калі гаспадарчы пакой набыў жылую функцыю: 3) пакой + сенцы + пакой. Пазней яшчэ больш ускладнілася ўнутраная планіроўка жытла, калі вылучаліся асобныя дадатковыя памяшканні<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 115—116; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 246.</ref>. [[Файл:Выстаўка ікон Бабіцкай школы. Афармленне экспазіцыі 01.JPG|thumb|150px|Іконы [[Бабічы (Чачэрскі раён)|бабіцкай школы]], XIX стагоддзе ([[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]).]] Унутраная планіроўка жылога пакоя хаты доўгі час была ўстойлівай — [[печ]] размяшчалася ў правым або левым куце ад уваходу і вусцем была звернута да доўгай [[сцяна|сцяны]] з [[акно]]м. У процілеглым куце (па дыяганалі ад печы) знаходзіўся [[Покуць|«чырвоны кут» (''покуць'')]] — самае ганаровае месца ў хаце. Там стаяў [[стол]] і знаходзілася [[ікона|ікона (''абраз'')]], ахопленая звычайна вышываным [[ручнік]]ом-набожнікам. Уздоўж сцен размяшчаліся [[Лава (мэбля)|лаўкі]], на якіх елі за сталом. Ад печы ўздоўж глухой сцяны былі [[палаці]], на якіх спалі. Невялікія лаўкі (''услоны'') стаялі і каля дзвярэй. Пазней у хаце з’явіліся [[ложак|ложкі]]. На сцяне і на кухні былі [[Паліца (мэбля)|паліцы]] для [[посуд]]у. Крыніцай святла быў [[лучнік]] (''светач''). Інтэр’ер пакояў і [[мэбля]] сялянскай хаты афармляўся рознымі карункамі, даматканымі [[ручнік]]амі, [[абрус]]амі і [[покрыва]]мі, [[дыван]]амі і [[коўдра]]мі<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 111—115.</ref>. Сялянскія хаты часта ўпрыгожваліся з вонкавага боку дэкаратыўна-архітэктурнымі арнаментамі: разное трохляпёскавае суквецце — сімвал жывога, елачка — дрэва жыцця, палоска зубчыкаў — засеянае поле, і г.д.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 30.</ref> Хаты да канца XIX ст. не фарбаваліся і мелі колеравую гаму сваіх будаўнічых матэрыялаў (дрэва, валун, вапна, гліна)<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 27.</ref>. У XX ст. вёскі ўзбуйняліся, замест драўляных хат пачалі будавацца [[цэгла|цагляныя]] аднапавярховыя дамы (з [[вадаправод]]ам і газам), пакрытыя [[шыфер]]ам ці [[бляха]]й, а ў XXI ст. — нярэдка двухпавярховыя [[катэдж]]ы<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 174.</ref>. З 1930-х гг. адпала патрэба ў некаторых пабудовах, напрыклад, памяшканнях для абмалоту збожжа, утрымання коней, валоў і інш.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 170—172.</ref> <gallery perrow="5"> File:Строчыца. Музей народнага дойлідства (03).jpg|Інтэр’ер сялянскай хаты, XIX стагоддзя ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]). File:Stročycy - 02.jpg|Інтэр’ер сялянскай хаты з [[Беларускія кросны|кроснамі]], XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту). File:В. Азярцо - гумно зь в. Лучнікі PICT0973.jpg|[[Гумно]] з [[Лучнікі|вёскі Лучнікі]], XIX стагоддзе (Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту). File:Дом-музэй.JPG|[[Сядзіба Міцкевічаў (Завоссе)|Шляхецкая сядзіба роду Міцкевічаў ''(рэканструкцыя)'']] у [[Завоссе|Завоссі]], 2-я палова XVIII стагоддзя. Фота 2012 года. File:Застройка площади Рынок, дома ремесленников (XVIII век) 2.jpg|Дамы рамеснікаў у [[Паставы|Паставах]], 2-я палова XVIII стагоддзя. Фота 2013 года. </gallery> [[Файл:Косаўскі замак.jpg|thumb|[[Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі|Шляхецкая сядзіба роду Касцюшкаў]] ''(рэканструкцыя)'' ва ўрочышчы [[Мерачоўшчына]] на фоне [[Косаўскі палац|Косаўскага палаца]]. Фота 2012 года.]] Двор і жытло [[феадал]]а ([[шляхта|шляхціца]], [[дваране|двараніна]]) вызначаліся яго багаццем і [[густ]]ам<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 234.</ref>. Двары малазаможнай шляхты мала чым адрозніваліся ад сялянскіх хат і толькі з XVII ст. атрымалі такі абавязковы элемент як [[калона|калоны]] на [[ганак|ганку]] ([[порцік]]), чаго не маглі мець сялянскія хаты, — сімвал шляхецкага гонару<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 161; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 240.</ref>. Рэзідэнцыі заможных феадалаў (драўляныя і мураваныя замкі) з XVI ст. набывалі свецкія стылявыя рысы<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 157.</ref>. Распаўсюджанню [[палац]]авых рыс у іх забудове садзейнічала з XVII ст. [[барока]], а пазней і іншыя модныя заходнееўрапейскія [[Архітэктурны стыль|архітэктурныя стылі]]. Заходнееўрапейскія стылі паўплывалі і на афармленне інтэр’ераў заможных рэзідэнцый<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 157—158; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 241.</ref>. Шляхецкія двары з XVII—XVIII стст. звычайна набывалі адмысловую планіроўку: уяздная брама са шляхецкім родавым гербам, ліпавая алея, чысты двор перад палацам («круг»), [[палац]], [[сад]] (ці [[парк]]), агарод (ці ягаднікі), вадаём, гаспадарчыя пабудовы (на акрайку) і г.д.<ref>''Лакотка, А. І.'' Народнае дойлідства. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — С. 37—38; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 235.</ref> Не раз з XV ст. перабудоўвалася рэзідэнцыя [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя (караля)]] у [[Гродна|Гродне]] — [[Стары замак (Гродна)|Стары замак]], на супраць якога ў 1737—1751 гг. быў пабудаваны яшчэ і [[Новы замак (Гродна)|Новы каралеўскі замак]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2. — С. 115—116.</ref>. [[Гродна|Статус каралеўскага горада]] яшчэ болей узрос, калі ў [[1673]] г. была прынята соймавая канстытуцыя, паводле якой у [[Гродна|Гродне]] меў праводзіцца кожны трэці [[сойм Рэчы Паспалітай]]; тут жа прайшоў і [[Гарадзенскі сойм (1793)|апошні сойм Рэчы Паспалітай (у 1793 г.)]], на якім быў зацверджаны [[другі падзел Рэчы Паспалітай]]<ref>Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.). — С. 100, 243.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Скокі. Сядзіба Нямцэвічаў. 2020 (03).jpg|[[Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў (Скокі)|Палац Нямцэвічаў у Скоках, 1770-ыя гады.]] Фота 2013 года. File:Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg|[[Мірскі замак|Мірскі замак — рэзідэнцыя Іллінічаў, пачатак XVI ст.]] Фота 2014 года. File:Grodna 1600.jpg|[[Стары замак (Гродна)|Стары каралеўскі замак]] на панараме [[Гродна]], 1600 г. Гравюра [[Томаш Макоўскі|Томаша Макоўскага]]. File:Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII).jpg|[[Новы замак (Гродна)|Новы каралеўскі замак]] у [[Гродна|Гродне]], 2-я палова XVIII стагоддзе (сучасны малюнак). File:Grodno Saint Francis Xavier Cathedral IMG 1339 2175.jpg|[[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|Касцёл Св. Францішка Ксаверыя ў Гродне]], каля якога былі будынкі соймавай залы ([[Пасольская ізба|Пасольскай ізбы]] і [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената Рэчы Паспалітай]]). </gallery> === Грамадскія традыцыі і святы === {{main|Абрады і звычаі беларусаў}} У часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] сфарміраваліся розныя праслойкі [[феадалізм|феадальнага грамадства]] — [[феадалы|феадалы (шляхта)]], [[мяшчане]] і розныя катэгорыі [[сяляне|сялян]]. Формай [[шлюб]]у была [[манагамія]], бо вызначалася [[хрысціянства]]м. Сялянскія [[сям'я|сем’і]] да [[Валочная памера|валочнай памеры (1557)]] былі звычайна вялікія (сваякі 2-3 пакаленняў, якія вялі супольную гаспадарку), а пасля яе — з’явілася і малыя сем’і (шлюбная пара і іх дзеці)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 100—102.</ref>. Кіраўніком сям’і быў бацька, а ў выпадку яго смерці — маці (пры адсутнасці дарослага сына)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 103.</ref>. Было распаўсюджана [[прымацтва]] (прыманне ў сям’ю — зяця і чужакоў)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 101, 103.</ref>. У [[Феадалізм|феадальны перыяд]] сялянскія гаспадаркі ўваходзілі ў склад [[Сельская абшчына|сялянскай грамады (сельскай абшчыны)]], унутранае жыццё якой рэгулявалася сходам («капой» — «копным судом») і рознымі абшчыннымі традыцыямі — традыцыя супольнай дапамогі члену абшчыны ([[Талака (звычай)|талака]], [[Сябрына, звычай|сябрына]], [[Бонда, звычай|бонда]]); традыцыя супольнага адпачынку (вечарыны); [[прастольнае свята]] (дзень святога апекуна мясцовай парафіі); частаванне адзін аднаго свежыной, мёдам і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 110—113, 115; Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве / Т. А. Навагродскі [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2009. — С. 157—158.</ref> З [[1861]] г. сталі дамінаваць малыя сялянскія сем’і і прыватныя гаспадаркі, што не адмаўляла ўзаемадапамогі аднавяскоўцаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 265, 273—274.</ref>. Паэма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]» алегарычна лічыцца «[[энцыклапедыя]]й» жыцця беларускага [[сяляне|сялянства]] канца XIX — пачатку XX ст. [[Файл:Škłoŭ-ratuša 01.jpg|left|thumb|[[Шклоўская ратуша|Ратуша ў Шклове]], 1770-я гады. Фота 2012 года.]] Жыццё гараджан вызначалася гарадскім правам (у тым ліку, [[магдэбургскае права|магдэбургскім правам]]), [[Гільдыі|цэхавымі]] статутамі і рэлігійнымі традыцыямі<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 119—123.</ref>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''«Свабода — наймілейшая і найудзячнейшая, пад ёю мы нарадзіліся, жывем і хочам яе цэлую, непарушаную нашчадкам сваім пакінуць»'' ([[1605]] год). Беларуская шляхта [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]<ref>''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 347.</ref>. |} Адносіны паміж [[шляхта|шляхціцамі]] рэгуляваліся шляхецкімі правамі, дзяржаўнымі інстытутамі і сваімі непісанымі традыцыямі шляхецкай годнасці і салідарнасці<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 33—35.</ref>. У [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] беларуская [[шляхта]] сумесна з польскай, украінскай і літоўскай утваралі поліэтнічную саслоўную супольнасць («шляхецкі народ Рэчы Паспалітай», а асобна ў рамках [[ВКЛ]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]] — «абодва народы»), асновай якога былі толькі некаторыя кампаненты агульнай самасвядомасці, польскай шляхецкай культуры, [[Каталіцызм|каталіцкая канфесія]] і [[польская мова]]<ref>''Чаквін, І.'' Беларусы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1. — С. 304; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 95, 99, 178—179, 181.</ref>. У [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] існавала фармальна-юрыдычная адасобленасць [[ВКЛ]] і [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага Каралеўства]] (асобнае войска, скарб, біццё манеты, дзяржаўная канцылярыя, сімволіка, сістэма пасад, [[Статуты ВКЛ|уласныя законы ВКЛ, сабраныя ў Статуце]], і г.д.)<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 178; ''Сагановіч, Г.'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — С. 203.</ref>. [[Статуты ВКЛ]] прадугледжвалі [[вена, маёмасць|вена]] — маёнтак (уласнасць) [[жонка|жонкі]], які пасля [[шлюб]]у афармляўся на імя [[муж]]а, з мэтай маёмаснага забеспячэння жонкі ў выпадку спынення шлюбу. Гэта (разам з іншымі культурнымі традыцыямі) дазваляла ў ВКЛ жанчыне-[[шляхта|шляхцянцы]] займаць даволі высокі статус у грамадстве, чаго не мелі [[жанчына|жанчыны]] падобнага [[саслоўе|саслоўя]] ў іншых [[Еўропа|еўрапейскіх краінах]]<ref>''Сліж, Н.'' Статус жанчыны-шляхцянкі ў ВКЛ (XVI—XVIII стст.) // Беларускі гістарычны часопіс. — 1996. — № 4. — С. 57—66.</ref>. Калі яшчэ ў [[XVI ст.]] [[эліта]] была ў многім блізкай да традыцыйнай культуры сялянства па ўспрыняцці свету і святочным абрадам (якія захоўвалі многія дахрысціянскія ўяўленні аб еднасці натуральнага і звышнатуральнага свету), то з [[XVII ст.]] культура шляхты цалкам аддалілася ад сялянскай, мела ўласныя [[Элітарная культура|выразныя элітарныя рысы]] і пераймала [[Заходняя культура|агульныя заходнееўрапейскія тэндэнцыі]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 132, 159, 165.</ref>. [[Файл:Roadside cross near Jachimoŭščyna.jpg|thumb|Каменны [[крыж]], абвязаны [[ручнік]]ом, каля [[Яхімоўшчына (Маладзечанскі раён)|вёскі Яхімоўшчына]] ([[Маладзечанскі раён]]). Фота 2013 года.]] Традыцыйныя сялянскія [[свята|святы]], [[абрад]]ы і [[звычай|звычаі]] былі звязаны ў першую чаргу з земляробчым цыклам і хрысціянскай культурай, якая ў паўсядзённым жыцці дапаўнялася некаторымі элементамі [[язычніцтва|дахрысціянскіх вераванняў]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 165—167; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 445.</ref>. Сімвалам жыццёвага шляху беларуса-селяніна лічылася доўгае палатно: на палатняны [[ручнік]] клаўся нованароджаны, ручніком абгортвалі рукі маладых на [[вяселле|вяселлі]], ганаровыя ўдзельнікі вяселля перавязвалі ручнік цераз плячо, ручнік клаўся ў труну, на ручніках апускалі труну ў магілу, ручнік абвязваўся на магільны [[крыж]], і г.д.<ref>''Фадзеева, В. Я.'' Ручнік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437.</ref> Найстаражытнейшае боства ў беларускай міфалогіі (і амаль як жывая істота-карміцелька) — [[Маці-Зямля]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 166.</ref> — у канцы XIX ст. сярод прафесійных беларускіх паэтаў стала персаніфікацыяй [[Беларусь|Беларусі]] — у выразах «Маці-зямліца»<ref>Гл. напрыклад, творчасць [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]]. Гл.: Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 289.</ref> і «Маці-зямля беларуская»<ref>[[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938) параўноўваў вядомага дзеяча беларускай гісторыі [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] з «Маці-зямлёй беларускай»: «Эдвард Вайніловіч быў жывым увасабленнем любові да маці-зямлі, якая яго нарадзіла і выхавала, быў звязаны з ёй усёй сваёй душой. Калі ён казаў, я меў дзіўнае ўражанне, што яго вуснамі прамаўляе [[Беларусь|маці-зямля беларуская]], што ў словах адбіваюцца думкі і пачуцці тых доўгіх-доўгіх шэрагаў пакаленняў, якія на гэтай зямлі і з гэтай зямлі жылі, на ёй і для яе працавалі і трывалі». Гл.: ''Zdziechowski, M.'' Edward Woyniłłowicz… С. 63.</ref>. «Маці-зямліца» стала паэтычным зваротам да радзімы ў вершы [[Янка Лучына|Янкі Лучыны]] [[Роднай старонцы|«Роднай старонцы» (1891)]], радкі якога [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] паставіў эпіграфам да сваёй шматтомнай даследчай працы «Беларусы» (т. 1-3, 1903—1922). У знак шчырай веры ў вёсках і на скрыжаваннях дарог ставіліся [[Беларускія народныя крыжы|драўляныя хрысціянскія крыжы]] (часта па 6-8 метраў вышынёй)<ref>''Раманюк, М.'' Беларускія народныя крыжы. — Вільня : Наша Ніва, 2000. — С. 157, 161, 163.</ref>, якія мелі сціплы дэкор, але часта абвязваліся [[Аброчныя тканіны|аброчнымі тканінамі]] (звычайна — узорыстымі [[ручнік]]амі) — адмысловым ахвяраваннем людзей у іх крызісных сітуацыях<ref>''Фадзеева, В. Я.'' Аброчныя тканіны // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 16.</ref>. [[Файл:Luninets - Orthodox crosses on Shyrokaya street - 1920s AD.jpg|left|thumb|Праваслаўныя крыжы на скрыжаванні вуліц у [[Лунінец|Лунінцы]], фота 1920—1930-х гадоў ([[Заходняя Беларусь]]).]] Галоўныя каляндарныя і рэлігійныя святы: зімой — [[Каляды]], [[Грамніцы]]; вясной — [[Масленіца]] і [[Вялікдзень]]; летам — [[Сёмуха|Троіца (Сёмік, Сёмуха)]], [[Купалле|Іванаў дзень (Купалле)]]; святы [[Ураджай|ўраджаю]] ([[Зажынкі]], [[Дажынкі]], [[Багач]])<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 167; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 445.</ref>. На год было некалькі дзён памінання продкаў: паводле каталіцкага звычаю, асноўным памінальным днём быў Дзень Усіх Святых восенню ([[Дзяды]], Задушны Дзень), у праваслаўных — на Масленіцу (масленічныя Дзяды), пасля Вялікадня ([[Радаўніца]], Наўскі Вялікдзень) і на [[Сёмуха|Сёмуху (траецкія Дзяды)]]<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 279; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 490, 493.</ref>. Галоўнымі момантамі радзільнага абраду было разбіванне чыгунка, пачастунак [[Бабіна каша|бабінай кашай]], катанне бабкі-павітухі на баране, санках, на конях<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 466.</ref>. З сямейных абрадаў найболей маляўнічым было [[вяселле]], якое магло доўжыцца некалькі дзён: найболей важнымі момантамі лічыліся пасад нявесты і жаніха, выкуп [[Каса (інструмент)|касы]], падзел [[каравай|каравая]], завязванне рук маладых [[ручнік]]ом<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 277—278.</ref>. Пахавальны абрад захаваў архаічныя рысы — памінальная трапеза з абавязковай [[куцця|куццёю]], запальванне [[свечка|свечак]] і інш.<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 166.</ref> [[Файл:Обряд кумления.JPG|thumb|Абрад кумлення на [[Сёмуха|Сёмуху]]. Фота 2008 год.]] На галоўнае зімовае свята ([[Каляды]]) дзяўчаты варажылі аб сваім лёсе, спявалі калядкі і шчадроўкі, ладзілі калядную гульню «[[Жаніцьба Цярэшкі]]» (хлопцы і дзяўчаты гулялі жартоўнае [[вяселле]] з эратычным падтэкстам) і каляднае прадстаўленне — [[Шчодры вечар|хаджэнне з «казой»]], якое сваімі каранямі ішло да старажытных татэмічных культаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 446, 452, 460.</ref>. Беларускі навагодні абрад «[[Цары Каляды]]» быў уключаны ў 2009 г. у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва|Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>[http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/rite-of-the-kalyady-tsars-christmas-tsars-00308 Rite of the Kalyady Tsars (Christmas Tsars)]</ref>. З усходнеславянскіх народаў абрадавы характар сустрэчы вясны («[[Гуканне вясны]]») даўжэй за ўсё захаваўся ў беларусаў<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 473—475.</ref>. На [[Вялікдзень (народная традыцыя)|Вялікдзень]] выконваўся [[валачобны абрад]], абмалёўвалі і каталі яйкі; на другі дзень Вялікадня вадзілі [[карагод]]ы<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 483—484.</ref>. У 2019 годзе веснавы абрад «[[Юраўскі карагод]]» у вёсцы [[Пагост (Жыткавіцкі раён)|Пагост]] [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] ўнесены ў [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Найболей архаічныя рысы сярод традыцыйных свят захавала [[Купалле]]: ноччу палілі вогнішчы і скакалі праз іх, шукалі цудадзейную кветку папараці, купаліся, варажылі, пускалі вянкі па вадзе<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 498—500.</ref>. На [[Дажынкі]] плялі дажынковы вянок з каласоў, упрыгожвалі апошні сноп, спявалі, ладзілі святочнае частаванне<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 509—512.</ref>. Менавіта традыцыйным святам і звычаям прысвечаны вершаваныя творы пачынальніка новай беларускай літаратуры [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Мацінкевіча]] «Стаўроўскія дзяды», «Купала» і «Шчароўскія дажынкі», апісаныя з рамантычным этнаграфізмам. <gallery perrow="5"> File:Andriolli Gromniczna.jpg|Малюнак «Грамніцы» (выпальванне знаку крыжыка свечкай у хаце), XIX стагоддзе. Мастак [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]]. File:Калядоўшчыкі Горацкага павета , Магілёўская губерня, 1903г.jpg|[[Каляды]] ў Горацкім павеце [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Фота 1903 года. File:1997. Stamp of Belarus 0253.jpg|Калядоўшчыкі на беларускай паштовай марцы, 1997 год. File:Belarusian Easter Eggs.jpg|Беларускія [[Велікоднае яйка|фарбаваныя велікодныя яйкі]]. File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|Аповесці «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Мацінкевіча]], надрукаваныя ў 1910 г. выдавецтвам «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]». </gallery> === Вусная творчасць, музычнае мастацтва і танец === {{main|Беларускі фальклор|Музыка Беларусі|Беларускія народныя танцы|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}} [[Файл:Зялёныя Сьвяткі, Магілёў 29.06.2913.jpg|thumb|Танцы ў [[строй|беларускіх традыцыйных сялянскіх строях]] на [[Сёмуха|Сёмуху]] ў горадзе [[Магілёў|Магілёве]]. Фота 2013 года.]] [[Беларускі фальклор|Фальклорная спадчына беларусаў]], якую яшчэ здолелі зафіскаваць у XIX—XX ст. шматлікія прафесійныя даследчыкі, багатая і разнастайная па жанрам — каляндарная і сямейная абрадавая паэзія, замовы, легенды, паданні, казкі, прыказкі, прымаўкі, загадкі, народны тэатр і інш. У многіх легендах, паданнях, былічках знайшлі адлюстраванне дахрысціянскія ўяўленні [[славяне|славян]] аб паходжанні свету<ref name="ReferenceG">''Фядосік, А. С.'' Народная паэтычная творчасць / А. С. Фядосік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 347—349</ref>. Найболей архаічны пласт беларускага [[фальклор]]у, які захаваў агульныя для многіх славянскіх народаў рысы, — каляндарна-земляробчыя песні (калядкі, шчадроўкі, масленічныя, веснавыя, валачобныя, юр’еўскія, траецкія, купальскія, жніўныя, восеньскія) і сямейна-абрадавыя песні. З эпічным размахам яны падаюць як касмалагічныя матывы стварэння [[свет]]у і [[сусвет]]у, так і цэлы гаспадарчы год селяніна-земляроба. Для іх характэрна, галоўным чынам, жаночая традыцыя выканання. Менавіта валачобныя песні складаюць спецыфіку і нацыянальную адметнасць каляндарнай песеннасці беларусаў і былі больш развіты і распаўсюджаны, чым у фальклоры суседніх народаў — [[палякі|палякаў]], [[рускія|рускіх]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. Валачобныя песні выконваліся на [[Вялікдзень]] падчас абходу двароў [[вёска|вёскі]] валачобнікамі (дарослыя мужчыны), якія жадалі гаспадарам ураджаю ў [[Поле (сельская гаспадарка)|полі]] і багацця ў [[хата|хаце]]. Вялікай колькасцю вылучаюцца таксама пазаабрадавыя песні — лірычныя (пра каханне), жартаўлівыя «талочныя» (якія праслаўлялі салідарнасць і ўзаемадапамогу), сямейна-бытавыя, карагодныя і танцавальныя («Лявоніха», «Юрачка»)<ref name="ReferenceG"/>. У XIV—XVIII стст. фарміруецца і пласт песень выключна мужчынскага выканання — лірычныя, эпічныя, гістарычныя і ваенныя песні (песні аб крыжацкіх, татарскіх, маскоўскіх і шведскіх набегах і інш.). У XIX — пачатку XX ст. узнікаюць і рэкруцкія, салдацкія, работніцкія, батрацкія, сацыялістычна-рэвалюцыйныя песні і прыпеўкі, якія адлюстроўвалі асаблівасці складанага працэсу пераходу беларускага [[грамадства]] да [[капіталізм]]а. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] склаўся спецыфічны пласт [[беларускі фальклор|беларускага фальклору]] і прафесійнай творчасці — партызанскія песні<ref name="ReferenceG"/>. Захаваліся шматлікія і цікавыя народныя [[балада|балады]] («Была я ў матулі адна»), [[легенда|легенды]] («Колькі жыць чалавеку», «Чаму ваююць сабака, кот і мышы»; у тым ліку аб некананічныя апавяданні аб тэмах і прадметах [[Біблія|Святога Пісання (Бібліі)]], паходжанні свету і апошнім часе быцця), [[паданне|паданні]] (аб заснаванні гарадоў і вёсак; узнікненні балот і азёр; схаваных у зямлі скарбах; асілках, героях-мсціўцах і разбойніках). Паданне пра пра высакароднага разбойніка [[Машэка|Машэку]], напрыклад, стала асновай для напісання паэмы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Магіла льва (паэма)|Магіла льва]]», балады [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] «Машэка» і [[опера|оперы]] [[Рыгор Пукст|Рыгора Пукста]] «Машэка» (паводле паэмы Янкі Купалы). Разнастайным з’яўляецца і казачны фальклор беларусаў — казкі пра жывёл; чарадзейныя казкі ([https://be.wikisource.org/wiki/Аб_каралевічу-чараўніку «Аб каралевічу-чараўніку»], [https://be.wikisource.org/wiki/Музыка-чарадзей «Музыка-чарадзей»]); сацыяльна-бытавыя («Мужык і пан», «Жаласлівая пані», [https://be.wikisource.org/wiki/Цудоўная_дудка «Цудоўная дудка»])<ref name="ReferenceG"/>. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''Вось уздумаў пан бог край Палессе стварыць''<br /> ''І людзей, і жывёлін, і птухаў;''<br /> ''І вяроўку пачаў ён з праменьчыкаў віць,''<br /> ''І сівую патыліцу чухаў.'' ''Па вяроўцы з нябёс апусціўся ў ваду, —''<br /> ''Бог — вялікі штукар на ўсе рукі;''<br /> ''Захапіў ён з сабой самаграйку-дуду, —''<br /> ''Маюць сілу вялікую гукі. <…>'' ''Прамяністым агнём сонца грэе зямлю,''<br /> ''Аздабляе луг свежы і сочны.''<br /> ''Цеплыня… Хоць дзіцё палажы на раллю,''<br /> ''Дык пачне тут расці відавочна. <…>'' ''Ой, пачатку няма, ой, канца не відаць''<br /> ''Шчыр-красе агняцветаў і фарбаў.''<br /> ''Вось давай на дудзе бог іграць ды іграць —''<br /> ''І з’явіліся новыя скарбы…''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''[[Змітрок Бядуля]] «Палескія байкі» (1922)''<ref>''Бядуля, З.'' Збор твораў : у 5 т. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. — С. 228—229.</ref> |} У [[1922]] г. паэт [[Змітрок Бядуля]] апублікаваў у [[Мінск]]у свой высокамастацкі [[эпас]] «Палескія байкі» — першы беларускамоўны эпас аб стварэнні [[Свет]]у, — цэнтрам якога з’яўляецца «край Палессе». Матэрыялам для Змітрака Бядулі сталі [[Касмагонія (беларуская міфалогія)|касмагенічныя]] байкі сялян беларускага [[Палессе|Палесся]], якія ў сваіх байках стварылі сабе фантастычны свет, своеасаблівую філасофію змагання [[дабро|дабра]] і [[зло|зла]], арыгінальныя разважанні аб жыцці і смерці<ref>''Бядуля, З.'' Збор твораў : у 5 т. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. — С. 384.</ref>. Сярод самых любімых і распаўсюленых інструментаў былі — духавыя ([[жалейка]], [[Дудка (інструмент)|дудка]], [[беларуская дуда]], драўляныя і гліняныя [[флейта|флейты]], рог, [[труба]]), струнныя ([[цымбалы]], [[скрыпка]], [[колавая ліра]], народны кантрабас «[[басэтля]]») і ідзіяфоны (ляскоткі, талеркі, трохвугольнік, варган)<ref name="ReferenceH">''Мажэйка, З. Я.'' Народная музыка / З. Я. Мажэйка, І. Д. Назіна // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 346—347.</ref>. Стаўленне да любімых інструментаў як спосаба музыкай выказаць сваю душу адлюстроўвалася і ў прафесійнай паэзіі. Паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]] ў сваім [[Лірнік вясковы (Сыракомля)|вершы «Лірнік вясковы»]] атаясаміў сябе з рамантычным вандроўным [[лірнікі|лірнікам]] — і такая мянушка за паэтам замацавалася. Паэт [[Янка Лучына]] прысвяціў свайму паэтычнаму шляху верш «Лірнік вясковы»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 426.</ref>. У 1857 г. паэт [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] апублікаваў свой зборнік «Дудар беларускі»<ref>У часы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «Беларуссю» называліся толькі [[Віцебская губерня]] і [[Магілёўская губерня]]. І азначэнне «беларускі» у назве «Дудар беларускі» мела рэгіянальнае значэнне — адносілася да Магілёўская губерні, дзе паэт пражываў у маёнтку Шчаўры ў [[Род Рашкоўскіх|паноў Рашкоўскіх]].</ref>. Пазней [[Аляксандр Каралевіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]] назаве Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «нашым старым лірнікам»<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск : Беларус. навука, 2010. — Т. 2. — С. 459.</ref>. Паэт [[Арцём Ігнацьевіч Вярыга-Дарэўскі|Арцём Вярыга-Дарэўскі]] выбраў сабе творчы псеўданім «[[Беларуская дуда|Беларуская Дуда]]». Паэт [[Францішак Багушэвіч]] назваў свой першы зборнік як «[[Дудка беларуская]]» (1891), а яшчэ — «Смык беларускі» (1894) і «Скрыпачка беларуская» (неапублікаваны). Паэт [[Янка Купала]] назваў свой першы зборнік вершаў як «Жалейка» (1908). У 1910 г. Янка Купала напісаў верш [https://be.wikisource.org/wiki/Збор_твораў_(Купала,_1925—1932)/II/Сваім_і_чужым/Лірнік_вясковы «Лірнік вясковы»] і прысвяціў яго Уладзіславу Сыракомлю, а ў 1912 г. прачытаў каля памятнага каменя ў фальварку Барэйкаўшчына<ref>''Уладзімір Мархель''. [http://lyban2009.narod.ru/Zemla/Zemla-19.htm «Не забудуцца дум тваіх словы…» Уладзіслаў Сыракомля]</ref>. Пра [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|стваральніка прафесійнага беларускага тэатра і выканаўцу беларускіх народных танцаў]] Янка Купала напісаў свой верш [https://be.wikisource.org/wiki/Шляхам_жыцьця_(1913)/V/І._Буйніцкому «Ігнату Буйніцкаму» (1911)]: «Пад дуду і пад [[цымбалы]] / Топне, прыспявае… / Сцеражыцеся, ўсе людзі: / Беларус гуляе!». З [[2017]] г. у [[Глыбокае|Глыбокім]] і [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] праходзіць міжнародны фэстываль [[дуда]]рскіх рэгіёнаў «[[Дударскі рэй]]». [[Файл:Удзельнікі калектыву падчас параду ў межах фэсту "Дударскі рэй" 2018.jpg|thumb|Удзельнікі [[Цярэшка (народны тэатр)|народнага тэатра фальклору «Цярэшка]]» на міжнародным фэстывалі дударскіх рэгіёнаў «[[Дударскі рэй]]» у горадзе [[Глыбокае|Глыбокім]]. Фота 2018 года.]] Аснову інструментальнай музыкі складалі песенныя і танцавальныя найгрышы, вясельныя маршы, імправізацыі. У XIX ст. паўсюль у краіне былі папулярнымі [[гармонік]], [[баян]], [[бубен]], [[барабан]]ы<ref name="ReferenceH"/>. Вялікай любоўю карыстаўся народны лялечны тэатр «[[батлейка]]»<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 169; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6. — С. 241.</ref>. Усе святы і народныя абрады беларусаў суправаджаліся гульнямі, карагодамі і танцамі. З сялянскіх танцаў найболей архаічнымі з’яўляюцца [[карагод]]ныя («[[Жыта (карагод)|Жыта]]», «[[Кола (танец)|Кола]]», «[[Ручаёк]]», «[[:ru:Гусачок (танец)|Гусачок]]», «[[А мы проса сеялі]]» і інш.), захаваныя яшчэ з эпохі славянскіх плямён, — калі танцуючыя пад песню рухаюцца па крузе, ланцужком або двума шэрагамі насустрач адзін аднаму. У некаторых карагодных танцах вылучаюцца партыі салістаў. Самымі любімымі парна-масавымі танцамі былі шырока вядомыя ў краіне «[[Лявоніха]]», «[[Мяцеліца (танец)|Мяцеліца]]», «[[Крыжачок]]», «[[Каваль, танец|Каваль]]», «[[Мікіта, танец|Мікіта]]», «[[Каза (танец)|Каза]]» і іншыя, для якіх характэрны дынамічнасць і жыццерадаснасць, эмацыйнасць і калектыўны характар ​​выканання. Імправізацыйнасць характэрна часцей для сольных танцаў («Завейніца», «Скакуха», «Казачок» і інш.). У XIX ст. у вёсках, мястэчках і гарадах атрымалі распаўсюджанне новыя танцы — [[кадрыль]], «[[лянцай]]» (у асноўным у паўночнай і цэнтральнай Беларусі), розныя [[полька|полькі]] («[[Трасуха]]», «[[Какетка, танец|Какетка]]», «[[Трамблям]]»), [[вальс]] і іншыя, якія прыйшлі з краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]<ref>''Чурко, Ю. М.'' Народны танец / Ю. М. Чурко // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 352—354.</ref>. <gallery perrow="5"> File:Batleika.JPG|Лялечны тэатр ''«[[батлейка]]»''. File:Цымбалы ў Нацыянальным гістарычным музеі РБ.JPG|[[Цымбалы]] ([[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]]). File:Stamps of Belarus, 2011-874.jpg|Паштовая марка «[[Колавая ліра]]», 2011 год ([[Беларусь]]). File:Belaruski dudar - Dzisna - bf 1920 AD.jpg|Дудар з [[Беларуская дуда|беларускай дудой]] ([[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі павет]]), фотапаштоўка каля 1905 года. File:Дуда ліцвінская, created by Juras' Pankevich.jpg|[[Беларуская дуда|Беларуская дуда-муцянка]], фота 2009 года. </gallery> === Традыцыйны касцюм === {{main|Беларускі нацыянальны касцюм}} [[Файл:Jan Karal Chadkievič. Ян Караль Хадкевіч (XIX) (3).jpg|thumb|Граф [[Ян Караль Хадкевіч]] (1560—1621) у ''«сармацкім строі»''.]] Традыцыйны мяшчанскі ці шляхецкі касцюм упісваюцца ў агульныя заходнееўрапейскія модныя тэндэнцыі, але быў створаны своеасаблівы шляхецкі «сармацкі строй», які меў выразны нацыянальны характар. Як і ва ўсёй беларускай сялянскай культуры, у традыцыйным сялянскім касцюме перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам (пераважалі [[белы колер|белы]] і [[шэры колер|шэра-белы колер]], з дамешкам [[чырвоны колер|чырвонага]] і [[чорны колер|чорнага]])<ref name="budzma.by"/>. Традыцыйны камплект сялянскага мужчынага адзення складаўся з [[белы колер|белых]] ці шэра-белых [[кашуля|кашулі]] і [[нагавіцы|нагавіц]] (паясная вопратка), да якіх з канца XIX ст. сталі дадаваць каляровую [[бандэля|бандэлю (бандану)]] і [[камізэлька|камізэльку]]. На [[свята]] ці іншыя ўрачыстасці мужчыны насілі святочную кашулю (з адкладным каўнерыкам), падпаясываліся рознакаляровым [[Пояс, дэталь адзення|поясам]]<ref name="ReferenceI">''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261; ''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 111.</ref>. Арнаментаваныя ўзоры і [[Вышыўка|вышыўку]] наносілі на [[каўнер]], манжэты і падол кашулі. Абуткам служылі звычайна [[лапці]], скураныя [[пастолы]], [[Боты, абутак|боты]], зімой — [[валёнкі]]<ref name="ReferenceI"/>. Галаўным уборам у мужчын летам быў звычайна саламяны капялюш з шырокімі палямі ([[брыль]]), вясной і восенню — валеная шапка ([[магерка]]), зімой — футравая шапка (аўчына, кучма, [[аблавуха]])<ref name="ReferenceI"/>. Праз плячо мужчыны-сяляне насілі (пры патрэбе) скураную сумку. [[Файл:Traditional summer woman clothing of Belarusian peasants - Malaryta District - XIXth cent - Museum of Belarusian Folk Art.jpg|thumb|left|[[Строй|Традыцыйнае беларускае святочнае сялянскае жаночае адзенне]] ([[маларыцкі строй]]), канец XIX стагоддзя ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]).]] Традыцыйны сялянскі жаночы касцюм быў болей разнастайным за мужчынскі і выразна адлюстроўваў нацыянальную і рэгіянальную спецыфіку. Вылучаюцца чатыры комплексы: 1) [[кашуля]], [[спадніца]] і [[фартух]]; 2) кашуля, спадніца, фартух і безрукаўка (гарсэт); 3) кашуля, спадніца, да якой быў прышыты ліф-гарсэт; 4) кашуля, [[панёва]], фартух і каляровая безрукаўка (гарсэт)<ref name="ReferenceI"/>. Два першыя комплексы былі распаўсюджаны па ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], два апошніх — ва ўсходніх і паўночна-ўсходніх раёнах. Мелася тры тыпы жаночых кашуль: з прамымі плечавымі ўстаўкамі, тунікападобная і з [[какетка, дэталь адзення|какеткай]]. Арнаментаванае тканае ці вышытае аздабленне ў жаночых кашулях наносілася на рукавы. Паясное сялянскае жаночае адзенне скаладася з разнастайнага фасону спадніц ([[андарак]], [[саян]], палатнянік, летнік), а таксама [[панёва|панёвы]] і фартухаў<ref name="ReferenceI"/>. Спадніцы звычайна былі чырвоныя, сіне-зялёныя, у шэра-белую клетку, з падоўжнымі і папярочнымі палосамі — мелі свае рэгіянальныя асаблівасці. Фартухі ўпрыгожваліся карункамі, складкамі; камізэлькі (гарсэт) — вышыўкай, карункамі. Абавязковым аксесуарам быў каляровы пояс. Галаўным ўборам дзяўчат былі вузенькія рознакаляровыя стужкі (''скідачка'', ''шлячок'') ці [[Вянок|вянкі]], бо яны не хавалі цалкам валос. Замужнія жанчыны прыбіралі і хавалі валасы пад [[каптур]], апраналі ручніковы галаўны ўбор ([[намітка]]) альбо [[хустка|хустку]] — існавала мноства спосабаў іх завязваць<ref name="ReferenceI"/>. Звычайным паўсядзённым жаночым абуткам былі [[лапці]], а святочным — [[пастолы]] і хромавыя [[Боты, абутак|боты]]<ref name="ReferenceI"/>. [[Файл:Аплечча рукава кашулі, 1900-я гг., Брэсцкая вобласць.jpg|thumb|Тканы [[арнамент]] аплечча рукава жаночай [[кашуля|кашулі]] ([[Заходняе Палессе]]), 1900-я гады.]] Адметным і любімым элементам традыцыйнага беларускага народнага мастацтва ў першую чаргу было [[ткацтва]], а не [[вышыўка]], таму (па тэхналагічных прычынах) у [[арнамент]]ыцы вопраткі мужчын і жанчын пераважаюць разнастайныя лінейна-геаметрычныя формы<ref name="ReferenceJ">[http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-5-zaklyuchnaya.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Арнамент]</ref>. Тканае аздабленне святочнай кашулі выконвалася спосабам «ператыкання», у выніку чаго ствараліся розныя па шырыні паскі геаметрычнага арнаменту, вытканага чырвонымі баваўнянымі ніткамі. Найболей архаічным (верагодна, не толькі ў Беларусі, але і ва ўсёй [[Еўропа|Еўропе]]) быў арнамент у «паскі», які захаваўся ў [[Заходняе Палессе|Заходнім Палессі]]. Старадаўнім, таксама адметным і традыцыйным для беларускай народнай культуры, характэрным амаль для ўсёй тэрыторыі Беларусі, з’яўляецца крыжова-рамбічны геаметрычны арнамент: яго элементы заўсёды павернутыя на 45 градусаў адносна поля набору, а ўсе фігуры ўтвараюцца на аснове спалучэнняў [[ромб]]а і касога [[крыж]]а (якія былі сімваламі [[сонца]], урадлівасці). Каларыстыка [[арнамент]]у стрыманая, звычайна — цёмна-чырвонага (кармазынавага) колеру, часам з дамешкам чорнага колеру<ref name="ReferenceJ"/>. Раслінная і зааморфная арнаментыка, а таксама арнаменты, паўсталыя ў тэхналогіі вышывання, з’яўляюцца ў [[Беларускі нацыянальны касцюм|беларускім традыцыйным касцюме]] (гэтак жа і на [[ручнік]]ах і [[абрус]]ах) пазнейшымі запазычаннямі (з канца XIX ст.) і не могуць лічыцца традыцыйнымі і кананічнымі<ref name="ReferenceJ"/>. Верхняя мужчынская і жаночая вопратка сялян амаль не адрознівалася<ref name="ReferenceI"/>. Традыцыйным матэрыялам для яе вырабу былі валенае нефарбаванае [[сукно]] (з якога шылі [[світка|світу]], [[сярмяга|сярмягу]], [[Бурка (мужчынская вопратка)|бурку]], [[латушка|латушку]]) і [[аўчына]] (з недубленай шылі [[кажух]]і, а з дубленай — [[казачына|казачыну]])<ref name="ReferenceI"/>. Насілі таксама [[каптан]] і [[кабат]]<ref name="ReferenceK">''Григорьева, Р. А.'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 261.</ref>. У сучасным касцюме выкарыстоўваюцца традыцыі нацыянальнай вышыўкі, крою і каляровай гамы, каб падрэсліць нацыянальную адметнасць. === Традыцыі харчавання === {{main|Беларуская кухня}} [[Файл:Belarus-SMFAL-House Interior-1.jpg|thumb|[[Стол]] каля ''«[[Покуць|чырвонага кута]]»'' ў сялянскай [[хата|хаце]], XIX стагоддзе ([[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту]]).]] Аснову харчавання беларусаў са старажытных часоў складалі [[страва|стравы]] з жытняй, пшанічнай, грэцкай, просавай, аўсянай, гарохавай мукі і розныя крупы, з якіх рабілі [[хлеб]], [[пірог|пірагі]], [[бліны]], [[каша|кашы]], [[клёцкі]], [[секанка|секанку]], розныя віды [[поліўка|полівак]] (''[[зацірка]]'', ''[[крупеня|кулеш]]'', ''[[крупеня]]''; квашаныя поліўкі — ''[[саладуха]]'', ''[[Кулага, страва|кулага]]'')<ref name="ReferenceK"/>. Сярод традыцыйных прысмак — розныя віды [[кісель|кісялю]] (''[[жур]]''), [[поліўка]], [[юшка]], [[Салата (страва)|салаты]] і інш.<ref name="ReferenceK"/> Адным з асноўных прадуктаў харчавання беларусаў здаўна была [[гародніна]]: капусту, буракі, бручку, агуркі салілі; гарох і бабы тушылі; рэпу і моркву — парылі і пяклі. [[Суп]]ы выгатаўляліся з [[капуста|капусты]] (''капуснік''), [[буракі|буракоў]] (''[[боршч]]''), шчаўя, бацвіння і інш.<ref name="ReferenceK"/> З [[мяса]] пераважна ўжывалася [[свініна]], [[бараніна]], мяса хатняй птушкі, радзей [[ялавічына]], якія спажываліся пераважна не асобна, а часцей у складзе розных страў: [[каўбаса]], [[паляндвіца]], [[крывянка]], [[халадзец]], студзень і інш. Традыцыйная беларуская мясная страва — тушанае рагу (''[[верашчака]]'', ''[[мачанка]]'')<ref name="ReferenceK"/>. З [[малако|малака]], якое спажывалася і як самастойная страва, рабілі [[смятана|смятану]], [[сметанковае масла]] і [[тварог]]. На святы спажывалі абрадавыя стравы: на [[радзіны]] падавалі [[Бабіна каша|бабіну кашу]]; на [[вяселле]] елі хлеб-[[каравай]]; на [[Вялікдзень]] — велікодную [[паска|паску]], рабілі [[каўбаса|каўбасы]] і [[Велікоднае яйка|фарбавалі яйкі]]; на [[Масленіца|Масленіцу]] рабілі [[бліны]]; на [[Купалле]] — [[Кулага (страва)|кулагу]]; на [[хаўтуры]] і [[памінкі]] нябожчыкаў ужываліся спецыяльныя памінальныя кашы і напоі ([[коліва]], [[куцця]], [[гарэлка]], [[кісель]] і інш.)<ref name="ReferenceK"/>. [[Файл:Mashed potatoes with meat - Belarus - 2015 AD.JPG|thumb|[[Тоўчанка]] з мясам і перцам.]] У сярэдзіне [[XVIII ст.]] у [[Беларусь]] пранікае [[бульба]], якая з сярэдзіны XIX ст. ужо настолькі набывае шырокае выкарыстанне ў рацыёне беларускіх сялян, што самі беларусы сталі лічыць бульбу сваім нацыянальным прадуктам харчавання. У беларускай кухні налічваецца болей за 200 страў з бульбы — адварная, печаная, смажаная, тушаная, камы, пюрэ, [[Бабка (страва)|бабка (ці драніцы)]], [[бліны]], аладкі, [[клёцкі]], [[калдуны]], гульбішнікі, запяканкі, піражкі, суп і г.д. Беларускімі нацыянальнымі стравамі з бульбы лічацца: пюрэ (''[[тоўчанка]]''), аладкі (''[[дранікі]]'', ''бульбянікі''), [[Бабка (страва)|бабка]] і інш.<ref name="ReferenceI"/> Традыцыйныя напоі — хлебны, мядовы, ягадны і бураковы [[квас]]; [[Бярозавік|бярозавы сок (бярозавік)]]; [[кляновы сок]]; [[піва]]; [[гарэлка]]; агароднінныя расолы; [[кісель|кісялі]]<ref name="ReferenceI"/>. Старажытныя традыцыі харчавання ў значнай меры захоўваюцца і зараз: у рацыёне беларусаў пераважаюць стравы з капусты і бульбы, бліны, кашы, малочныя стравы, супы. У XX ст. павялічылася разнастайнасць мясных вырабаў, узрасло спажыванне сланечнікавага алею, рыбы, памідораў, [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскай прадукцыі]]. З’явіліся [[страва|стравы]], [[напой|напоі]], [[ягады]] і [[садавіна]], запазычаныя ў іншых [[народ]]аў, — [[шашлык]], [[плоў]], [[гуляш]], [[пельмені]], [[піца]] і інш. Узрасла роля прывазных напояў і экзатычнай садавіны і гародніны — [[гарбата]], [[какава]], [[кава]], [[банан]]ы, [[апельсін]]ы, [[мандарын]]ы, [[Ківі (садавіна)|ківі]], [[ананас]]ы, [[кавун]]ы і інш. Выйшлі з ужытку [[каноплі]], [[ільняное семя]], некаторыя стравы з мукі — [[саладуха]], [[Кулага (страва)|кулага]], [[талакно]], мучныя кісялі. <gallery perrow="5"> File:Belorussian borscht - 2015 AD.JPG|[[Боршч]]. File:Mushrooms and chicken in sour cream and cheese - Belarus - 2015 AD.JPG|Грыбы і курыца пад смятанай і сырам. File:Potato pancakes.jpg|[[Дранікі]]. File:Glass-of-kvass.jpg|Хлебны [[квас]]. File:Golubzi4.jpg|[[Галубцы]]. File:Babka Potato Dish-1.jpg|[[Бабка (страва)|Бабка]]. File:Chicken rolls and saltisons - Belarus - 2015 AD.JPG|Рулет з курыцы і [[сальцісон]]. File:Belaya Rus vodka.jpg|[[жыта|Жытнёвая]] [[гарэлка]]. File:Red Currant Kissel.jpg|[[Кісель]] з [[Парэчкі|парэчак]]. File:Belarus-Minsk-Bread and Confectionery Business Exhibition-8.jpg|[[Каравай]] </gallery> == Сучасныя культурныя традыцыі і сацыяльныя тэндэнцыі == [[Файл:ВГАВМ - главный корпус.jpg|thumb|[[Будынак пазямельна-сялянскага банка (Віцебск)|Будынак пазямельна-сялянскага банка ў Віцебску]] ў стылі [[Мадэрн|ар-нуво]], пачатак XX стагоддзя.]] Сучасныя беларусы страцілі многія свае былыя лакальныя этнаграфічныя асаблівасці і традыцыйныя рысы матэрыяльнай і духоўнай культуры (акрамя [[мова|мовы]] і [[рэлігія|рэлігіі]]), што тлумачыцца працэсамі [[урбанізацыя|ўрбанізацыі]], інтэнсіфікацыі ўнутрыкраінных кантактаў (па прычыне развіцця сродкаў сувязі і інфраструктуры), увядзеннем стандартаў пачатковай адукацыі, узнікненнем агульнанацыянальнай прэсы і г.д. Працэс інтэнсіўнай культурнай гамагенізацыі беларусаў пачаўся ў часы [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] пасля таго, як [[Сялянская рэформа ў Расійскай Імперыі|у 1861 г. было скасавана прыгоннае права]] (хоць і да таго пэўная частка [[сяляне|сялян]] была вольнай) і сяляне атрымалі права атрымаць зямлю ва ўласнасць, чым былі створаны ўмовы для развіцця [[капіталізм|капіталістычных адносін]] і стварэння новых сацыяльных груп (буржуазіі, рабочых, інтэлігенцыі). З другой паловы XIX ст. атрымліваюць больш шырокае распаўсюджанне характэрныя для Расійскай Імперыі і [[Еўропа|Еўропы]] ў цэлым культурныя з’явы і новаўвядзенні, але пераважна сярод гарадскога насельніцтва. У [[1882]] г. у Расійскай Імперыі ўзнікла першая [[палітычная партыя]] беларусаў ([[Гоман (група)|Сацыяльна-рэвалюцыйная беларуская народная партыя]]), а пасля яшчэ і іншыя партыі. <gallery perrow="5"> File:Магілёўскія відарысы 01.jpg|[[Будынак гарадскога тэатра (Магілёў)|Будынак гарадскога тэатра ў Магілёве]] ў [[Руска-візантыйская архітэктура|псеўдарускім стылі]], 1888 год. File:BelSUT Gomel-3.jpg|[[Будынак Аляксандраўскай гімназіі (Гомель)|Будынак мужчынскай гімназіі]] ў [[Гомель|Гомелі]] ў стылі [[рускі класіцызм|рускага класіцызму]], 1898 год. File:Minsk - Dom Janickaga - vulica Saveckaja nr 14.JPG|Даходны дом Оскара Яніцкага ў [[Мінск]]у ў стылі [[Мадэрн|ар-нуво]], пачатак XX стагоддзя. File:Slucki aŭtobus.jpg|Двухпавярховыя [[аўтобус]]ы ў [[Слуцк]]у, пачатак XX стагоддзя. </gallery> Працэс заняпаду Расійскай Імперыі ў ходзе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны (1914—1918)]] адкрыў мажлівасць для беларусаў атрымаць рэальныя формы палітычнай суб’ектнасці (аўтаномія, самастойная дзяржава ці федэрацыйны саюз з іншай дзяржавай). [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўская рэвалюцыя (1917)]] скасавала падзел [[грамадства]] на [[саслоўе|саслоўі]] і ўраўняла грамадзян у правах (уключаючы [[жанчына|жанчын]]) — Дэкрэтам аб скасаванні саслоўяў і грамадзянскіх чыноў 11 (24) лістапада 1917 года. 18 снежня 1917 г. быў уведзены [[грамадзянскі шлюб|грамадзянскі (свецкі) шлюб]]. Дзяржаўнасць [[Беларусь|Беларусі]] ў 1918—1920 гг. аб’яўлялася пяць разоў<ref>25 сакавіка 1918 г. была абвешчана [[БНР]], якая была «пераўстаноўлена» у 1920 г. У Смаленску 31 снежня 1918 г. была аб’яўлена Беларуская савецкая рэспубліка, якая 1 студзеня 1919 г. была аб’яўлена як [[БССР|ССРБ]]. У Вільні 27 лютага 1919 г. была аб’яўлена [[Літбел ССР|ССР ЛітБел]]. У Мінску 31 ліпеня 1920 г. была аб’яўлена [[БССР]]. Акрамя гэтага была спроба стварэння ў лістападзе 1918 г. [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|Вялікага Княства Літоўска-Беларускага]]. А ў 1920 г. былі спробы стварэння дзяржавы (з тэрыторый [[Грамадзянская управа ўсходніх земяль|Грамадзянскай управы ўсходніх зямель]]), якая б была ў федэрацыі з [[Польшча|Польшчай]].</ref>. Канкурэнцыя ў 1917—1921 гг. розных беларускіх дзяржаўных праектаў і палітычных груповак (пры адсутнасці кампраміса і салідарнасці<ref>''Міхалюк, Д.'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці… С. 446.</ref>), памножаная на неспрыяльныя геапалітычныя абставіны, у выніку прывяла да падзелу ў 1921—1939 гг. [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] паміж [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчай]] і [[СССР]] па [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворы (1921)]]<ref>''Міхалюк, Д.'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці… С. 448.</ref>, што не спрыяла далейшай культурнай гамагенізацыі і выразна ўсведамлялася беларусамі як рассечанасць народа<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 297.</ref>. Тым не менш, у [[1920]] г. беларусы атрымалі сваю палітычную суб’ектнасць у форме [[БССР]] (1920—1991) як складовай часткі [[СССР]]. Нягледзячы на ўстанаўленне ў СССР аўтарытарнага аднапартыйнага рэжыму і пачатак [[сацыялізм|сацыялістычных пераўтварэнняў]], у 1920-ыя гг. [[БССР]] захавала пэўную самастойнасць у развіцці нацыянальнай культуры, адукацыі, навукі і эканомікі<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 475—476.</ref>. Умовы для развіцця ўласнай культуры і дзяржаўны статус [[Беларуская мова|беларускай мовы]] ў БССР прывялі да таго, што менавіта БССР са сталіцай у [[Мінск]]у (у адрозненне ад [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў складзе Польшчы) пачала ўспрымацца беларусамі як дом для беларусаў<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 257.</ref>. У 1920-ыя гг. былі адкрыты [[Беларускі дзяржаўны тэатр]] (1920); [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1921); [[Інстытут беларускай культуры]] (1922), пераўтвораны ў [[1928]] г. у [[Акадэмія навук БССР|Акадэмію навук БССР]]; створаны нацыянальная сістэма адукацыі (якая павысіла пісьменнасць насельніцтва ва ўзросце 9-49 гадоў з 40,7 % у [[1926]] г. да 80,9 % у [[1939]] г.<ref name="ReferenceL">''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 72.</ref>), літаратурныя і мастацкія аб’яднанні, [[Беларусьфільм|кінастудыя «Савецкая Беларусь»]] (1928); пабудаваны [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|мінскі тэатр оперы і балета]] (1938); узрасла колькасць спартыўных арганізацый і клубаў (напрыклад, у 1927 г. заснаваны [[ФК Дынама Мінск|мінскі футбольны клуб «Дынама»]]); беларуская мова выкладалася ў навучальных установах<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 254.</ref>. Гэта дало якасны штуршок развіццю беларускай культуры і друку. Рэалізоўвалася палітыка «карэнізацыі» (беларусізацыі) і пабудовы свецкага грамадства<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476.</ref>. З 1920-ых гг. узнікаюць новыя свецкія святы і абрады ([[акцябрыны]], чырвонае вяселле, [[Дзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі|Дзень Кастрычніцкай рэвалюцыі]] і г.д.), якія замянілі царкоўныя святы і царкоўны шлюб<ref name="ReferenceL"/>. <gallery perrow="5"> Файл:Інбелкульт, навуковая камісія.jpg|Навуковая камісія [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульту]], 1922 год. Файл:Uzvyšša1928.jpg|Члены [[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Беларускага літаратурна-мастацкага згуртавання «Узвышша»]], 1928 год. Файл:Gomel. Lenin Avenue. House of the Commune.jpeg|[[Дом-камуна (Гомель)|Дом-камуна ў Гомелі]], 1931 год. Файл:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатр оперы і балета]] ў [[Мінск]]у ў стылі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]], 1938 год. </gallery> Устанаўленне ў [[1929]]—[[1988]] гг. у [[СССР]] жорсткай [[Таталітарызм|таталітарнай сістэмы]], манаполіі [[Камунізм|камуністычнай ідэалогіі]], [[сацыялізм|сацыялістычнага]] тыпу эканомікі і ізаляцыя ад іншых краін свету крайне адмоўна адбіліся на развіцці беларускага грамадства<ref name="ReferenceM">''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 399.</ref><ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 476—477.</ref>. [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|Індустрыялізацыя прамысловасці]] не ліквідавала тэхналагічнага адставання ад сусветнага ўзроўню і праблему дэфіцыту тавараў, аднак былі створаны і перадавыя высокатэхналагічныя прадпрыемствы (пераважна — ваенна-прамысловага профілю)<ref name="ReferenceM"/>. Прымусовая [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|калектывізацыя]] і ліквідацыя [[прыватная ўласнасць|прыватнай уласнасці]] на зямлю, прадпрыемствы і сродкі вытворчасці прыводзілі да змены шматвекавой свядомасці чалавека як ўласніка і гаспадара, да дэматывацыі працы<ref name="ReferenceN">''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 477.</ref>. [[Сталінскія рэпрэсіі]], пік якіх прышоўся на 1937—1938 гг., асабліва моцна ўдарылі па нацыянальнай эліце (чыноўніцтву, інтэлігенцыі, афіцэрству)<ref name="ReferenceN"/>. Татальная ідэалагізацыя грамадскага жыцця ў СССР абумовіла далейшае звужэнне бытавання беларускага традыцыйнага мастацтва і фальклору<ref name="ReferenceN"/>. Адбывалася рэвізія зместу беларускай нацыянальнай культуры пад лозунгам «новай» сацыялістычнай культуры, у якой нацыянальнае павінна было выконваць толькі функцыі формы, а не зместу<ref name="ReferenceN"/>. Уладамі СССР свядома [[Беларуская граматыка 1934|з 1933 г. дэфармаваўся правапіс беларускай літаратурнай мовы]], каб наблізіць яе да [[руская мова|рускай мовы]]; у тэрміналогіі з’явіліся ідэалагізаваныя новаўтварэнні і канцылярызмы<ref name="ReferenceN"/>. А сама сфера ўжывання [[Беларуская мова|беларускай мовы]] з 1930-х гг. памяншалася, асабліва ў гарадах, на карысць рускай мовы, якая з 1960-х гг. пачала дамінаваць у [[горад|гарадах]]<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 290, 357; ''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 478, 479.</ref>. У [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (1921—1939), дзе былі захаваны капіталістычныя адносіны, становішча беларусаў і беларускай культуры было дыскрымінацыйным<ref name="ReferenceN"/>. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (1939—1945) Заходняя Беларусь увайшла ў [[1939]] г. у склад БССР, што было актам уз’яднання [[этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] пад адным дзяржаўным кіраваннем, хоць і савецкай уладай. Пры гэтым [[Віленскі край]] быў перададзены ў [[1940]] г. [[Літоўская ССР|Літве]], а [[Беласточчына]] ў [[1945]] г. — [[Польшча|Польшчы]]<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 478.</ref>. [[26 чэрвеня]] [[1945]] г. [[БССР]] стала адной з краін-заснавальніц [[ААН]] і фармальна яе членам. [[Файл:Pkolosa 15.jpg|thumb|[[Плошча Якуба Коласа (станцыя метро)|Станцыя метро «Плошча Якуба Коласа»]] [[Мінскі метрапалітэн|мінскага метрапалітэна]], адкрытага ў [[1984]] годзе. Фота 2011 года.]] [[Беларускі правапіс 1959|У 1957 г. быў ўдакладнены і зменены ў лепшы бок правапіс беларускай мовы]], які выправіў [[Беларуская граматыка 1934|адыёзныя рысы правапісу ад 1933 г.]] Менавіта ў [[1960]]—[[1990]] гг. [[БССР|Беларусь (БССР)]] перайшла ў разрад індустрыяльна развітых краін<ref name="ReferenceO">''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 8.</ref>: на гэтыя 30 год прыпадае бум [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] і як вынік — бум [[урбанізацыя|урбанізацыі]] (у 1975 г. працэнт гарадскога насельніцтва БССР перавысіў 50 % і была дасягнута амаль суцэльная пісьменнасць насельніцтва)<ref name="ReferenceO"/>. Гарады БССР імкліва развіваліся па перадавым савецкім стандартам [[урбаністыка|урбаністыкі]], узрастала якасць жыцця гараджан — у канцы 1970-х гг. узнікла [[грамадства спажывання]]<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 374; ''Третьяков, В.'' [http://library.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России]{{Недаступная спасылка}}… С. 18.</ref>. Калі ў [[1959]] г. у [[Мінск]]у жыло 506 тыс., то ў [[1989]] г. ужо 1,58 млн чал.<ref>''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 27.</ref> Для БССР 1960—1990 гг. сталі і перыядам росквіту афіцыйнай беларускай культуры і [[Навука ў Беларусі|навукі]], а таксама — стварэння нешматлікіх нелегальных і нефармальных культурных суполак («На Паддашку», «[[Майстроўня]]» і інш.), якія ідэалагічна адхілялі [[сацыялізм]]<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1. — С. 479—480; ''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 378—383; Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 412.</ref>. Напрыклад, паводле твораў выдатнага беларускага пісьменніка [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] здымаліся кінастужкі на «[[Беларусьфільм]]е» і ставіліся оперы. З [[1952]] г. [[СССР]] стаў удзельнікам [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]], а ў [[БССР]] дзяржаўную падтрымку і папулярнасць атрымалі амаль усе алімпійскія віды спорту, асабліва лёгкая і цяжкая атлетыка, [[футбол]], [[гандбол]], [[фехтаванне]], [[Стральба кулявая|кулявая стральба]], [[гімнастыка]], [[біятлон]] і інш.<ref>Фізічная культура і спорт у 1945—1974 // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. — Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мінск : Бел. Сав. Эн., 1975. — С. 369.</ref><ref>[http://zakazat.by/bgufk/vitebskij-gosudarstvennyj-universitet-im-p-m-masherova/fakultet-fizicheskoj-kultury-i-sporta/366-kurs-lektsij-istoriya-fizicheskoj-kultury-i-sporta.html?start=11 Таблица. Чемпионы и призеры летних Олимпийских игр — спортсмены БССР (1952—1988 гг.)] — Узята з кнігі: ''Сазанович, В. П.'' Физическая культура и спорт в Белоруссии: Страницы летописи / В. П. Сазанович, К. А. Кулинкович, В. С. Филиппович. — Минск : Полымя, 1988. — 268 с.</ref> У [[БССР]] у [[1974]] г. 61 % спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй былі беларусамі<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 403.</ref>, а ў [[1989]] г. доля беларусаў сярод студэнтаў БССР была 70,7 %<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 404.</ref>. З 1960—1970-х гг. грамадства [[СССР]] ужо не было такім цалкам закрытым і жорсткім, як раней (у часы [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]]): існавалі пэўныя мажлівасці кароткатэрміновага выязду за мяжу, знаёмства з сусветнай [[літаратура]]й (у тым ліку літаратурай [[Заходняя культура|Захада]]), пракат замежных кінафільмаў, інфармаванасць аб рэаліях жыцця за мяжой (часам большая, чым інфармаванасць жыхароў [[Заходняя культура|краін Захаду]] аб рэаліях жыцця ў СССР і іншых краінах) і г.д.<ref name="Крушение СССР и возрождение России">''Третьяков, В.'' [http://library.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России]{{Недаступная спасылка}}… С. 19—20.</ref> Выказваюцца думкі, што ў [[СССР]] у 1970-ыя гг. узнік [[сярэдні клас]], хоць ён быў пазбаўлены права на [[прыватная ўласнасць|прыватную ўласнасць]] і свабодную прэсу<ref name="Крушение СССР и возрождение России"/>. [[Файл:Пётр Клімук.jpg|thumb|[[Пётр Ільіч Клімук]] — першы беларускі [[касманаўт]], які ў [[1973]] годзе здзейсніў палёт у [[Касмічная прастора|космас]].]] У 1950—1990 гг. савецкая ўлада рабіла шмат намаганняў, каб наблізіць умовы і стандарты духоўна-культурнага і матэрыяльнага жыцця на вёсцы да гарадскіх: у сельскім быце прывычнымі сталі дамы з [[цэгла|цэглы]], [[электрычнасць]], газ, [[вадаправод]], [[каналізацыя]], цэнтральнае ацяпленне, масава будаваліся дамы культуры і [[кінатэатр]]ы, цэнтры бытавога абслугоўвання і медпункты. У сельскай мясцовасці масава пачалі насіць адзенне, зробленае на [[фабрыка]]х СССР. У вёсцы прысядзібная гаспадарка была невялікай, а такія прадукты як [[хлеб]], кандытарскія вырабы, кансервацыя, вострыя прыправы і напоі сельскія жыхары пакупалі выключна ў дзяржаўных [[магазін]]ах. У [[1989]] г. у вёсках жыло толькі 3,5 % насельніцтва БССР<ref>''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — С. 10. (Астатняе насельніцтва жыло не толькі ў гарадах, але і ў пасёлках гарадскога тыпу).</ref>. Народная мастацкая самадзейнасць арганізоўвалася адміністрацыяй дзяржаўных устаноў і прадпрыемстваў (у [[1987]] г. у ёй было задзейнічана звыш 1 млн чал.<ref>''Чаквін, І. У.'' Беларусы // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 76.</ref>). Рэдкасцю сталі народныя мастакі і складальнікі песень, што кампенсавалася развіццём [[поп-культура|поп-культуры]] з 1960-х гг. <gallery perrow="5"> File:Песняры.jpg|Ансамбль «[[Песняры]]» на канцэрце ў [[Яраслаўль|Яраслаўлі]], фота 1974 года. File:Belarus-Minsk-Belarus General Store-1.jpg|Універмаг «Беларусь», адкрыты ў [[Мінск]]у ў 1978 годзе. Фота 2005 года. File:Talaka2.jpg|Святкаванне [[Каляды|Каляд]] [[Талака (таварыства)|суполкай «Талака»]], фота 1989 года. File:RIAN archive 127423 WWII veterans.jpg|Святкаванне [[Дзень Перамогі|Дня Перамогі]] ў [[Мінск]]у, фота 9 мая 2006 года. File:Belarusian family near BelAZ 75710 - in Zhodzina city - 2015 AD.jpg|Сучасная беларуская маладая сям’я на фоне самага вялікага ў свеце самазвала «[[БелАЗ-75710]]» у горадзе [[Жодзіна]]. Фота 2015 года. </gallery> [[Файл:Belarus-Minsk-940 Anniversary near Minsk-Hero-City Monument-22.jpg|thumb|Святкаванне 940-годдзя Мінска каля манумента «[[Мінск — горад-герой]]». Фота 8 верасня 2007 года.]] [[Файл:DBW2014.jpg|thumb|[[Дзень беларускага пісьменства]] (2014) у [[Заслаўе|Заслаўі]].]] Пасля выхаду ў [[1991]] г. [[Беларусь|Беларусі]] са складу [[СССР]] і атрымання незалежнасці [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікай Беларусь]], што моцна і пазітыўна ўплывае на свядомасць беларусаў, [[беларуская мова]] захавала статус дзяржаўнай, а рэспубліка пачала лагодную рэвізію сацыялістычнага мінулага, аднаўленне шматпартыйнасці, развіццё культурнага плюралізму і працэс прыватызацыі, арыентуючы знешнюю палітыку на краіны [[СНД]], у першую чаргу — на [[Расія|Расію]]. Адкрыўся свабодны ўезд і выезд з краіны. Грамадства стала адкрытым да пераняцця многіх агульнаеўрапейскіх традыцый вядзення бізнесу, баўлення вольнага часу ([[свята|святы]], [[спорт]], [[турызм]] і інш.), стандартаў адукацыі, пашырэнню ўжытку замежных моў ([[англійская мова|англійскай]], [[нямецкая мова|нямецкай]]), развіццю інфармацыйнай прасторы (у тым ліку [[Інтэрнэт]]а) і г.д. Афіцыйныя ўлады імкнуцца захаваць для насельніцтва лепшыя сацыяльныя стандарты, складзеныя ў савецкія часы (бясплатныя публічныя бібліятэкі, адукацыя, медыцына, дэкрэтны адпачынак і інш.), а таксама надаюць вялікую ўвагу арганізацыі і правядзенню дзяржаўных свят ([[Дзень Перамогі]], [[Дзень Незалежнасці Рэспублікі Беларусь|Дзень Рэспублікі]], [[Дзень беларускага пісьменства]], [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)|Дзень народнага адзінства]] і інш.), [[Дажынкі (фестываль)|фестывалю «Дажынкі»]], [[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі|фестывалю беларускай паэзіі і песні ў Маладзечне]], фестывалю «[[Славянскі базар у Віцебску]]» і развіццю [[спорт]]у за кошт рэспубліканскага [[бюджэт]]у. Юрыдычна ў сучаснай Беларусі існуе права [[прыватная ўласнасць|прыватнай уласнасці]] на зямлю (на ўчасткі памерам не болей чым 1 [[гектар|га]]), але фактычна абароту і рынка зямлі няма, а некаторыя катэгорыі зямельных участкаў забаронена пераводзіць у прыватную ўласнасць увогуле<ref name="news.tut.by">[http://news.tut.by/economics/192390.html Экономический ликбез TUT. Земля в собственность «как иной случай»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170208064336/http://news.tut.by/economics/192390.html |date=8 лютага 2017 }}</ref>. Дагэтуль абсалютная большасць зямлі знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці, таму не сфармавана катэгорыя прыватных зямельных уласнікаў<ref name="news.tut.by"/>. Не сфармавана і значная доля прыватных уласнікаў увогуле: дзяржаўны сектар з’яўляецца дамінуючым у [[Эканоміка Беларусі|эканоміцы Беларусі]] і складаў у 2011 г. (паводле дадзеных [[ЕБРР]]) каля 70 %: гэты сектар ахоплівае як стратэгічныя галіны [[эканоміка|эканомікі]] ([[энергетыка]], сыравінныя матэрыялы і прамысловыя прадпрыемствы), так і значную частку вытворчасці тавараў паўсядзённага попыту і [[Сфера паслуг|сферы паслуг]]<ref>''Попкова, А.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf На принципах равноправия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191957/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf |date=5 сакавіка 2016 }}… С. 71.</ref>. Паводле вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 г.]] другой дзяржаўнай мовай у Беларусі стала [[руская мова]], якой карыстаецца пераважная большасць насельніцтва. Гэта выклікае занепакоенасць у многіх прадстаўнікоў [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і творчай эліты адносна верагоднасці непапраўнай страты ва ўжытку беларускай мовы, сфера выкарыстання якой і так невялікая. Тым не менш, у цяперашні час гарады [[Беларусь|Беларусі]] (у тым ліку — [[Мінск]]) з’яўляюцца найважнейшымі асяродкамі беларускамоўнай культуры<ref>''Шыбека, З.'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002). — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — С. 415.</ref><ref>У Мінску знаходзяцца [[Інстытут мовазнаўства НАНБ]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]], галоўныя беларускамоўныя выдавецтвы, рэдакцыі галоўных беларускамоўных газет Беларусі, [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]], [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] і г.д.</ref>. Многія рысы традыцыйных абрадаў (у скарочаным або пераасэнсаваным выглядзе) набылі новае жыццё і ў сучаснай культуры беларусаў, у тым ліку — у гульнявой форме<ref>Беларусы : у 13 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш]. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4. — С. 422—423.</ref>. Напрыклад, у сучасную цырымонію рэгістрацыю [[шлюб]]у ўвайшлі некаторыя элементы традыцыйнага [[вяселле|вяселля]]: «выкуп» нявесты, абгортванне рук маладых [[ручнік]]ом, абсыпанне маладых [[зерне]]м і г.д.<ref>[http://repository.buk.by:8080/jspui/bitstream/123456789/965/1/TRANSFORMACIYA%20TRADICIY%20V%20SOVREMENNOY%20KUL'TURE%20BELARUSI.pdf ''Шелупеко, Н. Е.'' Трансформация традиций в современной культуре Беларуси]</ref> Традыцыйныя рамёствы звычайна выкарыстоўваюцца толькі для вырабу нацыянальных [[сувенір]]аў. Сталіцай беларускага народнага гумару лічыцца вёска Аўцюкі ([[Вялікія Аўцюкі|Вялікія]] і [[Малыя Аўцюкі]] Калінкавіцкага раёну), дзе з 1995 года праходзіць [[Аўцюкі (фестываль)|Усебеларускі фестываль народнага гумару «Аўцюкі»]]<ref>[https://www.sb.by/articles/natsyyanalnasts-a-tsyuk.html Нацыянальнасць — аўцюк]</ref><ref>[https://www.belta.by/regions/view/reportazh-o-festivalnoj-zhizni-iz-stolitsy-jumora-v-kalinkovichskom-rajone-453160-2021/ РЕПОРТАЖ о фестивальной жизни из столицы юмора в Калинковичском районе]</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/festival-avtyuki-2023-proydet-v-kalinkovichskom-rayone-28-29-iyulya.html Фестиваль юмора «Автюки-2023» пройдет в Калинковичском районе 28-29 июля]</ref>. <gallery perrow="5"> File:Белорусские 100 р. 1992 г.jpg|Выява [[Зубр еўрапейскі|зубра]] на банкноце ў 100 беларускіх рублёў (узору 1992 года). File:Słuckija pajasy. Mietki (silver coin, averse).png|Памятная [[Серабро|срэбная]] манета [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага Банка Беларусі]] «[[Слуцкі пояс|Слуцкія паясы]]. Меткі», 2013 год. File:Belarusian Great Patriotic War Museum (16118278048).jpg|[[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (інтэр’ер)]] у [[Мінск]]у. Фота 2014 года. File:Мельница моды 2006 - проект Эмоции формы - автор проекта Саша Варламов.jpg|[[Аляксандр Леанідавіч Варламаў|Саша Варламаў]] прадстаўляе свой праект — мікст «Эмоцыі формы» на фестывалі «[[Млын моды]] 2006» у [[Мінск]]у. File:Victoria Azarenka, Serena Williams and Maria Sharapova with medals 2012.jpg|Тэнісісткі [[Вікторыя Фёдараўна Азаранка|Вікторыя Азаранка]], [[Серэна Уільямс]] і [[Марыя Юр’еўна Шарапава|Марыя Шарапава]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Летніх Алімпійскіх гульнях (2012)]] у [[Лондан]]е. </gallery> == Колькасць і рассяленне. Беларуская дыяспара == [[Файл:Hajnowka Muzeum Kultury Bialoruskiej.jpg|thumb|Музей беларускай культуры ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]], Польшча.]] {{main|Этнічная тэрыторыя беларусаў|Беларуская дыяспара}} Паводле [[перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] Рэспублікі Беларусь ([[2009]]), колькасць беларусаў склала 7957 тыс. (83,7 % насельніцтва краіны). Беларусы жывуць таксама ў [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіне]], [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]] (пераважна ў [[Падляскае ваяводства|Падляскім ваяводстве]]), [[Літва|Літве]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Малдова|Малдове]], [[Казахстан]]е, [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Германія|Германіі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і інш. краінах. Па звестках Арганізацыі Аб’яднаных Нацый, у 2018 годзе за межамі Беларусі пражывалі 1 млн. 484 тыс. 875 беларусаў<ref>{{Cite web |url=http://mfa.gov.by/be/mulateral/diaspora/ |title=mfa.gov.by |access-date=30 мая 2020 |archive-date=13 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813091721/http://mfa.gov.by/be/mulateral/diaspora/ |url-status=dead }}</ref>. ;Сучаснае рассяленне беларусаў {| class="wikitable" |- | | Агульная колькасць, тыс.ч. | [[Беларусь]] | [[Расія]] | [[Украіна]] | [[Казахстан]] | [[Латвія]] | [[Літва]] | [[Эстонія]] | [[Польшча]] |- | [[Перапіс у СССР 1979|Перапіс у СССР (1979)]] | 9463<ref>У межах [[СССР]].</ref> + ~1000<ref>За межамі [[СССР]].</ref> | 7569 | 1052 | 406 | 178 | 112 | 58 | 23 | 200<ref>[http://zbsb.org/node/1117 Наталля Гардзіенка. Беларуская дыяспара як аб’ектыў гістарычнага даследвання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160420185259/http://zbsb.org/node/1117 |date=20 красавіка 2016 }}</ref> |- | Перапісы 2000-х гадоў | | 8159<ref name="perapis_by_1999">Даныя [[Перапіс у Беларусі 1999|перапісу ў Беларусі (1999)]].</ref> | 808 | 276 | 112 | 97 | 43 | 16 | 48 |} == Знакамітыя беларусы == <div class="references" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Міхал Клеафас Агінскі]] * [[Вікторыя Азаранка]] * [[Ларыса Александроўская]] * [[Святлана Алексіевіч]] * [[Канстанцін Астрожскі]] * [[Радаслаў Астроўскі]] * [[Анатоль Багатыроў]] * [[Максім Багдановіч]] * [[Францішак Багушэвіч]] * [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]] * [[Рыгор Барадулін]] * [[Пятрусь Броўка]] * [[Янка Брыль]] * [[Сымон Будны]] * [[Ігнат Буйніцкі]] * [[Генадзь Бураўкін]] * [[Васіль Быкаў]] * [[Вітольд Бялыніцкі-Біруля]] * [[Алесь Бяляцкі]] * [[Эдвард Вайніловіч]] * [[Астафій Валовіч]] * [[Язэп Варонка]] * [[Зоська Верас]] * [[Соф’я Гальшанская]] * [[Максім Гарэцкі]] * [[Ларыса Геніюш]] * [[Ніл Гілевіч]] * [[Аляксандр Глеб]] * [[Андрэй Андрэевіч Грамыка]] * [[Дар’я Уладзіміраўна Домрачава]] * [[Кіпрыян Жахоўскі]] * [[Зміцер Жылуновіч]] * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]] * [[Вацлаў Іваноўскі]] * [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі]] * [[Уладзімір Васільевіч Кавалёнак|Уладзімір Кавалёнак]] * [[Кастусь Каліноўскі]] * [[Ігнат Канчэўскі]] * [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]] * [[Уладзімір Караткевіч]] * [[Яўхім Фёдаравіч Карскі]] * [[Тадэвуш Касцюшка]] * [[Віктар Уладзіміравіч Кіслы]] * [[Пётр Ільіч Клімук]] * [[Якуб Колас]] * [[Вольга Корбут]] * [[Кандрат Крапіва]] * [[Аркадзь Куляшоў]] * [[Іасафат Кунцэвіч]] * [[Янка Купала]] * [[Васіль Феафілавіч Купрэвіч]] * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] * [[Вацлаў Ластоўскі]] * [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова]] * [[Язэп Лёсік]] * [[Арсень Ліс]] * [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] * [[Антон Луцкевіч]] * [[Ігар Міхайлавіч Лучанок]] * [[Міхась Лынькоў]] * [[Андрэй Макаёнак]] * [[Кірыл Трафімавіч Мазураў]] * [[Галіна Кліменцьеўна Макарава]] * [[Адам Мальдзіс]] * [[Пётр Міронавіч Машэраў]] * [[Іван Мележ]] * [[Паўліна Мядзёлка]] * [[Алег Віктаравіч Навіцкі|Алег Навіцкі]] * [[Сцяпан Некрашэвіч]] * [[Зянон Пазняк]] * [[Пімен Панчанка]] * [[Іпацій Пацей]] * [[Алаіза Пашкевіч]] * [[Барыс Віктаравіч Платонаў]] * [[Войцех Пуслоўскі]] * [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі]] * [[Руслан Салей]] * [[Леў Сапега]] * [[Францыск Скарына]] * [[Соф’я Слуцкая]] * [[Ян Станкевіч]] * [[Стэфанія Станюта]] * [[Ганна Сурмач]] * [[Максім Танк]] * [[Віктар Цімафеевіч Тураў]] * [[Браніслаў Тарашкевіч]] * [[Ян Караль Хадкевіч]] * [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталь Цвірка]] * [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] * [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|Аляксандр Чарвякоў]] * [[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Міхась Чарняўскі]] * [[Кузьма Чорны]] * [[Іван Шамякін]] * [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч]] * [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў]] * [[Віталь Венядзіктавіч Шчэрба]] * [[Рыгор Раманавіч Шырма]] * [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] * [[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Іван Якубоўскі]] * [[Яўгенія Янішчыц]] </div> == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Інкарпарацыя: Літоўская правінцыя ў падзелах Рэчы Паспалітай / Я. К. Анішчанка. — Мінск : Хурсік, 2003. — 470 с. * ''[[Васіль Кірылавіч Бандарчык|Бандарчык, В. К.]]'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. / В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.] ; АН Беларусі. [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы]]. — Мінск : Беларус. навука, 1995. — Т. 1 : Прамысловыя і рамесныя заняткі. — 350 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 1997. — Т. 2 : Дойлідства. — 389 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 3 : Гісторыя этналагічнага вывучэння. — 433 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; АН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё. — 2001. — 433 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2001. — Т. 5 : Сям’я. — 374 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2002. — Т. 6 : Грамадскія традыцыі. — 606 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2004. — Т. 7 : Вусная паэтычная творчасць. — 586 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]] [і інш.] ; НАН Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2005. — Т. 8 : Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. — 351 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.] ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2006. — Т. 9 : Антрапалогія. — 575 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.] ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2007. — Т. 10 : Славянскія этнакультурныя традыцыі. — 514 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. [[Аляксандр Іванавіч Лакотка|А. І. Лакотка]] і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск: Беларус. навука, 2008. — Т. 11 : Музыка. — 700 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2009. — Т. 12 : Экраннае мастацтва. — 687 с. * Беларусы : у 13 т. / рэдкал.: М. Ф. Піліпенка [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка і інш. ; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларуская навука, 2012. — Т. 13 : Тэатральнае мастацтва. — 758 с. * Беларусы : сучасныя этнакультурныя працэсы / Г. І. Каспяровіч [і інш.]; рэдкал.: А. І. Лакотка [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мінск : Беларус. навука, 2009. — 605 с. * Белоруссия // Географическо-статистический словарь Российской империи / сост. П. Семенов; Русское географическое общество. — Санкт-Пецярбург : Тип. В. Безобразова, 1863. — Т. I. — С. 371. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Белая Русь / А. Белы // [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае : энцыкл. : у 2 т.]] — Мінск , 2006. — Т. 1. — С. 306—308. * ''[[Алесь Белы|Белы, А.]]'' Хроніка «Белай Русі»: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы / А. Белы. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2000. — 238 с. — ISBN 985-6599-12-1 * ''[[Валянціна Мікалаеўна Бялявіна|Бялявіна, В. М.]]'' Жаночы касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, [[Любоў Васілеўна Ракава|Л. В. Ракава]]. — Мінск : Беларусь, 2007. — 350 с. * ''Бялявіна, В. М.'' Мужчынскі касцюм на Беларусі / В. М. Бялявіна, [[Любоў Васілеўна Ракава|Л. В. Ракава]]. — Мінск : Беларусь, 2007. — 303 с. * ''[[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Булыка, А. М.]]'' Мова выданняў Францыска Скарыны / А. М. Булыка, А. І. Жураўскі, У. М. Свяжынскі; АН БССР.І-т мовазнаўства імя Я.Коласа; Рэд. А. І. Жураўскі. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 253 с. * ''[[Змітрок Бядуля|Бядуля, З.]]'' Збор твораў : у 5 т. / Змітрок Бядуля; аўт. прадм. В. Каваленка. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — Т. 1. Вершы, паэмы. — 407 с. * ''Вайткявичус, В.'' [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf Нестереотипный взгляд на культуру восточнолитовских курганов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305110625/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/1793/1/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BA%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8E%D1%81%20%D0%92.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} // Працы гістарычнага факультэта БДУ. Навук. зборнік. — Вып. 3. — Мн., 2008. — С. 180—188. * ''Вуглік, І. Р.'' Матэрыяльная культура і быт беларусаў у XVII—XVIII стст. : вучэб.-метад. дапаможнік / І. Р. Вуглік. — Мінск : БДПУ, 2005. — 114 с. * ''Ганчарук, І. Г.'' Рымска-каталіцкая царква на Беларусі / І. Г. Ганчарк, В. В. Грыгор’ева, А. М. Філатава, Э. С. Ярмусік // Рэлігія і царква на Беларусі : Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. А. А. Глекаў. — Мінск : БелЭн, 2001. — С. 280—283. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — 416 с. * Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Вышэйшая школа, 2003. — Ч. 2. Люты 1917 г. — 2002 г. — 472 с. * Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — Т. 2: Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — 688 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2004. — Т. 3: Беларусь у часы Рэчы Паспалітай (XVII—XVIII ст.) / Ю. Бохан [і інш.]. — 344 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2005. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.) / [[Міхаіл Восіпавіч Біч|М. Біч]] [і інш.]. — 519 с. * Гісторыя Беларусі : у 6 т. / рэдкал.: М. Касцюк (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2007. — Т. 5: Беларусь у 1917—1945 гг. / А. Вабішчэвіч [і інш.]. — 616 с. * Гісторыя беларускай дзяржаўнасці ў канцы XVIII ст. — пачатку XXI ст.: у 2-х кн. / [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Каваленя]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — Кн. 1. — 584 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 1. Даўняя літаратура, XI — першая палова XVIII стагоддзя. — 909 с. * Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў: у 2 т. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. Мархель, В. Чамярыцкі — Мінск: Беларус. навука, 2010. — 3-е выд., выпраўленае. — Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — 582 с. * Грамадскі быт і культура гарадскога насельніцтва Беларусі / [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш.]; навук. рэд. В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 248 с. * Грамадскі быт і культура сельскага насельніцтва Беларусі / В. К. Бандарчык [і інш.]; навук. рэд. В. К. Бандарчык. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 256 с. * ''[[Рэгіна Антонаўна Грыгор'ева|Григорьева, Р. А.]]'' Белорусы / Р. А. Григорьева, Т. Б. Варфоломеева, А. Г. Шешкен // Большая Российская энциклопедия: в 30 т. / Председатель Науч.-ред совета Ю. С. Осипов. Отв. ред. С. Л. Кравец. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 2005. — Т. 3. «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — С. 260—262. * ''[[Рэгіна Антонаўна Грыгор'ева|Григорьева, Р. А.]]'' Белорусы / Р. А. Григорьева // Народы России: энциклопедия / Гл. ред. [[Валерый Аляксандравіч Цішкоў|В. А. Тишков]] ; Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН. — Москва : Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 110—113. * ''[[Майсей Якаўлевіч Грынблат|Гринблат, М. Я.]]'' Белорусы. Очерки происхождения и этнической истории / М. Я. Гринблат. — Минск : Наука и техника, 1968. — 288 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 377—382. * ''[[Аркадзь Іосіфавіч Жураўскі|Жураўскі, А. І.]]'' Беларуская мова / А. І. Жураўскі // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 56—58. * ''Казлоў, Л. Р.'' Беларусь на сямі рубяжах / Л. Р. Казлоў, [[Анатоль Кірылавіч Цітоў|А. К. Цітоў]]. — Мінск : Беларусь, 1993. — 71 с. * Канфесіі на Беларусі (к. XVIII—XX ст.) / В. В. Грыгор’ева [і інш.]; навук. рэд. У. І. Навіцкі. — Мінск : Экаперспектыва, 1998. — 340 с. * ''Карскі, Я.'' Беларусы / Яўхім Карскі. — Мінск : Бел. кнігазбор, 2001. — 637 с. * ''[[Павел Рыгоравіч Казлоўскі|Козловский, П. Г.]]'' Магнатское хозяйство Белоруссии во второй половине XVIII в.: центральная и западная зоны / П. Г. Козловский. — Минск : Наука и техника, 1974. — 182 с. * ''[[Аляксандр Іванавіч Лакотка|Лакотка, А. І.]]'' Народнае дойлідства / А. І. Лакотка. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — 200 с. * ''[[Алег Латышонак|Латышонак, А.]]'' Гісторыя Беларусі ад сярэдзіны XVIII — да пачатку ХХІ ст. / А. Латышонак, Я. Мірановіч. — Вільня-Беласток : Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 368 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс, А.]]'' Беларуская ідэя ў кантэксце адраджэння славян. 20-90-я гады XIX стагоддзя / А. Ліс // Цяжкая дарога свабоды: артыкулы, эцюды, партрэты / А. Ліс. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1994. — С. 3—27. * ''[[Дзяніс Васілевіч Лісейчыкаў|Лісейчыкаў, Д. В.]]'' Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель: 1720—1839 гг. / Д. В. Лісейчыкаў. — Мінск : Медысонт, 2011. — 198 с. * ''[[Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка|Мажэйка, З. Я.]]'' Народная музыка / З. Я. Мажэйка, І. Д. Назіна // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 346—347. * ''[[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|Мальдзіс, А.]]'' Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі / А. Мальдзіс. — Мінск : Лімарыус, 2001. — 384 с. * ''Манак, Б. А.'' Насельніцтва Беларусі: рэгіянальныя асаблівасці развіцця і рассялення / Б. А. Манак. — Мінск : Універсітэцкае, 1992. — 176 с. * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' Людзі даўняй Беларусі: этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы (Х—XVII ст.). — Магілёў, 2003. * ''[[Аляксей Ігнатавіч Мікуліч|Мікуліч, А. І.]]'' Беларусы ў генетычнай прасторы: Антрапалогія этнасу / А. І. Мікуліч. — Мінск : Тэхналогія, 2005. — 138 с. * ''[[Дарота Міхалюк|Міхалюк, Д.]]'' Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918—1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці / Нав. рэд. С. Рудовіч; пер. з польск. А. Пілецкі. — Смаленск : Інбелкульт, 2015. — 496 с. * Народы России. Белорусы и поляки / Издание «Досуг и дело». — Санкт-Пецярбург : Общественная польза, 1878. — 68 с. * Нарысы па гісторыі беларускай мовы : Дапаможнік для студэнтаў ВНУ / Рэдкал.: [[Пятро Глебка|П. Ф. Глебка]] і [і інш.] ; АН Беларускай ССР. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа. — Мінск : Вучпедвыд БССР, 1957. — 450 с. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' [https://www.vln.by/node/42 Беларусы: станаўленне этнасу і «национальная идея»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220304215534/https://www.vln.by/node/42 |date=4 сакавіка 2022 }} / В. Насевіч // Белоруссия и Россия: общества и государства. — Москва : Права человека, 1998. — С. 11-30. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' Беларусы: станаўленне этнасу і нацыянальная ідэя. — Смаленск: Інбелкульт, 2015. — 526 с. * ''[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч, В.]]'' [http://vln.by/node/174 Основные вехи этногенеза белорусов] / В. Насевіч // Предыстория беларусов с древнейших времен до XIII века / Составл., перевод, научное редактир. А. Е. Тараса. — Минск: Харвест, 2010. — С. 467—507. * ''Насытка, Я.'' «Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. / Я. Насытка // Беларуская мінуўшчына. — 1994. — № 4. — С. 11—15. * Нацыянальны атлас Беларусі / Складз. і падрыхт. да друку Рэсп. унітарн. прадпрыемствам «Белкартаграфія» у 2000—2002 гг., Гал. рэдкал. М. У. Мясніковіч (старшыня) і інш. — Мінск : Белкартаграфія, 2002. — 292 с. * ''Петров, Н. И.'' Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края / Н. И. Петров. — Санкт-Пецярбург : Тип. Тов. «Общественная польза», 1890. — 585 с. [http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129015141/http://www.runivers.ru/lib/book4334/52989/ |date=29 лістапада 2014 }} * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Пилипенко, М. Ф.]]'' Этнография Беларуси / М. Ф. Пилипенко. — Минск: Вышэйшая школа, 1981. — 192 с. * ''Попкова, А.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf На принципах равноправия. Эффективные схемы государственно-частного партнерства в Республике Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191957/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_946478.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / А. Попкова // Беларуская думка. — 2013. — № 10. — С. 71—75. * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Раманюк|Раманюк, М.]]'' Беларускія народныя крыжы / М. Раманюк; рэд., уклад. і мастак [[Дзяніс Міхайлавіч Раманюк|Д. Раманюк]]; газета «Наша Ніва». — Вільня : Наша Ніва, 2000. — 222 с. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_28.pdf «Адных бацькоў сыны»: праблема этнічнага адзінства беларусаў у канцы XVIII — пачатку ХХ ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2020. — Вып. 28. — С. 318—323. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2021. — Вып. 30. — С. 295—301. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_27.pdf Статус Беларусі ў свядомасці мясцовых каталіцкіх дваран-кансерватараў канца XIX — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2020. — Вып. 27. — С. 337—342. * ''Реклю, Э.'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf Россия европейская и азиатская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303211904/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01004461306?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} : в 2 т. / Э. Реклю. — Т. 1. Европейская Россия. До Урала. — Санкт-Петербург : А. Ильин, 1883. — 700 с. * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. * ''[[Сусана Міхайлаўна Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / С. М. Самбук; ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * ''[[Яўген Міхайлавіч Сахута|Сахута, Я. М.]]'' Народнае мастацтва / Я. М. Сахута. — Мінск : Беларуская навука, 2015. — 180 с. * ''Сементовский, А.'' Этнографический обзор Витебской губернии / А. Сементовский. — Санкт-Петербург : Тип. Н. Хана. — 1872. — 69 с. * ''[[Уладзімір Мітрафанавіч Свяжынскі|Свяжынскі, У.]]'' Беларуская мова / У. Свяжынскі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т.1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 300—301. * ''[[Наталля Уладзіміраўна Сліж|Сліж, Н.]]'' Статус жанчыны-шляхцянкі ў ВКЛ (XVI—XVIII стст.) / Н. Сліж // Беларускі гістарычны часопіс. — 1996. — № 4. — С. 57—66. * ''[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр, Т.]]'' Рэканструкцыя нацый: Польшча, Украіна, Літва і Беларусь, 1569—1999 / Тымаці Снайдэр; пер. з англ. М. Раманоўскага і В. Калацкай; навук. рэд. Г. Сагановіч. — Мінск : Медысонт, 2010. — 421 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Лідзія Іванаўна Цягака|Тегако, Л. И.]]'' Антропология белорусского Полесья: демография, этническая история, генетика / Л. И. Тегако, А. И. Микулич, И. И. Саливон. — Минск. — 1978. * ''Терешкович, П. В.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ceraskowich/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F._%D0%92._%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%A5%D0%86%D0%A5_-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2..html Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110812160849/http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/ceraskowich/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F._%D0%92._%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8_%D0%A5%D0%86%D0%A5_-_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2..html |date=12 жніўня 2011 }} / П. В. Терешкович. — Минск : БГУ, 2004. — 233 с. [http://pawet.net/files/ceraskowich.pdf] * Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси / Нац. акад. наук Беларуси. Ин-т языкознания им. Я. Коласа, Бел. респ. фонд фундамент. исслед. ; под ред. А. Н. Булыко, Л. П. Крысина. — Минск : Беларуская навука, 1999. — 246 с. * ''[[Віталь Товіевіч Траццякоў|Третьяков, В.]]'' [https://elibrary.com.ua/m/articles/view/КРУШЕНИЕ-СССР-И-ВОЗРОЖДЕНИЕ-РОССИИ Крушение СССР и возрождение России] / В. Третьяков // Политический класс. — 2006. — № 12. — С. 16—29. * ''[[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Улащик, Н. Н.]]'' Предпосылки крестьянской реформы в 1861 г. в Литве и Западной Белоруссии / Н. Н. Улащик. — Москва : Наука, 1965. — 480 с. * ''[[Віктар Стэфанавіч Цітоў|Титов, В. С.]]'' Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов, XIX ― начало XX в. / В. С. Титов ; АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. ― Минск : Наука и техника, 1983. — 152 с. * ''[[Вольга Яўгенаўна Фадзеева|Фадзеева, В. Я.]]'' Аброчныя тканіны / В. Я. Фадзеева // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 16. * ''[[Вольга Яўгенаўна Фадзеева|Фадзеева, В. Я.]]'' Ручнік / В. Я. Фадзеева // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437. * Фізічная культура і спорт у 1945—1974 // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. — Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мінск : Бел. Сав. Эн., 1975. — С. 368—370. * ''[[Анатоль Сямёнавіч Фядосік|Фядосік, А. С.]]'' Народная паэтычная творчасць / А. С. Фядосік // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 347—349. * ''[[Віктар Стэфанавіч Цітоў|Цітоў, В. С.]]'' Этнаграфічная спадчына: Беларусь: Краіна і людзі / В. С. Цітоў. — 2-ое выд. — Мінск : Беларусь, 2001. — 208 с. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквин, И. В.]]'' Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) / И. В. Чаквин, П. В. Терешкович // Советск. этнография. — 1990. — № 6. — С. 42—54. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' Беларусы / І. Чаквін // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя : у 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) [і інш.]; Маст. З. Э. Герасімовіч. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 303—305. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І. У.]]'' Беларусы / І.У Чаквін, П. У. Церашковіч // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 1993. — Т. 1: А — Беліца. — С. 464—481. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І. У.]]'' Беларусы / І. У. Чаквін, [[Галіна Іванаўна Каспяровіч|Г. І. Каспяровіч]] // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 59—77. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' [http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf |date=29 лістапада 2014 }} / І. Чаквін // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. — Мінск : ННАЦ імя Ф. Скарыны, 1997. — Ч. 1. — С. 37—42. * ''[[Юлія Міхайлаўна Чурко|Чурко, Ю. М.]]'' Народны танец / Ю. М. Чурко // Этнаграфія беларусаў: Энцыкл. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 352—354. * ''[[Леў Мікалаевіч Шакун|Шакун, Л. М.]]'' Гісторыя беларускай літаратурнай мовы / Л. М. Шакун. — Мінск : Выд-ва М-ва вышэйш., сярэд.спец. і праф.адукацыі БССР, 1963. — 339 с. * ''Ширяев, Е. Е.'' Беларусь: Русь Белая, Русь Черная и Литва в картах / Е. Е. Ширяев. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 119 с. * ''[[Захар Шыбека|Шыбека, З.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі (1795—2002) / З. Шыбека. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2003. — 490 с. * ''[[Родрыг Фёдаравіч Эркерт|Эркерт, Р. Ф.]]'' [http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf Взгляд на историю и этнографию западных губерний России : (с атласом)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303234943/http://dlib.rsl.ru/loader/view/01003543776?get=pdf |date=3 сакавіка 2016 }} / [соч.] Полк. Р. Ф. Эркерта. — Санкт-Петербург : тип. Дома призрения малолет. бедных, 1864. — 72 с. * Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя / [[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]] [і інш]. — Мінск : Навука і тэхніка, 1985. — 215 с. * Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. [[Іван Пятровіч Шамякін|І. П. Шамякін]] [і інш.]. — Мінск : БелСЭ, 1989. — 575 с. * Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве : вучэб.-метад. дапам. / [[Тадэвуш Антонавіч Навагродскі|Т. А. Навагродскі]] [і інш.]. — Мінск : Беларускі дзяржаўны універсітэт, 2009. — 335 с. * ''[[Цэзары Кукла|Kuklo, C.]]'' Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej / C. Kuklo. — Warszawa : DiG, 2009. — 525 s. * ''[[Алег Юр’евіч Латышонак|Łatyszonek, O.]]'' Od rusinów białych do białorusinów. U źrodeł białoruskiej idei narodowej / O. Łatyszonek. — Białystok : Wyd-wo uniwersytetu w Białymstoku, 2006. — 390 s. * ''[[Марыуш Маркевіч|Markiewicz, M.]]'' Historia Polski 1492—1795 / M. Markiewicz. — 2-e wyd. — Kraków : Wyd-wo Literackie, 2006. — 760 s. * ''[[Рышард Радзік|Radzik, R.]]'' Między zbiorowością etniczną a wspolnotą narodową. Białorusini na tle przemian narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej XIX stulecia / R. Radzik; red. E. Muszyńska. — Lublin : Uniwersytet M. Curie-Skłodowskiej, 2000. — 301 s. * ''[[Марыян Здзяхоўскі|Zdziechowski, M.]]'' Edward Woyniłłowicz w ostatnich latach swego życia. Tragedja kresów / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 57—85. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/en/USL/rite-of-the-kalyady-tsars-christmas-tsars-00308 Rite of the Kalyady Tsars (Christmas Tsars)] // unesco.org * [http://livingheritage.by Жывая спадчына Беларусі] // livingheritage.by * [http://news.tut.by/culture/466853.html Шедевры народного творчества в музее белорусского народного искусства в «Раубичах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200716013653/http://news.tut.by/culture/466853.html |date=16 ліпеня 2020 }} // tut.by * ''[[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў, М.]]'' [http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-4.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Беларускі нацыянальны стыль] // budzma.by * ''[[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў, М.]]'' [http://budzma.by/news/styl-yak-faktar-identychnasci-chastka-5-zaklyuchnaya.html Стыль як фактар ідэнтычнасці. Арнамент] // budzma.by * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' [http://www.sb.by/obshchestvo/article/a-khto-tam-idze-165992.html А хто там ідзе?] / І. Марзалюк // Беларусь сегодня. — 2014. — № 116. * [[Армен Сяргеевіч Сардараў|Армен Сардаров]] [http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html : Комфорт, красота и безопасность актуальны и для отдельного дома, и для целой страны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }} * [https://www.sb.by/articles/chto-i-sledovalo-pokazat.html Зубр, аист, василек. Какие культурные символы нас объединяют — узнали у профессора БГУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150806033750/http://realty.ej.by/reconstruction/2015/07/20/armen-sardarov-komfort-krasota-i-bezopasnost-aktualny-i-dlya.html |date=6 жніўня 2015 }} // ej.by {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларусы}} {{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Беларусы| ]] [[Катэгорыя:Народы Беларусі]] [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія славяне]] icryazlqpca14gyoceu56xdvk9721uh 0 15017 5140718 5029829 2026-05-12T13:40:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140718 wikitext text/x-wiki [[Файл:Solar System true color.jpg|міні|Сонечная сістэма (маштаб не захаваны)]] '''Сонечная сістэма''' — [[зорная сістэма]], якая складаецца з [[Сонца]] і яго [[планетная сістэма|планетнай сістэмы]] і якая ўключае ў сябе ўсе натуральныя [[касмічныя аб'екты]], якія абарочваюцца вакол Сонца: [[планета|планеты]] і іх [[Спадарожнік (космас)|спадарожнікі]], а таксама малыя целы — [[астэроід]]ы, [[метэароід]]ы, [[камета|каметы]], [[касмічны пыл]]. У Сонцы сканцэнтравана пераважная частка ўсёй масы сістэмы (каля 99,866 %), яно ўтрымлівае сваім прыцягненнем планеты і іншыя целы, якія належаць да Сонечнай сістэмы. Чатыры найбуйнейшыя аб'екты — газавыя гіганты — складаюць 99 % астатняй масы (пры гэтым большая частка прыпадае на [[планета Юпітэр|Юпітэр]] і [[Сатурн (планета)|Сатурн]] — каля 90 %). == Склад і структура == === Сонца === Цэнтральным аб'ектам Сонечнай сістэмы з'яўляецца [[Сонца]] — зорка [[Галоўная паслядоўнасць|галоўнай паслядоўнасці]], [[жоўты карлік]] [[спектральны клас|спектральнага класа]] G2V. Сонца ўтрымлівае сваім прыцягненнем планеты і іншыя целы, што належаць да яе. === Планеты, спадарожнікі планет, карлікавыя планеты === Большасць буйных аб'ектаў, якія абарочваюцца вакол Сонца, рухаюцца практычна ў адной плоскасці, названай плоскасцю [[Экліптыка|экліптыкі]]. Да Сонечнай сітэмы належаць: :планеты зямной групы: :* [[планета Меркурый|Меркурый]] :* [[планета Венера|Венера]] :* [[Планета Зямля|Зямля]] :* [[планета Марс|Марс]] : планеты-гіганты: :* [[планета Юпітэр|Юпітэр]] :* [[Планета Сатурн|Сатурн]] :* [[планета Уран|Уран]] :* [[планета Нептун|Нептун]] Усе планеты і большасць іншых аб'ектаў абарочваюцца вакол Сонца ў адным кірунку з вярчэннем Сонца (супраць гадзіннікавай стрэлкі, калі глядзець з боку паўночнага полюса Сонца). Ёсць выключэнні, такія як [[камета Галея]]. Самай вялікай кутняй хуткасцю валодае [[Планета Меркурый|Меркурый]] — ён паспявае здзейсніць поўны абарот вакол Сонца ўсяго за 88 зямных сутак. А для самой аддаленай планеты — [[планета Нептун|Нептуна]] — перыяд абароту складае 165 зямных гадоў. Большая частка планет круціцца вакол сваёй восі ў той жа бок, што і абарочваецца вакол Сонца. Выключэнні складаюць [[Венера (планета)|Венера]] і [[планета Уран|Уран]], прычым Уран круціцца практычна «лежачы на боку» (нахіл восі каля 90°). Для нагляднай дэманстрацыі кручэння выкарыстоўваецца спецыяльны прыбор — [[тэлурый]]. Шматлікія мадэлі Сонечнай сістэмы ўмоўна паказваюць арбіты планет праз роўныя прамежкі, аднак у рэчаіснасці, за малым выключэннем, чым далей планета або пояс ад Сонца, тым большая адлегласць паміж яе арбітай і арбітай папярэдняга аб'екта. Напрыклад, Венера прыблізна на 0,33 а. а. далей ад Сонца, чым Меркурый, у той час як Сатурн на 4,3 [[Астранамічная адзінка|а. а.]] далей Юпітэра, а Нептун на 10,5 а. а. далей Урана. Былі спробы вывесці карэляцыі паміж арбітальнымі адлегласцямі (напрыклад, правіла Тыцыуса — Бодэ), але ні адна з тэорый не стала агульнапрынятай. Арбіты аб'ектаў вакол Сонца апісваюцца [[Законы Кеплера|законамі Кеплера]]. Згодна з імі, кожны аб'ект абарочваецца па эліпсу, у адным з фокусаў якога знаходзіцца Сонца. У больш блізкіх да Сонца аб'ектаў (з меншай вялікай паўвоссю) большая вуглавая хуткасць вярчэння, таму карацей перыяд абароту (год). На эліптычнай арбіце адлегласць аб'екта ад Сонца змяняецца на працягу яго года. Бліжэйшы да Сонца пункт арбіты аб'екта называецца [[перыгелій]], найбольш аддалены — [[афелій]]. Кожны аб'ект рухаецца хутчэй за ўсё ў сваім перыгеліі і павольней за ўсё ў афеліі. Арбіты планет блізкія да круга. Большасць планет Сонечнай сістэмы валодаюць уласнымі падначаленымі сістэмамі. Многія акружаны [[Спадарожнік (космас)|спадарожнікамі]], некаторыя са спадарожнікаў па памеры пераўзыходзяць Меркурый. Большасць буйных спадарожнікаў знаходзяцца ў сінхронным вярчэнні, з адным бокам, пастаянна павернутым да планеты. Чатыры найбуйнейшыя планеты — газавыя гіганты, валодаюць таксама кольцамі, тонкімі палосамі маленькіх часціц, якія абарочваюцца па вельмі блізкіх арбітах практычна ва ўнісон. [[Карлікавая планета]] — аб'ект шарападобнай формы, які рухаецца па геліяцэнтрычнай арбіце, але які не расчысціў прылеглую прастору. === Малыя целы Сонечнай сістэмы === {{main|Малыя целы Сонечнай сістэмы}} Цела Сонечнай сістэмы, якое абарачаецца вакол Сонца і не з’яўляецца планетай, карлікавай планетай ці іх спадарожнікам, называюць малым целам. Да малых цел Сонечнай сістэмы адносяцца: [[астэроіды]] (малыя планеты), метэорныя і метэарытныя целы, [[камета|каметы]]. Арбіты планет блізкія да круга, але многія каметы, астэроіды і аб'екты пояса Койпера маюць моцна выцягнутыя эліптычныя арбіты. [[Камета|Каметы]] і аб'екты [[Пояс Койпера|пояса Койпера]] часта валодаюць вялікімі вугламі нахілу да гэтай плоскасці. == Арбітальны рух і сутачнае вярчэнне планет == === Арбітальны рух планет === Усе планеты абарочваюцца вакол Сонца ў адным кірунку, па эліптычных арбітах з невялікім [[эксцэнтрысітэт]]ам і малым нахілам да [[Плоскасць экліптыкі|плоскасці экліптыкі]], г. зн. плоскасці арбіты Зямлі. Самай вялікай [[вуглавая хуткасць|вуглавой хуткасцю]] валодае Меркурый, які робіць поўны абарот за 88 зямных сутак. Для самай далёкай нармальнай планеты — [[Планета Нептун|Нептуна]] — арбітальны перыяд складае 165 гадоў. Плутон, які раней лічыўся планетай, мае анамальна вялікія значэнні эксцэнтрысітэту (0,25) і нахілу арбіты (17,1°). У выніку, каля [[перыгелій|перыгелія]] ён апынаецца бліжэй да Сонца, чым Нептун. Арбітальны рух Плутона і Нептуна знаходзіцца ў [[рэзананс]]е 2:3 — два абарачэнні Плутона адпавядаюць часу трох абаротаў Нептуна. === Сутачнае вярчэнне планет === Большая частка планет верціцца вакол сваёй восі ў такім самым кірунку, што і іх рух вакол Сонца. Выняткамі з’яўляюцца [[Планета Венера|Венера]] і [[Планета Уран|Уран]], прычым Уран верціцца амаль «на боку», г. зн. перпендыкулярна плоскасці арбіты. === Параўнальная табліца асноўных параметраў планет === Усе параметры ніжэй паказаныя адносна іх значэнняў для Зямлі: {| class="toccolours" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" style="text-align: center; border-collapse: collapse;" |+ align="bottom" style="text-align: left;" | ^* Абсалютныя значэнні прыведзеныя ў артыкуле [[Планета Зямля|Зямля]].<br /> ^**Планета верціцца ў кірунку, процілеглым яе арбітальнаму руху.<br /> ^***Пасля адкрыцця ў 1930 годзе [[Міжнародны астранамічны саюз|Міжнародны Астранамічны Саюз]] класіфікаваў Плутон як планету. Аднак у 2006 г. Плутон быў пазбаўлены гэтага статусу і перакласіфікаваны ў малыя планеты. |- bgcolor="#ccccff" ! Планета ! Экватарыяльны<br />дыяметр<br />(зямных дыяметраў) ! Маса<br />(зямных мас) ! Арбітальны<br />радыус<br />([[астранамічная адзінка|а. а.]]) ! Арбітальны<br />перыяд<br />(гадоў) ! Суткі<br />(зямных сутак) ! [[Спадарожнік (космас)|Спадарожнік]]і |- | [[Планета Меркурый|Меркурый]] | align="center" | 0,382 | align="center" | 0,06 | align="center" | 0,38 | align="center" | 0,241 | align="center" | 58,6 | align="center" | няма |- | [[Планета Венера|Венера]] | align="center" | 0,949 | align="center" | 0,82 | align="center" | 0,72 | align="center" | 0,615 | align="center" | 243^** | align="center" | няма |- | [[Планета Зямля|Зямля]]^* | align="center" | 1,00 | align="center" | 1,00 | align="center" | 1,00 | align="center" | 1,00 | align="center" | 1,00 | align="center" | [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|1]] |- | [[Планета Марс|Марс]] | align="center" | 0,53 | align="center" | 0,11 | align="center" | 1,52 | align="center" | 1,88 | align="center" | 1,03 | align="center" | [[Спадарожнікі Марса|2]] |- | [[Планета Юпітэр|Юпітэр]] | align="center" | 11,2 | align="center" | 318 | align="center" | 5,20 | align="center" | 11,86 | align="center" | 0,414 | align="center" | [[Спадарожнікі Юпітэра|63]] |- | [[Планета Сатурн|Сатурн]] | align="center" | 9,41 | align="center" | 95 | align="center" | 9,54 | align="center" | 29,46 | align="center" | 0,426 | align="center" | [[Спадарожнікі Сатурна|60]] |- | [[Планета Уран|Уран]] | align="center" | 3,98 | align="center" | 14,6 | align="center" | 19,22 | align="center" | 84,01 | align="center" | 0,718^** | align="center" | [[Спадарожнікі Урана|27]] |- | [[Планета Нептун|Нептун]] | align="center" | 3,81 | align="center" | 17,2 | align="center" | 30,06 | align="center" | 164,79 | align="center" | 0,671 | align="center" | [[Спадарожнікі Нептуна|13]] |- | [[малая планета Плутон|Плутон]]^*** | align="center" | 0,24 | align="center" | 0,0017 | align="center" | 39,5 | align="center" | 248,5 | align="center" | 6.5^** | align="center" | [[Спадарожнікі Плутона|3]] |} [[Выява:Solar system scale.jpg|thumb|upright=2|center|Прыблізныя суадносіны памераў планет і Сонца]] == Паходжанне Сонечнай сістэмы == {{Асноўны артыкул|Паходжанне Сонечнай сістэмы}} Паводле сучаснай думкі, Сонечная сістэма сфарміравалася каля 5 мільярдаў гадоў таму ў выніку акрэцыі газапылавога воблака. Ідэя аб утварэнні Сонца і планет з рэчыва адзінай газавай туманнасці ўпершыню была сфармулявана [[І. Кант]]ам у 1755 г. і дапрацавана [[П’ер-Сімон Лаплас|П. Лаплас]]ам у 1796 г. Паводле гэтай гіпотэзы, Сонечная сістэма ўтварылася з вярчальнага гарачага газавага воблака, якое сціскалася пад уздзеяннем гравітацыі і распадалася на фрагменты. Аднак гэта гіпотэза была непераканаўчай з-за мноства супярэчнасцей. Астрафізік [[Джэймс Джынс]] у 1919 г. прапанаваў гіпотэзу, паводле якой планетнае рэчыва было «вырванае» з Сонца пад уздзеяннем зоркі, якая блізка прайшла ад яго. Вырванае сонечнае рэчыва распалася на асобныя часткі, з якіх утварыліся планеты. Даныя фізіка-хімічных даследаванняў метэарытаў і зямных парод падказвалі, што гэтыя целы ўтварыліся не з газавых згусткаў, а з цвёрдага рэчыва. У 1944 г. сістэматычнай распрацоўкай тэорыі ўтварэння планет з цвёрдых часцінак калясонечнага дапланетнага воблака заняўся [[Ота Юльевіч Шміт|О. Шміт]]. Гэтая тэорыя развіваецца і ў наш час. == «Адкрыццё» і даследаванне Сонечнай сістэмы == Тая акалічнасць, што назіраць рухі нябесных свяцілаў чалавек быў вымушаны з паверхні, якая верціцца вакол сваёй восі і рухаецца па арбіце Зямлі, на працягу шматлікіх стагоддзяў перашкаджала ўсведамленню структуры Сонечнай сістэмы. [[Рух Сонца і планет па нябеснай сферы|Бачныя рухі Сонца і планет]] успрымаліся як іх сапраўдныя рухі вакол нерухомай Зямлі. === Геацэнтрычная і геліяцэнтрычная сістэмы === На працягу доўгага часу панавальнай была ''геацэнтрычная'' мадэль, у адпаведнасці з якой у цэнтры сусвету нерухомая Зямля, а вакол яе па досыць складаных законах рухаюцца ўсе нябесныя целы. Найбольш падрабязна гэтая сістэма была распрацавана [[Клаўдзій Пталамей|Пталамеем]] (адсюль «пталамеева сістэма»); у гэтым выглядзе яна дазваляла з даволі высокай дакладнасцю апісваць назіраныя рухі свяцілаў. Найважнейшы прарыў у разуменні сапраўднай будовы Сонечнай сістэмы адбыўся ў [[16 стагоддзе|XVI стагоддзі]], калі [[Мікалай Капернік]] распрацаваў ''геліяцэнтрычную'' сістэму свету. У яе аснове ляжалі наступныя цверджанні: * у цэнтры сусвету знаходзіцца Сонца, а не Зямля; * шарападобная Зямля круціцца вакол сваёй восі, і гэта кручэнне тлумачыць уяўны сутачны рух усіх свяцілаў; * Зямля, як і ўсе іншыя планеты, круцiцца вакол Сонца па акружнасці, і гэта кручэнне тлумачыць бачны рух Сонцы сярод зорак; * усё рухі ўяўляюцца ў выглядзе камбінацыі раўнамерных кругавых рухаў; * уяўныя [[прамы рух планеты|прамыя]] і [[папятны рух планеты|папятныя]] рухі планет належаць не ім, а Зямлі. == Галактычная арбіта == [[Выява:Milky way galaxy bel.png|thumb|upright=1.5|right|Становішча Сонца ў нашай Галактыцы]] Сонечная сістэма з’яўляецца часткай [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] — спіральнай [[галактыка|галактыкі]], якая мае дыяметр каля 30 тысяч [[парсек]] (або 100 тысяч [[светлавы год|светлавых гадоў]]) і складаецца з прыблізна 200 мільярдаў зорак. Мы жывем недалёка ад плоскасці сіметрыі галактычнага дыску (на 20—25 парсекаў вышэй, «паўночней» за яго) і на адлегласці каля 8 тысяч парсекаў (27 тысяч светлавых гадоў) ад галактычнага цэнтра (т. ч. практычна на паўдарогі ад цэнтра Галактыкі да яе краю), на ўскраіне [[рукаў Арыёна|рукава Арыёна]] — аднаго з [[спіральны рукаў|спіральных рукавоў]] Млечнага Шляху. Сонца круціцца вакол галактычнага цэнтра па амаль кругавой арбіце з хуткасцю каля 220 км/г і робіць поўнае абарачэнне за 226 мільёнаў гадоў. Гэты прамежак часу завецца ''галактычным годам''. Акрамя кругавога руху па арбіце, Сонечная сістэма робіць вертыкальныя ваганні адносна галактычнай плоскасці, перасякаючы яе кожныя 30—35 мільёнаў гадоў і апыняючыся то ў паўночным, то ў паўднёвым галактычным паўшар'і.<ref name="Ask an astronomer">[http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=402 Ask an astronomer]</ref><ref>[http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/diskdyn.html Dynamics in Disk Galaxies]</ref><ref name="Galactic Dynamics">{{Cite web |url=http://www.astro.utu.fi/%7Ecflynn/galdyn/lecture9.html |title=Galactic Dynamics |access-date=17 ліпеня 2008 |archive-date=9 кастрычніка 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061009215948/http://www.astro.utu.fi/%7Ecflynn/galdyn/lecture9.html |url-status=dead }}</ref> == Сонечная сістэма і міжзоркавае рэчыва == Міжзоркавае асяроддзе ў наваколлях Сонечнай сістэмы неаднароднае. Назіранні паказваюць, што Сонца рухаецца з хуткасцю каля 25 км/с скрозь [[Мясцовае міжзоркавае воблака]] і можа пакінуць яго на працягу наступных 10 тысяч гадоў. Вялікую ролю ва ўзаемадзеянні Сонечнай сістэмы з міжзоркавым рэчывам грае [[сонечны вецер]]. Наша планетная сістэма існуе ў вельмі разраджанай «атмасферы» сонечнага ветру — струменю зараджаных часціц (у асноўным [[вадарод]]най і [[гелій|геліевай]] [[плазма|плазмы]]), якія з вялікай хуткасцю выходзяць з [[сонечная карона|сонечнай кароны]]. Сярэдняя хуткасць струменя, назіраная на Зямлі, складае 450 км/с. Па меры выдалення ад Сонца шчыльнасць сонечнага ветру слабее і надыходзіць момант, калі ён больш не можа стрымліваць ціск міжзоркавага рэчыва. Падчас сутыкненняў утвараецца некалькі пераходных абласцей. === Мяжа ўдарнай хвалі === Спачатку сонечны вецер тармозіцца з звышгукавых хуткасцей, робіцца больш шчыльным, цёплым і турбулентным. Момант гэтага пераходу завецца ''мяжой ударнай хвалі'' (termination shock) і знаходзіцца на адлегласці каля 95 [[астранамічная адзінка|а. а.]] ад Сонца. (Па дадзеных, атрыманых з касмічнага апарата [[КА Вояджэр-1|«Вояджэр-1»]], ён перасёк гэту мяжу ў снежні 2004 года.) === Геліясфера і геліяпаўза === Яшчэ прыблізна праз 40 а. а. сонечны вецер сутыкаецца з міжзоркавым рэчывам і канчаткова спыняецца. Гэтая мяжа, якая аддзяляе міжзоркавае асяроддзе ад рэчыва Сонечнай сістэмы, завецца ''геліяпаўзай''. Па форме яна падобная да бурбалкi, выцягнутай ў процілеглы руху Сонца бок. Вобласць прасторы, абмежаваная геліяпаўзай, завецца ''геліясферай''. Паводле дадзеных апаратаў «Вояджэр» геліяпаўза з паўднёвага боку бліжэйшая, чым з паўночнага (73 і 85 а. а., адпаведна). Дакладныя прычыны гэтага пакуль невядомыя; паводле першых здагадак, асіметрычнасць геліяпаўзы можа быць выкліканая дзеяннем звышслабых магнітных палёў у міжзоркавай прасторы [[Млечны Шлях|Галактыкі]]. === Галаўная ўдарная хваля === На іншым боку геліяпаўзы, на адлегласці парадку 230 а. а. ад Сонца, уздоўж ''галаўной ударнай хвалі'' (bow shock) адбываецца тармажэнне з звышгукавых хуткасцей міжзоркавага рэчыва, што пранікае ў Сонечную сістэму. === Мяжа Сонечнай сістэмы === Пытанне аб тым, дзе менавіта сканчаецца Сонечная сістэма і пачынаецца міжзоркавая прастора, неадназначнае, паколькі звязанае з вобласцямі ўплыву дзвюх розных з'яў — сонечнага ветру і сонечнага [[прыцягненне|прыцягнення]]. Нават далёка за межамі геліапаўзы Сонца здольнае ўтрымліваць сваім прыцягненнем іншыя аб'екты — аж да [[воблака Оарта]], што цягнецца амаль на [[светлавы год]]. == Каланізацыя Сонечнай сістэмы == Практычнае значэнне каланізацыі абумоўлена неабходнасцю забяспечыць нармальнае існаванне і развіццё чалавецтва. З цягам часу рост насельніцтва Зямлі, экалагічныя і кліматычныя змены могуць стварыць сітуацыю, калі недахоп прыдатнай для пражывання тэрыторыі паставіць пад пагрозу далейшае існаванне і развіццё зямной цывілізацыі. Таксама да неабходнасці засялення іншых аб'ектаў Сонечнай сістэмы можа прывесці і дзейнасць чалавека: эканамічная або геапалітычная сітуацыя на планеце; глабальная катастрофа, выкліканая прымяненнем зброі масавага паражэння; знясіленне прыродных рэсурсаў планеты і іншыя фактары. У рамках ідэі каланізацыі Сонечнай сістэмы неабходна разгледзець т. зв. «тэрафарміраванне» ({{lang-la|terra}} — зямля і {{lang-la2|forma}} — выгляд) — пераўтварэнне кліматычных умоў планеты, спадарожніка ці ж іншага касмічнага цела для стварэння або змены атмасферы, тэмпературы і экалагічных умоў у стан, прыдатны для пражывання зямных жывёл і раслін. Сёння гэтая задача прадстаўляе ў асноўным тэарэтычную цікавасць, але ў будучыні можа атрымаць развіццё і на практыцы. У якасці аб'ектаў, найбольш прыдатных для засялення іх каланістамі з Зямлі, у першую чаргу разглядаюцца [[планета Марс|Марс]] і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2004/0422earthmars.html |title=Sibling Rivalry: A Mars/Earth Comparison |access-date=30 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229132402/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2004/0422earthmars.html |archivedate=29 лютага 2012 |url-status=dead }}</ref>. Астатнія аб'екты могуць быць таксама ператвораныя для пражывання на іх людзей, аднак ажыццявіць гэта будзе значна цяжэй як праз умовы, што пануюць на гэтых планетах, так і праз шэраг іншых фактараў (напрыклад, адсутнасць магнітнага поля, празмерная аддаленасць ці ж набліжанасць да Сонца ў выпадку з [[Меркурый|Меркурыем]]). Пры каланізацыі і тэрафарміраванні планет неабходна будзе ўлічваць наступнае: велічыня [[Паскарэнне вольнага падзення|паскарэння вольнага падзення]]<ref name="link1">{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2004/0422earthmars.html |title=Lunine, Raymond, Quinn High-resolution simulations of the final assembly of Earth-like planets 2: water delivery and planetary habitability |access-date=30 красавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229132402/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2004/0422earthmars.html |archivedate=29 лютага 2012 |url-status=dead }}</ref>, аб'ём прыманай сонечнай энергіі<ref>{{Cite web |url=http://www.solstation.com/habitable.htm |title=Stars and Habitable Planets |access-date=30 красавіка 2014 |archive-date=1 кастрычніка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001194624/http://www.solstation.com/habitable.htm |url-status=dead }}</ref>, наяўнасць вады<ref name="link1" />, узровень радыяцыі (радыяцыйны фон)<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=11536831&dopt=AbstractPlus Sheldon, Kasting, Whittet Ultraviolet radiation from F and K stars and implications for planetary habitability. Orig Life Evol Biosph. (August, 27, 1997)]</ref>, характар паверхні, ступень пагрозы сутыкнення планеты з астэроідам і іншымі малымі целамі Сонечнай сістэмы. == Галактычная арбіта == Сонечная сістэма з’яўляецца часткай [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]] — [[Спіральная галактыка|спіральнай галактыкі]], якая мае дыяметр каля 30 тысяч [[парсек]] (або 100 тысяч [[светлавы год|светлавых гадоў]]) і складаецца з прыблізна 200 млрд зорак. Сонечная сістэма размешчана паблізу плоскасці сіметрыі галактычнага дыска (на 20-25 парсек вышэй, гэта значыць на поўнач ад яго), на адлегласці каля 8 тысяч парсек (27 тысяч светлавых гадоў) ад галактычнага цэнтра (практычна на роўнай адлегласці ад цэнтра Галактыкі і яе края), на ўскраіне рукава Арыёна — аднаго з галактычных рукавоў Млечнага Шляху. Сонца круціцца вакол галактычнага цэнтра па амаль кругавой арбіце з хуткасцю каля {{s|254 км/с}}<ref>{{cite web|url=http://www.bogachevv.ru/2011/04/образование-галактик/|title=Образование галактик|date=17 апреля 2011|publisher=Теории. Богачев В. И.|accessdate=2011-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130731082348/http://www.bogachevv.ru/2011/04/%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA/|archivedate=31 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astronomynotes.com/ismnotes/s7.htm|title=Deriving the Galactic Mass from the Rotation Curve|publisher=Interstellar Medium and the Milky Way|lang=en|accessdate=2011-10-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/64vJThJVF?url=http://www.astronomynotes.com/ismnotes/s7.htm|archivedate=24 студзеня 2012|url-status=live}}</ref> (удакладнена ў 2009 г.) і здзяйсняе поўны абарот прыкладна за 230 млн гадоў. Гэты прамежак часу завецца галактычным годам. Сонечны апекс (напрамак шляху Сонца праз міжзоркавую прастору) размешчаны ў [[Сузор’е Геркулес|сузор'і Геркулеса]] ў кірунку бягучага становішча яркай зоркі [[Вега]]. Акрамя кругавога руху па арбіце, Сонечная сістэма робіць вертыкальныя ваганні адносна галактычнай плоскасці, перасякаючы яе кожныя 30-35 млн гадоў і апыняючыся то ў паўночным, то ў паўднёвым галактычнай паўшар'і<ref name="Ask an astronomer"/><ref name="Galactic Dynamics"/>. Месцазнаходжанне Сонечнай сістэмы ў галактыцы, верагодна, уплывае на эвалюцыю жыцця на Зямлі. Яе арбіта практычна круглая; і хуткасць прыкладна роўная хуткасці спіральных рукавоў, што азначае, што яна праходзіць скрозь іх надзвычай рэдка. Гэта дае Зямлі працяглыя перыяды міжзоркавай стабільнасці для развіцця жыцця, так як спіральныя рукавы валодаюць значнай канцэнтрацыяй патэнцыяльна небяспечных звышновых. Сонечная сістэма таксама знаходзіцца на значнай адлегласці ад перапоўненых зоркамі наваколляў галактычнага цэнтра. Каля цэнтра гравітацыйныя ўздзеянні суседніх зорак маглі абурыць аб'екты воблака Оарта і накіраваць мноства камет ва ўнутраную Сонечную сістэму, выклікаўшы сутыкненні з катастрафічнымі наступствамі для жыцця на Зямлі. Інтэнсіўнае выпраменьванне галактычнага цэнтра таксама магло паўплываць на развіццё высокаарганізаванага жыцця. Некаторыя навукоўцы высоўваюць гіпотэзу, што, нягледзячы на спрыяльнае размяшчэнне Сонечнай сістэмы, нават на працягу апошніх 35 000 гадоў жыццё на Зямлі падвяргалася ўздзеянню звышновых, якія маглі выкідваць часціцы радыеактыўнага пылу і вялікія каметападобныя аб'екты. === Наваколлі === [[Файл:Universe Reference Map Part 2 ru.jpg|thumb|left|Бліжэйшыя зоркі]] Непасрэдная галактычнае наваколле Сонечнай сістэмы вядомае як Мясцовае міжзоркавае воблака. Гэта больш шчыльны ўчастак вобласці разрэджанага газу Мясцовая бурбалка — поласці ў міжзоркавым асяроддзі працягласцю прыкладна 300 св. гадоў, якая мае форму пясочнага гадзінніка. Бурбалка запоўнена высокатэмпературнай [[плазма]]й; гэта значыць, што бурбалка ўтварылася ў выніку выбуху некалькіх нядаўніх звышновых. Адносна няшмат зорак у межах дзесяці св. гадоў {{s|(95 трлн км)}} ад Сонца. Бліжэйшай з’яўляецца трайная зорная сістэма Альфа Цэнтаўра, на аддаленні прыкладна 4,3 св. гадоў. Альфа Цэнтаўра A і B — цесная падвойная сістэма блізкіх па характарыстыках Сонца зорак, у той час як маленькі чырвоны карлік Альфа Цэнтаўра C (таксама вядомы як [[Проксіма Цэнтаўра]]) абарочваецца вакол гэтай пары на адлегласці 0,2 св. гадоў. Наступнымі бліжэйшымі зоркамі з’яўляюцца чырвоныя карлікі зорка Барнарда (5,9 св. гадоў), Вольф 359 (7,8 св. гадоў) і Лаланд 21185 (8,3 св. гадоў). Найбуйнейшая зорка ў межах дзесяці светлавых гадоў — [[Сірыус]], яркая зорка [[галоўная паслядоўнасць|галоўнай паслядоўнасці]] з масай прыкладна ў дзве масы Сонца і кампаньёнам, белым карлікам пад назвай Сірыус B. Сірыус знаходзіцца на адлегласці 8,6 св. гадоў. Тыя сістэмы ў межах дзесяці светлавых гадоў, што засталіся, — падвойная сістэма чырвоных карлікаў Лейтэ 726-8 (8,7 св. гадоў) і адзіночны чырвоны карлік Рос 154 (9,7 св. гадоў). Бліжэйшая сістэма карычневых карлікаў — Лумана 16, знаходзіцца на адлегласці 6,59 светлавых гадоў. Бліжэйшая адзінкавая падобная Сонца зорка — Таў Кіта, знаходзіцца на адлегласці 11,9 св. гадоў. Валодае прыкладна 80 працэнтамі масы Сонца, але толькі 60 працэнтамі яе яркасці. Бліжэйшая вядомая экзапланета знаходзіцца ў найбольш блізкай ж да нас зорнай сістэме Альфа Цэнтаўра, якая знаходзіцца на адлегласці 4,3 св. гадоў. Адзіная пацверджаная планета ў сістэме — Альфа Цэнтаўра B b, з масай прыкладна ў 1,1 масы Зямлі і перыядам звароту за ўсё ў 3,2 дня. {{wide image|Earth's Location in the Universe (JPEG).jpg|2000px|Дыяграма размяшчэння Зямлі і Сонечнай сістэмы ў [[Метагалактыка|назіранай]] частцы [[Сусвет]]у. (''[[:Файл:Earth's Location in the Universe SMALLER (JPEG).jpg|Націсніце сюды для прагляду альтэрнатыўнай выявы]].'')}} == Галерэя == {{main|Спіс аб’ектаў Сонечнай сістэмы па памерах}} У гэтым раздзеле прыведзены целы Сонечнай сістэмы, адабраныя па памерах і якасці іх выяваў і адсартаваныя у парадку змяншэння аб'ёму. Некаторыя буйныя аб'екты Сонечнай сістэмы не ўнесены у спіс (напрыклад, [[Эрыс (карлікавая планета)|Эрыс]]), паколькі для іх няма малюнкаў высокай якасці. {{SolarSummary}} == Гл. таксама == * [[Пояс астэроідаў]] * [[Пояс Койпера]] * [[Воблака Оарта]] * [[(90377) Седна|Седна]] * [[(50000) Квавар|Кваоар]] * [[(20000) Варуна|Варуна]] * [[(28978) Іксіён|Іксіён]] * [[(90482) Орк|Орк]] ==Зноскі== {{Reflist}} == Літаратура == * Астраномія: вучэбны дапаможнік для 11 кл. агул.-адукац. устаноў з беларускай моввай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалеў — 2-е выд. — Мн.: Народная асвета, 2009. — 214 с. ISBN 978-985-03-1084-2 * {{Крыніцы/БелЭн|15|Со́нечная сістэ́ма|Шымбалёў А. А.|83—84}} {{Сонечная сістэма}} {{Сістэмалогія}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сонечная сістэма| ]] [[Катэгорыя:Зорныя сістэмы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] kft2frf3lukgnp4f13h57pan4pddm0v 0 16269 5140727 5132371 2026-05-12T13:45:32Z JerzyKundrat 174 5140727 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Жлобін |выява=DJI 0933 (51211733679).jpg |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |від кіраўніка = старшыня райвыканкама |дата заснавання = XV ст. |першае згадванне = 1654 |ранейшыя назвы = Злобін |нацыянальны склад = [[беларусы]] — 79,8[[Працэнт|%]]; [[рускія]] — 15,1%; [[украінцы]] — 2,8%; іншыя — 2,3% |канфесійны склад = [[Выява:Christian cross.svg|6px|Хрысціянскі крыж]] [[Хрысціянства|хрысціяне]] — [[Праваслаўе|праваслаўныя]], [[Каталіцызм|католікі]] і інш. }} '''Жло́бін'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žlobin}}) — горад раённага падпарадкавання ў Жлобінскім раёне [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[раён]]а. Трэці па колькасці насельніцтва горад у вобласці (пасля [[Гомель|Гомеля]] і [[Мазыр]]а). Размешчаны на [[Раўніна|раўніне]] Гомельскае [[Палессе]], за 93 км ад Гомеля, 215 км ад [[Мінск]]а. Прыстань на [[Дняпро|Дняпры]]. Буйны чыгуначны вузел (кірункі на [[Мінск]], [[Магілёў]], [[Гомель]], [[Калінкавічы]]); аўтадарогі на [[Бабруйск]], Гомель, [[Рагачоў]], [[Светлагорск]]. == Назва == У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 146.</ref>. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]]<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. З іншага боку, ёсць гідронім [[Жлобінскае|Жлобін]], так называецца возера каля [[Баранавічы|Баранавічаў]] (цяпер у складзе горада). == Паходжанне назвы == Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя. === Хлепень === Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім]]. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым<ref name="zk2025">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref>. === Патранімічная і народна-легендарная === Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў<ref name="zk2025" />. === Легенда пра цмока === Яшчэ адна легенда сцвярджае, што ў балотах каля сучаснага Жлобіна жыў дванаццацігаловы цмок, які патрабаваў даніну людзьмі. Малады асілак Пятрок забіў цмока, але загінуў у баі. На месцы яго пахавання паставілі крыж, а пазней быў заснаваны замак Злобін. Назву нібыта далі ад слова «злоба» або ад крыку плытагонаў «Злоообін!» у небяспечным месцы на павароце Дняпра<ref name="zk2025" />. === Тапанімічная === Назва можа паходзіць ад мясцовых геаграфічных умоў — узгоркаў над Дняпром, на якіх не даставала паводкавая вада. У гэтым выпадку «злобак», «злобень» азначалі ўзвышша, сухое месца ў забалочанай мясцовасці. Версія падтрымліваецца шэрагам беларускіх тапанімістаў, уключаючы Ю. Татарынава<ref name="zk2025" />. === Балцкая === Апублікаваная ў выданні «Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік» (2025) балцкая версія<ref name="zk20252">''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 65—73.</ref> была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года. === Іншыя версіі === Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы»<ref name="zk2025" />. == Геральдыка == Афіцыйны [[герб Жлобіна]] — сярэбраная [[ладдзя]] з разгорнутым ветразем на блакітным полі іспанскага шчыта. Зацверджаны [[25 студзеня]] [[2002]] года рашэннем гарвыканкама № 962 і ўнесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь пад № 80<ref name="вп">[[Герб Жлобіна]] — артыкул у беларускай Вікіпедыі</ref><ref name="геральдыка">[https://geraldika.by/gerb-goroda-zhlobin/ Герб горада Жлобіна] // Геральдыка Беларусі</ref>. Выява ладдзі адсылае да значэння [[Дняпро|Дняпра]] як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню. Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]<ref>Адамушко В. І., Елінская М. М. «Гербы и флаги Беларуси». — Мінск: Беларусь, 2006. — С. 254.</ref>. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу. == Гісторыя == === Старажытнасць === Вынікі [[Археалогія|археалагічных]] даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў [[Першабытнае грамадства|першабытнаабшчынны час]], задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду [[Бронзавы век|бронзавага веку]] (II — пачатак I тысячагоддзя да [[Наша эра|н.э.]]). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду [[Жалезны век|жалезнага веку]]<ref name="Cisieckaja"/>, якое існавала ў канцы I тысячагоддзя да н. э. — пачатку I тыс. н.э.<ref name="M."/>. === У Рэчы Паспалітай === Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] [[казакі|казацкі]] гетман [[Іван Залатарэнка]], які ваяваў на баку [[Вялікае княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]], у сваім лісце ад 15 ліпеня 1654 года паведаміў, што яго войскі спалілі «замак Злобін» (разам з замкамі [[Рэчыца]], [[Стрэшын]], [[Рагачоў]] і Горваль). Больш позніх звестак пра гэты замак не маецца<ref name="Tkačoŭ-1"/>. Паводле [[Археалогія|археалагічных]] даных, [[Жлобінскі замак]] існаваў у XV—XVII стагоддзях ля ўпадання ручая Чорначка ў раку Дняпро, побач з сучасным гарадскім паркам «Прыдняпроўскі». Абарончыя ўмацаванні складаліся з 2-х частак: [[Замак|замка]] і падзамка. Пляцоўка замка ўзвышаецца над нізінай на 3—4 м (цяпер тут знаходзіцца сучасны будынак — спартыўная школа). Пляцоўка падзамка, якая выцягнута з поўначы на поўдзень, узвышаецца над нізінай на 2 — 3 м (стадыён спартыўнай школы). Побач знаходзіцца і першапачатковае неўмацаванае [[Сярэднявечча|сярэдневяковае]] [[Селішча (археалогія)|селішча]]<ref name="Tkačoŭ-2"/>. На ім размясціўся парк «Прыдняпроўскі»<ref name="Babin"/>. Пры археалагічных абследаваннях знойдзены матэрыял XIV—XVIII стагоддзяў<ref name="M."/>. [[Файл:POL COA Chodkiewicz.svg|left|100 px|thumb|Герб Хадкевічаў.]] У XV—XVI стагоддзях гэта мясцовасць знаходзілася ва ўладаннях [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], у [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (якое 1 ліпеня 1569 года [[Люблінская унія|аб’ядналася]] з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскім Каралеўствам]] у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]). У публікацыях сустракаецца меркаванне аб тым, што першая пісьмовая згадка аб Жлобіне пад назвай Хлепень адносіцца да 1492 года, але гэта памылка<ref name="Tkačoŭ-3"/>. Імаверна, яна ўзнікла ў выніку таго, што з беларускім горадам [[Рагачоў]] (паблізу Жлобіна) блыталі сяло, якое ў XV стагоддзі знаходзілася на сумежжы Вялікага Княства Літоўскага і Маскоўскай дзяржавы — {{нп5|Рагачова (Дмітраўскі раён)|Рагачова|ru|Рогачёво (Дмитровский район)|}} (у сучасным Дмітраўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]), а непадалёк ад яго ёсць в. [[Хляпень]] ([[Сычоўскі раён]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]])<ref name="docs"/>. Дакументаў пра тое, што ў Жлобіна была назва Хлепень, няма. З 1509 года ў складзе [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]], ва ўладанні каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], з 1556 года ў складзе скарбовага Рагачоўскага маёнтка. З 1563 года ва ўладанні полацкага шляхціца<ref name="ReferenceA"/>. У 1790 годзе кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] выдаў прывілей на штотыднёвыя таргі і 4 гадавыя кірмашы ў Жлобіне, які тады належаў І. Халецкаму. Былі прыстань і паромная пераправа, вялося будаўніцтва рачных суднаў. З 1792 года дзейнічала Крыжаўздвіжанская царква. === У Расійскай імперыі === З 1793 года, пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]], Жлобін у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Падчас [[Вайна 1812 года|вайны паміж Францыяй і Расіяй 1812 года]] французскія войскі 20 ліпеня 1812 года занялі Жлобін, але ў хуткім часе адступілі. Паводле рэвізіі 1816 года ў Жлобіне 189 двароў. З 1818 года Жлобін стаў мястэчкам. Паводле інвентару 1847 года меў 965 жыхароў. У 1860 годзе меліся царква, паштовая станцыя (24 камплекты коней), прыстань і пераправа. У 1863 годзе шляхта Жлобіншчыны далучылася да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў у Польшчы, Літве і Беларусі]] супраць уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гл. таксама: [[Паўстанне 1863–1864 гадоў на тэрыторыі Рагачоўскага павета]] У 1863 годзе замест састарэлага ўзведзены новы будынак царквы, дзейнічалі [[народнае вучылішча]] (у 1864 годзе 15 вучняў, у 1889 годзе 92 вучні), [[хлебазапасны магазін]]. З 1876 года працаваў дрожджавы завод, з 1868 года — крупарушка. Праз мястэчка праходзіла дарога з Магілёва на поўдзень Беларусі. 16 лістапада 1873 года была адкрыта чыгунка Асіповічы — Гомель і чыгуначная станцыя Жлобін 2-га класа. За 1 км на захад ад мястэчка было збудавана паравознае дэпо, вагонныя майстэрні, памяшканні для пасажыраў. Пазней быў узведзены аднапавярховы драўляны вакзал. 13 мая 1880 года ў пажары згарэла 159 дамоў, царква, усе 5 яўрэйскіх малітоўных дамоў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 65 лавак і складоў з таварамі. Адбудоўвалася мястэчка паводле новага плана. У 1880 годзе 164 двары, 430 жыхароў, 6 лавак, цукровы завод. 16 мая 1889 года ў пажары згарэла 89 дамоў з надворнымі пабудовамі. Паводле перапісу 1897 года ў в. Карпілаўка, якая пазней увайшла ў склад Жлобіна — 301 двор, 1307 жыхароў, капліца, яўрэйскі малітоўны дом, хлебазапасны магазін, чыгуначнае вучылішча, 8 крупарушак, 4 пастаялыя двары, 2 карчмы. Паблізу размяшчаўся казённы завод для прэсавання сена, якое накіроўвалася ў ваенныя акругі. 24 снежня 1902 года адкрыта чыгунка Віцебск — Жлобін, 2 лістапада 1915 года — чыгунка Жлобін — Калінкавічы. Пашыраўся гандаль, асабліва хлебам, лёнам, пянькой. Працавалі 2 вінакурні. З 22 снежня 1905 года да 2 студзеня 1906 года адбывалася забастоўка чыгуначнікаў. З 1908 года дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Мелася паштовае аддзяленне. У 1909 годзе ў Жлобіне, які адносіўся да Лукаўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні, налічвалася 486 гаспадарак, 4270 жыхароў, 613 драўляных і 4 мураваныя будынкі. 27 красавіка 1910 года жыхары на беразе Дняпра сустракалі мошчы прападобнай Ефрасінні, якія на параходзе «Галавачоў» перавозіліся з Кіева ў Полацк. У 1911 годзе адкрыта прыватная гімназія з бібліятэкай пры ёй, у 1913 годзе — крэдытнае таварыства. У 1915 годзе на чыгуначнай станцыі адбылося хваляванне салдат, меліся сутыкненні з паліцыяй. <center><gallery> Выява:Žłobin. Жлобін (1915).jpg|Мястэчка Жлобін, агульны выгляд. 1915 г. Выява:Žłobin, Hałoŭnaja. Жлобін, Галоўная (1905).jpg|Галоўная вуліца. Да 1914 г. Выява:Žłobin. Жлобін (1901-17) (2).jpg|Тэатр. Да 1918 г. Выява:Žłobin, Dniapro. Жлобін, Дняпро (1901-17).jpg|Мост праз Дняпро. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Nabiarežnaja. Жлобін, Набярэжная (1901-17).jpg|Набярэжная. Да 1914 г. Выява:Žłobin, Carkoŭnaja. Жлобін, Царкоўная (1901-17).jpg|Жлобін. Да 1918 г. </gallery></center> === 1917—1941 === У час рэвалюцыйных падзей 1917 года [[Часовы ўрад Расіі]] вырашыў выкарыстаць для барацьбы з рэвалюцыйнымі выступленнямі рабочых польскія часці [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Ю. Доўбар-Мусніцкага]]. Корпус польскіх легіянераў знаходзіўся ў раёне Жлобіна. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Ю. Доўбар-Мусніцкі заявіў аб сваім нейтралітэце ў адносінах да савецкай улады, аднак у 12 студзеня 1918 года ён [[Мяцеж Доўбар-Мусніцкага|аб’явіў вайну Савецкай Расіі]]. Каля станцыі Жлобін упарты бой, аж да рукапашных стычак, працягваўся 6, а гарматны агонь — 30 гадзін; атрымаўшы перамогу ў гэтым баі, чырвонаармейскія атрады ўвайшлі ў Жлобін. З 2 сакавіка да лістапада 1918 года акупаваны нямецкімі войскамі. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне да 24 лістада 1918 года. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 24 лістапада 1918 года ўладу ўзялі бальшавікі. З 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Жлобін увайшоў у склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. У 1919 годзе Жлобін становіцца цэнтрам воласці. Да восені 1920 года пабудавана электрастанцыя магутнасцю 35 конскіх сіл. 9 мая 1923 года створана Жлобінская воласць. У сакавіку 1924 года Рагачоўскі павет, у т. л. Жлобін, вернуты [[БССР|Беларускай ССР]]. З 17 ліпеня 1924 года Жлобін — адміністрацыйны цэнтр Жлобінскага раёна (да 26 ліпеня 1930 года ў [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]]). У 1924 годзе на паўночнай ускраіне мястэчка заснавана метэастанцыя, працавала ветэрынарная лячэбніца. З 3 ліпеня 1925 года — горад. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны Жлобін». У 1927—1929 гадах пабудавана чыгуначная сярэдняя школа, у 1933 годзе — будынак сярэдняй школы № 2 (цяпер № 5). У 1934 годзе працавалі шпаларэзны завод, электрастанцыя, рамонтна-вагонны ўчастак, машынна-трактарная станцыя (з 1932 года) і майстэрня, дрэваапрацоўчы камбінат (145 рабочых), нафтавы млын і крупарушка, цагельня (56 рабочых), металаапрацоўчая, камвольная, кравецкая, абутковая майстэрні, мэблевая фабрыка, маслазавод, друкарня, кузня. З 5 чэрвеня 1931 года выдавалася раённая газета, а затым чыгуначная шматтыражная газета «Ударнік». У 1937 годзе ўзведзены будынак для яшчэ адной сярэдняй школы, у 1940 годзе — новы будынак для чыгуначнай школы. У 1938—1939 гадах на станцыі Жлобін-Паўночны пабудаваны новы будынак дэпо. З 20 лютага 1938 года [[Жлобінскі раён]] — у Гомельскай вобласці. З 27 лістапада 1938 года Жлобін — горад раённага падпарадкавання. У 1930-х гадах Жлобінскі раён моцна пацярпеў ад масавых савецкіх рэпрэсій. У кантэксце прымусовай калектывізацыі ўлады высялялі заможных сялян, канфіскоўвалі маёмасць, абвінавачвалі людзей у «контррэвалюцыйнай» дзейнасці<ref name="памяць">Памяць: Жлобін, Жлобінскі раён. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2000. — С. 320—325.</ref>. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал<ref name="памяць" />, а ў 1933 годзе каля 50 двароў вывезлі ў Адэскую вобласць у складзе 4 500 гаспадарак з БССР<ref name="памяць" />. Да сакавіка 1936 года колькасць перасяленых з БССР складала 1779 чалавек пры плане 2000<ref name="памяць" />. У кнізе «Памяць» названыя імёны каля 250 чалавек са Жлобіншчыны, асуджаных або рэпрэсаваных як «шпіёны» ці «ворагі народа». Фіксаваліся выпадкі супраціву: падпалы калгасаў, адмова ад галасавання за Сталіна, агітацыя за іншых кандыдатаў<ref>Газета «Звязда», 1936.</ref>. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў<ref>{{Cite web|lang=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания. 7 марта 1930 г.|url=https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/87843-materialy-ogpu-o-peregibah-i-iskrivleniyah-v-protsesse-kollektivizatsii-i-raskulachivaniya-7-marta-1930-g|title=Материалы ОГПУ о перегибах и искривлениях в процессе коллективизации и раскулачивания}}</ref>. Больш падрабязна: «[[Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне]]». === 1941—1945 === Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, [[Люфтвафэ]] нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 370.</ref>. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў [[НКУС]], партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 372.</ref>. 4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро. З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1941)|Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю]], занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар [[Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на фронце<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 374.</ref>. Падчас акупацыі ([[Жлобінскі гета]] існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 376.</ref>. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада). З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»|атрад «Смерць фашызму»]]<ref>[[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]]</ref> і «[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)|Жалязняк]]»<ref>[[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]]</ref>. У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «[[Рэйкавая вайна]]», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 382.</ref>. У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены. 23 лютага 1944 года ў ходзе [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя (1944)|Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі]] савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]]<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці''. — С. 389—390.</ref>. ''Падрабязней:'' [[Партызанскі атрад «Смерць фашызму»]], [[Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)]] === 1945—1990 === Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 404. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат<ref>Там жа. — С. 406</ref>. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж<ref>Там жа. — С. 406</ref>. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання<ref>Там жа. — С. 407</ref>. У канцы 1984 года — [[Беларускі металургічны завод]]. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў|Дзярожант Акопаў]]<ref>Там жа. — С. 408</ref>. === 1991—2020 === Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў<ref>''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2025. — С. 413. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]</ref>. У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы<ref name="ReferenceA" />. У 1996 годзе адкрыўся тэхнікум пры БМЗ (цяпер — металургічны каледж)<ref>Там жа. — С. 413</ref>. 4 студзеня 2002 года [[Жлобінскі раён]] і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Жлобінскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408111207/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=10531831|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала<ref>Там жа. — С. 414</ref>, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны»<ref>Там жа. — С. 414</ref>. У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі»<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў<ref>Там жа. — С. 415</ref>. У 2020 годзе быў адкрыты новы будынак Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея<ref>Там жа. — С. 416</ref>. 22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі [[Лебядзёўка (Жлобінскі раён)|Лебядзёўка]] [[Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)|Луцкага сельсавета]] і пасёлак [[Рубеж (Жлобінскі раён)|Рубеж]] [[Малевіцкі сельсавет|Малевіцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0068459 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 22 декабря 2014 г. № 49 Об изменении границ города Жлобина, Лукского и Малевичского сельсоветов Жлобинского района Гомельской области]</ref>. У жніўні 2020 года Жлобін стаў адным з гарадоў, дзе прайшлі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавыя акцыі пратэсту]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]]. 17 жніўня забастоўка на БМЗ увайшла ў актыўную фазу: былі спынены ўсе тры мартэлі (электрадугавыя печы), з іх быў сліты метал, і завод спыніў працу<ref>[https://opendemocracy.net/articles/belarus-workers-strike OpenDemocracy.net]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://sputnik.by/20200817/zavod-na-pereglyad-chem-zakonchilas-stachka-na-bmz-1055326722.html Sputnik Беларусь]</ref>. Каля 2 000 рабочых падпісалі зварот з патрабаваннем перагляду вынікаў выбараў. Некалькі працоўных — Яўген Говар, Аляксандр Баброў і Ігар Повараў — былі асуджаныя на рэальныя турэмныя тэрміны за нібыта «арганізацыю» страйку<ref name="рэпрэсіі2020">[https://be.wikipedia.org/wiki/Палітычныя_рэпрэсіі_ў_Жлобіне_пасля_выбараў_2020_года Падрабязней пра палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне]</ref>. Асобны прысуд атрымаў супрацоўнік БМЗ Аляксандр Гашнікаў — 14 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму за спробы стварэння незалежнага прафсаюзу і арганізацыю працоўнага руху ў краіне<ref name="рэпрэсіі2020" />. === 2021 — наш час === Пасля грамадска-палітычных падзей у Беларусі ў 2020 годзе і пачатку расійска-украінскай вайны ў 2022 годзе [[Беларускі металургічны завод]] сутыкнуўся з праблемамі на міжнародным рынку. Заводу стала цяжка прадаваць прадукцыю ў краіны Заходняй Еўропы і ЗША. 12 мая 2023 года санкцыі супраць БМЗ увяла [[Украіна]], а ў жніўні таго ж года — [[Еўрапейскі саюз]]. Да санкцый далучыліся [[Швейцарыя]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]], [[Албанія]], [[Боснія і Герцагавіна]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]] і [[Нарвегія]]. Таксама ў санкцыйны спіс ЗША трапілі сам завод, генеральны дырэктар Дзмітрый Корчык і звязаная з БМЗ кампанія BELKAPSTEEL<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Тым не менш, афіцыйнае кіраўніцтва заяўляе пра станоўчую дынаміку. У 2023 годзе, паводле слоў генеральнага дырэктара Дзмітрыя Корчыка, было выпушчана на 250 тысяч тон сталі больш, чым у папярэднім годзе (плюс 12 %), а экспарт пракату чорных металаў вырас да 1,6 млн тон (плюс 17 %). Доля інавацыйнай прадукцыі склала 41 %, а работнікам была выплачана 13-я зарплата<ref>[https://www.belsteel.com Беларускі металургічны завод. Афіцыйны сайт]</ref>. Пасля падзей жніўня 2020 года ў Жлобінскім раёне адбыўся шырокі палітычны пераслед. Дзясяткі жыхароў былі асуджаныя за ўдзел у пратэстах, каментары ў інтэрнэце або за публічныя выказванні салідарнасці. Штрафы, «хатняя хімія», пазбаўленне волі — гэта найбольш тыповыя формы пакарання. Прысуды выносіліся паводле артыкулаў 342, 364, 369, 130 КК, а ў асобных выпадках — нават за нібыта «здраду дзяржаве». У [[2024]] годзе Жлобін заняў першае месца сярод усіх раённых цэнтраў Гомельшчыны па колькасці палітычна матываваных крымінальных спраў — 168 зафіксаваных выпадкаў, што саступае толькі [[Гомель|абласному цэнтру]]<ref>[https://gomelspring.org/be/news/11103 Гомельская Вясна: «Жлобін — самы пацярпелы ад рэпрэсіяў горад Гомельшчыны»]</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:80000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1847 from:0 till:965 bar:1880 from:0 till:430 bar:1897 from:0 till:1307 bar:1909 from:0 till:4270 bar:1939 from:0 till:19300 bar:1959 from:0 till:19200 bar:1970 from:0 till:25000 bar:1995 from:0 till:67600 bar:2013 from:0 till:75335 bar:2016 from:0 till:75956 bar:2017 from:0 till:76068 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}) * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1959 год — 19,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}); 1995 год — 67,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 76&nbsp;068 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, металургічнай ([[Беларускі металургічны завод]]), харчовай, будматэрыялаў прамысловасці, фабрыка інкрустацыі. Гасцініцы «Славянская», «Юбілейная». == Культура == * [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей]] == Спорт == * [[Лядовы палац «Металург»]] * Хакейны клуб «[[ХК Металург Жлобін|Металург]]» * Футбольны клуб «[[ФК Жлобін|Жлобін]]» == Славутасці == [[Файл:Жлобін. Храм Свяціцеля Васіля Вялікага.jpg|міні|Стары будынак храма Свяціцеля Васіля Вялікага.]] * [[Свята-Троіцкая царква (Жлобін)|Свята-Троіцкая царква]] ([[1995]]) * [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету (Жлобін)|Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/2614-u-kastsjole-my-sustrakaemsya-z-tym-khto-josts-lyubouyu-u-zhlobine-asvechany-novy-kastsjol-abnoulena</ref> * [[Храм Свяціцеля Васіля Вялікага (Жлобін)|Храм Свяціцеля Васіля Вялікага]] * [[Жлобінскі заапарк]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Жлобіна|Ганаровыя грамадзяне Жлобіна}} '''Дзеячы навукі, культуры, царквы''' [[Файл:Archbishop of Nizhny Novgorod and Arzamas Georgy.JPG|thumb|200px|Архіепіскап Георгій (Данілаў).]] * [[Вульф Іосіфавіч Агранаў]] (1918—1995) — [[мастак]]-пастаноўшчык [[тэатр]]а і [[кіно]], заслужаны дзеяч [[мастацтва]]ў [[Украінская ССР|Украінскай ССР]]. * [[Сямён Міхайлавіч Бытавой]] (1909—1985) — [[Савецкі Саюз|савецкі]] [[паэт]]. * [[Аляксей Іванавіч Восіпаў]] — [[Доктар навук|доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. * [[Георгій (Данілаў)]] — мітрапаліт Ніжагародскай і Арзамаскай епархіі, кіраўнік Ніжагародскай мітраполіі [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] (з 2003). * [[Гірш Ізраілевіч Добін]] (1905—2001) — [[Яўрэі|яўрэйскі]] [[пісьменнік]]. * [[Усевалад Мікалаевіч Сцебурака]] — беларускі паэт, празаік * [[Неаніла Арцёмаўна Крынічная]] — [[доктар філалагічных навук]], заслужаны дзеяч навукі [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]. * [[Арыэль Шламо-Залман]] — пісьменнік і рэдактар ізраільскіх энцыклапедый. * [[Леў Мікалаевіч Тамкоў]] (1937—1997) — беларускі архітэктар. * [[Мікалай Абрамавіч Шэхтман]] (нар. 1936) — расійскі [[вучоны]] ў галіне [[Лексікалогія|лексікалогіі]] і [[Семантыка|семантыкі]]. * [[Юрый Яфімавіч Мамлін]] (нар. 1947) — беларускі архітэктар. '''Ваенныя''' * [[Макар Уласавіч Барташоў]] (1909—1948) — [[Герой Савецкага Саюза]], камандзір [[Ваенна-паветраныя сілы|авіяцыйнай]] [[дывізія|дывізіі]], удзельнік [[Савецка-японская вайна 1945|савецка-японскай вайны]]. * [[Міхаіл Сямёнавіч Быкаў]] (1922—1991) — Герой Савецкага Саюза, камандзір авіяцыйнай эскадрыллі, удзельнік Вялікай Айчыннай [[Вайна|вайны]]. * {{нп3|Юзаф Дамброўскі||pl|Józef Dąbrowski (pilot)}} (1897—1920) — [[ваеннаслужачы]] расійскіх, затым — польскіх узброеных сіл (сяржант-пілот), удзельнік І-ай сусветнай вайны; узнагароджаны пасмяротна [[Virtuti Militari|Ордэнам воінскай доблесці]] (вышэйшая ваенная ўзнагарода [[Польшча|Польшчы]]). * Зіновій Якаўлевіч Дворкін (1907—1983) — начальнік ваенна-будаўнічага ўпраўлення Ленінградскага фронту Вялікай Айчыннай вайны, [[генерал-лейтэнант]] інжынерна-тэхнічнай службы. '''Спартсмены''' [[Файл:Siarhiej Macviejčyk 2012.jpg||thumb|150px|С. Мацвейчык.]] * [[Аніс Віктаравіч Ананенка]] (нар. 1985) — шматразовы чэмпіён Беларусі ў бегу на сярэднія дыстанцыі, майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь. * [[Ігар Андрэевіч Кузьмянок]] (нар. 1990) — беларускі футбаліст. * Уладзімір Мікалаевіч Лавецкі — срэбны прызёр [[Летнія Алімпійскія гульні 1972|XX летніх]] [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]] (1972, [[Мюнхен]], [[Германія]]) у эстафеце 4×100 м. * [[Сяргей Сяргеевіч Мацвейчык]] (нар. 1988) — беларускі футбаліст. * [[Васіль Васільевіч Рудзянкоў]] (1931—1982) — чэмпіён і рэкардсмен [[Летнія Алімпійскія гульні 1960|XVII летніх Алімпійскіх гульняў]] (1960, [[Рым]]) у кіданні молата. '''Іншыя вядомыя асобы''' * [[Юрый Леанідавіч Астапчанка]] (нар. 1945) — беларускі палітык. * [[Рыгор Арцёмавіч Васільеў]] (1885—1976) — удзельнік [[Рэвалюцыя|рэвалюцыйнага]] руху. * {{нп3|Юрый Сцяпанавіч Піткевіч||ru|Питкевич, Юрий Степанович}} — старшыня ўрада [[Удмуртыя|Удмурцкай Рэспублікі]] [[Прыволжская федэральная акруга|Прыволжскай федэральнай акругі]] (Расійская Федэрацыя; 2000—2014). * [[Таццяна Сцяпанаўна Філімончык]] (нар. 1949) — беларускі палітык. == Цікавыя факты == У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «[[Спіс беларускіх фільмаў|Зялёныя агні]]» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «[[Беларусьфільм]]»). Дзеянне адбываецца на адным з чыгуначных вузлоў Беларусі. Малады машыніст грузавога цягніка Сяргей Чобур на сваю рызыку здзяйсняе першы рэйс з перавышэннем вагавых нормаў. У шляху выяўляецца няспраўнасць машыны. Заняўшыся на хаду рамонтам, брыгада дапускае парушэнне правілаў эксплуатацыі, і Чобура здымаюць з працы. Вопыт Чобура ўдаецца паспяхова паўтарыць, і Сяргея вяртаюць на паравоз. Гэтаму больш за ўсё рады дзве дзяўчыны-чыгуначніцы — інжынер Людміла і дыспетчар Аксана… У масавых сцэнах удзельнічалі многія жыхары Жлобіна, у фільме ёсць прыгожыя здымкі чыгуначнай тэхнікі таго часу<ref name="kino"/>. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Жлобіна]] * [[Жлобінскі аўтобус]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="Cisieckaja">''Цісецкая, К.'' [http://news.21.by/culture/2013/04/23/754070.html Гліняны посуд жалезнага веку] // Новы дзень. Жлобінская раённая газета. 2013, 23 красавіка.</ref> <ref name="M.">[https://drive.google.com/file/d/0B447NwA7uDpcblB0eEFoMUFlbzg/edit?usp=sharing Маслюкоў, Т. В. Археалагічныя абследаванні ў Жлобіне] // Археологические исследования в еврорегионе «Днепр» в 2012 году: междунар. сб. науч. ст. / междунар. редкол. : О. М. Демиденко (отв. ред.), Н. Н. Кривальцевич (зам. отв. ред.), [[Алег Анатольевіч Макушнікаў|О. М. Макушников]] (науч. ред.), Ю. В. Панков (отв. секр.) [и др.] ; Гом. обл. исполн. ком., [[Інстытут гісторыі НАНБ|Ин-т истории НАН Б]], [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гом. гос. ун-т им. Ф. Скорины]] [и др.]. — Гомель: [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|ГГУ им. Ф. Скорины]], 2013. — С. 63—66. ISBN 978-985-439-791-7.</ref> <ref name="Tkačoŭ-1">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] Мн., [[1991]], с. 152—153.</ref> <ref name="Tkačoŭ-2">Ткачов, М. А. Изучение средневековых памятников Белоруссии // Археологические открытия 1983 года. М., 1985, с. 407—408. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Babin">Бабин, В. Археологи изучают старый Жлобин // Нюанс-плюс. Еженедельная информационно-рекламная газета. 2013. № 27. С. 2. {{ref-ru}}</ref> <ref name="Tkačoŭ-3">[http://pawet.net/library/history/bel_history/tkachou/04/%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B7%D1%96.html Ткачоў, М. А. Замкі і людзі.] [[Мінск|Мн.]], [[1991]], с. 178 (гл. спасылку 164).</ref> <ref name="docs">[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:C8fPFhEmYMUJ:school9_zlobin.at.tut.by/%25D0%25A1%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B5%2520%25D0%25B2%25D0%25BE%25D0%25BF%25D1%2580%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%258B%2520%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D1%2580%25D0%25B8%25D0%25B8%2520%25D0%2596%25D0%25BB%25D0%25BE%25D0%25B1%25D0%25B8%25D0%25BD%25D0%25B0.pdf+&hl=be&gl=by&pid=bl&srcid=ADGEESgy764tgM8o826hGpll6SVxAhaS0_avxXJsIZnA8lZeEacXNhsKicLsVdxhexepDMMmgSQoIbsYcL9NNtyhHeGFy4g18MFwRzUmZ_VEEHvvTugavY4K9zrZCUsdN0uu1pSws5ZS&sig=AHIEtbQ-R5BfvZKkC1qzUlP1t8FPHabFNw Спорные вопросы истории Жлобина (историко-краеведческий очерк). {{ref-ru}}]</ref> <ref name="ReferenceA">Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць. [[Мінск|Мн.]], 2004.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="kino">[http://www.kino-teatr.ru/kino/movie/sov/2466/annot/ Информация о фильме «Зелёные огни» // Кино-Театр.ru. {{ref-ru}}]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Жлобин}}{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|3|Жлобін|Кірычэнка, П.|369}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жлобін|306—307}} * ''Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік''. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — [https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view]. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Žlobin|Жлобін}} * {{bis.nlb.by|146105|Жлобін}} {{OSM relation|5598358|Жлобін}} {{Жлобінскі раён}} {{Гомельская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Жлобін| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] ll4ak9jqodldjn3g2aznz0xn816vdic 0 18053 5140999 5140551 2026-05-13T06:30:59Z Aliaksei Lastouski 75892 5140999 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{Цёзкі2|Янкоўскі}} '''Чэслаў (Часлаў) Янкоўскі''' ({{lang-pl|Czesław Jankowski}}; {{ДН|9|12|1857}}, [[Паляны (Жупранскі сельсавет)|Паляны]], на {{МН|Ашмяншчыне|ў Ашмянскім раёне|Ашмянскі раён}} — {{ДС|6|10|1929}}; Вільня, Псеўданімы: ''Чэслаў''; ''Літвін, Ашмянчук'') — польскі паэт, крытык, публіцыст, гісторык-краязнавец.<ref>{{Cite web|url=https://nplp.pl/artykul/jankowski-czeslaw/|title=Nowa Panorama Literatury Polskiej » Jankowski Czesław|website=nplp.pl|access-date=2026-05-12}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.polskipetersburg.pl/hasla/jankowski-czeslaw-tomasz-ignacy|title=Jankowski Czesław|author=Mikołaj Banaszkiewicz|website=Polski Petersburg|date=21.03.2017}}</ref><ref>M. Stokowa, ''Jankowski Czesław Borys'', w: ''Polski słownik biograficzny'', Wrocław–Warszawa–Kraków 1962, t. 10, s. 533–534</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і Караля (1827–1887) і Ванды, народжанай Беніслаўскай, герба Пабог. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад маці, унучкі паэткі Канстанцыі Беніслаўскай. З 1870 па 1877 год вучыўся ў класічнай гімназіі ў [[Мітава|Мітаве]] з нямецкай мовай навучання. Дэбютаваў як паэт вершам ''«Песні і людзі''» ў 1876 годзе ў часопісе «''Biesiada Literacka''». З 1877 па 1879 год вучыўся ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] на філалагічным і гістарычным факультэце. Яго настаўнікам у гэты перыяд быў [[Антон Адынец|Антон Эдвард Адынец]], ураджэнец [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]], які пазнаёміў яго з салонам Дэатымы ([[Ядзвіга Лушчэўская|Ядзвігі Лушчэўскай]]). Янкоўскі таксама быў госцем на «літоўскіх» грамадскіх вечарынах сям'і Шаткевічаў (дзе пазнаёміўся з [[Генрык Сянкевіч|Генрыкам Сянкевічам]]). Вывучаў жывапіс у [[Станіслаў Віткевіч|Станіслава Віткевіча]]. У 1879–1882 гадах вывучаў філасофію ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]]. У 1883–1886 гадах працаваў у газеце «''Kurier Warszawski''», спецыялізуючыся на фельетонах. У 1889 годзе быў літаратурным дырэктарам варшаўскай газеты «''Kurier Codzienny''», а ў 1890–1893 гадах — сакратаром рэдакцыі. Пад псеўданімам ''Stenio'' ён публікаваў сатырычныя жанравыя сцэнкі пра эмансіпацыю жанчын, што выклікала гнеў [[Марыя Канапніцкая|Марыі Канапніцкай]], якая адказала на гэта некалькімі крытычнымі артыкуламі ў штотыднёвіку «''Świt''», які яна рэдагавала. Яго палеміка з вядомай паэткай павысіла папулярнасць Янкоўскага. На старонках «''Tygodnik Ilustrowany''» і «''Kurier Warszawski''» ён таксама публікаваў справаздачы аб выставах і крытычныя эсэ пра творчасць польскіх імпрэсіяністаў. Пасля ад'езду з Варшавы пасяліўся ў Палянах (1896–1900). Стаў членам [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]]<ref>Адреса членов Минского общества сельского хозяйства. ― Минск : Паровая типолит. Х. Дворжец, [1889―1897?]. ― 34 с.</ref>. У 1902–1904 гадах быў рэдакцыйным сакратаром пецярбургскага штотыднёвіка «''Kraj''». === Палітычная дзейнасць === Спачатку трымаўся кансерватыўна-ліберальнага кірунку [[краёўцы|краёвасці]]<ref>Смалянчук. Палякі…, С.87.</ref>, актыўна падтрымліваў [[Канстытуцыйна-каталіцкая партыя Літвы і Беларусі|Канстытуцыйна-каталіцкую партыю Літвы і Беларусі]]. Рэдактар газеты [[Kurier Litewski (1905)|«''Kurier Litewski''»]] (1.12.1905—1.4.1907). Паводле [[Людвік Абрамовіч|Людвіка Абрамовіча]]: <blockquote>Пад яго кіраўніцтвам "Кур'ер Літоўскі" стаў сапраўднай з'явай у нашай журналістыцы. Газета заўсёды трымала высокі культурны узровень, друкавала лепшых і выдатна інфармаваных аўтараў, але пры тым не страціла свайго індывідуальнага характару. Яна ўсебакова асвячала краёвае жыццё і перад усім служыла яго інтарэсам. Газета займала памяркоўную і нават кансерватыўную, але далёкую ад рэтраградства пазіцыю, якая з-за цэнзуры, магла быць не надта выразнай, але заўсёды падкрэслівала асобную гісторыю беларуска-літоўскіх зямель. Але "Кур'ер Літоўскі" быў далёкі ад шавінізму і нацыянальнай выключнасці, газета адрознівалася талерантнасцю і імкнулася да супрацы паміж народамі.<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1935dc/%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%A7%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0.html|title=Юбілей Часлава Янкоўскага|author=Людвік Абрамовіч|website=pawet.net|access-date=2026-05-12}}</ref> </blockquote>На выбарах у I Думу заклікаў галасаваць толькі за дэпутатаў-«палякаў»<ref>Смалянчук. Палякі…, С.125.</ref>. У [[1906]] годзе быў выбраны дэпутатам [[I Дзяржаўная дума|I Дзяржаўнай думы]] ад Віленскай губерні. Уваходзіў у фракцыю дэпутатаў [[Краёвае кола Літвы і Русі|«Краёвае кола Літвы і Русі»]] (ці «Дэпутацкае кола Літвы і Русі», «Тэрытарыяльнае кола», «Група дэпутатаў ад заходніх губерняў»). У аграрным пытанні выступаў супраць адчужэння нават часткі памешчыцкіх земляў. Крытыкаваў [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|польскіх нацыянал-дэмакратаў («эндэкаў»)]]. Разам з [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раманам Скірмунтам]] быў арганізатарам віленскага схода землеўласнікаў (15 чэрвеня 1907), дзе была заснавана [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі]]. Пасля сыходу з «Літоўскага кур'ера» у 1907 годзе спрабаваў выдаваць свой уласны штотыднёвік «''Głos Polski''» (хрысціянска- прагрэсіўнай арыентацыі), які павінен быў стаць органам Краёвай партыі Літвы і Беларусі. Выйшла толькі пяць нумароў выдання. === Варшаўскі перыяд (1907-1915) === У канцы 1907 года ён вярнуўся ў Варшаву і стаў членам рэдакцыйнага калектыву палітычнай газеты «''Słowo''». У гэтай газеце (№88, 1909) апублікаваў артыкул "Краёвая ідэя", на яго думку, толькі краёвая ідэя магла перашкодзіць абвастрэнню канфліктаў і супярэчнасцяў, што пагражаюць адзінству края, які з'яўляецца сумеснай Айчынай розных народаў. <blockquote>Толькі пад лозунгам гэтай ідэі ў Літве і Русі можа наступіць яднанне мясцовых нацыянальных сілаў для сумеснай працы дзеля будучыні краю. Толькі і выключна краёвая ідэя як ідэя рознаэтнічнага краёвага грамадзянства, здолее вырашыць праблемы тутэйшых нацыяналізмаў і ў першую чаргу польска-літоўскую праблему, якая, нарэшце, перастане быць праблемай.<ref>[https://crispa.uw.edu.pl/object/files/24914/display/Default Słowo: pismo polityczne. R. 28, 1909, no 88]</ref></blockquote>У 1909 годзе быў членам камітэта па драматычных конкурсах Варшаўскіх урадавых тэатраў, а ў 1913 годзе — старшынёй тэатральнай секцыі Таварыства польскіх пісьменнікаў і журналістаў у Варшаве. У 1913 годзе супрацоўнічаў з «''Przegląd Wileński''» [[Людвік Абрамовіч|Людвіка Абрамовіча]] і «''Prawda''» [[Вінцэнт Рымоўскі|Вінцэнта Рымоўскага]]. З кастрычніка 1914 г. па люты 1915 г. за ўласны кошт выдаваў беспартыйны штотыднёвік «''Przegląd Warszawski''» (выйшла пяць нумароў), дзе публікаваў, сярод іншага, кароткія мастацкія рэцэнзіі, а таксама рэцэнзіі на паэзію. Пасля закрыцця газеты падтрымліваў пастаяннае супрацоўніцтва толькі з «''Tygodnik Ilustrowany''», публікуючы тэатральныя рэцэнзіі. У гэты час ён стаў вядомым як прыхільнік беларускага народа і культуры, і адначасова крытык літоўскага нацыяналізму. Пад уплывам падзей 1914 года (пагаршэнне палітычнай сітуацыі і пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]) ён радыкальна змяніў свае погляды на польскую нацыянальную справу, што знайшло найбольш поўнае адлюстраванне ў двух брашурах, апублікаваных у той час: «П''ольскі народ і яго Айчына. Нарыс рэальнай нацыянальнай палітыкі''» і «''Этнаграфічная Польшча. Папулярны гістарычны нарыс''». У гэтых брашурах ён выступаў супраць так званай Ягелонскай ідэі і выступаў за адмову ад [[Крэсы ўсходнія|крэсаў]] (памежжа) і засяроджванне на этнаграфічнай тэрыторыі, каб эфектыўна абараняцца ад рускага і нямецкага нацыяналізмаў.<ref name=":0" /> Паводле Алеся Смалянчука, "''амаль упершыню польскі палітык прадказваў перамогу беларускага руху, які паводле яго меркавання не мае ніякіх прыязных сантыментаў да польскай прысутнасці ў Беларусі''".<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/42276304/%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%B6_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8E_%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%96%D0%B4%D1%8D%D1%8F%D0%B9_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D1%96_%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D1%85_1864_1917_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B5_|аўтар=Аляксандр Смалянчук|загаловак=Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864-1917 (выданне першае)|год=2001-01-01|выданне=Гродна|старонкі=263-264}}</ref> === Віленскі перыяд (1915-1929) === З ліпеня 1915 года па люты 1916 года ён жыў у акупаванай немцамі Вільні, рабіў нататкі для «''Tygodnik Ilustrowany''», якія пазней былі апублікаваны ў кніжным выданні «''З дня ў дзень: Варшава 1914'' ''– Вільня 1915''» (Вільня, 1923). Супрацоўнічаў з Польскім адукацыйным камітэтам, які каардынаваў развіццё польскай адукацыі ў Літве падчас акупацыі. Выступаў за стварэнне асобнага польскага кіраўнічага органу — «Нацыянальнага польскага сената для Літвы і Беларусі». Пасля таго, як Вільня была адбіта ў бальшавікоў у красавіку 1919 года заняў сваю першую пасаду ў дзяржаўным кіраванні — кіраўніка Дэпартамента друку [[Грамадзянская адміністрацыя Усходніх тэрыторый|Грамадзянскай адміністрацыі Усходніх тэрыторый]]. Адным з яго абавязкаў быў кантроль за публікацыямі ў прэсе. Некаторы час ён узначальваў так званы Камітэт нейтральнага пояса — орган Міністэрства замежных спраў Польшчы, які рыхтаваў дакументацыю для [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] адносна Віленскай вобласці, на якую прэтэндавалі літоўцы. Нягледзячы на ​​свае службовыя абавязкі, ён не цалкам адмовіўся ад журналісцкай дзейнасці. Таксама зноў паспрабаваў выдаць уласны штотыднёвік «''Tygodnik Wileński''», афіцыйным рэдактарам якога быў кнігагандляр і выдавец Казімір Руцкі (1867–1945). Выданне карысталася падтрымкай уладаў, але з-за фінансавых цяжкасцей выйшла толькі пяць нумароў. Пачаў супрацоўнічаць з выданнямі «''Nasz Kraj''» і яго пераемнікам «''Gazeta Krajowa''». Абодва выданні прасоўвалі федэратыўную праграму і сімпатызавалі ўмераным памкненням літоўцаў і беларусаў. Палітычная платформа, якую ён прасоўваў, ужо лічылася польскімі палітыкамі анахранічнай. У 1922 годзе сышоў з дзяржаўнай службы.<ref name=":0" /> Далучыўся да кансерватыўнай газеты «''Słowo''» пад рэдакцыяй [[Станіслаў Цат-Мацкевіч|Станіслава Цат-Мацкевіча]] (1896–1966), дзе рэдагаваў дадатак «''Przegląd Tygodniowy Życia Kultury i Obyczajowego''». Найбольш папулярнай была яго нядзельная сатырычная калонка «''Przechadzki po Wilnie''» , якая выходзіла з чэрвеня 1924 года па снежань 1925 года (дадатковая частка з'явілася ў 1927 годзе). Таксама працягваў пісаць тэатральную крытыку. Удзел Янкоўскага ў мясцовых справах выразна дэманструецца яго намаганнямі па ўсталяванні ў Вільні помнікаў выдатным літаратурным дзеячам: [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіславу Сыракомлі]] і [[Адам Міцкевіч|Адаму Міцкевічу]]. Першая ініцыятыва была заблакаваная, а другая так і не была рэалізавана з-за працяглых канфліктаў паміж прыхільнікамі розных праектаў і пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1939 годзе. Сярод іншага, займаў пасаду прэзідэнта Віленскага аддзялення Прафсаюза польскіх пісьменнікаў, створанага ў 1925 годзе, і Сіндыката Віленскіх журналістаў. Яго любоў да Вільні прасочваецца ў многіх яго публікацыях, у тым ліку ў памятных брашурах 1927 года: «''Пра Славацкага''» і «''Гасцям Вільні на памяць''», надрукаваных да каранацыі абраза [[Маці Божая Вастрабрамская|Маці Божай Вострабрамскай]]. Важным сведчаннем развіцця віленскага тэатра, літаратуры і прэсы паміж 1905 і 1925 гадамі стаў «''Літаратурны альманах''» (1926), які ён рэдагаваў і дзе былі змешчаны біяграфіі 45 аўтараў і ўрыўкі з іх твораў. 2 чэрвеня 1926 года, у пяцідзесятую гадавіну літаратурнага дэбюту Янкоўскага, у віленскім тэатры «Lutnia» адбыўся музычна-літаратурны вечар, прысвечаны яму, падзея знайшла водгук у тагачаснай прэсе.<ref name=":0" /> === Гісторыка-краязнаўчыя працы === У гісторыка-этнаграфічных нарысах «''Ашмянскі павет: Матэрыялы да гісторыі краю і людзей''» («''Powiat Oszmiański: Materjały do dziejów ziemi i ludzi''», т. 1—4, С.-Пецярбург; Кракаў, 1896—1900) даў грунтоўную характарыстыку Валожыншчыны, Смаргоншчыны, Маладзечаншчыны, выклаў гісторыю знакамітых шляхецкаіх родаў краю, маёнткаў, мястэчак, касцёлаў, кальвінскіх збораў, друкарняў. Выдаў карэспандэнцыю [[Караль Станіслаў Радзівіл Пане Каханку|Караля Станіслава Радзівіла "Пане Каханку"]] («Korespondencya księcia Karola Stanisława Radziwiłła wojewody wileńskiego "Panie Kochanku", 1744—1790: Z archiwum w Werkach», Кракаў, 1898).<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/2292|title=Янкоўскі Чэслаў Карлавіч|author=Валерый Пазднякоў|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"}}</ref> Пісаў лірычныя вершы, літаратурныя нарысы, займаўся перакладамі. Быў аўтарам беларускамоўнай лірычнай мініяцюры «Ужо птушкі пяюць усюды», якую памылкова прыпісвалі [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіславу Сыракомлю]].<ref>[https://www.academia.edu/38133131/%D0%90%D1%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B6%D0%BE_%D0%BF%D1%82%D1%83%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D1%8F%D1%8E%D1%86%D1%8C_%D1%9E%D1%81%D1%8E%D0%B4%D1%8B_%D0%A7%D1%8D%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96 Антон Францішак Брыль. Аўтарства верша “Ужо птушкі пяюць ўсюды…”: Чэслаў Янкоўскі. // «Роднае слова» 1/2019.]</ref> === Сям'я === У 1886 годзе ажаніўся з Марыяй Ясенскай (памерла ў 1919 годзе), унучкай паэта [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казіміра Буйніцкага]]. У іх нарадзіліся дзве дачкі, Ірэна (нар. 1888, выйша замуж за Марцэля Шарота, гісторыка і дыпламата) і Эва (1889–1902). Незадоўга перад смерцю другі раз жаніўся на Ядзвіге з Анджэеўскіх. === Пахаванне === Памёр 6 кастрычніка 1929 года ад раку страўніка. Пахаваны ў Вільні на [[Роса|Старых Росах]], на так званым "Літаратурным узгорку" (сектар 5а, пляцоўка 6). Лацінскі надпіс на яго магіле абвяшчае: ''qui numquam quievit quiescit'' ("хто ніколі не адпачываў, той адпачывае"). Надмагілле, адкрытае ў 1933 годзе, было зроблена скульптарам [[Баляслаў Балзукевіч|Баляславам Балзукевічам]]. <gallery perrow=5> File:Polska etnograficzna - 1914 AD - by creator Czeslaw Jankowski.jpg|Этнаграфічная карта рассялення [[палякі|палякаў]], створаная ў 1914 г. Чэславам Янкоўскім (1857—1929) File:Czeslaw Jankowski 1857-1929 - 1890 AD - painter Wladyslaw Podkowinski 1866-1895.jpg|«Партрэт Чэслава Янкоўскага», мастак Уладзіслаў Падкавінскі, 1890 г. File:Czeslaw Jankowski i inni czlonkowie redakcji Kuriera Litewskiego 1.jpeg|Чэслаў Янкоўскі (сядзіць у цэнтры) і члены рэдакцыі газеты «Kurier Litewski», раней 1907 г. File:Czeslaw Jankowski i inni czlonkowie redakcji Kuriera Litewskiego 2.jpg|Чэслаў Янкоўскі (стаіць унізе ў цэнтры) і члены рэдакцыі газеты «Kurier Litewski», раней 1907 г. File:Franciszek Bohuszewicz - Napoleon Rouba artykul - Kuryer Litewski 1906 nr 84 s 1.jpg|Артыкул [[Напалеон Роўба|Напалеона Роўбы]] «Паэт Белай Русі» аб [[Францішак Багушэвіч|Францішку Багушэвічу]] ў газеце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurjer Litewski»]] у шостую гадавіну смерці паэта, 1906 г. File:Czesław Jankowski - Z dnia na dzień.jpg|Вокладка кнігі ''Z dnia na dzień'' («З дні ў дзень»), 1923 г. File:The grave of Czesław Jankowski at the Rasos Cemetery in Vilnius.jpg|thumb|The grave of Czesław Jankowski at the Rasos Cemetery in Vilnius|Магіла Чэслава Янкоўскага на могілках Роса </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == {{commonscat|Czesław Jankowski}} * {{крыніцы/Смалянчук Палякі}} * {{крыніцы/Смалянчук Краёвасць}} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1935dc/%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%A7%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0.html Абрамовіч Людвік. Юбілей Часлава Янкоўскага // НАША СЛОВА № 14 (1529), 7 красавіка 2021.] // на [[pawet.net]] {{Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Янкоўскі Чэслаў}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання]] [[Катэгорыя:Віленскія кансерватары]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні]] [[Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] inrcnuoaoe9aj21rekdfku9o25qokoq 0 18695 5140783 5134260 2026-05-12T14:46:30Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140783 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Нарач}} {{Возера |Назва = Нарач |Нацыянальная назва = |Выява = Narač - 6.jpg |Подпіс = На возеры Нарач |Шырыня выявы = |region = |Размяшчэнне = [[Мядзельскі раён]] |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 12,8 |Шырыня = 9,8 |Плошча = 79,6 |Аб'ём = 0,71 |Даўжыня берагавой лініі = 41 |Найбольшая глыбіня = 24,8 |Сярэдняя глыбіня = 8,9 |Тып мінералізацыі = сярэднемінералізаванае |Салёнасць = |Празрыстасць = да 7,3 |Плошча вадазбору = 279 |Упадаюць = |Выцякаюць = [[Нарач (рака)|рака Нарач]] |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь |crosses180 = |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць }} '''На́рач''' — найбуйнейшае возера [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]]. Плошча возера — 79,6 км², глыбіня да 24,8 м, даўжыня 12,8 км, шырыня да 9,8 км. Ляжыць у басейне [[Нарач (рака)|ракі Нарач]] (выцякае з возера), за 4 км на захад ад г. [[Мядзел]], паміж вёскамі [[Чараўкі (Мядзельскі раён)|Чараўкі]], [[Пасынкі (Мядзельскі раён)|Пасынкі]], [[Мікольцы (вёска)|Мікольцы]], [[Гатавічы]], [[Занарач]]. Уваходзіць у [[Нарачанская група азёр|Нарачанскую групу азёр]]. Размешчана ў межах Нацыянальнага парку «[[Нарачанскі нацыянальны парк|Нарачанскі]]». == Назва == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. {{Далей}} [[Нарач (значэнні)]]. Назва ракі [[Нарачанка]] імаверна вытворная ад назвы возера. == Гідраграфія == Схілы катлавіны на поўначы і паўночным усходзе вышынёй 45-50 м, утвораны адгор’ямі [[Свянцянскія грады|Свянцянскіх град]]. На поўдні да возера прымыкае больш нізкая Паўднёва-Нарачанская града. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя, месцамі стромкія і абразійныя, вышынёй 2-11 м, на паўднёвым усходзе забалочаныя, тарфяныя. Трапляюцца невялікія берагавыя валы, утвораныя прыбойнай дзейнасцю хваль і пасоўваннем ледзянога покрыва. Каля паўночна-ўсходняга берага востраў плошчай 6,2 га, які з-за сваёй надзвычайнай маляўнічасці і пражывання на ім рэдкіх звяроў і птушак, гнездавання ахоўнага віду (крахаль вялікі) аб’яўлены помнікам прыроды. Да паўднёва-ўсходняга берага прымыкае [[гідралагічны заказнік Чарэмшыцы]], на паўночным створаны біялагічныя заказнікі Някасецкі і Пасынкі. [[Файл:Narocz.svg|thumb|left|Рэльеф дна]] Дно возера адносна роўнае, на ўсходзе больш складанай будовы, трапляюцца прыўзнятыя амаль да паверхні ўчасткі (мяліны). Прыбярэжная водмель пясчаная, часткова заіленая, каля стромкіх берагоў шмат галькі і валуноў. Глыбакаводная частка дна выслана сапрапелем, глініста-пясчанымі адкладамі. Паўвостраў [[Наносы (паўвостраў)|Наносы]] (заканчваецца касой) падзяляе возера на паўночна-заходні Малы плёс (глыбіні да 18 м) і паўднёва-ўсходні Вялікі плёс (глыбіня да 24,8 м на так званых Гатаўскіх ямах каля ўсходняга берага, насупраць в. [[Гатавічы]]). Ваганні ўзроўню на працягу года да 70 см. Лёд трымаецца з 1-й дэкады снежня, таўшчыня 50-60 см, у асобныя гады да 80 см, да 1-й дэкады красавіка. У некаторыя гады паўднёва-ўсходні плёс замярзае толькі ў студзені. У зацяжныя вёсны ледзяныя палі захоўваюцца да канца красавіка, а ледзяныя таросы каля берагоў — да мая. Вясной водная маса добра перамешваецца да дна, тэмпература вады на найболыных глыбінях 10-12&nbsp;°C. Сярэднямесячная тэмпература паверхневых слаёў вады ў кастрычніку 8,7&nbsp;°C, у ліпені 18,9&nbsp;°C. На працягу года вада добра насычана кіслародам. У возера ўпадаюць 17 ручаёў (найбольшыя [[Неслуч]], [[Купскі]], [[Антанізбергскі]], [[Сіманаўскі]], [[Чараўкоўскі]], [[Слоўта (ручай)|Слоўта]]) і кароткая рака-пратока [[Скема]] з возера [[Мястра]]. == Экалогія == У воднай флоры 48 відаў уласна водных раслін, у т.л. 38 кветкавых, 8 водарасцей. Найбольш зарос Малы плёс, у паўночна-ўсходняй частцы якога шырыня паласы расліннасці да 2 км (у Вялікім плёсе 50-350 м). Характэрна хвалепрыбойная паласа без расліннасці (ад урэзу вады да глыбіні 1,5-2 м у Малым плёсе і 3,5-4 м у Вялікім плёсе). Надводная расліннасць ([[Трыснёг звычайны|трыснёг]], [[чарот]]) займае нязначную (менш за 3 %) плошчу возера, пашырана ўчасткамі да глыбіні 1,5-2 м. Падводнай расліннасцю, сярод якой пераважаюць [[харавыя водарасці]], выслана каля 15 км² плошчы дна (пашырана да глыбіні 7,5 м). У іхтыяфауне налічваецца 25 відаў рыб, прамысловае значэнне маюць акунь, плотка, [[шчупак звычайны|шчупак]], [[вугор]], верхаводка, [[лінь]], [[мянтуз]], [[гусцяра]] і інш. Возера вызначаецца багаццем вадаплаўных птушак; адзначаны гняздоўі [[Лебедзь-шыпун|лебедзя-шыпуна]], [[Крачка малая|малой крачкі]], [[скапа|скапы]], [[паганка малая|малой паганкі]], якія занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Нарач з’яўляецца адзіным возерам у краіне, заражаным [[цэркарыёз]]ам, што звязана з спадзістым спускам у ваду, калі ад берага да глыбіні вялікая адлегласць. У такіх умовах прыбярэжная вада добра выграваецца, што правакуе актывізацыю мікраарганізмаў. Таксама іх развіццю спрыяе разрастанне воднай расліннасці<ref>[http://naviny.by/rubrics/tourism/2013/07/10/ic_articles_126_182303/ ''Naviny.by''. Купацца ў Нарачы можна, але лепш асцярожна]</ref>. Спрыяльныя кліматычныя ўмовы, лясы паблізу возера, маляўнічыя краявіды абумовілі стварэнне вакол возера курорта Нарач. Тут дзейнічаюць санаторыі, дамы адпачынку, дзіцячыя лагеры, турбазы. На беразе возера размешчаны [[Нарач (курортны пасёлак)|курортны пасёлак Нарач]]. Возера Нарач і яго ваколіцы ўваходзяць у [[Нарачанскі нацыянальны парк]]. З мэтай аховы Нарачы і рацыянальнага выкарыстання яе рэсурсаў вядуцца комплексныя назіранні за станам возера на Нарачанскай азёрнай станцыі і біялагічнай станцыях, праводзяцца агратэхнічныя, меліярацыйныя, гідратэхнічныя і іншыя мерапрыемствы, накіраваныя на прадухіленне забруджвання басейна возера і бліжэйшых тэрыторый. == У гісторыі == Нарачанская [[кулгрында]], званая ў народзе Чортавай грэбляй, паміж вёскай [[Наносы]] і [[Мядзел]]ам, брукаваная шчыльна пакладзенымі камянямі, знаходзілася на глыбіні прыкладна 125 см ад паверхні вады, узвышалася над дном возера прыкладна на 160 см і мела ў даўжыню каля 1 км; у шырыню забяспечвала прастору для праезду чатырох запрэжаных коней адначасова. У 1921—1939 гады возера Нарач знаходзілася на тэрыторыі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] і было самым вялікім возерам гэтай краіны. Улетку 1935 года адбылося [[Нарачанскае выступленне рыбакоў]]. == Галерэя == <center><gallery> Image:Narač - 1.jpg Image:Narač - 8.jpg Image:Narach Lake 4.jpg|Возера ў ліпені Image:Narach Lake 5.jpg|Бераг возера Image:Narač - 4.jpg Image:Lake Naroch.JPG Image:Narač - 7.jpg </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|На́рач|515}} * Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. * ''Акудовіч Ю.'' Зачараванне Нарачы // [[Голас Радзімы]]. — 1997. — № 28-37. * Якая рыба вадзілася ў Нарачы ў 1929 годзе// Рэгіянальная газета. — № 23. — 6 чэрвеня 2014 г. == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6967|НАРАЧ}} * [http://wikimapia.org/#lang=be&lat=54.860604&lon=26.706734&z=12&m=b&show=/2376905/be/Возера-Нарач Возера Нарач на Вікімапіі] * [http://www.naroch.com/download_files/o_nas/vodnye_obekty/ozera/new-133_oz._naroch.pdf Возера Нарач у даведніку «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі“»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240619152257/http://www.naroch.com/download_files/o_nas/vodnye_obekty/ozera/new-133_oz._naroch.pdf |date=19 чэрвеня 2024 }} * [[s:Вялічкаўскае возера|Легенда пра возера]] {{Нарачанскія азёры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарач (возера)| ]] [[Катэгорыя:Азёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Басейн Нарачы]] [[Катэгорыя:Нарачанская група азёр]] [[Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна]] kjmz4uzf42343amsj4iozfp30jwrwdy 0 19391 5140784 4605052 2026-05-12T14:47:32Z JerzyKundrat 174 5140784 wikitext text/x-wiki '''На́рач''' — гідронім і тапонім. == Возера і рака == * [[Нарач (возера)|Нарач]] — возера ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], найбуйнейшае возера Беларусі * [[Нарач (рака)|Нарач]] — рака ў [[Вілейскі раён|Вілейскім]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]] == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Мінская вобласць]]: ** [[Нарач (Вілейскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] ** [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] — курортны пасёлак у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] ** [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] == Іншае == * «[[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]» — азёрная станцыя ў курортным пасёлку Нарач. == Этымалогія == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. На тэрыторыі Літвы знаходзіцца возера ''Nar-akys''. Таксама корань ''Nar-'' у літоўскіх гідронімах ''Narantis, Narasa, Nar-upis''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 223.</ref>, у рачной назве [[Нара (рака)|Нара]] на Верхнім Павоччы<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования 1981. Москва, 1982. С. 36.</ref>. Корань ''Nar-'' (''Ner''-) звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага ''*ner-'' «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 766.</ref>. Гэты корань нясе семантыку глыбіні. Корань ''Ak-'' звязаны з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; [[Азяраўка|вочка ў балоце]]; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-'')<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>: вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака. У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref> ''ak-'' займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае ''up-'' / ''ap-'' (літ. ''upė,'' пруск. ''ape'' «рака»)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref> або яцвяжскае -''da'' (ад яцвяжскага *''udā'' «вада, рака»)<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>, як у гідронімах [[Жукопа]] або [[Ясельда]]. == Гл. таксама == * [[Нарачанка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} 7czt9tgkz2qquewlavzv4yhjlzth8jn 5140785 5140784 2026-05-12T14:48:02Z JerzyKundrat 174 5140785 wikitext text/x-wiki '''На́рач''' — гідронім і тапонім. == Возера і рака == * [[Нарач (возера)|Нарач]] — возера ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], найбуйнейшае возера Беларусі * [[Нарач (рака)|Нарач]] — рака ў [[Вілейскі раён|Вілейскім]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]] == Населеныя пункты == * [[Нарач (Вілейскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] * [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] — курортны пасёлак у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] * [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] == Іншае == * «[[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]» — азёрная станцыя ў курортным пасёлку Нарач. == Этымалогія == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. На тэрыторыі Літвы знаходзіцца возера ''Nar-akys''. Таксама корань ''Nar-'' у літоўскіх гідронімах ''Narantis, Narasa, Nar-upis''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 223.</ref>, у рачной назве [[Нара (рака)|Нара]] на Верхнім Павоччы<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования 1981. Москва, 1982. С. 36.</ref>. Корань ''Nar-'' (''Ner''-) звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага ''*ner-'' «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 766.</ref>. Гэты корань нясе семантыку глыбіні. Корань ''Ak-'' звязаны з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; [[Азяраўка|вочка ў балоце]]; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-'')<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>: вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака. У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref> ''ak-'' займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае ''up-'' / ''ap-'' (літ. ''upė,'' пруск. ''ape'' «рака»)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref> або яцвяжскае -''da'' (ад яцвяжскага *''udā'' «вада, рака»)<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>, як у гідронімах [[Жукопа]] або [[Ясельда]]. == Гл. таксама == * [[Нарачанка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} teb2kb2d5s15ep8eypkgvdc37rc53fe 5140819 5140785 2026-05-12T16:57:50Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5140819 wikitext text/x-wiki '''На́рач''' — гідронім і тапонім. == Возера і рака == * [[Нарач (возера)|Нарач]] — возера ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], найбуйнейшае возера Беларусі * [[Нарач (рака)|Нарач]] — рака ў [[Вілейскі раён|Вілейскім]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]] == Населеныя пункты == * [[Нарач (Вілейскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] * [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] — курортны пасёлак у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] * [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] == Іншае == * «[[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]» — азёрная станцыя ў курортным пасёлку Нарач. == Этымалогія == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. На тэрыторыі Літвы знаходзіцца возера ''Nar-akys''. Таксама корань ''Nar-'' у літоўскіх гідронімах ''Narantis, Narasa, Nar-upis''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 223.</ref>, у рачной назве [[Нара (рака)|Нара]] на Верхнім Павоччы<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования 1981. Москва, 1982. С. 36.</ref>. Корань ''Nar-'' (''Ner''-) звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага ''*ner-'' «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 766.</ref>. Гэты корань нясе семантыку глыбіні. Корань ''Ak-'' звязаны з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; [[Азяраўка|вочка ў балоце]]; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-'')<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>: вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака. У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref> ''ak-'' займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае ''up-'' / ''ap-'' (літ. ''upė,'' пруск. ''ape'' «рака»)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref> або яцвяжскае -''da'' (ад яцвяжскага *''udā'' «вада, рака»)<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>, як у гідронімах [[Жукопа]] або [[Ясельда]]. == Гл. таксама == * [[Нара]] * [[Нарачанка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} e2osplzxkj5jofvbawgy50cnfse5rtf 5140820 5140819 2026-05-12T16:58:14Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5140820 wikitext text/x-wiki '''На́рач''' — гідронім і тапонім. == Возера і рака == * [[Нарач (возера)|Нарач]] — возера ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], найбуйнейшае возера Беларусі * [[Нарач (рака)|Нарач]] — рака ў [[Вілейскі раён|Вілейскім]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]] == Населеныя пункты == * [[Нарач (Вілейскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] * [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] — курортны пасёлак у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] * [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] == Іншае == * «[[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]» — азёрная станцыя ў курортным пасёлку Нарач. == Этымалогія == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. На тэрыторыі Літвы знаходзіцца возера ''Nar-akys''. Таксама корань ''Nar-'' у літоўскіх гідронімах ''Narantis, Narasa, Nar-upis''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 223.</ref>, у рачной назве [[Нара (рака)|Нара]] на Верхнім Павоччы<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования 1981. Москва, 1982. С. 36.</ref>. Корань ''Nar-'' (''Ner''-) звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага ''*ner-'' «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 766.</ref>. Гэты корань нясе семантыку глыбіні. Корань ''Ak-'' звязаны з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; [[Азяраўка|вочка ў балоце]]; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-'')<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>: вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака. У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref> ''ak-'' займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае ''up-'' / ''ap-'' (літ. ''upė,'' пруск. ''ape'' «рака»)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref> або яцвяжскае -''da'' (ад яцвяжскага *''udā'' «вада, рака»)<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>, як у гідронімах [[Жукопа]] або [[Ясельда]]. == Гл. таксама == * [[Нара (значэнні)]] * [[Нарачанка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} 6ipy265hfe3d9j4c5oxduxl3qowvmzv 5140821 5140820 2026-05-12T16:58:44Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5140821 wikitext text/x-wiki '''На́рач''' — гідронім і тапонім. == Возера і рака == * [[Нарач (возера)|Нарач]] — возера ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], найбуйнейшае возера Беларусі * [[Нарач (рака)|Нарач]] — рака ў [[Вілейскі раён|Вілейскім]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]] == Населеныя пункты == * [[Нарач (Вілейскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] * [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] — курортны пасёлак у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] * [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] == Іншае == * «[[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]» — азёрная станцыя ў курортным пасёлку Нарач. == Этымалогія == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. На тэрыторыі Літвы знаходзіцца возера ''Nar-akys''. Таксама корань ''Nar-'' у літоўскіх гідронімах ''Narantis, Narasa, Nar-upis''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 223.</ref>, у рачной назве [[Нара (рака)|Нара]] на Верхнім Павоччы<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования 1981. Москва, 1982. С. 36.</ref>. Корань ''Nar-'' (''Ner''-) звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага ''*ner-'' «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 766.</ref>. Гэты корань нясе семантыку глыбіні. Корань ''Ak-'' звязаны з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; [[Азяраўка|вочка ў балоце]]; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-'')<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>: вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака. У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref> ''ak-'' займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае ''up-'' / ''ap-'' (літ. ''upė,'' пруск. ''ape'' «рака»)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref> або яцвяжскае -''da'' (ад яцвяжскага *''udā'' «вада, рака»)<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>, як у гідронімах [[Жукопа]] або [[Ясельда]]. == Гл. таксама == * [[Нара (рака)]] * [[Нарачанка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} 5vinslv4nvxwijg4xfau4yj8dc19lti 5140822 5140821 2026-05-12T16:59:15Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ паўтор 5140822 wikitext text/x-wiki '''На́рач''' — гідронім і тапонім. == Возера і рака == * [[Нарач (возера)|Нарач]] — возера ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёне [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], найбуйнейшае возера Беларусі * [[Нарач (рака)|Нарач]] — рака ў [[Вілейскі раён|Вілейскім]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]] == Населеныя пункты == * [[Нарач (Вілейскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] * [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]] — курортны пасёлак у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] * [[Нарач (аграгарадок, Мядзельскі раён)|Нарач]] — аграгарадок у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] == Іншае == * «[[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]» — азёрная станцыя ў курортным пасёлку Нарач. == Этымалогія == Асновы ''Nar-'' i ''Ak-'' балцка-літоўскага паходжання. На тэрыторыі Літвы знаходзіцца возера ''Nar-akys''. Таксама корань ''Nar-'' у літоўскіх гідронімах ''Narantis, Narasa, Nar-upis''<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 223.</ref>, у рачной назве [[Нара (рака)|Нара]] на Верхнім Павоччы<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования 1981. Москва, 1982. С. 36.</ref>. Корань ''Nar-'' (''Ner''-) звязаны з літоўскім ''nerti'' «ныраць», ''naras'' «нырок (у ваду)», далей да індаеўрапейскага ''*ner-'' «ныраць, пагружацца; прытулак, логвішча, нара»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 766.</ref>. Гэты корань нясе семантыку глыбіні. Корань ''Ak-'' звязаны з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; [[Азяраўка|вочка ў балоце]]; палонка ў лёдзе». Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-'')<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>: вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака. У двухасноўных гідронімах тыпу Нарач ці [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref> ''ak-'' займае тую ж другую пазіцыю, якую ў іншых выпадках займаюць балцкае ''up-'' / ''ap-'' (літ. ''upė,'' пруск. ''ape'' «рака»)<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref> або яцвяжскае -''da'' (ад яцвяжскага *''udā'' «вада, рака»)<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>, як у гідронімах [[Жукопа]] або [[Ясельда]]. == Гл. таксама == * [[Нарачанка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} teb2kb2d5s15ep8eypkgvdc37rc53fe 0 19451 5141104 5137448 2026-05-13T10:21:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141104 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Манюшка}} {{Музыкант}} '''Станіслаў Манюшка''' ({{lang-pl|Stanisław Moniuszko}}; да {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі {{кампазітар|Польшчы|Беларусі}}, {{дырыжор|Польшчы|Беларусі}}, стваральнік польскай нацыянальнай оперы, меў дачыненне да станаўлення беларускай музычнай культуры. == Біяграфія == З роду [[Манюшкі|Манюшак]] герба «Крыўда». Бацька — Чэслаў Вінцэнт Эліяш Алексі Манюшка (1790—1870), нарадзіўся ў Смілавічах, скончыў ваенную кар’еру ў шэрагах літоўскіх конных стралкоў як ад’ютант пры штабе маршала [[Іаахім Мюрат|Мюрата]] і вярнуўся ў радавы маёнтак пасля рускай кампаніі Напалеона. Маці — Лізавета Маджарская, армянка, праўнучка [[Ян Маджарскі|Яна Маджарскага]] (Аванэса Маджарэнца), стваральніка вытворчасць [[Слуцкі пояс|слуцкіх]] [[Слуцкі пояс|паясоў]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://niab.by/newsite/by/vistava-manushka|загаловак=Национальный исторический архив Беларуси. Дата обращения: 29 апреля 2019. Архивировано 2 мая 2019 года.|archive-date=26 красавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426134441/https://niab.by/newsite/by/vistava-manushka}}</ref>. Станіслаў Манюшка нарадзіўся ў фальварку [[Убель]], за 10 вёрст ад [[Смілавічы|Смілавічаў]], ахрышчаны адной вадой [[17 мая|5 (17) мая]] [[1819]] года ў [[Смілавіцкі касцёл|Смілавіцкім рымска-каталіцкім касцёле.]] Дата нараджэння дакладна не вядома<ref>{{cite web|url = https://www.racyja.com/kultura/uladzmir-dzyanisau-my-dakladna-ne-veda/|title = Уладзмір Дзянісаў: Мы дакладна не ведаем, калі нарадзіўся Манюшка|date = 2019-05-04|work = [[Радыё Рацыя]]|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190504110022/https://www.racyja.com/kultura/uladzmir-dzyanisau-my-dakladna-ne-veda/|archivedate = 4 мая 2019|url-status = dead}}</ref>. [[Файл:Ubiel, Stanisłaŭ Maniuška. Убель, Станіслаў Манюшка (Č. Maniuška, 1837).jpg|міні|злева|Станіслаў Манюшка за кнігай. [[Часлаў Манюшка]], 1837]] Пачатковую музычную адукацыю атрымаў у [[Дамінік Стэфановіч|Дамініка Стэфановіча]] ў Мінску. Калі ў 1827 годзе сям’я перасялілася ў [[Варшава|Варшаву]], Станіслаў пачаў навучацца музыцы. Праз тры гады сям’я перабралася ў [[Мінск]], дзе Станіслаў працягваў музычную адукацыю. Вучыўся ў [[Мінская губернская гімназія|Мінскай губернскай гімназіі]]. У 1837 годзе выехаў у [[Берлін]], дзе працягваў удасканальвацца як музыкант. З 1840 годзе Манюшка пасяліўся ў [[Вільня|Вільні]], тут працаваў як арганіст, кампазітар, педагог і арганізатар музычнага жыцця горада. У яго браў урокі музыкі будучы мастак [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі]]. У 1858 годзе Станіслаў Манюшка перасяліўся ў Варшаву, у 1858—1872 гадах — дырыжор і дырэктар опернага тэатру, прафесар Музычнага інстытуту ў Варшаве. У творчасці выкарыстоўваў беларускі [[фальклор]]. [[Файл:Stanisłaŭ Maniuška. Станіслаў Манюшка (Č. Maniuška, 1842).jpg|міні|злева|Станіслаў Манюшка за фартэпіяна. [[Часлаў Манюшка]], 1842]] Папулярнасць кампазітар атрымаў у 1848 годзе, дзякуючы оперы «Галька». Яшчэ адна шырока вядомая опера — «[[Страшны двор]]» была напісана ў 1865 годзе. Наогул Манюшка стварыў 20 опер і аперэт, тры балеты, пяць мес, два рэквіемы і болей за 300 песень, у тым ліку і «Паходную песню літвінаў» на словы паэта [[Уладзіслаў Сыракомля|У. Сыракомлі]]. Станіслаў Манюшка напісаў музыку да «Сялянкі» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]], і ў сувязі з гэтай падзеяй прысутнічае ва ўсіх беларускіх даследаваннях, прысвечаных літаратуры, тэатру і музыцы сярэдзіны XIX ст. Шырокай вядомасці «Сялянка» яму, аднак, не прынесла, музыка да яе захавалася толькі часткова. Кампазітар пастаянна падтрымліваў сувязі з беларускімі музыкантамі, пісаў пра іх, садзейнічаў выданню іх твораў (даслаў творы [[Фларыян Міладоўскі|Фларыяна Міладоўскага]] [[Ферэнц Ліст|Ферэнцу Лісту]]), памагаў атрымаць музычную адукацыю, наладжваў канцэрты, дасылаў у Мінск [[Дамінік Стафановіч|Дамініку Стафановічу]] і Фларыяну Міладоўскаму свае творы. [[Файл:Stanisłaŭ Maniuška, Alaksandra Müller. Станіслаў Манюшка, Аляксандра Мюлер (Č. Maniuška, 1840).jpg|thumb|Станіслаў Манюшка з жонкай Аляксандрай Мюлер. [[Часлаў Манюшка]], 1840]] == Творчасць == Стварэнне першых вадэвіляў, музычных камедый і камічных опер звязана з [[Беларусь|Беларуссю]]. У 1834 годзе мінскімі аматарамі пастаўлены «Канторскія служачыя», у 1841 годзе ў Гродне і ў 1843 годзе ў Мінску — «Латарэя». На лібрэта [[В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]] напісаны «Рэкруцкі набор» (з [[К. Кжыжаноўскі]]м; паст. 1841, Мінск), «Спаборніцтва музыкаў», «Чарадзейная вада», «[[Ідылія (опера)|Ідылія]]» («Сялянка», з К. Кжыжаноўскім; паст. 1852, Мінск). «Сялянка», дзякуючы выкарыстанню ў [[лібрэта]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]] (разам з [[польская|польскай]]) і апоры на беларускі музычны фальклор, мела вялікае значэнне для [[Беларуская музыка|беларускай музычнай культуры]]. Са сталых опер найбольш папулярная «Галька» (1847, паст. 1854, 2-я рэд. 1859), якая адлюстроўвае сацыяльныя канфлікты і мае дэмакратычную накіраванасць. Сярод іншых твораў: оперы «Графіня» (1860), «Вербум нобіле» («Слова гонару», 1861), «Страшны двор» (1865), «Парыя» (1869); балеты «Монтэ-Крыста» (1866), «На пастоі» (1868), «Хітрыкі сатаны» (1870); кантаты «Мільда» (1848), «Ніёла» (1865), «Крымскія санеты» на словы [[А. Міцкевіч]]а (1868); месы, 4 «Вострабрамскія літаніі», рэквіем; аркестравыя уверцюры і танцы; 2 струнных квартэты; творы для фартэпіяна, у т.л. цыкл «Забаўкі» (1843), транскрыпцыі паланэзаў [[Міхал Клеафас Агінскі|М. К. Агінскага]]; больш за 400 сольных песень (увайшлі ў 12 «Хатніх спеўнікаў», 12 песень на вершы [[Я. Чачот]]а), музыка да драматычных спектакляў і інш. Творам Станіслава Манюшкі ўласцівы яскравая меладычнасць, лірызм, даступнасць музычнай мовы, операм і аперэтам — майстэрства стварэння індывідуальных характарыстык і будовы масавых, ансамблевых і сольных сцэн. Вытокі яго музычнай мовы ў польскім і беларускім фальклоры (многія з яго арыгінальных мелодый лічацца народнымі). == Сям’я == У шлюбе з Аляксандрай з Мілераў (Мюлераў), дачкой Ксаверыя Мюлера. Аляксандра Мюлер нарадзілася 13 сакавіка 1818 года і памерла ў 1891 г. у Варшаве<ref name="studium"/>. У артыкуле [[Polski Słownik Biograficzny]] пра [[Станіслаў Мюлер|Станіслава Мюлера]], роднага брата Ксаверыя, сцвярджаецца, што ягоным бацькам быў Ян-Фрыдрых Мюлер (Мілер; пам. у 1801), львоўскі купец, а пазней віленскі бургамістр. Ротмістр расійскага войска Ксаверый Мюлер 19 лістапада 1812 г. у [[Касцёл Св. Яна (Вільнюс)|касцёле Св. Яна]] ў [[Вільня|Вільні]] пабраўся шлюбам з Марыяй з [[Закрэўскія|Закрэўскіх]], сястрой Альжбэты, якая выйшла за ягонага брата Станіслава. У гэтым шлюбе нарадзілася некалькі дзяцей: 17 верасня 1813 г. ахрышчаны першынец — Ян-Станіслаў-Ксаверый-Ігнат 19; 25 студзеня 1815 г. ахрышчаны сын Аляксандр, 21 чэрвеня 1818 ахрышчана дачка Аляксандра, 19 верасня 1821 — Марыя, якая нарадзілася 30 жніўня<ref name="studium"/>. Бацька Ксаверыя, Ян Мюлер, ажаніўся ў Варшаве з Альжбэтай з Краўзаў (пам. да 1811), ад якой меў некалькі сыноў: Францішка-Ксаверыя (12 снежня 1781 — ?), Станіслава (17 ліпеня 1787 — 15 чэрвеня 1847), Юзафа-Антона (14 сакавіка 1790 — ?), Казіміра (15 лютага 1798 — ?)<ref name="studium">[[Зміцер Юркевіч]]. [https://studium.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2020/07/Gadawik-nr-5_PRINT.pdf Дакументальныя крыніцы да радаводу Станіслава Манюшкі]</ref>. Маці Аляксандры, Марыя з Закрэўскіх, памерла ў 1874 годзе і пахавана побач са Станіславам Манюшкам, у родавым пахаванні ў Варшаве, на [[Паванзкоўскія могілкі|Паванзкоўскіх могілках]]. Надпіс на магільнай пліце сцвярджае, што ёй было 75 год, але ў метрыцы смерці паведамляецца, што мела яна на той момант 77 год. Яе бацькамі былі Станіслаў Закрэўскі і Марыя з Вернераў. Па ўсей верагоднасці, яе бацькі былі ў другой палове XVIII ст. тэатральнымі акцёрамі з варшаўскай трупы [[Лявон Перажынскі|Лявона Перажынскага]], бо менавіта такая пара акцёраў згадана ў Нясвіжы. У 1783 годзе трупа была запрошана князем [[Караль Станіслаў Радзівіл|Каралем-Станіславам Радзівілам]] у [[Нясвіж]]. Але праз год Радзівіл разарваў кантракт з Перажынскім. Пры гэтым затрымаў Станіслава Закрэўскага і Марыю Вернероўну, прапанаваўшы ім узяцца за навучанне таямніцам тэатральнага рамяства дзяцей мяшчан і сялян. Вядома, дарэчы, што ў 1783—1785 гг. рэпертуар [[Нясвіжскі тэатр Радзівілаў|нясвіжскага тэатра не]] саступаў варшаўскаму. Пазней Станіслаў змяніў тэатральнае рамяство на вайсковы мундзір, бо ў метрыках шлюбу сваіх дачок ён выступае як афіцэр былых польскіх войск. Ён у [[войска ВКЛ|войску ВКЛ]], быў паручнікам 8-га пяхотнага палка імя Радзівілаў, створанага ў 1789 г. У 1794 г. падтрымаў [[паўстанне Тадэвуша Касцюшкі]]. У 1812 годзе капітан Станіслаў Закрэўскі займаўся стварэннем віленскай гвардыі<ref name="studium"/>. == Памяць == * 5 мая 1969 года ў [[Азёрны (Чэрвеньскі раён)|Азёрным]] [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]] адкрыты [[Музей Станіслава Манюшкі]]. * 3 верасня 2016 года ў цэнтры Мінска адкрыты [[помнік Станіславу Манюшку і Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу]]<ref>[http://www.svaboda.org/a/u-centry-miensku-adkryli-pomnik-maniusku-i-duninu-marcinkievicu/27965089.html У цэнтры Менску адкрылі помнік Манюшку і Дуніну-Марцінкевічу]</ref>. * У 2017 годзе ў [[Смілавічы|Смілавічах]] адкрылася «Музыкальная гасцёўня Станіслава Манюшкі». * Сенат Польшчы абвясціў 2019 год годам Манюшкі — у гонар 200-годдзя з дня нараджэння кампазітара. * З 5 студзеня 2019 года [[Варшава-Цэнтральная|Цэнтральнаму чыгуначнаму вакзалу]] ў [[Варшава|Варшаве]] нададзена імя Станіслава Манюшкі<ref>[https://www.rdc.pl/informacje/dworzec-centralny-bedzie-nosil-imie-stanislawa-moniuszki/ rdc.pl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181230233502/https://www.rdc.pl/informacje/dworzec-centralny-bedzie-nosil-imie-stanislawa-moniuszki/ |date=30 снежня 2018 }}</ref>. * У траўні 2019 года ў мінскім [[Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|кафедральным касцёле Імя Найсвяцейшай Імя Дзевы Марыі]] ўсталявалі мемарыяльную шыльду ў гонар Станіслава Манюшкі. Скульптар [[Валяр’ян Язэпавіч Янушкевіч|Валяр’ян Янушкевіч]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29974607.html У менскім катэдральным касьцёле ўсталявалі мэмарыяльную дошку ў гонар Станіслава Манюшкі] // сайт «Радыё Свабода», 31 траўня 2019</ref>. * 27 снежня 2019 года [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] выпусціў манету «Станіслаў Манюшка. 200 год»<ref>{{Cite web|url=https://www.nbrb.by/coinsbanknotes/coins/commemorative/409|title=Памятная монета "Станіслаў Манюшка. 200 год" ("Станислав Монюшко. 200 лет")|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. * На [[Дом Манюшкі (Мінск)|доме ў Мінску]], дзе прайшлі дзіцячыя гады Манюшкі, усталявана [[мемарыяльная дошка]]. Апроч таго, у гонар кампазітар названа [[Вуліца Станіслава Манюшкі (Мінск)|адна з вуліц]] у Мінску<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d921o0106142&q_id=8753176|title=Рашэнне Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 24 снежня 2020 года № 259 "Аб перайменаванні і прысваенні найменняў састаўным часткам г. Мінска"|url-status=dead}}</ref>. * Рэспубліканскі адкрыты конкурс вакалістаў імя Станіслава Манюшкі (Мінск) у сакавіку-красавіку штогод. * Імем Станіслава Манюшкі названы прыпыначны пункт пры аднайменнай вуліцы ў Мінску (2025)<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=R925o0142251|title=Решение Минского городского исполнительного комитета от 9 октября 2025 года № 4072 "О наименовании и переименовании остановочных пунктов транспорта общего пользования в городе Минске"|website=pravo.by}}</ref>. <gallery widths="240" heights="200" perrow="4"> </gallery><center><gallery caption="Помнікі Станіславу Манюшку" widths="150" heights="150"> Файл:Moniushko bust.jpg|[[Помнік Станіславу Манюшку (Вільнюс)|Помнікі Станіславу Манюшку]] ў [[Вільня|Вільні]] Файл:1642011 DSC0042.JPG|[[Варшава]] Файл:Katowice - Moniuszko.JPG|[[Катавіцы]] Файл:Park Moniuszki w Łodzi - pomnik.jpg|[[Лодзь]] Dunin momiuszko.jpg|[[Мінск]] </gallery></center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|Манюшка Станіслаў}} * ''Бравер Л.'' Продкі і сваякі Манюшкі // Маладосць. 1967. № 9. * ''Фукс М.'' Манюшка на Беларусі: Пер. с пол. // Полымя. 1967. № 6. * ''Мальдзіс А.'' Станіслаў Манюшка // Падарожжа ў XIX ст. / А. Мальдзіс. — Мн., 1969. * ''Капілаў А.'', ''Нісневіч С.'' Манюшка // БЭ ў 18 т. — Т. 10. — Мн., 2000. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.staratel.com/music/classic/composers/photo1069.htm Манюшка (Moniuszko) Станіслаў] {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манюшка Станіслаў}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнага опернага мастацтва]] [[Катэгорыя:Манюшкі|Станіслаў]] [[Катэгорыя:Станіслаў Манюшка| ]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] cvynhi5n23w1vxpplg03u4hvkmsilwm 0 23732 5140776 5061756 2026-05-12T14:31:56Z JerzyKundrat 174 5140776 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Сэрвач}} {{Рака |Назва = Сэрвач |Арыгінальная назва = |Выява = Servach river.jpg |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 85 |Плошча басейна = 1105 |Басейн = Вілія/Нёман/Балтыйскае мора |Расход вады = 7,6 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = [[Сэрвач (возера)|возера Сэрвач]] |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = 179 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 55|s_lat_min = 1|s_lat_sec = 16.79 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 27|s_lon_min = 33|s_lon_sec =4.37 |Вусце = [[Вілія]] ([[Вілейскае вадасховішча]]) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 54|m_lat_min = 33|m_lat_sec = 11.52 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 27|m_lon_min = 17|m_lon_sec = 26.89 |Ухіл ракі = 0,2 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць/Мінская вобласць |Раён = Докшыцкі раён/Мядзельскі раён/Вілейскі раён |Пазіцыйная карта = Беларусь Мінская вобласць |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Сэрвач''' — [[рака]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім]], [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] і [[Вілейскі раён|Вілейскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]]. Даўжыня 85 км. Плошча [[вадазбор]]у 1105 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 7,6 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,2 [[праміле|‰]]. == Гідраграфія == Выцякае на паўднёвы захад з [[возера]] [[Сэрвач (возера)|Сэрвач]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]], упадае ў [[Вілейскае вадасховішча]] на паўднёвы ўсход ад вёскі Людвінова [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]]. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у канцы сакавіка. [[Даліна]] ў верхнім і месцамі ў сярэднім цячэнні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная; яе шырыня 1,5—2,5 км, месцамі звужаецца да 0,6—1 км. [[Пойма]] двухбаковая, слабаперасечаная, у верхнім цячэнні забалочаная, тарфяністая, на астатнім працягу сухая, пясчаная. [[Рэчышча]] моцназвілістае, у сярэднім цячэнні на працягу 1,8 км каналізаванае, у верхнім — моцна зарастае; шырыня яго ў верхнім цячэнні — 2—5 м, у сярэднім і ніжнім 15—25 м, месцамі да 40 м. У басейне ракі балота [[Сэрвач (балота)|Сэрвач]]{{sfn|БелЭн|2002}}, азёры [[Станіслаўскае возера|Станіслаўскае]], [[Арэхавае (возера, Мядзельскі раён)|Арэхавае]], [[Чорнае (возера, Докшыцкі раён)|Чорнае]] і інш. === Асноўныя прытокі === '''Справа''': [[Патачанка]], [[Дубенка (прыток Сэрвачы)|Дубенка]], [[Наква]], [[Катлянка]]. '''Злева''': ручай [[Сэрвач (прыток Сэрвачы)|Сэрвач]]<ref name="epb5">{{Крыніцы/ЭПБ|5|||61}}</ref>, рэкі [[Галядза]], [[Зуйка]]. == На рацэ == [[Файл:Малышкі. Рака Сэрвач.jpg|міні|злева|Рака Сэрвач каля [[Вёска Малышкі, Вілейскі раён|в. Малышкі]]]] '''Гарадскія пасёлкі''': [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]] (пры ўпадзенні ракі [[Наква|Наквы]]). '''Зоны адпачынку''': Вілейка == Зноскі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сэ́рвач||329}} * {{крыніцы/ЭПБ|5|Сэ́рвач|Жалнова Л. М.|60}} * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная|Сэ́рвач|358—359}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=6, 11|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20000}}{{ref-ru}} * {{крыніцы/СНГОСНГ|Сервеч; Сэ́рвачь|333, 357}} {{Вілія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Віліі]] [[Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Віліі)| ]] aoj7d4kqmzyufczo5pa7gzxmqytvrd5 0 23733 5140786 5095857 2026-05-12T14:49:49Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140786 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Нарач}} {{Рака |Назва = Нарач |Нацыянальная назва = |Выява = Belarus-Junction_of_Viliya_and_Narach_Rivers-3.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 75 |Плошча вадазбору = 1650 |Расход вады = 11,9 |Месца вымярэння = |Выток = Нарач (возера) |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = Вілія |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = Вілія/Нёман/Балтыйскае мора |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Мядзельскі раён/Вілейскі раён |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = }} '''На́рач''', '''Нарача́нка''', '''Нароча''' — рака ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] і [[Вілейскі раён|Вілейскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Вілія|Віліі]]. Даўжыня 75 км. Вадазбор 1650 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 11,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 [[праміля|‰]]. == Назва == Назва ракі Нарач (Нарачанка) найімаверней вытворная ад назвы возера [[Нарач (возера)|Нарач]], балцка-літоўскага паходжання. {{Далей}} [[Нарач (значэнні)]]. == Агульнае == Выцякае на поўдзень з [[Нарач (возера)|возера Нарач]] у Мядзельскім раёне, цячэ ў межах [[Нарачана-Вілейская нізіна|Нарачана-Вілейскай нізіны]], упадае ў Вілію за 1,2 км на паўднёвы захад ад в. [[Красніца (Вілейскі раён)]]. Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, у ніжнім трапецападобная, шырынёй 1—1,5 км. Пойма двухбаковая, часткова аблесеная, у верхнім і сярэднім цячэнні забалочаная (шырыня 300—600 м), ніжэй в. Нарач перарывістая, вузкая, адкрытая. Азёрнасць 6 % (найбольшыя азёры ў вярхоўі ракі — [[Нарач (возера)|Нарач]], [[Мястра]], [[Баторына]], [[Белае (возера, Мядзельскі раён)|Бледнае]]). Каля вытоку ракі паблізу ад былога хутара Скок сажалкі. Рэчышча звілістае, яго шырыня 8—16 м, ад в. Слабада на працягу 5 км каналізаванае. Берагі ў вярхоўі нізкія, забалочаныя, на астатнім працягу стромкія. Асноўныя прытокі: [[Панурка]], [[Вузлянка]], [[Спягліца (рака)|Спягліца]], [[Груздзеніца]], [[Ганутка (прыток Нарачы)|Ганутка]]. Рака замярзае ў пачатку снежня, крыгалом пачынаецца ў сярэдзіне сакавіка. Веснавы крыгаход працягваецца каля 9 сутак. == Фаўна == Водзяцца сіг, [[шчупак]], [[лешч]], вугор рачны, ялец, [[верхаводка]], [[гусцяра]], [[язь]], [[плотка]], [[мянтуз]], [[краснапёрка]], [[акунь]], [[джгір звычайны]]. == Турызм == Рака папулярная сярод турыстаў-воднікаў. На маляўнічых берагах рэк Нарач і Вузлянка размешчана зона адпачынку Вузлянка. На працягу паўкіламетра перад вусцем Нарачанкі на яе левым беразе пабудаваны турыстычныя стаянкі. У міжрэччы Нарачы і [[Вузлянка|Вузлянкі]] ўтвораны [[Гідралагічны заказнік Чарэмшыцы|гідралагічны заказнік «Чарэмшыцы»]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{refless}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6968|НАРАЧ}} * [http://www.naroch.com/download_files/o_nas/vodnye_obekty/vodotoki/r._naroch.pdf Рака Нарач ў даведніку "Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка «Нарачанскі»]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.myadel.info/karta-myadelskogo-rajona?object_id=223 Рака Нарач на карце Мядзелскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241211065028/http://www.myadel.info/karta-myadelskogo-rajona?object_id=223 |date=11 снежня 2024 }} {{Commons|Category:Narach River}} * [http://www.rh.by/by/56/230/1074/ '«Ля заснежанай Нарачанкі»'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015510/http://www.rh.by/by/56/230/1074/ |date=5 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]» {{Вілія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Віліі]] [[Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Нарачы| ]] cgc2qhw3cp7bgdq8jnxohpsvnllvewf 0 28399 5140781 5048867 2026-05-12T14:43:11Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140781 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Іслач (значэнні)}} {{Рака |Назва = Іслач |Арыгінальная назва = |Выява = Belarus-Islach River-12.jpg |Подпіс = Стромкі бераг Іслачы |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 102 |Плошча басейна = 1330 |Басейн = Заходняя Бярэзіна/Нёман/Балтыйскае мора |Расход вады = 10 |Месца вымярэння = за 88 км ад вусця |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= каля в. [[Глушынцы]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53|s_lat_min = 51|s_lat_sec = 19 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 27|s_lon_min = 04|s_lon_sec = 41 |Вусце = Заходняя Бярэзіна |Месцазнаходжанне вусця = в. [[Бакшты (Іўеўскі раён)|Бакшты]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53|m_lat_min = 54|m_lat_sec = 48 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 12|m_lon_sec = 57 |Ухіл ракі = 1,9 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць/Гродзенская вобласць |Раён = Дзяржынскі раён/Мінскі раён/Валожынскі раён/Іўеўскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = Islach River }} '''І́слач''' — [[рака]] ў [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцях [[Беларусь|Беларусі]], левы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Заходняй Бярэзіны]] (басейн [[Нёман]]а). Даўжыня 102 км. Плошча [[вадазбор]]у 1330 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 10 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 1,9 [[Праміле|‰]]. == Назва == Назва Іслач балцкага паходжання, складаецца з дзвюх асноў ''Isl-'' i ''Ak-''. Найбліжэйшыя гідранімічныя адпаведнікі — латышская рачная назва ''Isliņa'' (памяншальнае ад *''Isla''), літоўскія ''Islikis'', ''Iesla''<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 525.</ref>. Аснова ''Is-l-'' ад кораня ''*eis- / *is-'' «імкліва рухацца»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 299—300.</ref><ref>H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55—57, 71.</ref>, далей мяркуецца да карацейшага ''*ei- / *i-'' «ісці»<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 300—301.</ref>. Асобна гэты корань у назве нёманскай ракі [[Іса (рака)|Іса]]. З пашыральнікам ''-(e)r-'' у балцкай адпачатнай рачной назве *''Isra'', ад якой латышская ''Istra'', літоўская ''Įstras'' (< ''Instras'')<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 131—132.</ref>, пруская *''Instra'' (> ''Instrut''<ref>M. Biolok. Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel. Stuttgart, 1989.</ref>), гідронім [[Істра (рака)|Істра]] на Павоччы. Пашыральнік ''-l-'' таксама ў назве ракі [[Няслаўка|Несла]] (двойчы на левабярэжжы прыпяцкай [[Пціч (рака)|Пцічы]]), корань якой ''Nes-'' таксама ў гідроніме {{нп5|Неса (прыток Нярусы)|Нес(с)а|ru|Несса (приток Неруссы)}} (прыток дзесенскай ракі Нярус(с)а). У паўнейшым выглядзе пашыральнік ''-el-'' у назвах [[Дзятлаўка (рака)|Зецела]], *[[Скідалька|Скідзела]], [[Ясельда]], Дрысела (на Павоччы каля [[Разань|Разані]]). Другая аснова ''Ak-'' у назве Іслач звязаная з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.</ref>. Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-''<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>): ''вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака''. Асобна «рачны» корань ''Ak-'' у назве ракі [[Ака]], а так жа сама на другой пазіцыі — у назвах тыпу [[Нарач (возера)|Нарач]], [[Сэрвач]]. «Яцвяжскі» аналаг гідроніма Іслач — назва Ясельда. Другі элемент «рака» перадаецца ў першым выпадку праз ''ak-'', у другім — праз ''-da''. У першым выпадку корань *''ei-s- / *i-s-'', у другім — яго фанетычны варыянт *''i̯ā-s-''<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 296.</ref>. Назва ракі [[Вісла|Віслы]], нягледзячы на фанетычнае падабенства, іншага паходжання (ад кораня *''ṷeis-'' / ''ṷis-'' «цячы», ад якога і назвы [[Вісяты (возера)|Вісяты]], [[Віхра]], [[Віхолка (сяло)|Віхолка]]). Назва [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], наадварот, найверагодней так ці інакш роднасная назве Іслач, у ёй і тая ж «рачная» аснова ''ak-'' і элемент ''is-l-''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref>. Адзначаецца прымеркаванасць імаверна роднасных рачных назваў Іслач, Ясельда, Свіслач да дняпроўска-нёманскага водападзелу: у цэнтры цяперашняй Беларусі абапал водападзелу Іслач і бярэзінская [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], на захадзе краіны — Ясельда і нёманская [[Свіслач (прыток Нёмана)|Свіслач]]. == Гідраграфія == Пачынаецца каля вёскі [[Глушынцы]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], на адлегласці 1,4 км на паўночны ўсход ад гары [[Дзяржынская (гара)|Дзяржынскай]]. У вярхоўі цячэ ў межах [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]], у ніжнім цячэнні — праз [[Налібоцкая пушча|Налібоцкія лясы]]. [[Даліна]] ў вярхоўі трапецападобная, глыбока ўрэзаная; у сярэднім цячэнні скрынкападобная, шырынёй 300—500 м. [[Абалона (геаграфія)|Абалона]] ў вярхоўі роўная, шырыня яе складае 30—50 м, у нізоўі паступова расшыраецца да 2 км, месцамі забалочаная. Рэчышча звілістае, зарэгулявана трыма [[Плаціна (архітэктура)|плацінамі]]; яго шырыня вагаецца ў межах 10—40 м. На ўсім працягу трапляюцца невялікія [[Востраў|астравы]]. [[Бераг]]і стромкія, абрывістыя. Упадае ў Заходнюю Бярэзіну на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Бакшты (Іўеўскі раён)|Бакшты]] [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]], на поўдзень ад вёскі [[Ягадзень]]. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом адбываецца ў пачатку сакавіка. Адна з нямногіх рэк Беларусі, у якой водзіцца [[стронга ручаёвая]]. == Асноўныя прытокі == '''Справа''': [[Чарнаруч]], [[Яршоўка]], [[Кіявец (ручай)|Кіявец]], [[Вялік (рака)|Вялік]], [[Люцінка (рака)|Люцінка]], [[Пяршайка]], [[Носаўка (рака)|Носаўка]], [[Валожынка]]. '''Злева''': [[Выганічанка]], [[Ратынца]], [[Цяцераўка|Цяце́раўка]]<ref name="epb">{{Крыніцы/ЭПБ|5}} — С. 305.</ref>, [[Волма (прыток Іслачы)|Волма]], [[Івенчык]]. == Турызм == Лясныя масівы абапал ракі, маляўнічасць і хуткае цячэнне вабяць турыстаў, у т. л. воднікаў. У верхнім цячэнні ля ракі створана зона адпачынку Аксакаўшчына. Тут пабудавана [http://www.aksakovschina.by/ Рэспубліканская клінічная бальніца медыцынскай рэабілітацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120514092015/http://www.aksakovschina.by/ |date=14 мая 2012 }}. На ўсход ад зоны адпачынку знаходзіцца біялагічны заказнік [[Падсады (заказнік)|Падсады]]. == Галерэя == <gallery> Выява:Belarus-Islach River-11.jpg Выява:Belarus-Islach River-3.jpg Выява:Belarus-Rakaw-Islach River-3.jpg Выява:Belarus-Islach River-6.jpg Выява:Рака Іслач у Ракаве.JPG Выява:Islach River.JPG </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Заходняй Бярэзіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Іслачы| ]] 0xlo4nfwb8wjasmoptxuvw2r05uvexm 5140782 5140781 2026-05-12T14:43:51Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140782 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Іслач (значэнні)}} {{Рака |Назва = Іслач |Арыгінальная назва = |Выява = Belarus-Islach River-12.jpg |Подпіс = Стромкі бераг Іслачы |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 102 |Плошча басейна = 1330 |Басейн = Заходняя Бярэзіна/Нёман/Балтыйскае мора |Расход вады = 10 |Месца вымярэння = за 88 км ад вусця |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= каля в. [[Глушынцы]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53|s_lat_min = 51|s_lat_sec = 19 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 27|s_lon_min = 04|s_lon_sec = 41 |Вусце = Заходняя Бярэзіна |Месцазнаходжанне вусця = в. [[Бакшты (Іўеўскі раён)|Бакшты]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53|m_lat_min = 54|m_lat_sec = 48 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 12|m_lon_sec = 57 |Ухіл ракі = 1,9 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць/Гродзенская вобласць |Раён = Дзяржынскі раён/Мінскі раён/Валожынскі раён/Іўеўскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = Islach River }} '''І́слач''' — [[рака]] ў [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] абласцях [[Беларусь|Беларусі]], левы прыток [[Заходняя Бярэзіна|Заходняй Бярэзіны]] (басейн [[Нёман]]а). Даўжыня 102 км. Плошча [[вадазбор]]у 1330 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 10 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 1,9 [[Праміле|‰]]. == Назва == Назва Іслач балцкага паходжання, складаецца з дзвюх асноў ''Isl-'' i ''Ak-''. Найбліжэйшыя гідранімічныя адпаведнікі — латышская рачная назва ''Isliņa'' (памяншальнае ад *''Isla''), літоўскія ''Islikis'', ''Iesla''<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 525.</ref>. Аснова ''Is-l-'' ад кораня ''*eis- / *is-'' «імкліва рухацца»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 299—300.</ref><ref>H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55—57, 71.</ref>, далей мяркуецца да карацейшага ''*ei- / *i-'' «ісці»<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 300—301.</ref>. Асобна гэты корань у назве нёманскай ракі [[Іса (рака)|Іса]]. З пашыральнікам ''-(e)r-'' у балцкай адпачатнай рачной назве *''Isra'', ад якой латышская ''Istra'', літоўская ''Įstras'' (< ''Instras'')<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 131—132.</ref>, пруская *''Instra'' (> ''Instrut''<ref>M. Biolok. Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel. Stuttgart, 1989.</ref>), гідронім [[Істра (рака)|Істра]] на Павоччы. Пашыральнік ''-l-'' таксама ў назве ракі [[Няслаўка|Несла]] (двойчы на левабярэжжы прыпяцкай [[Пціч (рака)|Пцічы]]), корань якой ''Nes-'' таксама ў гідроніме {{нп5|Неса (прыток Нярусы)|Нес(с)а|ru|Несса (приток Неруссы)}} (прыток дзесенскай ракі Нярус(с)а). У паўнейшым выглядзе пашыральнік ''-el-'' у назвах [[Дзятлаўка (рака)|Зецела]], *[[Скідалька|Скідзела]], [[Ясельда]], Дрысела (на Павоччы каля [[Разань|Разані]]). Другая аснова ''Ak-'' у назве Іслач звязаная з лат. ''aka'' «калодзеж», літ. ''aka(s)'' «палонка ў лёдзе», лат. ''akata'' «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.</ref>. Такая семантыка развілася са значэння «вока» (індаеўрапейскае ''*ok^ṷ(e)s-''<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>): ''вока > палонка, калодзеж, бачажына > вада, рака''. Асобна «рачны» корань ''Ak-'' у назве ракі [[Ака]], а так жа сама на другой пазіцыі — у назвах тыпу [[Нарач]], [[Сэрвач]]. «Яцвяжскі» аналаг гідроніма Іслач — назва Ясельда. Другі элемент «рака» перадаецца ў першым выпадку праз ''ak-'', у другім — праз ''-da''. У першым выпадку корань *''ei-s- / *i-s-'', у другім — яго фанетычны варыянт *''i̯ā-s-''<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 296.</ref>. Назва ракі [[Вісла|Віслы]], нягледзячы на фанетычнае падабенства, іншага паходжання (ад кораня *''ṷeis-'' / ''ṷis-'' «цячы», ад якога і назвы [[Вісяты (возера)|Вісяты]], [[Віхра]], [[Віхолка (сяло)|Віхолка]]). Назва [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], наадварот, найверагодней так ці інакш роднасная назве Іслач, у ёй і тая ж «рачная» аснова ''ak-'' і элемент ''is-l-''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref>. Адзначаецца прымеркаванасць імаверна роднасных рачных назваў Іслач, Ясельда, Свіслач да дняпроўска-нёманскага водападзелу: у цэнтры цяперашняй Беларусі абапал водападзелу Іслач і бярэзінская [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], на захадзе краіны — Ясельда і нёманская [[Свіслач (прыток Нёмана)|Свіслач]]. == Гідраграфія == Пачынаецца каля вёскі [[Глушынцы]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]], на адлегласці 1,4 км на паўночны ўсход ад гары [[Дзяржынская (гара)|Дзяржынскай]]. У вярхоўі цячэ ў межах [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]], у ніжнім цячэнні — праз [[Налібоцкая пушча|Налібоцкія лясы]]. [[Даліна]] ў вярхоўі трапецападобная, глыбока ўрэзаная; у сярэднім цячэнні скрынкападобная, шырынёй 300—500 м. [[Абалона (геаграфія)|Абалона]] ў вярхоўі роўная, шырыня яе складае 30—50 м, у нізоўі паступова расшыраецца да 2 км, месцамі забалочаная. Рэчышча звілістае, зарэгулявана трыма [[Плаціна (архітэктура)|плацінамі]]; яго шырыня вагаецца ў межах 10—40 м. На ўсім працягу трапляюцца невялікія [[Востраў|астравы]]. [[Бераг]]і стромкія, абрывістыя. Упадае ў Заходнюю Бярэзіну на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Бакшты (Іўеўскі раён)|Бакшты]] [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]], на поўдзень ад вёскі [[Ягадзень]]. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом адбываецца ў пачатку сакавіка. Адна з нямногіх рэк Беларусі, у якой водзіцца [[стронга ручаёвая]]. == Асноўныя прытокі == '''Справа''': [[Чарнаруч]], [[Яршоўка]], [[Кіявец (ручай)|Кіявец]], [[Вялік (рака)|Вялік]], [[Люцінка (рака)|Люцінка]], [[Пяршайка]], [[Носаўка (рака)|Носаўка]], [[Валожынка]]. '''Злева''': [[Выганічанка]], [[Ратынца]], [[Цяцераўка|Цяце́раўка]]<ref name="epb">{{Крыніцы/ЭПБ|5}} — С. 305.</ref>, [[Волма (прыток Іслачы)|Волма]], [[Івенчык]]. == Турызм == Лясныя масівы абапал ракі, маляўнічасць і хуткае цячэнне вабяць турыстаў, у т. л. воднікаў. У верхнім цячэнні ля ракі створана зона адпачынку Аксакаўшчына. Тут пабудавана [http://www.aksakovschina.by/ Рэспубліканская клінічная бальніца медыцынскай рэабілітацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120514092015/http://www.aksakovschina.by/ |date=14 мая 2012 }}. На ўсход ад зоны адпачынку знаходзіцца біялагічны заказнік [[Падсады (заказнік)|Падсады]]. == Галерэя == <gallery> Выява:Belarus-Islach River-11.jpg Выява:Belarus-Islach River-3.jpg Выява:Belarus-Rakaw-Islach River-3.jpg Выява:Belarus-Islach River-6.jpg Выява:Рака Іслач у Ракаве.JPG Выява:Islach River.JPG </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Заходняй Бярэзіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Іслачы| ]] kme4k9splcfl4ufkudiwx82916hnlb0 0 28874 5140707 5108821 2026-05-12T13:32:46Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ не сюды 5140707 wikitext text/x-wiki {{Рака | Назва = Чачора | Нацыянальная назва = | Выява = Chachora 1.JPG | Шырыня выявы = <!--Default 288 px--> | Подпіс выявы = | Выток = каля вёскі [[Лесавая Буда]] ([[Кармянскі раён]]) | Вусце = [[Сож]] | Краіна = | Даўжыня = 56 | Вышыня вытоку = | Вышыня вусця = | Расход вады = 3,2 | Плошча вадазбору= 551 | Карта = | Подпіс карты = }} '''Чачора''' — [[рака]] ў [[Кармянскі раён|Кармянскім]], [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскім]] і [[Чачэрскі раён|Чачэрскім]] раёнах [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Сож]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). Даўжыня ракі 56 км. Плошча [[вадазбор]]у 551 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,2 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,7 [[праміле|‰]]. == Назва == На думку Г. Смаліцкай і Р. Агеевай, у гідроніме Чачора, які шырока вядомы ў басейнах розных рэк, адлюстравана старажытнарускае слова ''чачора'' «старое рэчышча ракі»<ref>Р. А. Агеева. Происхождение имен рек и озер. Москва, 1985. С. 11.</ref>. В. П. Лемцюгова таксама лічыць, што гідронім ''Чачэра'' паходзіць ад слова ''чачэра'' «старое рэчышча»<ref>В. П. Лемцюгова. Гідраніміка // Беларуская мова. Энцыклапедыя. Мінск, 1994. С. 128.</ref>. На думку У. Тапарова, рэкі з назвамі Чачора, Чычора (''*kiker- : *keker-'' «гарох») ёсць таксама на Падзесенні, Павоччы, Паволжы<ref>''Топоров В. Н.'' Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. — Москва, 1982. — С. 41.</ref>. На думку У. Тапарова, у іншых балцкіх гідронімах аснова пашырана іншымі пашыральнікамі, як у назвах Чачэра — Чычата — Чэкень (-''р''-, -''т''-, -''н''-)<ref>''В. Н. Топоров''. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 268.</ref>. На думку В. Жучкевіча, балцкае паходжанне гэтага гідроніма маловерагоднае, бо такія ж назвы ёсць далёка за межамі балцкіх тэрыторый, напрыклад ва Ульянаўскай вобласці<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 404.</ref>. На думку А. Нікольскага, разанскі гідронім Чачора мае фіна-угорскае паходжанне<ref>Топонимический словарь Рязанской области. Под ред. А. А. Никольского. Рязань, 2004. С. 287.</ref>. У слоўніку Ю. Покарнага згадваюцца літ. ''kekė'' «гронка», лат. ''k'ekars'', лат. ''k'ekis'' «парасонік», лат. ''cekulis'' «каса, кутас», ''cecers'' «кучаравая галава», чэш. ''čečeřiti'' «рабіць узлахмачаным, моршчыць»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 598.</ref>. У Літве ёсць рэкі Kek-upys, Keklys. На думку А. Ванагаса, гэтыя назвы могуць быць звязаныя з літ. ''kekė'' «гронка», ''kekulas'' «камяк»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 151.</ref>. == Гідраграфія == Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Лесавая Буда]] Кармянскага раёна, вусце на ўсходняй ускраіне горада [[Чачэрск]]. Цячэ па [[Прыдняпроўская нізіна|Прыдняпроўскай нізіне]]. Разводдзе звычайна з 2-й дэкады сакавіка да пачатку 3-й дэкады красавіка. [[Даліна]] ў верхнім цячэнні невыразная, шырынёй 0,5—0,6 км. Схілы пераважна адкрытыя, умерана стромкія і спадзістыя; іх вышыня 7—10 м, месцамі да 15 м. [[Пойма]] двухбаковая (шырыня 200—500 м), асушаная, лугавая, асобныя ўчасткі параслі хмызняком. Рэчышча шырынёй да 3-6 м у верхнім, 7-10 м у сярэднім, да 15 м у ніжнім цячэнні. Ад вёскі [[Сапрыкі]] каналізаванае, ніжэй свабодна меандруе, звілістае, неразгалінаванае, у вярхоўі перасыхае, амаль паўсюдна густа зарастае, на каналізаванай частцы — толькі каля берагоў. Каналізавана ў 1953 і 1973 гадах на ўсім працягу; паўторнае рэгуляванне рэчышча праведзена ў 1997 годзе (у Буда-Кашалёўскім раёне, каля вёскі Галавачы, на працягу 0,2 км; каля вёскі Царкоўе на працягу 0,3 км), у 2001 г. (на паўночны захад ад аграгарадка [[Баравая Буда]] ў напрамку вёскі Шылавічы Чачэрскага раёна, на працягу 7,5 км) і ў 2005 г. (ад аграгарадка [[Меркулавічы]] Чачэрскага раёна да вёскі Галавачы Буда-Кашалёўскага раёна, на працягу 5 км). [[Бераг]]і стромкія, часта аголеныя, задзернаваныя, адкрытыя, ніжэй ад Сапрыкаў спадзістыя і ўмерана стромкія, парослыя хмызняком, складзеныя пясчана-тарфяністым грунтам. Вышыня берагоў 1-1,5 м. Асноўныя прытокі — [[Дулепа]], [[рака Любіца|Любіца]] (справа), [[Глыбокая]] (злева). На рацэ знаходзіцца [[вадасховішча Меркулавічы]]. Прымае сцёк з сеткі [[Меліярацыя|меліярацыйных]] каналаў. На перыяд вясновага разводдзя (звычайна з 2‑й дэкады сакавіка да пачатку 3‑й дэкады красавіка) прыпадае каля 53 % гадавога сцёку. Замярзае ў 1‑й дэкадзе студзеня, крыгалом у канцы сакавіка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|||264}} * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=10|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik//11727/|ЧАЧОРА}} {{Сож}} [[Катэгорыя:Прытокі Сажа]] [[Катэгорыя:Рэкі Кармянскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Чачэрскага раёна]] 22oxyivsdpeezbnmf5m9ubljq6vzfxb 0 29538 5140624 4548570 2026-05-12T12:17:06Z Modallwmbw 165843 5140624 wikitext text/x-wiki '''Званне Горад-Герой''' — [[Вышэйшыя ступені адзнакі СССР|вышэйшая ступень адзнакі]], якой былі ўганараваныя 12 гарадоў [[СССР|Савецкага Саюза]] пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гг]]. Акрамя таго [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]] прысвоена званне '''Крэпасць-Герой'''. У цяперашні час, 4 з іх знаходзяцца на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]], 2 (уключаючы [[Брэсцкая крэпасць|крэпасць-герой]]) — на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], астатнія — ў [[Расія|Расіі]]. == Гісторыя звання == Упершыню гарадамі-героямі былі названыя гарады [[Ленінград]], [[Сталінград]], [[Севастопаль]] і [[Адэса]] ў загадзе Вярхоўнага Галоўнакамандуючага [[1 мая]] [[1945]] года. Афіцыйна ў якасці дзяржаўнай узнагароды званне ўсталявана [[8 мая]] [[1965]] года, калі [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР]] сваім Указам зацвердзіў Палажэнне аб вышэйшай ступені адзнакі — званні «Горад-Герой». У гэты жа дзень званне прысвоена гарадам [[Масква|Маскве]], Ленінграду, [[Валгаград]]у, [[Кіеў|Кіеву]], Адэсе і Севастопалю, а [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]] прысвоена званне «Крэпасць-герой». == Гарады-героі і крэпасць-герой == # {{сцяг Расіі|22px}} [[Масква]] — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Расіі|22px}} [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]] (цяпер [[Санкт-Пецярбург]]) — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Расіі|22px}} [[Сталінград]] (цяпер [[Валгаград]]) — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Украіны|22px}} [[Кіеў]] — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Украіны|22px}} [[Адэса]] — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Украіны|22px}} [[Севастопаль]] — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Беларусі|22px}} [[Брэсцкая крэпасць]] (Крэпасць-Герой) — з [[8 мая]] [[1965]] # {{сцяг Расіі|22px}} [[Новарасійск]] — з [[14 верасня]] [[1973]] # {{сцяг Украіны|22px}} [[Керч]] — з [[14 верасня]] [[1973]] # {{сцяг Беларусі|22px}} [[Мінск]] — з [[26 чэрвеня]] [[1974]] # {{сцяг Расіі|22px}} [[Тула]] — з [[7 снежня]] [[1976]] # {{сцяг Расіі|22px}} [[Мурманск]] — з [[6 мая]] [[1985]] # {{сцяг Расіі|22px}} [[Смаленск]] — з [[6 мая]] [[1985]] Тут паказаныя даты не прысваення звання, а ўказаў аб уручэнні медаляў «Залатая Зорка» і ордэнаў Леніна гарадам, якія атрымалі званне горада-героя раней. Ленінграду, Сталінграду, Севастопалю і Адэсе званне «Горад-Герой» было прысвоена ў 1945 г., Кіеву — у 1961 г. Ленінграду і Кіеву пры прысваенні звання ўручылі толькі ордэн Леніна, а Сталінграду, Севастопалю і Адэсе наогул не ўручаліся ордэны і медалі.<ref>[http://oldgazette.ru/trud/09051965/09051965-5.djvu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071201080243/http://oldgazette.ru/trud/09051965/09051965-5.djvu |date=1 снежня 2007 }}</ref> === Памятныя абеліскі і стэлы ў гарадах-героях === <gallery> Стела с указом о присвоении городу Волгограду звания города-героя.JPG|Стэла «Гораду-Герою Валгаграду» Площа Перемоги.jpg|Абеліск «Гораду-Герою Кіеву» Hero-City Obelisk Hotel.jpg|Абеліск «Гораду-Герою Ленінграду» Minsk the hero city.jpg|[[Мінск — горад-герой|Абеліск «Мінск — горад-герой»]] Arcadia, Odessa, Odessa Oblast, Ukraine - panoramio - Дмитрий Ванькевич (5).jpg|Абеліск «Гораду-Герою Адэсе» Sevastopol Obelisk Bayonet-sail IMG 3982 1725.jpg|Абеліск «Гораду-Герою Севастопалю» </gallery> === Савецкія маркі 1965 года «Гарады-героі» === <gallery> Выява:Léningrad (timbre soviétique).jpg|Ленінград Выява:Volgograd (timbre soviétique).jpg|Валгаград Выява:Odessa (timbre soviétique).jpg|Адэса Выява:Brest (timbre soviétique).jpg|Брэсцкая крэпасць Выява:Kiev (timbre soviétique).jpg|Кіеў Выява:Moscou (timbre soviétique).jpg|Масква Выява:Sébastopol (timbre soviétique).jpg|Севастопаль </gallery> == Гарады-героі ў іншых краінах == * У [[Югаславія|Югаславіі]] гарады маглі быць узнагароджаны [[Ордэн Народнага героя|Ордэнам Народнага героя]], што аналагічна прысваенню звання «Горад-герой» у СССР{{крыніца?}}. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belta.by/society/view/goroda-geroi-i-goroda-voinskoj-slavy-pojavilis-na-natsionalnom-geoportale-belarusi-779586-2026 Города-герои и города воинской славы появились на Национальном геопортале Беларуси]. ''[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]''. * [https://geo.by/news/item/na-natsionalnom-geoportale-poyavilsya-sloy-s-pamyatnymi-mestami-voinskoy-slavy На Национальном геопортале Беларуси появился слой с памятными местами воинской славы]. [[Катэгорыя:Гарады-героі| ]] [[Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна]] [[Катэгорыя:Гарады Расіі з асаблівым статусам]] 1hg50e2f2wz8w71k0ulojg2h46ilsll 0 30107 5140766 5124478 2026-05-12T14:19:23Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Узнагароды */ 5140766 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Ада́м Іос́іфавіч Ма́льдзіс''' ({{ДН|7|8|1932}}, [[Расолы|в. Расолы]], цяпер {{МН|Астравецкі раён|у Астравецкім раёне|}}, [[Гродзенская вобласць]] — {{ДС|3|1|2022}}, [[Мінск]]. Псеўданімы: ''А. Гудас, Адам Гудас, А. Расольскі, Адам Расольскі, А. Свіслацкі'') — беларускі [[літаратуразнавец]], [[гісторык]], [[пісьменнік]], [[журналіст]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1986), прафесар (1990). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 жніўня 1932 года ў вёсцы [[Расолы]] ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ([[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскі павет]], [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]]) ў сялянскай сям’і. У 1951 годзе скончыў Ашмянскую сярэднюю школу. Вучыўся на аддзяленні журналістыкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (1951—1956). У 1956—1959 гадах працаваў сакратаром радашковіцкай раённай газеты «[[Сцяг Ільіча (радашковіцкая раённая газета)|Сцяг Ільіча]]». Вучыўся ў аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы АН БССР]] (1959—1962). У 1962—1991 гадах працаваў у Інстытуце літаратуры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] : з 1962 года — навуковы супрацоўнік, з 1981 года — загадчык аддзела беларускай дакастрычніцкай літаратуры (1981—1991). [[Кандыдат філалагічных навук]] (1963), тэма дысертацыі: «''Белорусско-польские литературные взаимосвязи во второй половине ХІХ в.''». [[Доктар філалагічных навук]] (1986), тэма доктарскай дысертацыі: «''Закономерности развития белорусской литературы переходного периода (вторая половина XVII—XVIII в.)''». У 1991—1998 гадах узначальваў [[Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны]]. З 1987 года старшыня камісіі «Вяртанне» [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]], пазней уваходзіў у аналагічную камісію (па вяртанні ў Беларусь гісторыка-культурных каштоўнасцей) пры [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры]] РБ<ref name=":0">https://belisrael.info/?p=29764</ref>. У 1991—2005 гадах быў прэзідэнтам (з 2010 ганаровы старшыня) [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], у 1996—2006 гадах — кіраўніком аддзела культуралогіі Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі. У 1990 годзе як член дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце 45-й сесіі [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. З канца 1960-х гадоў жыў па [[Вуліца Чарвякова (Мінск)|вул. Чарвякова]], 18 у Мінску<ref name=":0"/>. Памёр 3 студзеня 2022 года<ref>[https://rh.by/2022/01/03/pamjor-adam-maldzis/ Марыў схавацца на Астравеччыне і дапісаць свае кнігі. Памёр Адам Мальдзіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103212430/https://rh.by/2022/01/03/pamjor-adam-maldzis/ |date=3 студзеня 2022 }}</ref>. Пахавальная служба адбылася 5 студзеня ў [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|касцёле Святога Сымона і Святой Алены]] ў Мінску, яе ўзначаліў арцыбіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]]<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/14167-prafesar-adam-maldzis-zhyvi-u-khrystse-u-minsku-razvitalisya-z-vyalikim-belarusam?fbclid=IwAR0_5Z8vQmas4qrwn7yH2Eci8gm5wPGrp_p6KgcKVZwxX9zpBfVtj1Xh6-c catholic.by]</ref>. Пахаваны на могілках вёскі [[Задворнікі (Астравецкі раён)|Задворнікі]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]]. == Творчая і навуковая дзейнасць == У друку з артыкуламі і рэцэнзіямі пачаў выступаць у 1954 годзе. Даследаваў гісторыю беларускай культуры і літаратуры XVII—XIX стст., беларуска-польскія і беларуска-літоўскія літаратурныя ўзаемасувязі. Перакладаў з польскай і балгарскай моў. Пачынаў як даследчык літаратуры XIX стагоддзя. Яго кніга «''Творчае пабрацімства''» (1966) пра беларуска-польскія літаратурныя сувязі змяшчае мноства новых фактаў, здабытых у беларускіх і польскіх архівах, мноства свежых думак, арыгінальных даследчыцкіх назіранняў. Даследчыка адразу вызначала комплекснасць у вывучэнні пытанняў літаратуры і культуры, імкненне да жывой размовы з шырокім чытачом. У кнізе «''Падарожжа ў XIX стагоддзе''» (1969) ім пададзены партрэты пісьменнікаў, музыкаў, падарожнікаў, дзеячаў вызваленчага руху. У 1970 годзе Адам Мальдзіс знайшоў у бібліятэцы Курніцкай (Польшча) рукапіс верша «''Всем многі век в новой хаці''» на тагачаснай гутарковай [[беларуская мова|беларускай мове]], напісаны [[Іахім Храптовіч|Іахімам Храптовічам]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] дзесьці ў 1750-х гадах на [[Новагародскі павет|Наваградчыне]]<ref name="ReferenceA">''Maldzis, A.'' Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich… S. 179.</ref>. Адам Мальдзіс указвае, што ў справе фонду бібліятэкі Курніцкіх знаходзяцца яшчэ два ананімныя рукапісныя беларускамоўныя вершы XVIII ст., напісаныя на лацініцы, — «''Chorostwo gumu, odwagi, rozumu''» (тыповы твор перыяду барока) і «''Na dolinie mak, mak do wsio kanapielki''» (стылізацыя пад народную песню альбо літаратарская апрацоўка народнай песні), аўтарства якіх не вызначана<ref>''Maldzis, A.'' Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich… S. 180.</ref>. Мальдзіс адзначае, што кашталян [[Казімір Несялоўскі]] быў паэтам-аматарам (дакладна вядома, што пісаў вершы на польскай мове), гэтак жа як і яго сын Адам Несялоўскі (дакладна вядома, што выдаў у 1741 годзе зборнік вершаў на лацінскай мове ў [[Пінск]]у)<ref name="ReferenceA"/>. Выдаў даследаванне «''Традыцыі польскага Асветніцтва ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя''» (1972), «''Таямніцы старажытных сховішчаў''» (1974), «''На скрыжаванні славянскіх традыцый''» (1980), «''Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII ст.: Нарысы быту і звычаяў''» (1982, перавыдадзена ў абноўленым выглядзе 2001), «''З літаратуразнаўчых вандраванняў''» (1987), «''Францыск Скарына як прыхільнік збліжэння і ўзаемаразумення людзей і народаў''» (1988). Сумесна з літоўскай даследчыцай Альмай Лапінскене выдаў манаграфію «''Перазовы сяброўскіх галасоў''» (1988), дзе ўпершыню паказана літаратурнае ўзаемадзеянне беларусаў і літоўцаў ад старажытнасці да нашага часу. Пазней выйшлі яго кнігі «''І ажываюць спадчыны старонкі: Выбранае''» (1994), «''Выбране''» (2007), «''Белорусские сокровища за рубежом''» (2010). Падрабязная бібліяграфія змешчана ў кнізе: «''Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: Зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса''» (2007). Працы Адама Мальдзіса вызначаюцца глыбінёй навуковага аналізу, арыгінальнасцю вывадаў, наватарскімі падыходамі, бліскучым стылем. Адзін з аўтараў «''Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры''» (т. 2, 1969), «''Истории белорусской дооктябрьской литературы''» (1977). Напісаў гістарычную аповесць «''Восень пасярод вясны''» (1984), у якой на аснове мясцовай легенды звёў разам у Анеліне на Астравеччыне [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлю]], актрысу Галену Маеўскую-Кіркор і іншых герояў. Аўтар краязнаўчага нарыса «''Астравеччына, край дарагі…''» (1977), шматлікіх артыкулаў па краязнаўстве. Кніга «''Жыцце і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча''» (1990) — спалучэнне мемуарыстыкі, эсэістыкі, літаратуразнаўства. Аўтар кнігі «''Як жылі нашы продкі ў XVIII ст.''» (2001). Складальнік зборнікаў «''Зямля навагрудская, краю мой родны…''» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (1969) і «Творы» [[Язэп Дыла|Язэпа Дылы]] (1981), «[[Пан Тадэвуш]]» Адама Міцкевіча (пераклад [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], 1981). Рэдактар біябібліяграфічнага слоўніка «Беларускія пісьменнікі» (Т. 1-6; 1992—1995) і інфармацыйна-культуралагічнага бюлетэня «[[Кантакты і дыялогі]]» (1996—2002). Ацэньваючы сваю творчую спадчыну, Адам Мальдзіс пісаў: {{Цытата| Найбольш дарагія для мяне першая кніга, напісаная «для душы», «Падарожжа ў XIX стагоддзе» і «няшлюбнае» (г. зн. мастацкае) дзіця «Восень пасярод вясны», інспіраванае [[Уладзімір Караткевіч|Уладзімірам Караткевічам]] (паралельна ён меўся пісаць на тую ж тэму «Крыж Аняліна», але паспеў накідаць толькі пачатак). Найбольш удалай лічу «Жыцце і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча», бо выношвалася яна доўга, а рэдактары ў ёй амаль нічога не змянілі. А найбольш сур’ёзнай і даўгавечнай з навуковага пункту гледжання — «Беларусь на скрыжаванні славянскіх традыцый», дзе разгледжана беларуская літаратура і, шырэй, культура XVII–XVIII стагоддзяў, у перыяд іх пераходу ад адной эпохі (Сярэдневякоўе, Рэнесанс) да другой, Новага часу. }} Пасмяротна выдадзены зборнік артыкулаў, эсэ, інтэрв’ю «''Што было, што ёсць, што будзе з беларусамі?''»<ref>[https://zviazda.by/be/news/20220223/1645625850-navinki-ad-akademknigi-saga-pa-maldzisu Навінкі ад «Акадэмкнігі»: Сага па Мальдзісу]</ref>. == Цікавыя факты == * У артыкуле, апублікаваным у газеце «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]» 27 чэрвеня 2007 г., Мальдзіс спрабаваў увесці ў мову неалагізм "белая воспа", гэтым тэрмінам па аналогіі з [[Натуральная воспа|чорнай воспай]] аўтар называў расклееныя па Мінску ў неналежных месцах прыватныя аб'явы<ref> Адам МАЛЬДИС. [https://www.sb.by/articles/belaya-ospa.html «Белая оспа»] // СБ. Беларусь сегодня, 27.06.2007</ref>. Але неалагізм не прыжыўся. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]], [[Медаль да стагоддзя БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] (2019)<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref> і інш. медалямі, [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэнам Францыска Скарыны]] (2013), чатырма польскімі ганаровымі адзнакамі.<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/kultura/yon-adkryvau-belarus/ |title=Архіўная копія |access-date=17 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811171936/https://www.racyja.com/kultura/yon-adkryvau-belarus/ |archivedate=11 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref> Заслужаны дзеяч польскай культуры (1982). Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа]] (1980) — за ўдзел у двухтомным даследаванні «''История белорусской дооктябрьской литературы''» (1977). == Ушанававанне памяці== {{у планах}} <!--. 24 чэрвеня 2022 года рашэннем Астравецкага раённага выканаўчага камітэта Астравецкая раённая бібліятэка атрымала імя Адама Мальдзіса. Першапачаткова ўпраўленьне культуры Горадзенскага аблвыканкаму заяўляла, што рашэньне аб наданьні імя Мальдзіса бібліятэцы адмяняцца ня будзе, але ня будуць вешаць і памятнай дошкі. Горадзенскі аблвыканкам прыпыніў рашэньне Астравецкага райвыканкаму аб наданьні раённай бібліятэцы імя Адама Мальдзіса.--> == Выбраная бібліяграфія == * Творчае пабрацімства: Беларуска-польскія літаратурныя ўзаемасувязі ў XIX ст. — Мн., 1966. * Падарожжа ў XIX стагоддзе: 3 гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навукова-папулярныя нарысы. — Мн., 1969. * Традыцыі польскага Асветніцтва ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя. — Мн., 1972. * Тры месяцы пошукаў, знаходак і сустрэч // Полымя. 1973. № 7. * Таямніцы старажытных сховішчаў. — Мн., 1974. * Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich / A. Maldzis // Pamiętnik biblioteki Kórnickiej. — 1978. — Zesz. 14. — S. 177—180. * На скрыжаванні славянских традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду: другая палавіна ХVII—ХVIII ст. — Мн., 1980. * Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя: Нарысы быту і звычаяў. — Мн., 1982. * Восень пасярод вясны: Аповесць, сатканая з гістарычных матэрыялаў і мясцовых паданняў. — Мн.: Мастац. літ., 1984. * 3 літаратуразнаўчых вандраванняў: Нарысы, эсэ, дзённікі. — Мн., 1987. * Францыск Скарына як прыхільнік збліжэння і ўзаемаразумення людзей і народаў. Мн., 1988. * Жыццё і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча: Партрэт пісьменніка і чалавека. — Мн., 1990. * І ажываюць спадчыны старонкі: Выбр. — Мн., 1994. * Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мн., 2001. * Выбранае / Адам Мальдзіс; Уклад. В. Грышкевіч; Прадм. [[Генадзь Кісялёў|Г. Кісялёў]], [[В. Чамярыцкі]]. — Мн.: Кніга­збор, 2007. — 464 с. — («Беларускі кніга­збор»: Серыя 2. Гісторыка-літаратурныя помнікі). ISBN 978-985-6824-95-4. * Белорусские сокровища за рубежом / А. И. Мальдис. — Минск : Літаратура і Мастацтва, 2009.  — 208 с. : ил. — (Беларусь вчера и сегодня). ISBN 978-985-6720-94-2. * Даўняя Беларусь. З настальгіяй аб мінулым / Адам Мальдзіс, Армэн Сардараў. — Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2010. — 165, [2] с. ISBN 978-985-6941-36-1. * Соотечественники : очерки о белорусах и уроженцах Беларуси, обогативших мировую культуру / Адам Мальдис. — Минск : Издательский дом «Звезда», 2013. — 336 с. (Беларусь вчера и сегодня). <nowiki>ISBN 978-985-7059-85-0</nowiki>. * Ад Скарыны і Фёдарава — у XXI стагоддзе: зборнік эсэ / Адам Мальдзіс. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2018. — 206, [1] с. — ISBN 978-985-581-087-3. * {{кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Што было, што ёсць, што будзе з беларусамі? : артыкулы, эсэ, інтэрв'ю|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва=УП Энцыклапедыкс|год =2022|том = |старонкі = |старонак =104|серыя = |isbn =978-985-7090-81-5|тыраж =80}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||43}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||61}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=267|артыкул=|аўтар=}} * {{крыніцы/ЭКБ|5||362}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|''Мальдзіс Адам Восіпавіч''|старонкі=460}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=3|старонкі=424|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік}} — C. 209. * {{крыніцы/БП (1992-95)|4|Мальдзіс Адам|[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л. С.]]|194}} * {{крыніцы/БП 1917-90|''Мальдзіс Адам''}} * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|МАЛЬДЗІС Адам Іосіфавіч}} * Zaprudnik Jan. Historical Dictionary of Belarus. — 1998. P. 153 == Спасылкі == * [http://gw.lingvo.minsk.by/skc/ Скарынаўскі Цэнтр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080612235716/http://gw.lingvo.minsk.by/skc/ |date=12 чэрвеня 2008 }} — Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны * [http://gw.lingvo.minsk.by/mab/ «Кантакты і дыялогі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080506053620/http://gw.lingvo.minsk.by/mab/ |date=6 мая 2008 }} — Інфармацыйна-аналітычны і культуралагічны бюлетэнь * [http://kamunikat.org/poszuk_kataloh.html?SearchWhat=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81&Search.x=11&Search.y=15&Search=%EF%BB%BF%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA/ KAMUNIKAT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220325100550/http://kamunikat.org/poszuk_kataloh.html?SearchWhat=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81&Search.x=11&Search.y=15&Search=%EF%BB%BF%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA/ |date=25 сакавіка 2022 }} — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка KAMUNIKAT * [https://web.facebook.com/pavelmatsukevich/posts/1376133496176831?_rdc=1&_rdr Не стало Адама Мальдиса] {{Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мальдзіс Адам Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага навукова-асветніцкага цэнтра імя Францыска Скарыны]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] anaeoa5vc6urhssd1qnwbld1649i4bs 5140839 5140766 2026-05-12T18:04:50Z Pabojnia 135280 афармленне 5140839 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Ада́м Іос́іфавіч Ма́льдзіс''' ({{ДН|7|8|1932}}, [[Расолы|в. Расолы]], цяпер {{МН|Астравецкі раён|у Астравецкім раёне|}}, [[Гродзенская вобласць]] — {{ДС|3|1|2022}}, [[Мінск]]. Псеўданімы: ''А. Гудас, Адам Гудас, А. Расольскі, Адам Расольскі, А. Свіслацкі'') — беларускі [[літаратуразнавец]], [[гісторык]], [[пісьменнік]], [[журналіст]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1986), прафесар (1990). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 жніўня 1932 года ў вёсцы [[Расолы]] ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ([[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскі павет]], [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]]) ў сялянскай сям’і. У 1951 годзе скончыў Ашмянскую сярэднюю школу. Вучыўся на аддзяленні журналістыкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (1951—1956). У 1956—1959 гадах працаваў сакратаром радашковіцкай раённай газеты «[[Сцяг Ільіча (радашковіцкая раённая газета)|Сцяг Ільіча]]». Вучыўся ў аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы АН БССР]] (1959—1962). У 1962—1991 гадах працаваў у Інстытуце літаратуры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] : з 1962 года — навуковы супрацоўнік, з 1981 года — загадчык аддзела беларускай дакастрычніцкай літаратуры (1981—1991). [[Кандыдат філалагічных навук]] (1963), тэма дысертацыі: «''Белорусско-польские литературные взаимосвязи во второй половине ХІХ в.''». [[Доктар філалагічных навук]] (1986), тэма доктарскай дысертацыі: «''Закономерности развития белорусской литературы переходного периода (вторая половина XVII—XVIII в.)''». У 1991—1998 гадах узначальваў [[Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны]]. З 1987 года старшыня камісіі «Вяртанне» [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]], пазней уваходзіў у аналагічную камісію (па вяртанні ў Беларусь гісторыка-культурных каштоўнасцей) пры [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры]] РБ<ref name=":0">https://belisrael.info/?p=29764</ref>. У 1991—2005 гадах быў прэзідэнтам (з 2010 ганаровы старшыня) [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], у 1996—2006 гадах — кіраўніком аддзела культуралогіі Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі. У 1990 годзе як член дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце 45-й сесіі [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. З канца 1960-х гадоў жыў па [[Вуліца Чарвякова (Мінск)|вул. Чарвякова]], 18 у Мінску<ref name=":0"/>. Памёр 3 студзеня 2022 года<ref>[https://rh.by/2022/01/03/pamjor-adam-maldzis/ Марыў схавацца на Астравеччыне і дапісаць свае кнігі. Памёр Адам Мальдзіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103212430/https://rh.by/2022/01/03/pamjor-adam-maldzis/ |date=3 студзеня 2022 }}</ref>. Пахавальная служба адбылася 5 студзеня ў [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|касцёле Святога Сымона і Святой Алены]] ў Мінску, яе ўзначаліў арцыбіскуп [[Тадэвуш Кандрусевіч]]<ref>[https://catholic.by/3/news/belarus/14167-prafesar-adam-maldzis-zhyvi-u-khrystse-u-minsku-razvitalisya-z-vyalikim-belarusam?fbclid=IwAR0_5Z8vQmas4qrwn7yH2Eci8gm5wPGrp_p6KgcKVZwxX9zpBfVtj1Xh6-c catholic.by]</ref>. Пахаваны на могілках вёскі [[Задворнікі (Астравецкі раён)|Задворнікі]] [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]]. == Творчая і навуковая дзейнасць == У друку з артыкуламі і рэцэнзіямі пачаў выступаць у 1954 годзе. Даследаваў гісторыю беларускай культуры і літаратуры XVII—XIX стст., беларуска-польскія і беларуска-літоўскія літаратурныя ўзаемасувязі. Перакладаў з польскай і балгарскай моў. Пачынаў як даследчык літаратуры XIX стагоддзя. Яго кніга «''Творчае пабрацімства''» (1966) пра беларуска-польскія літаратурныя сувязі змяшчае мноства новых фактаў, здабытых у беларускіх і польскіх архівах, мноства свежых думак, арыгінальных даследчыцкіх назіранняў. Даследчыка адразу вызначала комплекснасць у вывучэнні пытанняў літаратуры і культуры, імкненне да жывой размовы з шырокім чытачом. У кнізе «''Падарожжа ў XIX стагоддзе''» (1969) ім пададзены партрэты пісьменнікаў, музыкаў, падарожнікаў, дзеячаў вызваленчага руху. У 1970 годзе Адам Мальдзіс знайшоў у бібліятэцы Курніцкай (Польшча) рукапіс верша «''Всем многі век в новой хаці''» на тагачаснай гутарковай [[беларуская мова|беларускай мове]], напісаны [[Іахім Храптовіч|Іахімам Храптовічам]] [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] дзесьці ў 1750-х гадах на [[Новагародскі павет|Наваградчыне]]<ref name="ReferenceA">''Maldzis, A.'' Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich… S. 179.</ref>. Адам Мальдзіс указвае, што ў справе фонду бібліятэкі Курніцкіх знаходзяцца яшчэ два ананімныя рукапісныя беларускамоўныя вершы XVIII ст., напісаныя на лацініцы, — «''Chorostwo gumu, odwagi, rozumu''» (тыповы твор перыяду барока) і «''Na dolinie mak, mak do wsio kanapielki''» (стылізацыя пад народную песню альбо літаратарская апрацоўка народнай песні), аўтарства якіх не вызначана<ref>''Maldzis, A.'' Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich… S. 180.</ref>. Мальдзіс адзначае, што кашталян [[Казімір Несялоўскі]] быў паэтам-аматарам (дакладна вядома, што пісаў вершы на польскай мове), гэтак жа як і яго сын Адам Несялоўскі (дакладна вядома, што выдаў у 1741 годзе зборнік вершаў на лацінскай мове ў [[Пінск]]у)<ref name="ReferenceA"/>. Выдаў даследаванне «''Традыцыі польскага Асветніцтва ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя''» (1972), «''Таямніцы старажытных сховішчаў''» (1974), «''На скрыжаванні славянскіх традыцый''» (1980), «''Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII ст.: Нарысы быту і звычаяў''» (1982, перавыдадзена ў абноўленым выглядзе 2001), «''З літаратуразнаўчых вандраванняў''» (1987), «''Францыск Скарына як прыхільнік збліжэння і ўзаемаразумення людзей і народаў''» (1988). Сумесна з літоўскай даследчыцай Альмай Лапінскене выдаў манаграфію «''Перазовы сяброўскіх галасоў''» (1988), дзе ўпершыню паказана літаратурнае ўзаемадзеянне беларусаў і літоўцаў ад старажытнасці да нашага часу. Пазней выйшлі яго кнігі «''І ажываюць спадчыны старонкі: Выбранае''» (1994), «''Выбране''» (2007), «''Белорусские сокровища за рубежом''» (2010). Падрабязная бібліяграфія змешчана ў кнізе: «''Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: Зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса''» (2007). Працы Адама Мальдзіса вызначаюцца глыбінёй навуковага аналізу, арыгінальнасцю вывадаў, наватарскімі падыходамі, бліскучым стылем. Адзін з аўтараў «''Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры''» (т. 2, 1969), «''Истории белорусской дооктябрьской литературы''» (1977). Напісаў гістарычную аповесць «''Восень пасярод вясны''» (1984), у якой на аснове мясцовай легенды звёў разам у Анеліне на Астравеччыне [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлю]], актрысу Галену Маеўскую-Кіркор і іншых герояў. Аўтар краязнаўчага нарыса «''Астравеччына, край дарагі…''» (1977), шматлікіх артыкулаў па краязнаўстве. Кніга «''Жыцце і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча''» (1990) — спалучэнне мемуарыстыкі, эсэістыкі, літаратуразнаўства. Аўтар кнігі «''Як жылі нашы продкі ў XVIII ст.''» (2001). Складальнік зборнікаў «''Зямля навагрудская, краю мой родны…''» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] (1969) і «Творы» [[Язэп Дыла|Язэпа Дылы]] (1981), «[[Пан Тадэвуш]]» Адама Міцкевіча (пераклад [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], 1981). Рэдактар біябібліяграфічнага слоўніка «Беларускія пісьменнікі» (Т. 1-6; 1992—1995) і інфармацыйна-культуралагічнага бюлетэня «[[Кантакты і дыялогі]]» (1996—2002). Ацэньваючы сваю творчую спадчыну, Адам Мальдзіс пісаў: {{Цытата| Найбольш дарагія для мяне першая кніга, напісаная «для душы», «Падарожжа ў XIX стагоддзе» і «няшлюбнае» (г. зн. мастацкае) дзіця «Восень пасярод вясны», інспіраванае [[Уладзімір Караткевіч|Уладзімірам Караткевічам]] (паралельна ён меўся пісаць на тую ж тэму «Крыж Аняліна», але паспеў накідаць толькі пачатак). Найбольш удалай лічу «Жыцце і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча», бо выношвалася яна доўга, а рэдактары ў ёй амаль нічога не змянілі. А найбольш сур’ёзнай і даўгавечнай з навуковага пункту гледжання — «Беларусь на скрыжаванні славянскіх традыцый», дзе разгледжана беларуская літаратура і, шырэй, культура XVII–XVIII стагоддзяў, у перыяд іх пераходу ад адной эпохі (Сярэдневякоўе, Рэнесанс) да другой, Новага часу. }} Пасмяротна выдадзены зборнік артыкулаў, эсэ, інтэрв’ю «''Што было, што ёсць, што будзе з беларусамі?''»<ref>[https://zviazda.by/be/news/20220223/1645625850-navinki-ad-akademknigi-saga-pa-maldzisu Навінкі ад «Акадэмкнігі»: Сага па Мальдзісу]</ref>. == Цікавыя факты == * У артыкуле, апублікаваным у газеце «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]» 27 чэрвеня 2007 г., Мальдзіс спрабаваў увесці ў мову неалагізм "белая воспа", гэтым тэрмінам па аналогіі з [[Натуральная воспа|чорнай воспай]] аўтар называў расклееныя па Мінску ў неналежных месцах прыватныя аб'явы<ref> Адам МАЛЬДИС. [https://www.sb.by/articles/belaya-ospa.html «Белая оспа»] // СБ. Беларусь сегодня, 27.06.2007</ref>. Але неалагізм не прыжыўся. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]], [[Медаль да стагоддзя БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] (2019)<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref> і інш. медалямі, [[Ордэн Францыска Скарыны|ордэнам Францыска Скарыны]] (2013), чатырма польскімі ганаровымі адзнакамі.<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/kultura/yon-adkryvau-belarus/ |title=Архіўная копія |access-date=17 жніўня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811171936/https://www.racyja.com/kultura/yon-adkryvau-belarus/ |archivedate=11 жніўня 2022 |url-status=dead }}</ref> Заслужаны дзеяч польскай культуры (1982). Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа]] (1980) — за ўдзел у двухтомным даследаванні «''История белорусской дооктябрьской литературы''» (1977). == Ушанававанне памяці== {{у планах}} <!--. 24 чэрвеня 2022 года рашэннем Астравецкага раённага выканаўчага камітэта Астравецкая раённая бібліятэка атрымала імя Адама Мальдзіса. Першапачаткова ўпраўленьне культуры Горадзенскага аблвыканкаму заяўляла, што рашэньне аб наданьні імя Мальдзіса бібліятэцы адмяняцца ня будзе, але ня будуць вешаць і памятнай дошкі. Горадзенскі аблвыканкам прыпыніў рашэньне Астравецкага райвыканкаму аб наданьні раённай бібліятэцы імя Адама Мальдзіса.--> == Выбраная бібліяграфія == * Творчае пабрацімства: Беларуска-польскія літаратурныя ўзаемасувязі ў XIX ст. — Мн., 1966. * Падарожжа ў XIX стагоддзе: 3 гісторыі беларускай літаратуры, мастацтва і культуры. Навукова-папулярныя нарысы. — Мн., 1969. * Традыцыі польскага Асветніцтва ў беларускай літаратуры XIX стагоддзя. — Мн., 1972. * Тры месяцы пошукаў, знаходак і сустрэч // Полымя. 1973. № 7. * Таямніцы старажытных сховішчаў. — Мн., 1974. * Nieznany wiersz białoruski ze zbiorów Kórnickich / A. Maldzis // Pamiętnik biblioteki Kórnickiej. — 1978. — Zesz. 14. — S. 177—180. * На скрыжаванні славянских традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду: другая палавіна ХVII—ХVIII ст. — Мн., 1980. * Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя: Нарысы быту і звычаяў. — Мн., 1982. * Восень пасярод вясны: Аповесць, сатканая з гістарычных матэрыялаў і мясцовых паданняў. — Мн.: Мастац. літ., 1984. * 3 літаратуразнаўчых вандраванняў: Нарысы, эсэ, дзённікі. — Мн., 1987. * Францыск Скарына як прыхільнік збліжэння і ўзаемаразумення людзей і народаў. Мн., 1988. * Жыццё і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча: Партрэт пісьменніка і чалавека. — Мн., 1990. * І ажываюць спадчыны старонкі: Выбр. — Мн., 1994. * Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі. — Мн., 2001. * Выбранае / Адам Мальдзіс; Уклад. В. Грышкевіч; Прадм. [[Генадзь Кісялёў|Г. Кісялёў]], [[В. Чамярыцкі]]. — Мн.: Кніга­збор, 2007. — 464 с. — («Беларускі кніга­збор»: Серыя 2. Гісторыка-літаратурныя помнікі). ISBN 978-985-6824-95-4. * Белорусские сокровища за рубежом / А. И. Мальдис. — Минск : Літаратура і Мастацтва, 2009.  — 208 с. : ил. — (Беларусь вчера и сегодня). ISBN 978-985-6720-94-2. * Даўняя Беларусь. З настальгіяй аб мінулым / Адам Мальдзіс, Армэн Сардараў. — Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2010. — 165, [2] с. ISBN 978-985-6941-36-1. * Соотечественники : очерки о белорусах и уроженцах Беларуси, обогативших мировую культуру / Адам Мальдис. — Минск : Издательский дом «Звезда», 2013. — 336 с. (Беларусь вчера и сегодня). <nowiki>ISBN 978-985-7059-85-0</nowiki>. * Ад Скарыны і Фёдарава — у XXI стагоддзе: зборнік эсэ / Адам Мальдзіс. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2018. — 206, [1] с. — ISBN 978-985-581-087-3. * {{кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Што было, што ёсць, што будзе з беларусамі? : артыкулы, эсэ, інтэрв'ю|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва=УП Энцыклапедыкс|год =2022|том = |старонкі = |старонак =104|серыя = |isbn =978-985-7090-81-5|тыраж =80}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||43}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||61}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=267|артыкул=|аўтар=}} * {{крыніцы/ЭКБ|5||362}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|''Мальдзіс Адам Восіпавіч''|старонкі=460}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=3|старонкі=424|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік}} — C. 209. * {{крыніцы/БП (1992-95)|4|Мальдзіс Адам|[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л. С.]]|194}} * {{крыніцы/БП 1917-90|''Мальдзіс Адам''}} * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|МАЛЬДЗІС Адам Іосіфавіч}} * Zaprudnik Jan. Historical Dictionary of Belarus. — 1998. P. 153 == Спасылкі == * [http://gw.lingvo.minsk.by/skc/ Скарынаўскі Цэнтр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080612235716/http://gw.lingvo.minsk.by/skc/ |date=12 чэрвеня 2008 }} — Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны * [http://gw.lingvo.minsk.by/mab/ «Кантакты і дыялогі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080506053620/http://gw.lingvo.minsk.by/mab/ |date=6 мая 2008 }} — Інфармацыйна-аналітычны і культуралагічны бюлетэнь * [http://kamunikat.org/poszuk_kataloh.html?SearchWhat=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81&Search.x=11&Search.y=15&Search=%EF%BB%BF%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA/ KAMUNIKAT] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220325100550/http://kamunikat.org/poszuk_kataloh.html?SearchWhat=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81&Search.x=11&Search.y=15&Search=%EF%BB%BF%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA/ |date=25 сакавіка 2022 }} — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка KAMUNIKAT * [https://web.facebook.com/pavelmatsukevich/posts/1376133496176831?_rdc=1&_rdr Не стало Адама Мальдиса] {{Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мальдзіс Адам Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францыска Скарыны]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага навукова-асветніцкага цэнтра імя Францыска Скарыны]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 2cxhgvew39pk0oc6to1klgvotru6rpc 0 30447 5141036 4385073 2026-05-13T07:44:26Z Siarhei V 122587 5141036 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} '''Калóідная хі́мія''' ({{lang-grc|κόλλα}} — клей) — традыцыйная назва [[фізічная хімія|фізічнай хіміі]] [[дысперсныя сістэмы|дысперсных сістэм]] і [[паверхневыя з'явы|паверхневых з’яў]], якія ўзнікаюць на мяжы падзелу [[Тэрмадынамічная фаза|фаз]]. Часцей за ўсё аб’eктам вывучэння ў калoіднай хіміі з’яўляюцца такія сістэмы (дысперсіі), у якіх адно мелкараздробненае рэчыва — дысперсная фаза — раўнамерна размеркавана ў іншай (дысперсійным асяроддзі) У калoiдных сістэмах памер часціц дысперснай фазы складае 10⁻⁹−10⁻⁷ м, г.зн. ляжыць у інтэрвале ад нанаметраў да дзеляў мікраметраў. Гэтая вобласць пераўзыходзіць памер тыповай малой малекулы, але ж менш памеру аб’екта, бачнага ў звычайным аптычным мікраскопе. Калоіднай хімія — навука аб дысперсных сістэмах і паверхневых з’явах. Вывучае [[адгезія|адгезію]], [[адсорбцыя|адсорбцыю]], [[змочванне]], [[каагуляцыя, дысперсная сістэма|каагуляцыю]], [[электрафарэз]]. Распрацоўвае тэхналогіі будаўнічых матэрыялаў, [[бурэнне]] горных парод, зол-гель тэхналогіі. Адыгрывае фундаментальную ролю ў [[Нанатэхналогія|нанатэхналогіі]]. == Гл. таксама == * [[Анатоль Давыдавіч Зімон]] == Літаратура == * Handbook of Surface and Colloid Chemistry / Ed. K .S. Birdi. — 2nd ed. — N.Y.: CRC Press, 2003. — 765 p. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кало́ідная хімія|359|[[Хасень Мустафавіч Александровіч|Александровіч Х. М.]]}} {{Раздзелы хіміі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раздзелы хіміі]] [[Катэгорыя:Калоідная хімія| ]] [[Катэгорыя:Фізічная хімія]] hy5h0e6mm9c1jkpyr6h0s9t9isq1uwr 0 31320 5140844 4804866 2026-05-12T18:20:16Z Pabojnia 135280 афармленне 5140844 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{цёзкі2|Алешка}} '''Антон Антонавіч Алешка''' ({{ДН|1|2|1913}}, в. [[Балотчыцы (Слуцкі раён)|Балотчыцы]], цяпер {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}} — {{ДС|13|9|1971}}, [[Слуцк]]) — беларускі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 1 лютага 1913 года ў сялянскай сям’і. Скончыў у 1931 годзе 2-гадовыя педагагічныя курсы пры [[Слуцкі педагагічны тэхнікум|Слуцкім педагагічным тэхнікуме]], да 1935 працаваў настаўнікам у мястэчку [[Лапічы]] (цяпер Асіповіцкі раён). Скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў 1941 годзе<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Алексютович Константин Андреевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 19 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}.</ref>. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ваяваў спачатку на [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], а потым — на [[3-ці Беларускі фронт|3-м Беларускім фронце]]. Пасля вайны служыў ваенным урачом у ваенна-паветраных сілах. Дэмабілізаваўся ў 1963 годзе. Жыў у [[Мінск]]у. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] і [[Саюза пісьменнікаў Беларусі (недзяржаўны)|Беларусі]] з 1951 года. Памёр 13 верасня 1971 года ў [[Слуцк]]у. Пахаваны на [[Чыжоўскія могілкі|Чыжоўскіх могілках Мінска]] (сектар 10/2, рад 2, уч. 20)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/ablazhej-bryl.html|title=Аблажэй — Брыль – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-07-18}}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў апавяданнямі ў 1932 годзе <ref name="БС"/>. У 1938—1939 гадах апублікаваныя некалькі апавяданняў і аповесць «Маладосць» А. Алешкі (часопіс «[[Полымя (1922)|Полымя]]»). Аўтар кніг аповесцей і апавяданняў «Раніца» (1949), «Іх першых вітае сонца» (1957), «Пяць сутак» (1959), «Над намі мільён вышыні» (1965), раман «Дарогі без слядоў» (1969), «Неба на замку» (выбранае, 1974, 1984). Асноўная тэма творчасці пісьменніка — жыццё і баявыя подзвігі савецкіх лётчыкаў<ref name="БС"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнамі Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] II ступені, двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], «[[Знак Пашаны]]» і медалямі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Антон Антонавіч Алешка // БЭ ў 18 тамах. Т.1, Мн., 1996, С.249 * {{крыніцы/БП (1992-95)||Алешка Антон}} * {{крыніцы/БП 1917-90|Алешка Антон}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алешка Антон}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] l3ahiavi374hc2wo0f1d1ufxet6pwiv 0 31508 5140865 4426489 2026-05-12T18:49:38Z Modallwmbw 165843 5140865 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Заронава}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Заронава |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 06 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 53|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Заронаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1552 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 157 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243034416 }} '''Заро́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaronava}}, {{lang-ru|Зароново}}) — [[аграгарадок]] (да 2011 — [[вёска]])<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039811&q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 21 марта 2011 года № 82 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}</ref> ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца непадалёку ад [[Заронава (возера)|аднайменнага возера]]. == Інфраструктура == У Заронаве дзейнічаюць бібліятэка<ref>[http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429102540/http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm |date=29 красавіка 2017 }} {{ref-ru}}</ref>, фельчарска-акушэрскі пункт. == Славутасць == * У вёсцы знаходзяцца каменныя крыжы. === Памятныя мясціны === * Брацкая магіла (1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000280}}. == Выбітныя ўраджэнцы і жыхары == * [[Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі]] — доктар сельскагаспадарчых навук {{зноскі}} == Спасылкі == {{Заронаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]] gqkmixrqbafx9iirg6r9apxxuo0blwo 5140866 5140865 2026-05-12T18:50:59Z Modallwmbw 165843 5140866 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Заронава}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Заронава |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 06 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 53|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Заронаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1552 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 157 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243034416 }} '''Заро́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaronava}}, {{lang-ru|Зароново}}) — [[аграгарадок]] (да 2011 — [[вёска]])<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039811&q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 21 марта 2011 года № 82 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}</ref> ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Знаходзіцца непадалёку ад [[Заронава (возера)|аднайменнага возера]]. == Інфраструктура == У Заронаве дзейнічаюць бібліятэка<ref>[http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170429102540/http://vlib.by/CBS/Vitebskaya.htm |date=29 красавіка 2017 }} {{ref-ru}}</ref>, фельчарска-акушэрскі пункт. == Славутасць == * У вёсцы знаходзяцца каменныя крыжы. === Памятныя мясціны === * Брацкая магіла (1944) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000280}}. == Выбітныя ўраджэнцы і жыхары == * [[Анатоль Аляксандравіч Лазоўскі]] — доктар сельскагаспадарчых навук. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заронаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]] ri828awk2wuw16e2wlgkhz10cd5rew9 0 41629 5140710 5075884 2026-05-12T13:33:37Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ не сюды 5140710 wikitext text/x-wiki {{Рака | назва = Раста | родная назва = | выява = | велічыня = <!--Default 288 px--> | тлумачэнне = | выток = каля в. [[Аляксандраўка (Дрыбінскі раён)|Аляксандраўка]] [[Дрыбінскі раён]] | вусце = [[Проня]] | краіны = | даўжыня = 100 | вышыня вытоку = | вышыня вусця = | расход вады = 6,8 | вадазбор = 1290 | карта = | велічыня карты = <!--Default 288 px--> | тлумачэнне карты= | commons = }} '''Раста, Рэста, Рыста, Рэкта''' — [[рака]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобл.]], правы прыток ракі [[Проня]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == Варыянты назвы — Рэста, Рыста, Рэкта. На думку У. Тапарова, да гэтага ж шэрагу належаць такія гідронімы на Верхнім Падняпроўі, як Рэхта, Рыхта, Рышты. Усе гэтыя формы ўзыходзяць да балцкага абазначэння арэха: літ. ''riešutas,'' лат. ''rieksts,'' пруск. ''reisis''<ref>''В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 204-205.</ref>. На думку М. Фасмера, рачная назва Рэкта паходзіць ад слова ''ракатаць'' і азначае «шумная рака»<ref>''М. Фасмер.'' Этимологический словарь русского языка. Т. 3. Москва, 1987. С. 465.</ref>. На думку А. Сабалеўскага, назвы Рэкта, Рэхта роднасныя са ст.-іран. назвай ракі ''Rahā'', ст.-інд. ''rasa'' «раса, паток», слав. ''роса, орошати'', старажытнай назвай Волгі ''Ра''<ref>''А. И. Соболевский.'' Русско-скифские этюды. ИОРЯС, XXVII. 1924. С. 280.</ref>. На думку Э. Мурзаева, назва ракі Рэхта ў Пасожжы паходзіць ад украінскага ''рехта'' «прыток ракі»<ref>''Э. М. Мурзаев'' Словарь народных географических терминов. Москва, 1984. С. 481</ref>. Б. Махоцін назвы тыпу Рэкта звязвае са словам ''рака''<ref>''Б. А. Махотин.'' К живым истокам: Смоленщина в географических названиях. Смоленск, 1989.</ref>. На думку А. Трубачова, і ў балцкай і ў славянскай назва арэха атрыманая шляхам словаўтварэння ад этымалагічна адной асновы, якая прадстаўлена ў літ. ''rišti'' «звязваць, развязваць» і слав. ''*rěšiti'' «(раз)вязаць». Гэта грунтуецца на тым, што плады ляснога арэха растуць звязкамі, гронкамі<ref>''О. Н. Трубачев.'' Заметки по этимологии и сравнительной грамматике // Этимология. 1968. Москва, 1971. С. 65.</ref>. == Водаапісанне == Даўжыня 100 км. Плошча [[вадазбор]]у 1290 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,8 м³/с. Сярэдні [[ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,6 %. Пачынаецца каля вёскі Аляксандраўка [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]], вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Харанеў [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]]. Цячэ па [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніне]]. [[Файл:Мост через реку Раста - panoramio.jpg|міні|злева|Мост цераз раку]] Асноўныя прытокі: [[Рудзея (правы прыток Расты)|Рудзея]], [[Будлянка]], [[Хоцінка (прыток Расты)|Хоцінка]] (справа), [[Плясна]], [[Відлінка]] [[Вілейка (рака)|Вілейка]], [[ручай Доўгі Мох|Доўгі Мох]], [[Рудзея (левы прыток Расты)|Рудзея]] (злева). [[Даліна]] добра распрацаваная, глыбокаўрэзаная, трапецападобцая, пераважная шырыня 0,6—1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, часам стромкія, вышынёй 10—15 м. [[Пойма]] двухбаковая, слабазабалочаная. Паверхня яе ў вярхоўі роўная, у сярэднім цячэнні куп′істая, у ніжнім узгорыстая, парэзаная меліярацыйнымі каналамі (шырыня 0,3—0,4 км). У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,5—1,5 м на 5—10 сутак. Рэчышча свабодна [[меандр, рака|меандруе]], умерана звілістае, ніжэй вёскі Харкаўка [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] трапляюцца невялікія [[Востраў|астравы]]. [[Бераг]]і стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй 0,8—1,5 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем ад 2,3 м у верхнім цячэнні да 3,2 м у ніжнім. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход у сярэднім 5 сутак. На рацэ каля вёскі Зарэсце ў 1981 г. створана [[вадасховішча]] [[Вадасховішча Зарэсце|Зарэсце]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Раста|Макарэвіч А. А.|362}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/РэсВодСССР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Проні]] [[Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Расты| ]] jwh7tg6albz6s13xjxk1kejipukcn6v 5140712 5140710 2026-05-12T13:35:02Z JerzyKundrat 174 5140712 wikitext text/x-wiki {{Рака | назва = Раста | родная назва = | выява = | велічыня = <!--Default 288 px--> | тлумачэнне = | выток = каля в. [[Аляксандраўка (Дрыбінскі раён)|Аляксандраўка]] [[Дрыбінскі раён]] | вусце = [[Проня]] | краіны = | даўжыня = 100 | вышыня вытоку = | вышыня вусця = | расход вады = 6,8 | вадазбор = 1290 | карта = | велічыня карты = <!--Default 288 px--> | тлумачэнне карты= }} '''Раста, Рэста, Рыста, Рэкта''' — [[рака]] ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобл.]], правы прыток ракі [[Проня]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == Варыянты назвы — Рэста, Рыста, Рэкта. На думку [[У. Тапароў|У. Тапарова]], да гэтага ж шэрагу належаць такія гідронімы на Верхнім Падняпроўі, як Рэхта, Рыхта, Рышты. Усе гэтыя формы ўзыходзяць да балцкага абазначэння арэха: літ. ''riešutas,'' лат. ''rieksts,'' пруск. ''reisis''<ref>''В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 204-205.</ref>. На думку М. Фасмера, рачная назва Рэкта паходзіць ад слова ''ракатаць'' і азначае «шумная рака»<ref>''М. Фасмер.'' Этимологический словарь русского языка. Т. 3. Москва, 1987. С. 465.</ref>. На думку А. Сабалеўскага, назвы Рэкта, Рэхта роднасныя са ст.-іран. назвай ракі ''Rahā'', ст.-інд. ''rasa'' «раса, паток», слав. ''роса, орошати'', старажытнай назвай Волгі ''Ра''<ref>''А. И. Соболевский.'' Русско-скифские этюды. ИОРЯС, XXVII. 1924. С. 280.</ref>. На думку Э. Мурзаева, назва ракі Рэхта ў Пасожжы паходзіць ад украінскага ''рехта'' «прыток ракі»<ref>''Э. М. Мурзаев'' Словарь народных географических терминов. Москва, 1984. С. 481</ref>. Б. Махоцін назвы тыпу Рэкта звязвае са словам ''рака''<ref>''Б. А. Махотин.'' К живым истокам: Смоленщина в географических названиях. Смоленск, 1989.</ref>. На думку А. Трубачова, і ў балцкай і ў славянскай назва арэха атрыманая шляхам словаўтварэння ад этымалагічна адной асновы, якая прадстаўлена ў літ. ''rišti'' «звязваць, развязваць» і слав. ''*rěšiti'' «(раз)вязаць». Гэта грунтуецца на тым, што плады ляснога арэха растуць звязкамі, гронкамі<ref>''О. Н. Трубачев.'' Заметки по этимологии и сравнительной грамматике // Этимология. 1968. Москва, 1971. С. 65.</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня 100 км. Плошча [[вадазбор]]у 1290 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,8 м³/с. Сярэдні [[ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,6 %. Пачынаецца каля вёскі Аляксандраўка [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]], вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Харанеў [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]]. Цячэ па [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніне]]. [[Файл:Мост через реку Раста - panoramio.jpg|міні|злева|Мост цераз раку]] Асноўныя прытокі: [[Рудзея (правы прыток Расты)|Рудзея]], [[Будлянка]], [[Хоцінка (прыток Расты)|Хоцінка]] (справа), [[Плясна]], [[Відлінка]] [[Вілейка (рака)|Вілейка]], [[ручай Доўгі Мох|Доўгі Мох]], [[Рудзея (левы прыток Расты)|Рудзея]] (злева). [[Даліна]] добра распрацаваная, глыбокаўрэзаная, трапецападобцая, пераважная шырыня 0,6—1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, часам стромкія, вышынёй 10—15 м. [[Пойма]] двухбаковая, слабазабалочаная. Паверхня яе ў вярхоўі роўная, у сярэднім цячэнні куп′істая, у ніжнім узгорыстая, парэзаная меліярацыйнымі каналамі (шырыня 0,3—0,4 км). У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,5—1,5 м на 5—10 сутак. Рэчышча свабодна [[меандр, рака|меандруе]], умерана звілістае, ніжэй вёскі Харкаўка [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] трапляюцца невялікія [[Востраў|астравы]]. [[Бераг]]і стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй 0,8—1,5 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем ад 2,3 м у верхнім цячэнні да 3,2 м у ніжнім. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход у сярэднім 5 сутак. На рацэ каля вёскі Зарэсце ў 1981 г. створана [[вадасховішча]] [[Вадасховішча Зарэсце|Зарэсце]]. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Раста|Макарэвіч А. А.|362}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/РэсВодСССР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Проні]] [[Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Расты| ]] 5x1tq20z8881wo0nm1xkeyva0131cfm 0 43189 5140850 4887542 2026-05-12T18:25:26Z Pabojnia 135280 /* Біяграфія */ афармленне 5140850 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Каліта (значэнні)|Каліта}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Іван Данілавіч | арыгінал імя = | выява = Ivan Kalita.jpg | апісанне выявы =Іван Каліта. Мініяцюра з [[царскі тытулярнік|Царскага тытулярніка]] | пасада = [[Спіс князёў Маскоўскіх|Князь маскоўскі]] | парадак = 3 | перыядпачатак = [[1325]] | перыядканец = [[1340|31 сакавіка 1340]] | папярэднік = [[Юрый Данілавіч]] | пераемнік = [[Сямён Іванавіч Горды]] | пасада_2 = [[Спіс князёў Наўгародскіх|Князь наўгародскі]] | парадак_2 = | перыядпачатак_2 = [[1328]] | перыядканец_2 = [[1337]] | папярэднік_2 = [[Аляксандр Міхайлавіч, князь уладзімірскі|Аляксандр Міхайлавіч]] Цвярскі | пераемнік_2 = [[Сямён Іванавіч Горды]] | пасада_3 = [[Спіс князёў Уладзімірскіх|Вялікі князь уладзімірскі]] | перыядпачатак_3 = [[1328]]/[[1332]] | перыядканец_3 = [[1340|31 сакавіка 1340]] | папярэднік_3 = [[Аляксандр Васільевіч]] Суздальскі | пераемнік_3 = [[Сямён Іванавіч Горды]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = |род = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = }} {{Маскоўскія князі}} '''Іван І Данілавіч''', '''Іван Каліта''' ([[1288]] — {{ДС|31|3|1340}}, {{МС|Масква||}}) — князь маскоўскі з [[1325]] да [[1340]], Вялікі князь уладзімірскі (ярлык ад хана ў [[1331]]) да [[1340]], князь наўгародскі з [[1328]] па [[1337]]. Сын маскоўскага князя [[Даніл Аляксандравіч|Данілы Аляксандравіча]]. Іван Каліта першым з князёў пачаў называць сябе «вялікім князем усяе Русі». Мянушку «Каліта» атрымаў за сваё багацце ([[каліта]] — старадаўняя славянская назва грашовай торбачкі, ад цюркскага слова калта — кашалёк, невялікая скураная торбачка, якую насілі на поясе, у сучасных цюркскіх мовах, напрыклад у казахскай «калта» — кішэня). == Біяграфія == Упершыню згадваецца ў крыніцах у сувязі з падзеямі 1296 года, калі [[Даніл Аляксандравіч]], прызнаны наўгародцамі сваім князем, адправіў яго ў [[Ноўгарад]] у якасці намесніка. У 1303 годзе, пасля смерці бацькі, відаць, удзельнічаў у паходзе свайго старэйшага брата [[Юрый Данілавіч|Юрыя]], які стаў маскоўскім князем, на [[Мажайск]], у выніку якога было замацавана далучэнне горада да [[Маскоўскае княства|Маскоўскага княства]]. У 1305 годзе, калі Юры з’ехаў у [[Залатая Арда|Арду]], збіраючыся пазмагацца за вялікае княжанне ўладзімірскае з цвярскім князем [[Міхаіл Яраславіч|Міхаілам Яраславічам]], Іван Данілавіч сеў на стол у [[Пераслаўль-Залескі|Пераяслаўлі]], які знаходзіўся з 1302 года пад уладай маскоўскіх князёў. Разбіў цвярское войска, што падступіла да Пераяслаўля. У наступныя гады заставаўся верным саюзнікам свайго старэйшага брата ў барацьбе з цвярскімі князямі за вяршэнства ў Паўночна-Усходняй Русі. Хутчэй за ўсё, менавіта ён падчас частых адлучак Юрыя Данілавіча з Масквы кіраваў Маскоўскім княствам. Івану Данілавічу разам са старэйшым братам удалося зрабіць сваім саюзнікам мітрапаліта Кіеўскага і ўсяе Русі [[Пётр (мітрапаліт Кіеўскі)|Пятра]]. Маскоўскія князі абаранілі Пятра на Пераяслаўскім саборы 1310 года ад абвінавачанняў, вылучаных цвярскім епіскапам Андрэем. Мітрапаліт жа затым паслядоўна падтрымліваў іх у барацьбе з цвярскім князямі, нярэдка гасцяваў у Маскве (сканаў там у 1326 і быў пахаваны ў заснаваным ім разам з Іванам I Данілавічам Успенскім саборы Маскоўскага Крамля). Пасля забойства Юрыя Данілавіча ў Ардзе вялікім князем уладзімірскім [[Дзмітрый Міхайлавіч|Дзмітрыем Міхайлавічам]] (1325) Іван Данілавіч як адзіны пакінуты да таго часу ў жывых з сыноў Даніла Аляксандравіча стаў маскоўскім князем, пры гэтым [[Уладзімірскае вялікае княства]] засталося ў руках цвярскіх князёў: [[Узбек-хан]] перадаў ярлык на яго малодшаму брату Дзмітрыя Міхайлавіча [[Аляксандр Міхайлавіч|Аляксандру Міхайлавічу]]. Пасля Цвярскога паўстання 1327 года, непасрэдны ўдзел у якім прыняў Аляксандр Міхайлавіч, Іван I адправіўся ў Арду, у адносінах з якой, у адрозненне ад старэйшага брата Юрыя, быў цалкам лаяльны і паспяхова выкарыстаў сілы Арды для барацьбы з палітычнымі супернікамі, у першую чаргу цвярскімі князямі. Забойства ханскага пасла [[Чол-хан]]а (стрыечнага брата Узбека) выклікала гнеў хана, які ўзімку 1327/1328 накіраваў супраць Аляксандра Міхайлавіча карнае войска — «Федарчукову раць», да якой далучыліся сілы Івана I і некаторых іншых рускіх князёў. Прамым вынікам гэтых падзей стаў падзел ханам Узбекам у 1328 годзе Уладзімірскага вялікага княства на дзве часткі, ярлык на адну з якіх (уключаючы [[Ноўгарад]] і [[Кастрама|Кастраму]]) атрымаў Іван I Данілавіч, а на іншую ([[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] і Ніжагародскае Паволжа) — суздальскі князь [[Аляксандр Васільевіч]]. Тады ж хан загадаў Івану I, ізноў які прыехаў у Арду, «шукаць» Аляксандра Міхайлавіча. Вялікі князь уладзімірскі разам з наўгародцамі адправіў да Аляксандра Міхайлавічу ў [[Пскоў]] паслоў з патрабаваннем прыехаць да хана, але прыняты пскавічамі князь адмовіўся гэта зрабіць. Івану I ўдалося наладзіць узаемадзеянне з пераемнікам мітрапаліта Пятра на кафедры — грэкам [[Феагност]]ам, які прыбыў на Русь у 1328 годзе. У 1329 гозе Іван I разам з мітрапалітам прыехаў у Ноўгарад, дзе 26 сакавіка быў узведзены на наўгародскі стол. Адтуль ён пачаў паход са шматлікімі іншымі рускімі князямі і наўгародцамі на Пскоў, адначасова мітрапаліт наклаў на Пскоў царкоўную забарону. Гэтыя абставіны вымусілі Аляксандра Міхайлавіча збегчы ў [[Вялікае Княства Літоўскае]], пасля чаго з пскавічамі быў заключаны мір. Пасля смерці ў 1331 годзе вялікага князя ўладзімірскага Аляксандра Васільевіча Іван I выправіўся ў Арду і дзякуючы раздачы дароў і абяцанню вялікіх выплат атрымаў у 1332 годзе ярлык на ўсё вялікае княжанне. У сувязі з гэтым ён запытаў буйную суму ў Ноўгарада (каб пагасіць узятыя абавязацельствы), што прывяло да канфлікту з наўгародцамі, які працягваўся і ў 1333 годзе; падчас яго вялікі князь двойчы (у 1332 і 1333) захопліваў [[Таржок]], а ў 1332 годзе таксама Бяжэцкі Верх. Зімой 1332/1333 гадоў Іван I быў выкліканы ханскім паслом у Арду, дзе, відаць, здолеў выканаць даўгавыя абавязацельствы. У 1334 годзе вялікі князь прымірыўся з наўгародцамі і ў пачатку 1335 года прыязджаў у Ноўгарад. У тым жа годзе на зваротным шляху з Ноўгарада пасылаў войскі на [[Асечан]] і [[Расна|Расну]] — мястэчкі [[Ржэўскае княства|Ржэўскага княства]], раней захопленыя [[ВКЛ]]. У 1336 годзе здзейсніў яшчэ адну паездку ў Арду. У 1337 годзе ў Івана I адбыўся новы канфлікт з [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспублікай]]: вялікі князь адправіў войска ў наўгародскія ўладанні на [[Дзвіна|Дзвіне]], але яно пацярпела няўдачу. З 1337 г. Івану I прыйшлося зноў процідзейнічаць Аляксандру Міхайлавічу, які атрымаў прабачэнне ад хана Узбека і вярнуўся на цвярское княжанне. У 1339 годзе вялікі князь уладзімірскі спачатку ездзіў у Арду сам з двума сынамі, а затым адправіў туды ўсіх трох сыноў — Сямёна, Івана і Андрэя. Аляксандр Міхайлавіч быў выкліканы да Узбек-хана і 28 кастрычніка 1339 года пакараны смерцю разам з сынам Фёдарам па ханскім загадзе. У тым жа годзе вялікі князь дабіўся кананізацыі мітрапаліта Пятра, які стаў асабліва шанаваны ў Маскве святым. Зімой 1339/1340 г. Іван I удзельнічаў у арганізацыі ардынска-рускага паходу на [[Смаленск]], які прызнаў вяршэнства вялікага князя літоўскага [[Гедымін]]а, аднак асабіста ў паходзе не ўдзельнічаў. Здолеў значна пашырыць уладанні вялікага князя ўладзімірскага. Яму ўдалося набыць па ханскім ярлыку палову [[Растоўскае княства|Растоўскага княства]] (у 1328 ці 1332). Відаць, пры ім у склад вялікага княжання ўвайшло (таксама па ярлыку) [[Дзмітраўскае княства]] (хутчэй за ўсё, у выніку паездкі ў Арду, 1336). Ажыццявіў таксама «куплі» Галіцкага княства (са сталіцай у Галічы-Мярскім), [[Угліцкае княства|Угліцкага княства]] і [[Белазерскае княства|Белазерскага княства]]. Найбольш верагодна, што вялікі князь набыў у мясцовых князёў іх вярхоўныя суверэнныя правы, у выніку чаго яны перайшлі ў статус служылых князёў вялікага князя ўладзімірскага. Усе гэтыя набыткі рабіліся не ў склад Маскоўскага княства, а ў склад Уладзімірскага вялікага княства, права распараджэння якім належала ардынскаму хану. Пры Іване I і паводле яго ініцыятывы ў Маскве шырока разгарнулася будаўніцтва каменных храмаў. У 1326 годзе быў закладзены Успенскі сабор (замест ранейшага драўлянага), у 1329 годзе ўзведзена царква Святога Іаана Лествічніка. У 1330 годзе Іван I перанёс у [[Маскоўскі Крэмль]] Спаса-Праабражэнскі (Спаса на Бару) манастыр, для чаго быў пабудаваны манастырскі сабор. У гэты манастыр па просьбе вялікага князя мітрапаліт Феагност перанёс архімандрытыю з загараднага маскоўскага Данілава ў імя прападобнага Даніла Стоўпніка мужчынскага манастыра. Вялікі князь забяспечыў манастыру ўтрыманне, храм «украси иконами и книгами и сосуды и всякими узорочьи», прывёў у манастыр першага архімандрыта Іаана. У 1333 годзе ў Крамлі быў узведзены [[Архангельскі сабор (Масква)|Архангельскі сабор]]. Будаўнічая дзейнасць вялікага князя не абмежавалася ўзвядзеннем храмаў: у апошнія месяцы яго жыцця, пачынаючы з лістапада 1339 года, былі пабудаваны новыя драўляныя сцены Маскоўскага Крамля. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 {{Паслядоўнасць людзей |спіс = [[Вялікія князі маскоўскія|Вялікі князь маскоўскі]] |гады = [[1325]] – [[1340]] |папярэднік = [[Юрый Данілавіч]] |пераемнік = [[Сямён Горды]] }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія]] [[Катэгорыя:Князі наўгародскія]] [[Катэгорыя:Вялікія князі маскоўскія]] ibk5a26psxvxcmgu8v2u3tacj06qs44 0 43377 5140838 4995428 2026-05-12T18:01:41Z JerzyKundrat 174 5140838 wikitext text/x-wiki '''Ула''': == Беларусь == * [[Ула (аграгарадок)|Пасёлак Ула]] ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці * Рака [[Ула (прыток Заходняй Дзвіны)]] у Віцебскай вобласці * Рака [[Ула (прыток Мяркіса)]] у Беларусі і Літве == Эстонія == * [[Ула (Саарэмаа)]] == Астраномія == * [[(909) Ула]] == Гідронім == Назва мае балцкае паходжанне<ref>''[[В. А. Жучкевіч|Жучкевич В. А.]]'' К вопросу о балтийском субстрате в этногенезе белорусов. — Советская этнография. 1968, № 1</ref>. Супастаўляецца з формамі, значэнне якіх звязанае з водным патокам або ландшафтам. Блізкія аналагі часта ўзыходзяць да асноў са значэннем «упадзіна», «лейка» ці «паглыбленне» (параўн. {{lang-lt|ola}} — «нара», або іншыя балцкія гідронімы з коранем ''ul-''), што паказвае на асаблівасці цячэння ракі або яе берагоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} kfiy2wm2av1uf2p3h4j6wrki7xmuaqs 0 46647 5141110 3972681 2026-05-13T10:50:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141110 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маркелаў}} {{Картка:Асоба |імя = Станіслаў Маркелаў |арыгінал_імя = |партрэт = Stanislav_Markelov.1974-2009.20071113.jpg |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Станіслаў Юр’евіч Маркелаў''' ({{lang-ru|Станислав Юрьевич Маркелов}}; {{ДН|20|5|1974}}, [[Масква]], [[Расія]] — {{ДС|19|1|2009}}, [[Масква]]) — расійскі [[адвакат]]. Быў адвакатам сям’і Эльзы Кунгаевай у рамках т. зв. [[справа Буданава|справы Буданава]]. Стаў ахвярай забойства ў цэнтры Масквы разам з журналісткай [[Анастасія Бабурава|Анастасіяй Бабуравай]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Category:Stanislav Markelov}} * [http://www.ruleoflaw.ru/content/view/1/48/ Біяграфія Станіслава Маркелава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070623205811/http://www.ruleoflaw.ru/content/view/1/48/ |date=23 чэрвеня 2007 }} на сайце Інстытута вяршэнства права * [http://eretik-samizdat.blogspot.ru/2013/02/vladislav-bugera-obituary-for-stanislav.html Obituary for Stanislav Markelov] by [[Уладзіслаў Яўгенавіч Бугера|Vladislav Bugera]], ''[[Johnson's Russia List|JRL]]'' (20 January 2009) ([http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1232515200 the copy]) * [https://web.archive.org/web/20140301224911/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/016/156vsrut.asp Murder in Moscow. Press criticism, KGB-style] by Stephen Schwartz, ''The Weekly Standard'' (23 February 2009) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маркелаў Станіслаў}} [[Катэгорыя:Адвакаты Расіі]] [[Катэгорыя:Ахвяры палітычных забойстваў]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы Расіі]] [[Катэгорыя:Антыфашысты]] [[Катэгорыя:Сацыялісты Расіі]] [[Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Юрысты Расіі]] 8ak6n2135yi7bdgsigs261l9g4dqhaf 0 49091 5140895 5008631 2026-05-12T20:27:55Z ~2026-22010-48 166459 Выпраўлена памылка друку 5140895 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маркес}} {{Пісьменнік | Імя = Габрыэль Гарсія Маркес | Арыгінал імя = {{lang-es|Gabriel García Márquez}} | Фота = Gabriel_Garcia_Marquez.jpg | Шырыня = 300px | Подпіс = Гарсія Маркес | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = Габрыэль Хасэ дэ ла Канкордыя Гарсія Маркес | Псеўданімы = «Габіта», «Габо» | Род = | Бацька = Эліхіа Гарсія Маркес | Маці = Луіза Сант’яга Маркес | Жонка = Мерсэдэс Барча Парда | Муж = | Дзеці = сыны [[Радрыга Гарсія, рэжысёр|Радрыга]], Гансала | Род дзейнасці = [[празаік]], [[эсэіст]], [[драматург]], [[журналіст]], выдавец | Гады актыўнасці = | Кірунак = [[Магічны рэалізм]] | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = [[Іспанская мова|іспанская]] | Прэміі = [[Выява:Nobel prize medal.svg|20px]] [[Нобелеўская прэмія ў літаратуры|Нобелеўская прэмія]] (1982) | Узнагароды = | Роспіс = Gabriel Marquez Signature.svg | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Габрыэль Гарсія Маркес''' ({{lang-es|Gabriel García Márquez}}; {{ДН|6|3|1927}} — {{ДС|17|4|2014}}) — [[Калумбія|калумбійскі]] [[іспанская мова|іспанскамоўны]] пісьменнік, [[журналіст]] і палітычны дзеяч. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] 1982 года. З’яўляецца адным з самых значных і папулярных пісьменнікаў 20 стагоддзя. У [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] яго ласкава называюць «Габо» або «Габіта». Яго творы, якія з’яўляюцца своеасаблівай сумессю гісторыі яго сям’і, дзіцячых успамінаў і яго асабістых дакучлівых ідэяў, вылучаюцца багатым уяўленнем, а таксама ў меру рэалістычным і алегарычным адлюстраваннем [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]]. Крытыкі параўноўваюць яго літаратуру з сатырычна-камічнай прозай [[Франсуа Рабле]] і з творамі [[Мігель дэ Сервантэс|Мігеля дэ Сервантэса]] і [[Віктор Гюго|Віктора Гюго]] з-за каласальнай амбітнасці. Не скончыўшы вучобу на юрыдычным факультэце, пакінуў універсітэт і працягваў вучыцца самастойна да таго, як пайшоў у журналістыку. Не выяўляў стрыманасці ў крытыцы ўнутранай і знешняй палітыцы Калумбіі і сітуацыі ў Паўднёвай Амерыцы. Быў прыхільнікам леварадыкальных і рэвалюцыйных рухаў, якім аказваў фінансавую дапамогу. У 1958 годзе ажаніўся з Мэрсэдэс Барч, з якой меў двух сыноў, Гансалу і [[Радрыга Гарсія, рэжысёр|Радрыгу Гарсію]], які стаў вядомым рэжысёрам. Падарожнічаў па ўсёй Еўропе, пасля чаго пасяліўся ў [[Мексіка|Мексіцы]], дзе пачаў выданне свайго штотыднёвіка «[[Камбіа]]» ({{lang-es|Cambio}}). Пачынаў пісьменніцкую дзейнасць як журналіст і напісаў шмат славутых дакументальных твораў і апавяданняў, але найбольш вядомы сваімі раманамі, такімі як «[[Сто гадоў адзіноты]]» ({{lang-es|Cien años de soledad}}; 1967), «[[Восень патрыярха]]» ({{lang-es|El otoño del patriarca}}; 1975) і «[[Каханне падчас халеры]]» ({{lang-es|El amor en los tiempos del cólera}}; 1985), якія прынеслі яму прызнанне грамадства і іншых пісьменнікаў, а таксама захоплены прыём літаратурных крытыкаў. Публікацыя рамана «Сто гадоў адзіноты», які лічыцца яго шэдэўрам, прынесла яму велізарны камерцыйны поспех. Яго імя часта асацыюецца з літаратурным стылем пад назвай «[[магічны рэалізм]]», у якім выкарыстоўваюцца магічныя і звышнатуральныя элементы і падзеі ў рэальных і звычайных жыццёвых сітуацыях, часам звязаных з гістарычным кантэкстам. Дзеянне некаторых яго твораў адбываецца ў выдуманай вёсцы пад назвай «[[Вёска Маконда|Маконда]]» ({{lang-es|Macondo}}), падобнай на яго родны горад Амакатаку. Яго літаратура даследуе тэмы страчанага часу, адзіноты, улады, кахання, жадання, зяняпаду, гвалту і смерці. Пасля яго смерці ў красавіку 2014 года [[прэзідэнт Калумбіі]] [[Хуан Мануэль Сантас]] назваў яго «самым вялікім калумбійцам, які калі-небудзь жыў». == Жыццё == === Паходжанне === Нікалас Рыкарда Маркес Мехія (1864—1937) і Дона Транкіліна Ігуаран (1863—1947), бабуля і дзядуля Гарсіі Маркеса, з двума дзецьмі пераехалі ў невялікі гарадок [[Горад Баранкас|Баранкас]] ([[дэпартамент Гуахіра]]; [[Калумбія]]) у пачатку 1890-х гадоў, дзе Нікалас Маркес адкрыў ювелірную майстэрню і прадаваў вырабы ўласнай працы. З 1899 па 1902 гады ён удзельнічаў у [[Тысячадзённая вайна|Тысячадзённай вайне]] на баку [[Ліберальная партыя Калумбіі|Ліберальнай партыі]]<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=35}}</ref>. У 1905 годзе ў палкоўніка Нікаласа і Транкіліны нарадзілася дачка Луіса Сант’яга (маці Гарсіі Маркеса). У 1908 годзе Нікалас Маркес застраліў насмерць чалавека па імені Медарда, у выніку чаго быў асуджаны і год прасядзеў у турме ў [[Санта-Марта|Санта-Марце]]. Пазней Гарсія Маркес казаў пра гэты выпадак: «Не ведаю, як мой дзед быў уцягнуты ва ўсё гэта, чаму гэтаму было наканавана здарыцца, усё ж пасля вайны час быў суровы. І ўсё ж я лічу, ён проста зрабіў тое, што павінен быў зрабіць.» Пазней Нікалас Маркес з сям’ёй пераехаў у [[Горад Аракатака|Аракатаку]], дзе набыў нерухомасць, а таксама атрымаў пасаду муніцыпальнага казначэя, што дазволіла яму стаць адным з самых паважаных людзей мясцовага грамадства<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=103}}</ref>. Луіса Сант’яга атрымала адукацыю ў самай прэстыжнай манастырскай школе Санта-Марты Калехіа-дэ-ла-Прэсэнтансьён, і яе выхаванне сімвалізавала высокі сацыяльны статус. Пра раннія гады жыцця Габрыэля Эліхіі Гарсіі (бацькі Гарсіі Маркеса) вядома няшмат. Ён нарадзіўся ў [[Горад Сінсэ|Сінсэ]] ([[дэпартамент Сукрэ]]) і атрымаў сярэднюю адукацыю, а ў пачатку 1920-х гадоў паступіў на медыцынскі факультэт [[Картахенскі ўніверсітэт|Картахенскага ўніверсітэта]], аднак быў вымушаны кінуць вучобу з-за фінансавых цяжкасцяў. Пасля гэтага ён жыў у маленькіх гарадках, працуючы тэлеграфістам, а ў 1924 годзе пераехаў у Аракатаку. Калі бацькі будучага пісьменніка закахаліся адзін у аднаго, іх адносіны сустрэлі супраціў з боку Нікаласа Маркеса. Габрыэль Эліхія Гарсія быў не тым чалавекам, за каго ён хацеў аддаць замуж сваю дачку: Габрыэль Эліхія быў прыхільнікам [[Кансерватыўная партыя Калумбіі|Кансерватыўнай партыі]] і меў рэпутацыю бабніка<ref name = "fcyrqq">{{Harvnb|Saldívar|1997|p=82}}</ref><ref name=GM45>{{Harvnb|García Márquez|2003|p=45}}</ref>. Габрыэль Эліхія заляцаўся да Луісы са скрыпкай і серэнадамі, любоўнымі вершамі, незлічонымі лістамі і нават тэлеграфнымі паведамленнямі, пасля чаго яе бацька адаслаў яе з гораду з намерам падзяліць маладую пару. Бацькі Луісы рабілі ўсё, каб пазбавіцца маладога чалавека, але ён працягваў вяртацца ў яе жыццё, і ім стала відавочна, што пары наканавана быць разам<ref name = "fcyrqq"/>. У рэшце рэшт сям’я здалася і дала дазвол на ўступленне Луісы ў шлюб<ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|pp=11–12}}</ref><ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=85}}</ref>, але адмовіліся прысутнічаць на вяселлі, якое адбылося ў Санта-Марце 11 чэрвеня 1926 года. Трагікамічная гісторыя іх заляцанняў пазней была пераробленая і адаптаваная ў рамане «[[Каханне падчас халеры]]»<ref name=GM45/><ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=83}}</ref>. Пасля вяселля Габрыэль Эліхія і Луіса Сант’яга пераехалі ў [[горад Рыаача]] на паўночным захадзе краіны. === Дзяцінства === [[Файл:Casa natal de Gabriel García Márquez (SAM 5602).jpg|thumb|Музей на месцы нараджэння Гарсіі Маркеса ў [[Горад Аракатака|Аракатацы]]]] [[Файл:Aracataca1.jpg|thumb|right|Рэкламны шчыт Гарсіі Маркеса ў [[Аракатака|Аракатацы]]: «Я адчуваю Лацінскую Амерыку ў любой краіне, але я ніколі не пазбаўляўся ад настальгіі па маёй радзіме: Аракатацы, куды я аднойчы вярнуўся і выявіў, што паміж рэальнасцю і настальгіяй знаходзіцца матэрыял для маёй працы». — Габрыэль Гарсія Маркес]] Габрыэль Гарсія Маркес нарадзіўся 6 сакавіка 1927 года<ref>«On Sunday 6 March 1927, at 9am, in the midst of an unseasonal rainstorm, a baby boy, Gabriel José García Márquez, was born.» ({{Harvnb|Martin|2008|p=27}})</ref><ref group="заўв">Біёграф Джэральд Марцін мяркуе, што Гарсія Маркес мог нарадзіцца задоўга да 6 сакавіка, з-за чаго яго не хрысцілі і не рэгістравалі да трох гадоў. Ён мяркуе, што Луіса Сант’яга магла зацяжарыць да вяселля, чым тлумачыцца згода Нікаласа Маркеса на іх шлюб.</ref> падчас навальніцы, стаўшы старэйшым з адзінаццаці дзяцей у сям’і. Яго маці прыехала нараджаць у [[Горад Аракатака|Аракатаку]] да сваіх бацькоў, у выніку чаго гэты горад стаў радзімай будучага пісьменніка. Ён нарадзіўся з абкручанай вакол шыі пупавінай, што стала прычынай яго [[Клаўстрафобія|клаўстрафобіі]]. Неўзабаве пасля яго нараджэння бацька вырашыў стаць фармацэўтам і ў студзені 1929 года быў вымушаны пераехаць у [[Баранкілья|Баранкілью]] разам з жонкай, пакінуўшы малога Габіту ў Аракатацы пад апекай бабулі з дзядулем<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref>. 27 ліпеня 1930 года святар Франсіска Ангарыта пахрысціў яго ў мясцовай царкве. У канцы 1930 года Нікалас Маркес і Транкіліна Ігуаран забралі да сабе ў Аракатаку і аднагадовую сястру Гарсіі Маркеса — Маргарыту. Паколькі Гарсія Маркес амаль не ведаў сваіх бацькоў у першыя гады свайго жыцця<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=87}}</ref>, бабуля і дзядуля вельмі моцна паўплывалі на яго развіццё<ref name = "mooaza">{{Harvnb|Saldívar|1997|p=102}}</ref><ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|p= 96}}</ref>. Яго дзед, якога ён называў «Папалела» ({{lang-es|«Papalelo»}})<ref name = "mooaza"/> быў добра вядомы з-за адмовы захоўваць маўчанне пра [[бананавае забойства]], якое адбылося праз год пасля нараджэння Гарсіі Маркеса<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=105}}</ref>. Палкоўнік, якога Гарсія Маркес апісваў як яго «пупавіну з гісторыяй і рэальнасцю»<ref name="simons">{{cite news |last1=Simons |first1=Marlise |title=A Talk With Gabriel García Marquez |url=https://www.nytimes.com/books/97/06/15/reviews/marquez-talk.html |access-date=24 March 2008 |work=The New York Times |date=5 December 1982}}</ref> быў таксама выдатным апавядальнікам<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=106}}</ref>. Ён вучыў Гарсію Маркеса ўрокам з слоўніка, вадзіў у цырк і кінатэатр<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=104}}</ref>. Ён часта паўтараў свайму ўнуку «Ты не можаш сабе ўявіць, колькі важыць мёртвы чалавек»<ref name = "lydaul">{{Harvnb|Saldívar|1997|p=107}}</ref><ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|p=13}}</ref>, нагадваючы яму, што не можа быць большага цяжару, чым забойства чалавека. Гэты ўрок Гарсія Маркес пазней перанёс у свае раманы. Гісторыямі дзеда і былі сфарміраваны палітычныя і ідэалагічныя погляды Гарсіі Маркеса<ref name = "lydaul"/>. У інтэрв’ю ён казаў свайму сябру Плініе Апулее Мендосе: «мой дзед, палкоўнік, быў лібералам. Напэўна мае палітычныя ідэі пачаліся ад яго, таму што, замест таго, каб расказваць мне казкі, калі я быў маленькім, ён трактаваў мне жахлівыя рахункі апошняй грамадзянскай вайны, якую вальнадумцы і анты-святары развязалі супраць кансерватыўнага ўрада<ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|p=96}}</ref><ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=98}}</ref>.» Гэта паўплывала як на яго палітычныя погляды, так і на яго літаратурную тэхніку, бо «яго кар’ера пісьменніка першапачаткова склалася ў свядомай апазіцыі да калумбійскага літаратурнага статус-кво, а сацыялістычныя і антыімперыялістычныя погляды Гарсіі Маркеса былі ў прынцыпоавай апазіцыі да глабальнага статус-во, які дамінаваў у Злучаных Штатах»<ref>{{Harvnb|Bell-Villada|1990|p=63}}</ref>. Бабуля Гарсіі Маркеса, Дона Транкіліна Ігуаран Котэс, таксама сыграла ўплывовую ролю ў яго выхаванні. Ён быў у захапленні ад таго, як яна «адносілася да экстраардынарных рэчаў, як да нечага цалкам натуральнага»<ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|p=12}}</ref>. Дом быў напоўнены аповедамі пра прывідаў, духаў, дэманаў, пра прыкметы і прароцтвы<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|p=96}}</ref> — усё гэта старанна ігнаравалася яе мужам<ref name = "mooaza"/>. Як пазней казаў Гарсія Маркес, яна была «крыніцай магічнага, забабоннага і звышнатуральнага погляду на рэальнасць»<ref name="simons" />. Ён заўсёды атрымліваў асалоду ад унікальнага спосабу сваёй бабулі расказваць гісторыі. Незалежна ад таго, пра якія фантастычныя і неімаверныя з’явы расказвала яго бабуля, яна заўсёды казала пра іх, як пра неабвержныя ісціны. Гэты спакойны стыль ў значнай ступені паўплываў на самы папулярны раман яе внука, напісаны праз трыццаць гадоў, — «[[Сто гадоў адзіноты]]»<ref>{{Harvnb|Saldívar|1997|pp=97–98}}</ref>, а таксама на некаторыя іншыя апавяданні, дзеянне якіх адбываецца ў выдуманай вёсцы [[Маконда]]. Пазней дом бабулі і дзядулі Гарсіі Маркеса стаў музеем. У 1934 годзе Габрыэль Эліхія, аптэчная справа якога ў Баранкілье правалілася, вярнуўся ў Аракатаку з жонкай і іншымі дзецьмі, а ў пачатку 1935 года сумеў атрымаць ліцэнзію на дзейнасць лекара-гамеапата. Рысы дзівакаватага і непрактычнага бацькі Гарсіі Маркеса знайшлі адбітак у персанажы рамана «Сто гадоў адзіноты» — невуцкім летуценніку Хасэ Аркадыі Буэндыі. У снежні 1936 года Габрыэль Эліхія, які планаваў адкрыць новую справу ў родным Сінсэ паехаў туды разам з Габітам і яго братам Луісам Энрыке. Пазней ён перавёз туды ўсю сям’ю, але яго авантура правалілася, пасля чаго сям’я вярнулася ў Аракатаку, а Габрыэль Эліхія паехаў у Баранкілью, дзе пачаў шукаць сродкі для адкрыцця новай аптэкі. Пасля падзення з лесвіцы ў 1935 годзе здароўе Нікаласа Маркеса, якому было ўжо за семдзесят гадоў, пачало хутка пагаршацца: ён пачаў хадзіць з палачкай і мучыўся з рознымі хваробамі. У пачатку 1937 года сын палкоўніка, Хуан дэ Дыяз вазіў бацьку ў Санта-Марту, дзе яму прааперавалі горла, а ў сакавіку ён падхапіў пнеўманію і памёр ва ўзросце 73 гадоў<ref>{{Harvnb|Martin|2008|pp=58–66}}</ref>. У той жа дзень яго пахавалі на гарадскіх могілках Санта-Марты, а газета «Эль Эстада» ({{lang-es|«El Estado»}}) апублікавала невялікі некралог. У гэты час Габіта знаходзіўся ў Сінсэ і даведаўся пра смерць дзеда выпадкова, падслухаўшы размову бацькі з бабуляй. Праз шмат гадоў Гарсія Маркес казаў, што не мог плакаць, пачуўшы гэтую вестку, і што ён яшчэ не ўсведамляў, наколькі важным для яго быў дзед. === Навучанне === У Аракатацы Габіта вучыўся ў школе імя Марыі Мантэсоры, у якой прымяняўся інавацыйны метад навучання (т.зв. педагогіка Мантэсоры), які быў арыентаваны на раскрыццё творчага патэнцыялу і індывідуальнасці дзіцяці. Але гэтая школа сутыкнулася з цяжкасцямі функцыянавання і зачынілася ў сярэдзіне года, у выніку чаго будучы пісьменнік павінен быў ісці ў першы клас у другі раз, а чытаць і пісаць ён навучыўся толькі ва ўзросце васьмі гадоў. Задоўга да таго, як Гарсія Маркес пачаў чытаць, ён навучыўся маляваць, што стала яго любімым заняткам да трынаццаці гадоў. У пачатку 1936 года ён пайшоў у дзяржаўную школу Аракатакі і раптоўна захапіўся чытаннем; больш за ўсё яго ўяўленне стымулявалі казкі «[[Тысяча і адна ноч|Тысячы і адной ночы]]», знойдзеныя ў адным з старых куфраў дзеда. У 1938 годзе ўся сям’я перабралася ў Баранкілью, дзе Габыэлю Эліхіі ўдалося адкрыць аптэку. Там Габіту аддалі ў школу, каб ён мог закончыць пачатковую адукацыю. Дырэктар школы, Хуан Вентура Касалінс, добразычліва ставіўся да яго і ўзяў яго пад сваю апеку, аднак пісьменнік усё роўна ўспамінаў той час як пару адзіноты і пакут. Каб дапамагчы бацькам і зарабіць некалькі песа, Гарсія Маркес быў вымушаны падпрацоўваць, пішучы аб’явы для крамы і распаўсюджваючы на вуліцах прадукцыю мясцовай тыпаграфіі. У лістападзе 1939 года Маркесы пераехалі ў горад Сукрэ, дзе бацька Габіты зняў новае жыллё, адвёўшы першы паверх пад аптэку, аднак Луіса Сант’яга настаяла на тым, каб яе сын вярнуўся ў Баранкілью для навучання ў [[Езуіты|езуіцкай]] школе Сан-Хасэ. Пазней Гарсія Маркес успамінаў: «Школу я ўспрымаў як турму. Мне замінала сама думка, што я павінен жыць па званку. Аднак для мяне гэта была адзіная магчымасць з трынаццаці гадоў весці вольнае жыццё і заставацца ў добрых адносінах з бацькамі, не знаходзячыся пад іх кантролем.» Гарсія Маркес, якому было амаль трынаццаць гадоў, ужо моцна адстаў ад сваіх аднагодкаў, але выдатна вучыўся па ўсіх прадметах і праславіўся сваімі літаратурнымі вопытамі, якія ўяўлялі сабой сатырычныя вершы пра школьных таварышаў і пра суровыя або дурныя школьныя правілы. Апроч таго, ён надрукаваў некалькі кароткіх апавяданняў і вершаў у школьным часопісе «Хувентуд» ({{lang-es|«Juventud»}}). Ён быў старанным вучнем, не біўся і не любіў спорт, а на перапынках звычайна сядзеў у цяньку і чытаў. У 1941 годзе Гарсіі Маркесу прыйшлося перапыніць сваю паспяховую вучобу ў Сан-Хасэ з-за псіхічнага расстройства. У 1943 годзе Гарсія Маркес паспяхова здаў экзамены ў [[Багата|Багаце]] і атрымаў месца ў Нацыянальным каледжы для хлопчыкаў, які знаходзіўся ў Сіпакіры ў 30 мілях ад сталіцы. Пазней Маркес параўноўваў паступленне ў каледж Сіпакіры з «выйгрышам у латарэю тыгра». Ён казаў, што «гэта была не школа, а „катарга“ а той халодны горад — „сапраўднае пакаранне“». Дырэктар каледжа Карлас Марцін пазнаёміў яго з самымі вядомымі калумбійскімі паэтамі таго часу — Эдуардам Карансам і Хорхе Рохасам. Тады Гарсія Маркес спрабаваў пісаць вершы пад псеўданімам Хаўер Гарсес, але пазней заўсёды саромеўся гэтых ранніх вопытаў. У канцы 1944 года аўтарытэтная газета «''Эль Цьемпа''» ({{lang-es|«El Tiempo»}}) апублікавала адзін з яго вершаў «''Canción''» ({{lang-be|«Песня»}}). Паводле сцвярджэнняў біёграфа Джэральда Марціна, у 1945 годзе Гарсія Маркес пачаў паліць, а таксама астудзеў да вучобы, аднак усё роўна заставаўся адным з найлепшых вучняў. У 1946 годзе ён скончыў каледж з выдатнай адзнакай за выпускны экзамен. {|class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:25em; max-width: 25%;" cellspacing="5" |style="text-align: left;"|Змірыўшыся, ён бы слухаў апошнія малітвы, апошнія словы, якія невыразна паўтараліся прысутнымі на дрэннай латыні. Вецер могілкавых костак, напоўнены прахам, пракрадзецца ў яго косці і, можа быць, трохі рассее гэты пах. Быць можа — хто ведае?! — непазбежнасць таго, што адбываецца прымусіць яго ачуняць ад летаргічнага сна. Калі ён адчуе, што плавае ва ўласным поце, у густой вязкай вадкасці, накшталт той, у якой ён плаваў да нараджэння ва ўлонні маці. Тады, быць можа, ён стане жывым. Але ён ужо так змірыўся са смерцю, што, магчыма, ад пакоры і памёр. |- |style="text-align: left;"|— канцоўка апавядання «''Трэцяя пакора''». |} 25 лютага 1947 года Гарсія Маркес па настаянні бацькоў паступіў на юрыдычны факультэт Нацыянальнага ўніверсітэта Калумбіі ў Багаце. Там ён завёў сяброў, сярод якіх былі Гансала Мальярына, Вільяр Борда, [[Каміла Торэс]] і адзін з яго лепшых прыяцеляў на ўсё жыццё Плінія Мендоса. Гарсія Маркес не цікавіўся юрыспрудэнцыяй і ўсё больш выказваў схільнасць да літаратурнай творчасці. Апавяданне «[[Ператварэнне, апавяданне Франца Кафкі|Ператварэнне]]» ({{lang-de|«Die Verwandlung»}}) [[Франц Кафка|Франца Кафкі]] натхніла яго на напісанне свайго першага сур’ёзнага апавядання «''Трэцяя пакора''» ({{lang-es|«La tercera resignación»}}), якое было надрукавана ў газеце «''[[Эль Эспектадор]]''» ({{lang-es|«El Espectador»}}). У гэтым творы апавяданне разгортваецца вакол зыходнай тэмы — непахаванага трупа. Праз паўтара месяцы «''Эль Эспектадор''» апублікавала яшчэ адно яго апавяданне «''Ева ўнутры сваёй кошкі''» ({{lang-es|«Eva está dentro de su gato»}}), таксама на тэму смерці і пераўвасаблення. У 1948 годзе, пасля забойства вядомага лідара лібералаў [[Хорхе Эльесер Гайтан|Хорхе Эльесера Гайтана]] 9 красавіка і наступных вулічных беспарадкаў, якія атрымалі назву «''[[Багатаса]]''» ({{lang-es|«El Bogotazo»}}), універсітэт быў зачынены, што дазволіла Гарсіі Маркесу, які так і не зацікавіўся юрыдычнай адукацыяй, перапыніць яе і пераехаць у [[Горад Картахена, Калумбія|Картахену]]. === Дэбют у журналістыцы === У 18 гадоў пачаў працаваць у сталічнай газеце рэпарцёрам. Удзельнічаў у працы Міжнароднай камісіі па расследаванні злачынстваў [[Гісторыя Чылі|чылійскай]] [[Хунта|хунты]]. Публікаваў артыкулы антыфашысцкай тэматыкі. Жыў у [[ЗША]], [[Іспанія|Іспаніі]], на [[Куба|Кубе]], у [[Мексіка|Мексіцы]]. Працаваў адвакатам, карэспандэнтам перыядычных выданняў [[Італія|Італіі]] і [[Францыя|Францыі]]. Памёр 17 красавіка 2014 года ў сваёй рэзідэнцыі ў Мехіка. За дзень да смерці пісьменніка яго сям’я распаўсюдзіла заяву пра «вельмі крохкае» здароўе Маркеса. З улікам узросту — 87 гадоў, «ёсць рызыка ўскладненняў». Пацвярджалася, што ён працягвае лячэнне на даму. Жонка пісьменніка, Мэрсэдэс Барч, і яго сыны, Радрыга і Гансала, выказвалі ўдзячнасць прыхільнікам таленту літаратара за іх бязмежную падтрымку і тым жа часам прасілі паважаць прыватнае жыццё іх сям’і.<ref>{{cite news|url=http://www.nekrolog.pro/world/latin-america/10197-nekrolog-pisatel-gabriel-garsia-markes-87|title=Памёр пісьменнік Габрыэль Гарсія Маркес (87)|date=2014-04-17|publisher=[[Nekrolog.PRO]]|access-date=2014-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503044116/http://nekrolog.pro/world/latin-america/10197-nekrolog-pisatel-gabriel-garsia-markes-87|archive-date=3 мая 2014|url-status=dead}}</ref> Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры ў 1982 годзе «За раманы і апавяданні, у якіх фантазія і рэальнасць, злучаючыся, адлюстроўваюць жыццё і канфлікты цэлага кантынента». == Творчасць == Аўтар сацыяльна-палітычных аповесці «Палкоўніку ніхто не піша» (1958), раманаў «[[Ліхая гадзіна (La mala hora)|Ліхая гадзіна]]» (1962), раманаў «Хроніка абвешчанай смерці» (1981), «Каханне падчас халеры» (1985) і інш., шматлікіх апавяданняў. У рамане-эпапеі «[[Сто гадоў адзіноты]]» (1967), выкарыстоўваючы фальклорна-міфалагічныя матывы і парадыруючы розныя мастацкія традыцыі, стварыў фантасмагарычны свет, гісторыя якога адлюстроўвае рэальныя гісторыка-культурныя рысы Калумбіі і ўсёй Лацінскай Амерыкі і адначасова з’яўляецца метафарай развіцця чалавецтва ў цэлым. У цэнтры антытыранічнага гратэскнага рамана «Восень патрыярха» (1975) абагульнены вобраз незмяняльнага лацінаамерыканскага прэзідэнта, які, аднойчы захапіўшы ўладу, на працягу многіх дзесяцігодздзяў, да самай смерці, імкнецца захаваць яе ў сваіх руках<ref>[https://www.svaboda.org/a/29757560.html svaboda.org]</ref>. Многія творы напісаны ў стылі «магічнага рэалізму», для якога ўласцівы спалучэнне дакладнай дэталізацыі з эксцэнтрычнымі характарамі і звышнатуральнымі падзеямі. На творчасць Маркеса ўплылі такія пісьменнікі як [[Эрнэст Хемінгуэй]], [[Уільям Фолкнер]], [[Джэймс Джойс]], [[Вірджынія Вульф]], [[Франц Кафка]] == Беларускія пераклады == У 1981 годзе [[Карлас Шэрман]] апублікаваў беларускі пераклад невялікай аповесці Маркеса «Неверагодная і смутная гісторыя пра наіўную Эрэндзіру і яе бессардэчную бабулю». Пазней ён жа пераклаў раман «Каханне падчас халеры», які выйшаў цалкам толькі ў 2017&nbsp;г., пасля смерці аўтара і перакладчыка<ref name="Сляды">''Студзінская І.'' [https://web.archive.org/web/20200423191142/https://www.svaboda.org/a/25354461.html Беларускія сьляды Маркеса (archive.org)]&nbsp;— svaboda.org, 18.04.2014, 16:44</ref>. Пазней [[Віялета Яфіменка]] перакладала апавяданні Маркеса, якія публікаваліся ў перыядычным друку. Валерый Буйвал перакладаў асобныя творы з нізкі «12 дзіўных навел», якія друкаваліся ў «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМе]]» і «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслове]]». У 2004 годзе [[Багдан Арлоў]] перакладаў невялікі фрагмент аднаго з апошніх твораў Маркеса «Успамін пра маіх сумных прастытутак»<ref name="Сляды"/>. Таксама [[Якуб Лапатка]] пачынаў пераклад галоўнага і, мабыць, самага вядомага рамана Маркеса «Сто гадоў адзіноты», але прыхільнасці сярод выдаўцоў не знайшоў, пераклад не быў скончаны, фрагменты таксама не публікаваліся<ref name="Сляды"/>. У 1970-я гады К. Шэрман задумаў беларускі пераклад «[[Восень патрыярха|Восені патрыярха]]» і звярнуўся да выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]». У выдавецтве, забаяўшыся магчымай рэакцыі цэнтральных савецкіх улад, бо рускага перакладу рамана яшчэ не было, не рызыкнулі згадзіцца, а прапанавалі К. Шэрману зрабіць рускі пераклад. Рускі пераклад «Восені патрыярха» зроблены К. Шэрманам разам з [[Валянцін Яфімавіч Тарас|В. Тарасам]] апублікаваны ў беларускім літаратурным часопісе «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]» у 1970-я гады, што было падзеяй усесаюзнага маштабу<ref name="Сляды"/>. Невялікі фрагмент гэтага рамана пераклала на беларускую мову [[Дзіна Бабрыцкая]] (апублікаваны ў хрэстаматыі «Літаратура народаў свету: ХХ стагоддзе», 1999). На беларускую «Восень патрыярха» пераклаў [[Сяргей Шупа]] ў 2021 годзе. Б. Арлоў адзначаў, што мова Маркеса незвычайная, няпростая і не кожны перакладчык з іспанскай наважыцца на пераклад яго твораў. Гэта, на думку Б. Арлова, прычына малой колькасці перакладаў Маркеса на беларускую<ref name="Сляды"/>. * Каханне падчас халеры: раман / Габрыель Гарсія Маркес.&nbsp;— Мінск : А.&nbsp;М.&nbsp;Янушкевіч, 2017.&nbsp;— 366, [1] с.&nbsp;— (Серыя «Noblesse Oblige»). * Восень патрыярха / Пер. з ісп. С. Шупа. — Мн.: А. М. Янушкевіч, 2021. == Бібліяграфія == === Раманы === * [[1955]] — Апалае лісце (''La hojarasca'') * [[1962]] — [[Нядобры час]] (''La mala hora'') * [[1967]] — [[Сто гадоў адзіноты]] (''Cien años de soledad'') * [[1975]] — [[Восень патрыярха]] (''El otoño del patriarca'') * [[1981]] — [[Хроніка адной абвешчанай смерці]] (''Crónica de una muerte anunciada'') * [[1985]] — [[Каханне падчас халеры]] (''El amor en los tiempos del cólera'') * [[1989]] — Генерал у сваім лабірынце (''El general en su laberinto'') * [[1994]] — Пра каханне і іншых дэманаў (''Del amor y otros demonios'') * [[2004]] — Успамін пра маіх сумных прастытутак (''Memoria de mis putas tristes'') === Апавяданні, навелы і публіцыстыка === * [[1947]] — Вочы блакітнага сабакі (''Ojos de perro azul'') * [[1961]] — Палкоўніку ніхто не піша (''El coronel no tiene quien le escriba'') * [[1962]] — Пахаванне Вялікай Мамы (''Los funerales de la Mamá Grande'') * [[1970]] — Споведзь пацярпелага караблекрушэнне (''Relato de un náufrago'') * [[1978]] — Неверагодная і смутная гісторыя пра наіўную Эрэндзіру і яе бессардэчную бабулю (''La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada'') * [[1986]] — ''Las Aventuras de Miguel Littín Clandestino en Chile'' * [[1992]] — Дванаццаць пілігрымскіх апавяданняў (''Doce cuentos peregrinos'') * [[1996]] — ''Noticia de un secuestro'' * [[2002]] — Жыць, каб апавядаць (''Vivir para contarla'') == Заўвагі == {{reflist|group="заўв"}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6 * Прадмова «Раман пра канец прадгісторыі» В. Зямскоў. — М.:"Мастацкая літаратура", 1978 * {{citation|last1=Apuleyo Mendoza|first1= Plinio|first2=Gabriel|last2= García Márquez|title=The Fragrance of Guava|place=London|publisher= Verso|year= 1983|isbn= 978-0-86091-765-6}} * {{citation|last=Bell-Villada|first= Gene H.|title=García Márquez: The Man and His Work|url=https://archive.org/details/garcamrquezm00bell|place=North Carolina|publisher=University of North Carolina Press|year= 1990|isbn= 978-0-8078-1875-6}} * {{citation|last= García Márquez|first= Gabriel|title= Living to tell the tale|location= New York|publisher= Alfred A. Knopf|year= 2003|isbn= 978-1-4000-4134-3|url= https://archive.org/details/livingtotelltale00garc}} * {{citation|last=Martin |first=Gerald |title= Gabriel García Márquez: A Life |url=https://archive.org/details/gabrielgarciamar0000gera |place= London |publisher= Penguin|year= 2008 |isbn= 978-0-14-317182-9}} * {{citation|last=Saldívar|first=Dasso|title=García Márquez: El viaje a la semilla: la biografía|location=Madrid|publisher=Alfaguara|year=1997|isbn=978-84-204-8250-7|url=https://archive.org/details/garciamarquezelv00sald}} == Спасылкі == * {{спасылка|url=http://www.nn.by/index.pl?theme=nn/2005/01&article=li-markies|загаловак=«Успамін пра маіх сумных бл.дзей» (урывак)|выданне=«Наша Ніва»|копія=http://web.archive.org/web/20090915231316/http://www.nn.by/index.pl?theme=nn/2005/01&article=li-markies}} * [http://www.themodernword.com/gabo/ Старонкі Г. Г. Маркеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050130092741/http://www.themodernword.com/gabo/ |date=30 студзеня 2005 }} * [http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/markes802ec.html?OpenDocument Навелы Г. Г. Маркеса ў часопісе «Дзеяслоў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308105812/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/markes802ec.html?opendocument |date=8 сакавіка 2016 }} * Раман «Каханне падчас халеры» ў часопісе «ARCHE». [http://arche.bymedia.net/2005-4/marques405.htm 1 частка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070630073315/http://arche.bymedia.net/2005-4/marques405.htm |date=30 чэрвеня 2007 }}, [http://arche.bymedia.net/2005-5/marques505.htm 2 частка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070713082337/http://arche.bymedia.net/2005-5/marques505.htm |date=13 ліпеня 2007 }} {{Нобелеўская прэмія/літаратура}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маркес Габрыэль Гарсія}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Калумбіі]] [[Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] biwmr3eqfd9rqu2q963pug08zkzxp8s 0 50752 5140977 5129906 2026-05-13T03:29:24Z DobryBrat 5701 пунктуацыя, стыль, спасылкі 5140977 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|По}} {{Пісьменнік |Імя = Эдгар Алан По |Арыгінал імя = Edgar Allan Poe |Фота = |Шырыня = |Подпіс = [[Дагератыпія|Дагератып]], зроблены ў 1848 годзе, за год да смерці |Імя пры нараджэнні = Эдгар Алан По |Псеўданімы = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{USA}} |Род дзейнасці = |Гады актыўнасці = |Кірунак = [[рамантызм]]<br />[[сімвалізм]] |Жанр = [[дэтэктыў]] |Мова твораў = англійская |Дэбют = |Прэміі = |Узнагароды = |Роспіс = Edgar Allan Poe Signature.svg |Lib = http://lib.ru/INOFANT/POE/ |Сайт = |Вікітэка = :en:s:Author:Edgar Allan Poe }} '''Эдгар Алан По''' ({{lang-en|Edgar Allan Poe}}; {{ДН|19|1|1809}}, {{МН|Бостан||}}, [[ЗША]] — {{ДС|7|10|1849}}) — амерыканскі {{празаік|ЗША}}, {{паэт|ЗША}}, [[эсэ]]іст, вынаходнік дэтэктыўнай [[навела|навелы]] (''detective story''), заснавальнік жанру жахаў (''horror''), [[літаратурная крытыка|крытык]] і адна з вядучых постацей амерыканскага [[рамантызм]]у. Найвялікшую славу здабыў як аўтар «жахлівых апавяданняў». == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся ў сям’і акцёраў. Бацькі, Дэвід По і Элізабет Арналд-По, памерлі рана і амаль адначасова, пакінуўшы траіх дзяцей. Двухгадовага Эдгара ўзяла на выхаванне багатая бяздзетная пара Аланаў, кіруючыся тагачаснай модай на дабрачыннасць. З шасці да адзінаццаці гадоў (1815-20) ён жыў у [[Англія|Англіі]], навучаючыся спачатку ў прыватнай школе — пансіёне Дзюбура ([[Лондан]]), а потым — у прыгараднай школе «Мэнар-хаўз». У 17 гадоў паступіў ва ўніверсітэт Вірджыніі, адчынены за год да таго [[Томас Джэферсан|Томасам Джэферсанам]], але не закончыў яго. Пасля сваркі з айчымам ён выправіўся ў [[Бостан]]. Надзеі палепшыць матэрыяльнае становішча публікацыяй вершаў — першы зборнік, выдадзены ананімна, насіў назву «[[Тамерлан і іншыя вершы]]» (''Tamerlane and Other Poems'', 1827) — не спраўдзіліся. Ён завербаваўся ў армію пад імем Эдгара А. Перы, 22 гадоў (насамрэч яму было толькі 18), ураджэнца Бостана, і даслужыўся да звання сяржант-маёра, найвышэйшага для малодшых камандзіраў. У 1829 годзе зборнік вершаў, цяпер падпісаны яго імем, выходзіць пад назвай «Аль-Аарааф, Тамерлан і малыя вершы» (''Al Aaraaf, Tamerlane and Minor Poems''). У 1830 г. пад прымусам айчыма Эдгар Алан По паступае ў ваенную акадэмію Уэст-Пойнт, але праз год дабіваецца выключэння і з’язджае ў Нью-Ёрк. З 1831 да 1833 г. жыве ў Балтымары ў сваёй цёткі Марыі Клэм, з дачкой якой Вірджыніяй ён ажэніцца ў 1836 годзе. За час жыцця ў Балтымары ён двойчы ўдзельнічаў у конкурсах на найлепшае апавяданне. Такія конкурсы ладзіліся, каб заахвочваць маладыя таленты і спрыяць развіццю нацыянальнай літаратуры. [[Апавяданне]] «Рукапіс, знойдзены ў бутэльцы» было адзначана першай прэміяй на конкурсе 1833 года. У перыяд з 1830 да 1840 г. Эдгар По актыўна працуе ў [[часопіс]]ах як літаратурны крытык і піша многія са сваіх найлепшых твораў. У 1840 годзе выходзіць зборнік прозы «Гратэскі і арабескі». У 1841 годзе ў часопісе «''Graham’s Magazine''» апублікаў першае ў гісторыі дэтэктыўнае апавяданне — «Забойства на вуліцы Морг». У 1846 годзе зачыняецца часопіс, дзе ён працаваў, а праз год памірае ад сухотаў жонка. Стасункі з Сарай Элен Уітмен скончыліся разрывам праз нервовы і разумовы стан Эдгара По, які ўсё пагаршаўся, да таго ж пагоршылася залежнасць ад [[Алкагольныя напоі|алкаголю]]. За некалькі месяцаў да смерці ён заручаецца з Сарай Эмілі Ройстэр, у якую быў закаханы ў дзяцінстве. У верасні 1849 г. Эдгар Алан По з поспехам чытаў у [[Рычманд (Віргінія)|Рычмандзе]] лекцыю «Паэтычны прынцып», адкуль выехаў, маючы 1500 долараў. Што адбылося потым, невядома. Праз некаторы час яго знайшлі абрабаваным і ў непрытомным стане. Яго прывезлі ў Балтымар, дзе ён памёр у шпіталі. == Творчасць == У творчасці пераважаюць матывы прыгажосці, кахання, смерці, хуткаплыннасці ўсяго існага. Паэтычным зборнікам «Тамерлан і іншыя вершы» (1827), «Аль-Аарааф, Тамерлан і малыя вершы» (1829), «Вершы» (1831), «[[Крумкач (верш)|Крумкач]] і іншыя вершы» (1845) уласцівы сімволіка, сугестыўнасць, музыкальнасць, спалучэнне рамантычнага зместу і лагічнай формы. Стваральнік псіхалагічнай, ці «жахлівай» («Падзенне дома Ашэраў», «Чорны кот», «Вільям Вільсан»), дэтэктыўнай, ці «лагічнай» («Забойства на вуліцы Морг», «Таямніца Мары Ражэ», «Украдзенае пісьмо», «Залаты жук»), навукова-фантастычнай («Рукапіс, знойдзены ў бутэльцы», «Незвычайныя прыгоды нейкага Ганса Пфааля», «Гісторыя з паветраным шарам») навелы. Аўтар «Аповесці аб прыгодах Артура Гордана Піма» (1838), зборнікаў прозы «Гратэскі і арабескі» (т. 1-2, 1840), «Апавяданні» (1845), філасофскай паэмы ў прозе «Эўрыка» (1848), гумарыстычных і сатырычных апавяданняў і інш. Распрацаваў эстэтычную праграму паэзіі («Філасофія творчасці», 1846; «Паэтычны прынцып», 1850), у якой падкрэсліваў значэнне эмацыянальна-псіхалагічнага ўздзеяння твораў («татальны эфект»). == У культуры == Да творчасці Эдгара Алана По звярталіся кампазітары [[Клод Дэбюсі]], [[Марыс Равель]], [[Сяргей Рахманінаў]], [[Сяргей Пракоф'еў]]. == Ацэнкі == Пры жыцці ён быў практычна невядомы на радзіме. Спачатку, дзякуючы французскім перакладам [[Шарль Бадлер|Шарля Бадлера]], яго адкрыла Еўропа, і толькі потым яго творчасць ацаніла Амерыка. [[Джордж Бернард Шоу]] выказаўся пра гэта наступным чынам: «По не жыў у Амерыцы, ён там памёр». == Беларускія пераклады == На беларускую мову асобныя творы Э. По пераклалі [[Ю. Бушлякоў]], [[С. Шупа]], [[У. Шчасны]] (проза), [[А. Мінкін]], [[В. Савіч]], [[А. Хадановіч]] (лірыка). У 2011 годзе выйшаў зборнік перакладаных выбраных твораў Э. По — ''По Э.'' Маска Чырвонае Смерці: Выбраныя навелы, вершы, эсэ / Пераклад з англійскай. — Мінск: Кнігазбор, 2011. — 472 с. — які ўключае, як раней публікаваныя, так і новыя пераклады: * '''Апавяданні''' ** Авальны партрэт. Пераклад [[Сяргей Шупа|С. Шупы]] ** Акуляры. Пераклад [[Марыя Мартысевіч|М. Мартысевіч]] ** Анёл Надзвычайнасцяў. Пераклад [[Кацярына Дубоўская|К. Дубоўскай]] ** Берэніка. Пераклад [[Ганна Янкута|Г. Янкуты]] ** Вільям Вільсан. Пераклад [[Віталь Рыжкоў|В. Рыжкова]] ** Д’ябал пярэчання. Пераклад [[Наталля Клабанава|Н. Клабанавай]] ** Забойствы на вуліцы Морг. Пераклад [[Уладзімір Шчасны|У. Шчаснага]] ** Залаты жук. Пераклад [[Юлія Цімафеева|Ю. Цімафеевай]] ** Калодзеж і ківач. Пераклад Ю. Цімафеевай ** Лігея. Пераклад [[Марына Дзергачова|М. Дзергачовай]] ** Марэла. Пераклад М. Дзергачовай ** Маска Чырвонае Смерці. Пераклад С. Шупы ** Некалькі выпадкаў з жыцця знакамітасці. Пераклад Г. Янкуты ** Падзенне Дому Ашэраў. Пераклад [[Кацярына Маціеўская|К. Маціеўскай]] ** Падзенне ў Мальстрэм. Пераклад [[Юлія Шадзько|Ю. Шадзько]] ** Праўда пра тое, што здарылася з містэрам Вальдэмарам. Пераклад К. Маціеўскай і Г. Янкуты ** Размова з муміяй. Пераклад Г. Янкуты ** Сістэма доктара Смола і прафесара Пер’е. Пераклад К. Маціеўскай ** Сфінкс. Пераклад Н. Клабанавай ** Сэрца выкрывае. Пераклад [[Юрась Бушлякоў|Ю. Бушлякова]] ** Цішыня. Пераклад [[Алена Пятровіч|А. Пятровіч]] ** Чалавек натоўпу. Пераклад С. Шупы ** Чорны кот. Пераклад Ю. Бушлякова ** Элеанора. Пераклад [[Вераніка Сідарэнка|В. Сідарэнка]] * '''Вершы''' ** Анабэль Лі. Пераклад [[Алег Мінкін|А. Мінкіна]] ** Гімн. Пераклад [[Аляксей Арцёмаў|А. Арцёмава]] ** Гімн. Пераклад Г. Янкуты ** Да ***. Пераклад Г. Янкуты ** Да Зантэ. Пераклад Г. Янкуты ** Да Ф(рэнсіс) С(арджэнт) О(сгуд). Пераклад Г. Янкуты ** Да Ф***. Пераклад Г. Янкуты ** Да***. Пераклад Г. Янкуты ** Для Эні. Пераклад Г. Янкуты ** Духі мёртвых. Пераклад Г. Янкуты ** Званы. Пераклад Г. Янкуты ** Калізей. Пераклад Г. Янкуты ** Крумкач. Пераклад [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановіча]] ** Крумкач. Пераклад А. Мінкіна ** Лінор. Пераклад Г. Янкуты ** Песня. Пераклад Г. Янкуты ** Раманс. Пераклад [[Макс Шчур|М. Шчура]] ** Самотны. Пераклад Г. Янкуты ** Санет да навукі. Пераклад Г. Янкуты ** Серэнада. Пераклад Г. Янкуты ** Сон у сне. Пераклад Г. Янкуты ** Сон. Пераклад Г. Янкуты ** Тамерлан. Паэма. Пераклад [[Лявон Баршчэўскі|Л. Баршчэўскага]] ** Улялюм. Пераклад А. Мінкіна ** Улялюм. Пераклад К. Маціеўскай ** Цішыня. Пераклад Г. Янкуты ** Шчаслівы дзень. Пераклад Г. Янкуты ** Эль — да радасці. Пераклад Г. Янкуты ** Эльдарада. Пераклад А. Хадановіча ** Эльдарада. Пераклад Г. Янкуты ** Юлалі. Пераклад Г. Янкуты * '''Эсэістыка''' ** Паэтычны прынцып. Пераклад Г. Янкуты ** Філасофія кампазіцыі. Пераклад Г. Янкуты У 2017 годзе зборнік перакладзеных выбраных вершаў Э. По — ''По Э.'' Выбраныя вершы / Пераклад з англійскай. — Мінск: Зміцер Колас, 2017. — 76 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://knihi.com Беларускія пераклады на knihi.com] * [http://prajdzisvet.org/authors/75-po-edhar-alan.html prajdzisvet.org] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:По Эдгар}} [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]] o2f827133x9xozstqcg8va1vjkv2sjv 0 54374 5141018 4680632 2026-05-13T07:11:51Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5141018 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | подпіс = | шырыня партрэта = 221px | тытул = [[Прэзідэнт Перу]] | парадак = 47 | сцяг = Flag of Peru.svg | сцяг2 = | перыядпачатак = | перыядканец = | папярэднік = [[Алехандро Толедо]] | пераемнік = [[Альянта Умала]] | віцэ-прэзідэнт = | тытул_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | утварэнне = | навуковая ступень = | званне = падпалкоўнік | бітвы = | узнагароды = | аўтограф = | сайт = | Commons = }} '''Алан Габрыэль Людвіг Гарсія Перэс''' ({{lang-es|Alan Gabriel Ludwig García Pérez}}; {{ВД-Прэамбула}}) — перуанскі дзяржаўны дзечн [[Прэзідэнт Перу]] (1985—1990, 2006—2011). == Біяграфія == Нарадзіўся 23 мая 1949 года ў Ліме. У 1973 годзе скончыў [[Універсітэт Сан-Маркас]], затым вучыўся ва ўніверсітэтах Іспаніі і Францыі (у тым ліку ў [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскім універсітэце]]). Са студэнцкіх часоў з’яўляўся актывістам Перуанскай апрысцкай партыі, займаў адказныя партыйныя пасады, у тым ліку генеральнага сакратара (1982—1985). З’яўляўся адным з аўтараў канстытуцыі Перу, прынятай у 1979. У 1980—1985 — дэпутат [[Кангрэс Рэспублікі Перу|парламента]] краіны. З 28 ліпеня 1985 года да 28 ліпеня 1990 года — Прэзідэнт Перу. Ягонае кіраванне лічыцца няўдалым з-за росту інфляцыі і актывізацыі ўзброеных груповак. 11 кастрычніка 1986 года перажыў дзве спробы замаху. У 1992 годзе ў сувязі з абвінавачваннямі ў карупцыі быў вымушаны эміграваць у Калумбію, дзе жыў да 2001 года. Пасля зняцця з яго абвінавачанняў вярнуўся ў Перу і ўзначаліў парламенцкую апазіцыю. З 28 ліпеня 2006 года да 28 ліпеня 2011 года — Прэзідэнт Перу. У лістападзе 2018 года атрымаў забарону на выезд з Перу пасля падазрэння ў атрыманні хабару ад кампаніі «Odebrecht». Стрэліў сабе ў галаву 17 красавіка 2019 года пры спробе арышту, памёр у шпіталі ў Ліме ў той жа дзень<ref>{{cite web | url = https://euroradio.fm/kali-eks-prezidenta-peru-sprabavali-aryshtavac-yon-streliu-sabe-u-galavu | title = Калі экс-прэзідэнта Перу спрабавалі арыштаваць, ён стрэліў сабе ў галаву | date = 2019-04-17 | publisher = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] | accessdate = 2019-04-17 }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарсія Алан}} {{Прэзідэнты Перу}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Перу]] [[Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Застрэліліся]] brs7w9bjfai6t6djgsj3xu28bvvk684 5141020 5141018 2026-05-13T07:16:54Z DobryBrat 5701 арфаграфія 5141020 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | подпіс = | шырыня партрэта = 221px | тытул = [[Прэзідэнт Перу]] | парадак = 47 | сцяг = Flag of Peru.svg | сцяг2 = | перыядпачатак = | перыядканец = | папярэднік = [[Алехандро Толедо]] | пераемнік = [[Альянта Умала]] | віцэ-прэзідэнт = | тытул_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | утварэнне = | навуковая ступень = | званне = падпалкоўнік | бітвы = | узнагароды = | аўтограф = | сайт = | Commons = }} '''Алан Габрыэль Людвіг Гарсія Перэс''' ({{lang-es|Alan Gabriel Ludwig García Pérez}}; {{ВД-Прэамбула}}) — перуанскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэзідэнт Перу]] (1985—1990, 2006—2011). == Біяграфія == Нарадзіўся 23 мая 1949 года ў Ліме. У 1973 годзе скончыў [[Універсітэт Сан-Маркас]], затым вучыўся ва ўніверсітэтах Іспаніі і Францыі (у тым ліку ў [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскім універсітэце]]). Са студэнцкіх часоў з’яўляўся актывістам Перуанскай апрысцкай партыі, займаў адказныя партыйныя пасады, у тым ліку генеральнага сакратара (1982—1985). З’яўляўся адным з аўтараў канстытуцыі Перу, прынятай у 1979. У 1980—1985 — дэпутат [[Кангрэс Рэспублікі Перу|парламента]] краіны. З 28 ліпеня 1985 года да 28 ліпеня 1990 года — Прэзідэнт Перу. Ягонае кіраванне лічыцца няўдалым з-за росту інфляцыі і актывізацыі ўзброеных груповак. 11 кастрычніка 1986 года перажыў дзве спробы замаху. У 1992 годзе ў сувязі з абвінавачваннямі ў карупцыі быў вымушаны эміграваць у Калумбію, дзе жыў да 2001 года. Пасля зняцця з яго абвінавачанняў вярнуўся ў Перу і ўзначаліў парламенцкую апазіцыю. З 28 ліпеня 2006 года да 28 ліпеня 2011 года — Прэзідэнт Перу. У лістападзе 2018 года атрымаў забарону на выезд з Перу пасля падазрэння ў атрыманні хабару ад кампаніі «Odebrecht». Стрэліў сабе ў галаву 17 красавіка 2019 года пры спробе арышту, памёр у шпіталі ў Ліме ў той жа дзень<ref>{{cite web | url = https://euroradio.fm/kali-eks-prezidenta-peru-sprabavali-aryshtavac-yon-streliu-sabe-u-galavu | title = Калі экс-прэзідэнта Перу спрабавалі арыштаваць, ён стрэліў сабе ў галаву | date = 2019-04-17 | publisher = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] | accessdate = 2019-04-17 }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарсія Алан}} {{Прэзідэнты Перу}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Перу]] [[Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Застрэліліся]] 8jfs32p4nfi9njhwoi5tby7w60jcif2 0 54990 5140720 5101316 2026-05-12T13:40:28Z JerzyKundrat 174 гл. [[Асвея]] 5140720 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Асвіца |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 9 |Плошча басейна = |Басейн = Арэса/Пціч (рака)/Прыпяць/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 4 км ад вёскі [[Гутніца]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir =N |s_lat_deg = 53|s_lat_min = 08|s_lat_sec = 57 |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 27|s_lon_min = 57|s_lon_sec = 56 |Вусце = Арэса |Месцазнаходжанне вусця = за 1 км ад вёскі [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir =N |m_lat_deg = 53|m_lat_min = 05|m_lat_sec = 23 |m_lon_dir =E |m_lon_deg = 28|m_lon_min = 02|m_lon_sec = 45 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Слуцкі раён/Старадарожскі раён }} '''Асві́ца''' — [[рака]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім]] і [[Старадарожскі раён|Старадарожскім]] раёнах [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Арэса]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == На думку У. Тапарова, назва Асвіца — славянскае вытворнае з суф. ''-іца'' ад ''*Осва'', балц. паходжання, параўн. жамайцк. ''Ашва'', ''Ошва'', літ. ''Ašva'' «кабыла», лтш. ''*Asva''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 200.</ref>. На думку А. Рогалева, аналаг назвы Асвіца — гідронім ''Сеў'' (''Сева'') ў басейне Дзясны, які мае іранскую этымалогію і тлумачыцца як «чорная рэчка»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 15, 20.</ref>. На думку Р. Аўчыннікавай, аснова гідроніма Освіца параўноўваецца з фіна-угорскім тэрмінам ''сав'' «выток з возера або балота»<ref>Р. І. Аўчыннікава. Тапанімія сярэдняга цячэння р. Заходняя Дзвіна // Чэрскі Іван Дзяменцьевіч (да 160-годдзя з дня нараджэння). Вып. 1. Мінск, 2005. С. 34-35.</ref>. == Водаапісанне == Даўжыня ракі 9 км<ref>[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024110418/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=24 кастрычніка 2021 }}{{ref-ru}}</ref>. Пачынаецца за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Гутніца]] Слуцкага раёна, вусце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] Старадарожскага раёна. Цячэ па лясістай мясцовасці. == Гл. таксама == * [[Асвея]] == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область. Стародорожский район: карта. Старые Дороги: план|адказны=Ред. И.И. Шилай.|месца=Минск|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://stardorlib.ucoz.ru/publ/kraevedenie/starodorozhskij_rajon/rehki_staradarozhchyny/28-1-0-389 Рэкі Старадарожчыны] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Старадарожскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Пцічы]] fxeid1xa1u7biyf0immkh61wnehshh5 5140723 5140720 2026-05-12T13:42:14Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140723 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Асвіца |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 9 |Плошча басейна = |Басейн = Арэса/Пціч (рака)/Прыпяць/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 4 км ад вёскі [[Гутніца]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir =N |s_lat_deg = 53|s_lat_min = 08|s_lat_sec = 57 |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 27|s_lon_min = 57|s_lon_sec = 56 |Вусце = Арэса |Месцазнаходжанне вусця = за 1 км ад вёскі [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir =N |m_lat_deg = 53|m_lat_min = 05|m_lat_sec = 23 |m_lon_dir =E |m_lon_deg = 28|m_lon_min = 02|m_lon_sec = 45 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Слуцкі раён/Старадарожскі раён }} '''Асві́ца''' — [[рака]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім]] і [[Старадарожскі раён|Старадарожскім]] раёнах [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Арэса]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == На думку [[У. Тапароў|У. Тапарова]], назва Асвіца — славянскае вытворнае з суф. ''-іца'' ад ''*Осва'', балц. паходжання, параўн. жамайцк. ''Ашва'', ''Ошва'', літ. ''Ašva'' «кабыла», лтш. ''*Asva''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 200.</ref>. [[А. Рогалеў]] аналагам назвы Асвіца лічыць гідронім ''Сеў'' (''Сева'') ў басейне Дзясны, які мае іранскую этымалогію і тлумачыцца як «чорная рэчка»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 15, 20.</ref>. На думку Р. Аўчыннікавай, аснова гідроніма Освіца параўноўваецца з фіна-угорскім тэрмінам ''сав'' «выток з возера або балота»<ref>Р. І. Аўчыннікава. Тапанімія сярэдняга цячэння р. Заходняя Дзвіна // Чэрскі Іван Дзяменцьевіч (да 160-годдзя з дня нараджэння). Вып. 1. Мінск, 2005. С. 34-35.</ref>. == Водаапісанне == Даўжыня ракі 9 км<ref>[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024110418/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=24 кастрычніка 2021 }}{{ref-ru}}</ref>. Пачынаецца за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Гутніца]] Слуцкага раёна, вусце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] Старадарожскага раёна. Цячэ па лясістай мясцовасці. == Гл. таксама == * [[Асвея]] == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область. Стародорожский район: карта. Старые Дороги: план|адказны=Ред. И.И. Шилай.|месца=Минск|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://stardorlib.ucoz.ru/publ/kraevedenie/starodorozhskij_rajon/rehki_staradarozhchyny/28-1-0-389 Рэкі Старадарожчыны] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Старадарожскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Пцічы]] fp895fyx7w7ovvbiw440n5d6wj4gjx3 5140725 5140723 2026-05-12T13:43:02Z JerzyKundrat 174 5140725 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Асвіца |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 9 |Плошча басейна = |Басейн = Арэса/Пціч (рака)/Прыпяць/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= за 4 км ад вёскі [[Гутніца]] |Вышыня вытоку = |s_lat_dir =N |s_lat_deg = 53|s_lat_min = 08|s_lat_sec = 57 |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 27|s_lon_min = 57|s_lon_sec = 56 |Вусце = Арэса |Месцазнаходжанне вусця = за 1 км ад вёскі [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] |Вышыня вусця = |m_lat_dir =N |m_lat_deg = 53|m_lat_min = 05|m_lat_sec = 23 |m_lon_dir =E |m_lon_deg = 28|m_lon_min = 02|m_lon_sec = 45 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Слуцкі раён/Старадарожскі раён }} '''Асві́ца''' — [[рака]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім]] і [[Старадарожскі раён|Старадарожскім]] раёнах [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Арэса]] (басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == На думку [[У. Тапароў|У. Тапарова]], назва Асвіца — славянскае вытворнае з суф. ''-іца'' ад ''*Осва'', балц. паходжання, параўн. жамайцк. ''Ашва'', ''Ошва'', літ. ''Ašva'' «кабыла», лтш. ''*Asva''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 200.</ref>. [[А. Рогалеў]] аналагам назвы Асвіца лічыць гідронім ''Сеў'' (''Сева'') у басейне Дзясны, які мае іранскую этымалогію і тлумачыцца як «чорная рэчка»<ref>А. Ф. Рогалеў. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). Гомель, 2008. С. 15, 20.</ref>. На думку Р. Аўчыннікавай, аснова гідроніма Освіца параўноўваецца з фіна-угорскім тэрмінам ''сав'' «выток з возера або балота»<ref>Р. І. Аўчыннікава. Тапанімія сярэдняга цячэння р. Заходняя Дзвіна // Чэрскі Іван Дзяменцьевіч (да 160-годдзя з дня нараджэння). Вып. 1. Мінск, 2005. С. 34-35.</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 9 км<ref>[http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024110418/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=24 кастрычніка 2021 }}{{ref-ru}}</ref>. Пачынаецца за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Гутніца]] Слуцкага раёна, вусце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] Старадарожскага раёна. Цячэ па лясістай мясцовасці. == Гл. таксама == * [[Асвея]] == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область. Стародорожский район: карта. Старые Дороги: план|адказны=Ред. И.И. Шилай.|месца=Минск|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|тыраж=3000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://stardorlib.ucoz.ru/publ/kraevedenie/starodorozhskij_rajon/rehki_staradarozhchyny/28-1-0-389 Рэкі Старадарожчыны] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Старадарожскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Пцічы]] gmtvd51zcp183vd3hp7gxskpxnik1a8 0 55008 5140841 5043298 2026-05-12T18:12:51Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140841 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Ачоса |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 31 |Плошча басейна = 232 |Басейн = Іпуць/Сож/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 52|s_lat_min = 43|s_lat_sec = 28.8 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 31|s_lon_min = 29|s_lon_sec = 22.6 |Вусце = Іпуць |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 52|m_lat_min = 31|m_lat_sec = 10.9 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 31|m_lon_min = 31|m_lon_sec = 08.7 |Ухіл ракі = 0,8 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гомельская вобласць |Раён = }} '''Ачо́са''' — [[рака]] ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Іпуць]] (прыток [[Сож|Сажа]] ў басейне [[Дняпро|Дняпра]]). == Назва == На думку [[У. Тапароў|У. Тапарова]], назва Ачоса ад балц. ''*Akesa'', вытворнага ад ''ak-'' ({{lang-lv|aka}} «калодзеж», {{lang-lt|akis}}, {{lang-lv|acs}} «вока»), + гідранімічны суфікс ''-esa''<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 31 км. Плошча [[вадазбор]]у 232 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰. Пачынаецца за 1,2 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка [[Уютны (Веткаўскі раён)|Уютны]] [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]]. Цячэ на мяжы [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і Беларусі, упадае ў Іпуць за 4 км на ўсход ад вёскі [[Дзям’янкі]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]]. Асноўны прыток — ручай [[Пярэспа (ручай)|Пярэспа]] (злева). Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2}} * {{Літаратура/Блакітная кніга Беларусі}} * Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007.— 480 с. * {{Крыніцы/ЭПБ|1|||193}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/7414/|АЧОСА}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Веткаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Іпуці]] fmlyy8xc6ljmxew8rduzsdao9s1z1hb 0 55622 5140762 5067844 2026-05-12T14:14:47Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140762 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Камайка}} {{Рака |Назва = Камайка |Нацыянальная назва = lt/Kamoja |Выява = Kėkštai 30164, Lithuania - panoramio.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 50 |Плошча вадазбору = 306 |Басейн = Бірвета/Дзісна (рака)/Заходняя Дзвіна/Балтыйскае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку = |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 55|s_lat_min = 03|s_lat_sec = 45.5 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 26|s_lon_min = 34|s_lon_sec = 39.4 |Вусце = Бірвета |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 55|m_lat_min = 18|m_lat_sec = 11.7 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 40|m_lon_sec = 27.3 |Ухіл ракі = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь/Літва |Рэгіён = Віцебская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта = Беларусь }} '''Кама́йка''' ({{lang-lt|Kamojà}}) — рака ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] і ў [[Літва|Літве]], правы прыток ракі [[Бірвета]] (басейн [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]). == Назва == У Літве рака называецца Kamoja. [[А. Ванагас]] гэту рачную назву звязвае з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак)<ref name=":0" />. Магчымы іншыя тлумачэнні, гл. [[Камаі (значэнні)]]. == Гідраграфія == Даўжыня 50 км. Плошча [[вадазбор]]у 306 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,5 м³/с, на мяжы Беларусі і Літвы — 1,67 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Выцякае з [[Вялікае Камайскае|Вялікага Камайскага]] возера за 1 км на захад ад вёскі [[Камаі]]. Цячэ ў межах [[Свянцянскія грады|Свянцянскіх градаў]] і заходняй часткі [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]], праз азёры [[Вялікія Сурвілішкі|Вялікія]] і [[Малыя Сурвілішкі]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|1}}</ref>, [[Свірас]] (у Літве). У басейне ракі возера [[Янкішкі]]. Даўжыня ў межах Беларусі 21 км, плошча вадазбору 205 км². Вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзідзяселы [[Ігналінскі раён|Ігналінскага раёна]]. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на Пастаўшчыне каналізаванае (1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Вілейты]] — мяжа з Літвой). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Бірветы]] [[Катэгорыя:Рэкі Літвы]] [[Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна]] 3vmszfgx2ko5vkyls5ea310quo5yxik 5140763 5140762 2026-05-12T14:16:18Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140763 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Камайка}} {{Рака |Назва = Камайка |Нацыянальная назва = lt/Kamoja |Выява = Kėkštai 30164, Lithuania - panoramio.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 50 |Плошча вадазбору = 306 |Басейн = Бірвета/Дзісна (рака)/Заходняя Дзвіна/Балтыйскае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку = |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 55|s_lat_min = 03|s_lat_sec = 45.5 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 26|s_lon_min = 34|s_lon_sec = 39.4 |Вусце = Бірвета |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 55|m_lat_min = 18|m_lat_sec = 11.7 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 40|m_lon_sec = 27.3 |Ухіл ракі = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь/Літва |Рэгіён = Віцебская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта = Беларусь }} '''Кама́йка''' ({{lang-lt|Kamojà}}) — рака ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] і ў [[Літва|Літве]], правы прыток ракі [[Бірвета]] (басейн [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]). == Назва == У Літве рака называецца Kamoja. [[А. Ванагас]] гэту рачную назву звязвае з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак)ў<ref name=":0">''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.</ref>. Магчымы іншыя тлумачэнні, гл. [[Камаі (значэнні)]]. == Гідраграфія == Даўжыня 50 км. Плошча [[вадазбор]]у 306 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,5 м³/с, на мяжы Беларусі і Літвы — 1,67 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Выцякае з [[Вялікае Камайскае|Вялікага Камайскага]] возера за 1 км на захад ад вёскі [[Камаі]]. Цячэ ў межах [[Свянцянскія грады|Свянцянскіх градаў]] і заходняй часткі [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]], праз азёры [[Вялікія Сурвілішкі|Вялікія]] і [[Малыя Сурвілішкі]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|1}}</ref>, [[Свірас]] (у Літве). У басейне ракі возера [[Янкішкі]]. Даўжыня ў межах Беларусі 21 км, плошча вадазбору 205 км². Вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзідзяселы [[Ігналінскі раён|Ігналінскага раёна]]. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на Пастаўшчыне каналізаванае (1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Вілейты]] — мяжа з Літвой). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Бірветы]] [[Катэгорыя:Рэкі Літвы]] [[Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна]] fa1vogurh41t0rgyejn29yj9l8qeplb 5140764 5140763 2026-05-12T14:16:35Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140764 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Камайка}} {{Рака |Назва = Камайка |Нацыянальная назва = lt/Kamoja |Выява = Kėkštai 30164, Lithuania - panoramio.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 50 |Плошча вадазбору = 306 |Басейн = Бірвета/Дзісна (рака)/Заходняя Дзвіна/Балтыйскае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку = |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 55|s_lat_min = 03|s_lat_sec = 45.5 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 26|s_lon_min = 34|s_lon_sec = 39.4 |Вусце = Бірвета |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 55|m_lat_min = 18|m_lat_sec = 11.7 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 26|m_lon_min = 40|m_lon_sec = 27.3 |Ухіл ракі = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Беларусь/Літва |Рэгіён = Віцебская вобласць |Раён = |Пазіцыйная карта = Беларусь }} '''Кама́йка''' ({{lang-lt|Kamojà}}) — рака ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] і ў [[Літва|Літве]], правы прыток ракі [[Бірвета]] (басейн [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]). == Назва == У Літве рака называецца Kamoja. [[А. Ванагас]] гэту рачную назву звязвае з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак)<ref name=":0">''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.</ref>. Магчымы іншыя тлумачэнні, гл. [[Камаі (значэнні)]]. == Гідраграфія == Даўжыня 50 км. Плошча [[вадазбор]]у 306 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,5 м³/с, на мяжы Беларусі і Літвы — 1,67 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 ‰. Выцякае з [[Вялікае Камайскае|Вялікага Камайскага]] возера за 1 км на захад ад вёскі [[Камаі]]. Цячэ ў межах [[Свянцянскія грады|Свянцянскіх градаў]] і заходняй часткі [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]], праз азёры [[Вялікія Сурвілішкі|Вялікія]] і [[Малыя Сурвілішкі]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|1}}</ref>, [[Свірас]] (у Літве). У басейне ракі возера [[Янкішкі]]. Даўжыня ў межах Беларусі 21 км, плошча вадазбору 205 км². Вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзідзяселы [[Ігналінскі раён|Ігналінскага раёна]]. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на Пастаўшчыне каналізаванае (1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Вілейты]] — мяжа з Літвой). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Бірветы]] [[Катэгорыя:Рэкі Літвы]] [[Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна]] tutfw5zl8ho7j5pjevclhivr6jcdq45 0 56019 5141033 3420944 2026-05-13T07:41:25Z IP781584110 134977 афармленне 5141033 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Іван Адамавіч Тукеркес''' ({{ДН|||1882}}, {{МН|Вільня}} — ?) — рэдактар і выдавец газеты «[[Наша доля (1906)|Наша доля]]» (выходзіла ў Вільні з 1(14).9 да 1(14).12.1906 [[кірыліца]]й і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]). Пасля выхаду першага нумару «Нашай долі» паліцыя абвінаваціла рэдактара паводле арт. 129 Крымінальнага ўлажэння, які пагражаў самым суровым пакараннем у выдавецкай сферы. Але тады Віленская судовая палата не зацвердзіла гэтай пастановы, адмовіла ў закрыцці газеты і адмяніла накладзены на тыраж арышт. Пасля 4-га нумара ў рэдакцыі адбыўся раскол, частка аўтараў перайшла ў новую газету «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]», што значна аслабіла літаратурны аддзел «Нашай долі». Затым (скарыстаўшыся знаходжаннем І. Тукеркеса за мяжою) «нашаніўцы» дачасна абвясцілі аб спыненні выхаду газеты «Наша доля». Пасля тэрміновага вяртання І. Тукеркес даў у газеце «Северо-западный голос» абвяржэнне і назваў папярэднюю інфармацыю «хлуслівымі чуткамі». Паміж І. Тукеркесам і «Нашай нівай» разгарнулася вострая палеміка. Адначасова на «Нашу долю» абрынуліся рэпрэсіі ўладаў. Паводле ацэнкі Віленскага ахоўнага аддзела, спачатку «Наша ніва» была больш памяркоўная, чым «Наша доля». Усяго выйшла 6 нумараў «Нашай долі», з якіх 4 былі канфіскаваны. 11.1.1907 паводле судовага рашэння газету закрылі, а рэдактара асудзілі да года турэмнага зняволення ў крэпасці, «з забаронай прымаць на сябе званне рэдактара ці выдаўца якога-небудзь перыядычнага выдання на працягу трох гадоў». І. Тукеркес падаў касацыйную скаргу ў Сенат, а яго маці ўнесла заклад у суме 100 руб. 4-ы аддзел крымінальнага касацыйнага дэпартамента ўрадавага Сената 23.3.1907 адхіліў скаргу, і тады падсудны ўцёк у Парыж, а заклад пайшоў «на ўладкаванне месцаў зняволення». У 1936 г. І. Тукеркес звяртаўся ў Віленскі архіў з просьбай выслаць яму копіі судовай справы і прысуду. Далейшы лёс І. Тукеркеса невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} * Шлюбскі А. Новыя матэрыялы да гісторыі «Нашай долі» // Полымя. 1927. № 3; * Александровіч С. Расказваюць архівы // Александровіч С. Гісторыя і сучаснасць. Мн., 1968; * Біч М. У змаганні за лепшую долю // Полымя. 1966. № 8. {{DEFAULTSORT:Тукеркес Іван Адамавіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] phlq4ifdo8eoi2074446wdlhad7wic5 0 56215 5140869 4863485 2026-05-12T18:58:51Z JerzyKundrat 174 5140869 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Палік}} {{Возера2 | Назва = Палік | Нацыянальная назва = | Выява = Vozera Palik.jpg | Подпіс = | Упадаюць = [[Бярэзіна]], [[Лютка (рака)|Лютка]], Смольніца, Бурчак | Выцякаюць = [[Бярэзіна]] | Краіна = Беларусь | Пазіцыйная карта 1 = Беларусь | Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць | Плошча = 7,68 | Вышыня над узроўнем мора = 154,2<ref name="maps">Ліст карты N-35-57. Выданне 1980 г.{{Ref-ru}}</ref> | Сярэдняя глыбіня = 2,1 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 30|lat_sec =36 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 25|lon_sec =12 |region = |CoordScale = | Плошча вадазбору = 2760 | Катэгорыя на Вікісховішчы = Palik Lake }} '''Палі́к''', таксама '''Пялік''' — [[возера]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]], басейн ракі [[Бярэзіна|Бярэзіны]] (працякае праз возера), ля вёскі [[Палік (вёска)|Палік]] ([[Маісееўшчынскі сельсавет]]), у [[Бярэзінскі біясферны запаведнік|Бярэзінскім біясферным запаведніку]]. На ўсходнім беразе возера знаходзіцца [[Палік (вёска)|вёска]] з аднайменнай назвай. == Назва == [[А. Качубінскі]] ў канцы XIX ст. указваў на балцкае паходжанне назвы, супаставіўшы з {{lang-lv|peļķe}} «лужына», {{lang-lt|pelkė}} «тарфянае балота» або {{lang-lt|pilkas}}, {{lang-lv|pelēks}} «шэры». [[К. Буга]] пазней прывёў больш дакладны адпаведнік — {{lang-lt|pelykai}}, ад {{lang-lt|lykyti}} «берагчы, пакідаць». [[Г. Геруліс]] супастаўляў з {{lang-prg|pelike}} і інш.<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 201.</ref> == Апісанне == Плошча паверхні возера 7,68 км². Даўжыня 6,3 км, найбольшая шырыня 3 км, найбольшая глыбіня 2,1 м, сярэдняя 1,1 м. Плошча [[вадазбор]]у 2760 км². [[Файл:Vladimir Kudrevich. Evening in the Lake Palik.jpg|міні|злева|[[Уладзімір Мікалаевіч Кудрэвіч|Уладзімір Кудрэвіч]]. «Вечар на возеры Палік». 1953]] [[Катлавіна]] возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 7—8 м, пясчаныя, параслі лесам. [[Бераг]]і нізкія, забалочаныя, тарфяністыя, месцамі пясчаныя, пад [[хмызняк]]ом. Дно плоскае, [[Сапрапель|сапрапелістае]], месцамі ўздоўж берагоў пясчанае. Моцна зарастае, шырыня паласы надводнай расліннасці да 500 м. Упадаюць рэкі [[Лютка (рака)|Лютка]], Смольніца, Бурчак. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|||554}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=13|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.proza.ru/2011/07/29/382 ''Валерий Иванов-Смоленский'' Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 4.]{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Азёры Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Бярэзіны]] [[Катэгорыя:Бярэзінскі біясферны запаведнік]] df85m1new96osi6nrt5upjxex9j3p01 0 58405 5141027 4413525 2026-05-13T07:29:31Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, афармленне 5141027 wikitext text/x-wiki {{НК}} {{Картка:Партыя}} '''Беларуская народная партыя''' — [[палітычная партыя]] [[Дэмакратыя|дэмакратычнага]] кірунку. Утворана [[5 лістапада]] [[1994]]. Кіруючы орган паміж з’ездамі — Камітэт партыі. Асноўныя мэты: пабудова унітарнай, дэмакратычнай, суверэннай дзяржавы сацыяльна арыентаванага рыначнага характару; развіццё дэмакратыі; абарона ўласнасці і свабоды прадпрымальніцтва; уключэнне эканомікі Беларусі ў народна-гаспадарчыя працэсы на аснове правядзення палітычных, эканамічных і дзяржаўна-прававых рэформаў; забяспячэнне гарантый грамадзянскіх правоў і свабод кожнаму чалавеку. На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|парламенцкіх выбарах 1995]] партыя атрымала 1 мандат. Пасля канстытуцыйнага крызісу 1996 і расфарміравання Вярхоўнага Савета XIII-га склікання, дэпута ад партыі В. Цярэшчанка, нягледзячы на выказваннае жаданне працаваць у складзе Палаты прадстаўнікоў, апынуўся за рысай 110 дэпутатаў новага парламента. Пасля вышэйапісаных падзей, партыя дэ-факта спыніла існаванне. У [[1999]] г. партыя не прайшла перарэгістрацыю. [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі]] {{Партыі Беларусі}} cywt2lnxqnvfuy7m25gsgps4a465awk 5141028 5141027 2026-05-13T07:35:25Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, стыль 5141028 wikitext text/x-wiki {{НК}} {{Картка:Партыя}} '''Беларуская народная партыя''' — былая [[палітычная партыя]] [[Дэмакратыя|дэмакратычнага]] кірунку, якая існавала ў 1994-1999 гадах. == Гісторыя == Партыя створана 5 лістапада 1994 года. Асноўныя мэты: пабудова унітарнай, дэмакратычнай, суверэннай дзяржавы сацыяльна арыентаванага рыначнага характару; развіццё дэмакратыі; абарона ўласнасці і свабоды прадпрымальніцтва; уключэнне эканомікі Беларусі ў народна-гаспадарчыя працэсы на аснове правядзення палітычных, эканамічных і дзяржаўна-прававых рэформаў; забяспячэнне гарантый грамадзянскіх правоў і свабод кожнаму чалавеку. Кіруючы орган паміж з’ездамі — Камітэт партыі. На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|парламенцкіх выбарах 1995 года]] партыя атрымала адзін мандат. Пасля канстытуцыйнага крызісу 1996 года і расфарміравання Вярхоўнага Савета XIII-га склікання, дэпутат ад партыі [[Віктар Цярэшчанка]], нягледзячы на выказаннае жаданне працаваць у складзе [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў]], не быў уключаны ў склад новага парламента. Пасля вышэйапісаных падзей, партыя дэ-факта спыніла існаванне. У 1999 годзе партыя не прайшла перарэгістрацыю. [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі]] {{Партыі Беларусі}} 0nd84ue77y4b6ipbumh0le0qn79lbes 5141029 5141028 2026-05-13T07:36:06Z DobryBrat 5701 афармленне 5141029 wikitext text/x-wiki {{НК}} {{Картка:Партыя}} '''Беларуская народная партыя''' — былая [[палітычная партыя]] [[Дэмакратыя|дэмакратычнага]] кірунку, якая існавала ў 1994—1999 гадах. == Гісторыя == Партыя створана 5 лістапада 1994 года. Асноўныя мэты: пабудова унітарнай, дэмакратычнай, суверэннай дзяржавы сацыяльна арыентаванага рыначнага характару; развіццё дэмакратыі; абарона ўласнасці і свабоды прадпрымальніцтва; уключэнне эканомікі Беларусі ў народна-гаспадарчыя працэсы на аснове правядзення палітычных, эканамічных і дзяржаўна-прававых рэформаў; забяспячэнне гарантый грамадзянскіх правоў і свабод кожнаму чалавеку. Кіруючы орган паміж з’ездамі — Камітэт партыі. На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|парламенцкіх выбарах 1995 года]] партыя атрымала адзін мандат. Пасля канстытуцыйнага крызісу 1996 года і расфарміравання Вярхоўнага Савета XIII-га склікання, дэпутат ад партыі [[Віктар Цярэшчанка]], нягледзячы на выказаннае жаданне працаваць у складзе [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў]], не быў уключаны ў склад новага парламента. Пасля вышэйапісаных падзей, партыя дэ-факта спыніла існаванне. У 1999 годзе партыя не прайшла перарэгістрацыю. [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі]] {{Партыі Беларусі}} f8j6igb87c6x8tua92kl2e45cufrdkn 0 59310 5140618 5139817 2026-05-12T12:09:49Z JerzyKundrat 174 5140618 wikitext text/x-wiki Назву '''Субаты''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Субаты (Драгічынскі раён)|Су́баты]] — вёска ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] * [[Субаты (Маларыцкі раён)|Субаты́]] — вёска ў [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] == Прозвішча == Фіксавалася [[Ліда|лідскае]] прозвішча Субат, [[Дрысвяты (аграгарадок)|дрысвяцкае]] Субатовіч, з-пад [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] было Субатоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89FL-95VV?i=469&cat=2325345 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-BSDL-9?i=639&cat=1649959 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-998N-H5TF?i=6&cat=2323279</ref>. Ёсць літоўскія ''Subatis, Subataitis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=4185884f8b20623656301e1fcd7961b2 https://pavardes.lki.lt/?pv=a02244317fdf0dedee61bab4d027125e</ref>, латышскае ''Subatnieks''<ref>https://uzvardi.lv/surname/697675</ref>. {{Неадназначнасць}} ayy8jai9g26sfhtavq0r5eh0tiwz15d 5140619 5140618 2026-05-12T12:10:13Z JerzyKundrat 174 5140619 wikitext text/x-wiki Назву '''Субаты''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Субаты (Драгічынскі раён)|Су́баты]] — вёска ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] * [[Субаты (Маларыцкі раён)|Субаты́]] — вёска ў [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] == Прозвішча == Фіксавалася [[Ліда|лідскае]] прозвішча Субат, [[Дрысвяты (аграгарадок)|дрысвяцкае]] Субатовіч, з-пад [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] было Субатоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89FL-95VV?i=469&cat=2325345 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-BSDL-9?i=639&cat=1649959 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-998N-H5TF?i=6&cat=2323279</ref>. Ёсць літоўскія ''Subatis, Subataitis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=4185884f8b20623656301e1fcd7961b2 https://pavardes.lki.lt/?pv=a02244317fdf0dedee61bab4d027125e</ref>, латышскае ''Subatnieks''<ref>https://uzvardi.lv/surname/697675</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} nfqg2h092lrijyw8sceoq93h4bjd1lk 5140667 5140619 2026-05-12T12:44:53Z JerzyKundrat 174 5140667 wikitext text/x-wiki Назву '''Субаты''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Субаты (Драгічынскі раён)|Су́баты]] — вёска ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] * [[Субаты (Маларыцкі раён)|Субаты́]] — вёска ў [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] == Прозвішча == Фіксавалася [[Ліда|лідскае]] прозвішча Субат, [[Дрысвяты (аграгарадок)|дрысвяцкае]] Субатовіч, з-пад [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] было Субатоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89FL-95VV?i=469&cat=2325345 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-BSDL-9?i=639&cat=1649959 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-998N-H5TF?i=6&cat=2323279</ref>. Ёсць літоўскія ''Subatis, Subataitis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=4185884f8b20623656301e1fcd7961b2 https://pavardes.lki.lt/?pv=a02244317fdf0dedee61bab4d027125e</ref>, латышскае ''Subatnieks''<ref>https://uzvardi.lv/surname/697675</ref>. == Гл. таксама == * [[Суботнікі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} 63emlwnnped8hgcjixsvy3szqromjow 5140668 5140667 2026-05-12T12:45:15Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5140668 wikitext text/x-wiki Назву '''Субаты''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Субаты (Драгічынскі раён)|Су́баты]] — вёска ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] * [[Субаты (Маларыцкі раён)|Субаты́]] — вёска ў [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] == Прозвішча == Фіксавалася [[Ліда|лідскае]] прозвішча Субат, [[Дрысвяты (аграгарадок)|дрысвяцкае]] Субатовіч, з-пад [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] было Субатоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89FL-95VV?i=469&cat=2325345 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-BSDL-9?i=639&cat=1649959 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-998N-H5TF?i=6&cat=2323279</ref>. Ёсць літоўскія ''Subatis, Subataitis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=4185884f8b20623656301e1fcd7961b2 https://pavardes.lki.lt/?pv=a02244317fdf0dedee61bab4d027125e</ref>, латышскае ''Subatnieks''<ref>https://uzvardi.lv/surname/697675</ref>. == Гл. таксама == * [[Суботнікі (значэнні)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} ob9sp9ec543n1576kc8tyfyeeod0p4b 0 61070 5141045 5021921 2026-05-13T08:10:39Z Makenzis 56337 5141045 wikitext text/x-wiki {{Картка:ФК | Назва = Баварыя Мюнхен | Лагатып = FC Bayern München logo (2017).svg | ШырыняЛагатыпа = 195px | ПоўнаяНазва = Fußball-Club Bayern München | Мянушкі = ''Der FCB (ФКБ) <br />Die Roten (Чырвоныя) <br />Die Bayern (Баварцы)<br />FC Hollywood (ФК Галівуд)'' | Горад = [[Мюнхен]], [[Германія]] | Заснаваны = [[27 лютага]] [[1900]] | Стадыён = [[Альянц Арэна]] | Умяшчальнасць = 69 901 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Футбольная Бундэсліга Германіі|Бундэсліга]] | Сезон = [[Футбольная Бундэсліга Германіі 2025/2026|2025/26]] | Месца = 1 месца | Сайт = http://www.fcbayern.de | pattern_la1 = _bayern2526h | pattern_b1 = _bayern2526h | pattern_ra1 = _bayern2526h | pattern_sh1 = _bayern2526h | pattern_so1 = _bayern2526hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _bayern2526a | pattern_b2 = _bayern2526a | pattern_ra2 = _bayern2526a | pattern_sh2 = _bayern2526a | pattern_so2 = _bayern2526al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = _bayern2526t | pattern_b3 = _bayern2526t | pattern_ra3 = _bayern2526t | pattern_sh3 = _bayern2526t | pattern_so3 = _bayern2526tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Баварыя» Мюнхен''' ({{lang-de|Fußball-Club Bayern München}}) ― [[Германія|нямецкі]] спартыўны клуб, што базуецца ў [[Мюнхен]]е ([[Баварыя]]). Больш за ўсё вядомы [[футбольны клуб]] спартыўнай сістэмы «Баварыя», клуб з’яўляецца рэкардсменам па колькасці айчынных тытулаў: 33-разовы [[Бундэсліга|чэмпіён Германіі]] і 20-разовы ўладальнік [[Кубак Германіі па футболе|кубка краіны]]. == Гісторыя == Клуб быў заснаваны ў 1900 годзе адзінаццацю ігракамі па ініцыятыве Франца Джона. Нягледзячы на тое, што ў 1932 годзе стаў чэмпіёнам Германіі, да 1963 года каманда выступала ў ніжэйшых лігах. На пачатку і ў сярэдзіне 70-х гадоў клуб дабіўся неверагодных поспехаў, тройчы запар перамагаючы ў нацыянальным чэмпіянаце (1972, 1973, 1974) і столькі ж разоў у [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лізе чэмпіёнаў]] (1974, 1975, 1976). Капітанам каманды тады быў легендарны [[Франц Бекенбаўэр]]. З 2006 года хатнія гульні праводзіць на [[Альянц Арэна|«Альянц Арэне»]]. Да гэтага 33 сезоны запар клуб праводзіў гульні на [[Алімпійскі стадыён, Мюнхен|Алімпійскім стадыёне]]. Акрамя футбольнага клуба «Баварыя» таксама ёсць клубы па [[шахматы|шахматах]], [[гандбол]]е, [[баскетбол]]е, [[гімнастыка|гімнастыцы]], [[боўлінг]]у, [[пінг-понг]]у. 27 мая 2023 года ў апошнім матчы сезона 2022/2023 «Баварыя» перамагла «Кёльн» з лікам 2:1. У той жа дзень яе асноўны канкурэнт «Барусія» Дортмунд страціла ачкі ў матчы з «Майнцам» — 2:2. Дзякуючы гэтаму абодва клуба атрымалі аднолькавую колькасць ачкоў у чэмпіянаце, але дзякуючы лепшай розніцы забітых-прапушчаных галоў, чэмпіёнства было прысуджана «Баварыі» Мюнхен. Такім чынам мюнхенскі клуб 11 раз запар стаў чэмпіёнам краіны і 33-і раз у сваёй гісторыі. == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Германія}}|Бр|[[Мануэль Ноер]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1986}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Даё Упамекано]]||1998}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}}|Аб|[[Кім Мін Джэ]]||1996}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Нідэрланды}}|Аб|[[Матэйс дэ Лігт]]||1999}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Ёзуа Кіміх]]||1995}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Германія}}|Нап|[[Серж Гнабры]]||1995}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Леан Гарэцка]]||1995}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Англія}}|Нап|[[Гары Кейн]]||1993}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Германія}}|Нап|[[Лерой Санэ]]||1996}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Кінгслі Каман]]||1996}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Камерун}}|Нап|[[Эрык Максім Шупо-Матынг]]||1989}} <!--{{Ігрок|14|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Паўль Ванер]]||2005}}--> {{Ігрок|15|{{Сцяг|Англія}}|Аб|[[Эрык Даер]]||1994}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Іспанія}}|Нап|[[Браян Сарагоса]]||2001}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Ізраіль}}|ПА|[[Даніэль Перэц]]||2000}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Канада}}|Аб|[[Алфонса Дэвіс]]||2000}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Сенегал}}|Аб|[[Буна Сар]]||1992}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Партугалія}}|Аб|[[Рафаэл Герэйру]]||1993}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Саша Баэ]]||2000}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Германія}}|Нап|[[Томас Мюлер]]||1989}} {{Ігрок|26|{{Сцяг|Германія}}|Бр|[[Свен Ульрайх]]||1988}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Аўстрыя}}|ПА|[[Конрад Лаймер]]||1997}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Германія}}|Аб|[[Тарэк Бухман]]||2005}} <!--{{Ігрок|32|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Габрыэл Відавіч]]||2003}}--> {{Ігрок|34|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Лоўра Звонарак]]||2005}} <!--{{Ігрок|36|{{Сцяг|Германія}}|Бр|[[Аляксандр Нюбель]]||1996}}--> <!--{{Ігрок|37|{{Сцяг|ЗША}}|ПА|[[Малік Тыльман]]||2002}}--> {{Ігрок|39|{{Сцяг|Францыя}}|Нап|[[Маціс Тэль]]||2005}} {{Ігрок|40|{{Сцяг|Марока}}|Аб|[[Нусаір Мазраўі]]||1997}} <!--{{Ігрок|41|{{Сцяг|Германія}}|Аб|[[Франс Крэтцыг]]||2003}}--> {{Ігрок|42|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Джамал Мусіяла]]||2003}} {{Ігрок|43|{{Сцяг|Германія}}|Бр|[[Том Рыцы Гюльзман]]||2004}} <!--{{Ігрок|44|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Ёсіп Станішыч]]||2000}}--> {{Ігрок|45|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Аляксандар Паўлавіч]]||2004}} <!--{{Ігрок|46|{{Сцяг|Германія}}|Нап|[[Арыён Ібрагімавіч]]||2005}}--> {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.fcbayern.t-com.de/ Афіцыйны сайт]{{ref-de}}{{ref-en}}{{ref-zh}}{{ref-ja}}{{ref-es}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Баварыя Мюнхен}} {{Бундэсліга}} {{Чэмпіёны Германіі па футболе}} {{Пераможцы Лігі чэмпіёнаў УЕФА}} {{Пераможцы Лігі Еўропы УЕФА}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Германіі|Баварыя Мюнхен]] [[Катэгорыя:ФК Баварыя Мюнхен| ]] f9a80ppfk3e2qlel835kcwcie9j5ne3 0 67939 5141087 5091852 2026-05-13T09:42:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141087 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Станькаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Станькаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дзяржынскі раён]] |Уключае = 40 населеных пунктаў |Сталіца = [[Станькава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3102 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ста́нькаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Станькава]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Дзяржынскі раён|Койданаўскага раёна]] [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Койданаўскім раёне БССР. З 23 сакавіка 1932 года ў [[Койданаўскі нацыянальны польскі раён|Койданаўскім нацыянальным польскім раёне]]. З 29 чэрвеня 1932 года ў складзе Дзяржынскага раёна. З 31 ліпеня 1937 года ў складзе [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. З 4 лютага 1939 года ў складзе Дзяржынскага раёна, адначасова ў склад сельсавета з [[Зенькавіцкі сельсавет|Зенькавіцкага сельсавета]] [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]] перададзена вёска [[Літавец]] і хутар [[Закоссе]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 4 февраля 1939 г. Об образовании Дзержинского района в Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У маі 1960 года ў склад [[Дзяржынскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Дзяржынскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў ([[Арэхаўка (Дзяржынскі раён)|Арэхаўка]], [[Вінаградаўка (Дзяржынскі раён)|Вінаградаўка]], [[Гарадзея (Дзяржынскі раён)|Гарадзея]], [[Зварыкаўшчына]], [[Кукшавічы]], [[Малінаўка (Дзяржынскі раён)|Малінаўка]], [[Марс (Дзяржынскі раён)|Марс]], [[Пагулянка (Дзяржынскі раён)|Пагулянка]], [[Рабінаўка (Дзяржынскі раён)|Рабінаўка]], [[Цвяткова]] і [[Юпіцер]])<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 і 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 21 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|}}</ref>. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ляхавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Ляхавіцкага сельсавета]] (19 населеных пунктаў: вёскі [[Булыншчына]], [[Бязодніца]], [[Войтаўка 1]], [[Войтаўка 2]], [[Вялікая Шатаноўшчына]], [[Вясёлы Вугал]], [[Глухоўшчына]], [[Леніна (Дзяржынскі раён)|Леніна]], [[Ліхачоўшчына]], [[Ляхавічы (Дзяржынскі раён)|Ляхавічы]], [[Малая Шатаноўшчына]], [[Нарэйкі (Станькаўскі сельсавет)|Нарэйкі]], [[Пенькавічы]], [[Пісараўшчына (Дзяржынскі раён)|Пісараўшчына]], [[Плоскае (Дзяржынскі раён)|Плоскае]], [[Рабцаўшчына]], [[Сівожанка]], [[Студзянка (Дзяржынскі раён)|Студзянка]] і пасёлак [[Сасновы Бор (Дзяржынскі раён)|Сасновы Бор]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 2727 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 75,2 % — [[беларусы]], 19,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (40 населеных пунктаў) — 3102 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=24 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Станькаўскі сельсавет}} {{Дзяржынскі раён}} [[Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 85jhar5omnskh7mgr9f2muag3vwgiwy 0 69878 5140833 5091341 2026-05-12T17:17:57Z JerzyKundrat 174 5140833 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Солча |Нацыянальная назва = lt/Šalčia |Выява = |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 74 |Плошча вадазбору = 749 |Расход вады = 5,72 |Месца вымярэння = у вусці |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = на ўсход ад горада [[Шальчынінкай]] |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = Мяркіс |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = Мяркіс/Нёман/Балтыйскае мора |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = Літва/Беларусь |Рэгіён = Вільнюскі павет/Гродзенская вобласць |Раён = Шальчынінкайскі раён/Варэнскі раён/Воранаўскі раён |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = Літва |Тып вываду для ПК = 12 }} '''Солча''', '''Ша{{націск}}льча''' ({{lang-lt|Šalčia}}) — [[рака]] на тэрыторыі [[Літва|Літвы]] і [[Беларусь|Беларусі]], левы прыток ракі Мерачанка ([[Мяркіс]]) басейна [[Нёман]]а. == Назва == Назва ракі мае балцкае паходжанне, ад {{lang-lt|šalti}} («стаяць халодным, астуджацца»), {{lang-lt|šaltis}} («холад, нізкая тэмпература»)<ref>''[[А. Ванагас|Vanagas A.]]'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981</ref>. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 76 км (з іх у Літве 65 км), плошча [[вадазбор]]у 749 км² (у Літве 596 км²)<ref>[https://www.vle.lt/Straipsnis/Salcia-91396 vle.lt]</ref>. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 5,72 м³/с. Пачынаецца ў Літве, на ўсход ад горада [[Салечнікі]] ([[Шальчынінкай]]). Цячэ ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім]] раёне [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на працягу некалькіх кіламетраў утварае дзяржаўную мяжу паміж Беларуссю і Літвой. Затым рака ізноў цячэ па тэрыторыі Літвы, дзе і знаходзіцца вусце. Найбольшы прыток — [[Солчыца]]. На тэрыторыі Беларусі на левым беразе Солчы размешчаны вескі [[Варнакелі]], [[Беняконі]], [[Посальч (Воранаўскі раён)]]. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * Атлас охотника и рыболова: Гродненская область. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Гродненской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211125/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf |date=23 верасня 2015 }}{{ref-ru}}{{v|14|6|2023}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Басейн Мяркіса]] [[Катэгорыя:Рэкі Шальчынінкайскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Варэнскага раёна]] [[Катэгорыя:Памежныя рэкі]] ftn1sujambmucggvpn80vqz54winmht 0 70037 5140950 4768826 2026-05-12T23:30:55Z Pabojnia 135280 арфаграфія 5140950 wikitext text/x-wiki [[Image:Displacement.gif|thumb|]] '''Рухавік унутранага згарання''' (скарочана '''РУЗ''') або '''тронкавы рухавік''' (ад [[французская мова|фр.]] ''tronc'' — ствол) — тып [[рухавік]]а, [[цеплавая машына|цеплавой машыны]], у якой хімічная энергія [[паліва]] (звычайна прымяняецца вадкае або газападобнае вуглевадароднае паліва), якое згарае ў рабочай зоне, пераўтвараецца ў механічную работу. Рухавік унутранага згарання ёсць прыстасаваннем, у якім [[хімічная энергія]] паліва пераўтвараецца ў карысную [[механічная праца|механічную працу]]. Першыя працы рухавіка ўнутранага згарання былі створаны [[Эцьен Ленуар|Эцьенам Ленуарам]]<ref name="britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1350805/history-of-technology/10451/Internal-combustion-engine «History of Technology: Internal Combustion engines»]. Encyclopædia Britannica.</ref>. Тэрмін рухавік унутранага згарання як правіла, ставіцца да [[рухавік]]а, у якім згаранне з перапынкамі, як то чатырохтактнымі і двухтактнымі поршневымі рухавікамі, а таксама да шасцітактнага поршневага [[рухавік Ванкеля|рухавіка Ванкеля]] і [[ротарны рухавік|ротарнага рухавіка]]. Другі клас рухавікоў унутранага згарання выкарыстоўвае бесперапыннае гарэнне: [[газавая турбіна|газавыя турбіны]], [[рэактыўны рухавік|рэактыўныя рухавікі]] і большасць [[ракетны рухавік|ракетных рухавікоў]], кожны з якіх з'яўляецца рухавіком унутранага згарання паводле таго ж прынцыпу<ref name="britannica"/>. Рухавік унутранага згарання даволі моцна адрозніваецца ад [[рухавік знешняга згарання|рухавіка знешняга згарання]], як то [[паравы рухавік|паравых рухавікоў]] або [[рухавік Стырлінга|рухавіка Стырлінга]], у якіх энергія падаецца працоўнай вадкасцю, якая не змешваецца з забруджанымі прадуктамі гарэння. Працоўнымі вадкасцямі могуць быць [[паветра]], [[вада|гарачая вада]], вада пад ціскам ці нават вадкі [[натрый]], які награваюць у нейкім катле. Вялікая колькасць розных канструкцыяў для рухавіка ўнутранага згарання былі распрацаваны і пабудаваны з рознымі моцнымі і слабымі бакамі. Рухавікі ўнутранага згарання выкарыстоўваюцца ў якасці крыніцы сілкавання для [[аўтамабіль|аўтамабіляў]], [[самалёт]]аў і [[судна]]ў. == Гл. таксама == * [[Старцёр рухавіка ўнутранага згарання]] * [[Размеркавальны вал]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|13|Рухаві́к уну́транага згара́ння|[[Яўген Аляксандравіч Старадзетка|Старадзетка Я. А.]], Драбышэўскі Ч. Б.|476}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Internal combustion engines|выгляд=міні}} * [http://www.animatedengines.com/ Тыпы рухавікоў] з анімаванымі малюнкамі * [http://www.autoeducation.com/rm_preview/engine_intro.htm Аўтамабільныя рухавікі] * [http://www.howstuffworks.com/engine1.htm Як працуе рухавік]. howstuffworks.com {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання| ]] ixw8m0g8sfjzyl5f7rzbilq48n8z2cq 0 70548 5140755 5111914 2026-05-12T14:09:14Z JerzyKundrat 174 5140755 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Камаі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус =Аграгарадок |беларуская назва =Камаі |вобласць =Віцебская |раён =Пастаўскі |сельсавет =Камайскі }} '''Кама́і'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kamai}}, {{lang-ru|Камаи}}) — [[аграгарадок]] у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Камайскі сельсавет|Камайскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на ўсходнім беразе [[Малое Камайскае возера|возера Камаі (малое)]], якое злучана пратокай з другім [[Вялікае Камайскае возера|возерам (вялікім)]], а з апошняга выцякае рака [[Камайка]] даўжынёй 51,6 км, правы прыток [[Бірвета|Бірветы]]. На паўночнай ускраіне аграгарадка знаходзіцца найвышэйшы на тэрыторыі Беларусі пункт [[Свянцянскія грады|Свянцянскіх град]] (228 м над узроўнем мора). == Гісторыя == У VII ст. да н.э. — IV ст. н.э. на левым беразе ракі [[Камайка|Камайкі]] на паўднёвым мысе ўзгорка ля вёскі [[Дзяўгуны (Пастаўскі раён)|Дзяўгуны]] існавала [[гарадзішча]]. Упершыню згадваецца ў пачатку XVI ст. як маёнтак князя [[Глеб Юр’евіч Пронскі|Глеба Юр’евіча Пронскага]]. У 1513 годзе Глеб Пронскі загінуў пад [[Мінск]]ам у бітве з татарамі, і маёнтак перайшоў у валоданне яго жонкі, а ў 1533 годзе да сыноў [[Андрэй Пронскі|Андрэя]] і [[Фрыдрых Пронскі|Фрыдрыха (Сямёна) Пронскіх]]. У 1550 годзе Камаі згадваюцца як мястэчка. Фрыдрых, [[ваявода кіеўскі]], памёр у 1555 годзе. З 1572 года ўладальнікам Камаяў стаў яго сын [[Аляксандр Пронскі|Аляксандр]]. Ён распрадаў большасць сваіх маёнткаў, у тым ліку і Камаі, якія набыў [[Тамаш Рудаміна-Дусяцкі]]. З 1592 года Камаі перайшлі да браслаўскага войскага [[Ян Рудаміна-Дусяцкі (войскі браслаўскі)|Яна Рудаміны-Дусяцкага]], які ў 1603—1606 гадах пабудаваў тут мураваны [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)|касцёл Яна Хрысціцеля]]. З 1643 года пры касцёле існаваў шпіталь на 5 мужчын і 13 жанчын, падараваны П. і М. Рудамінамі. У 1690 годзе ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]]; 130 дымоў. [[Файл:Kamaji, Rynak, Śviatoha Jana. Камаі, Рынак, Сьвятога Яна (1878).jpg|thumb|left|Касцёл. «[[Tygodnik Ilustrowany]]», 1878 г.]] З 1722 года належалі [[Сулістроўскія|Сулістроўскім]]. З 1795 года пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] Камаі ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1847 годзе тут існавала яўрэйская абшчына. З 1861 года маёнтак належыць Танскаму. Жыхары маёнтка прымалі ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]]. Паўстанцкі грамадскі начальнік Свянцянскага павета [[Апалінары Танскі|Апалінарый Танскі]] забяспечваў паўстанцаў грашыма, а ў яго маёнтках Камаі і Бежанцы нарыхтоўвалася харчаванне. Апалінарый Танскі быў арыштаваны царскімі ўладамі 13 кастрычніка 1863 года і высланы на пасяленне ў [[Пензенская губерня|Пензенскую губерню]]. У сярэдзіне 1880-х гадоў Камаі — маёнтак і мястэчка; 366 жыхароў, 50 двароў, касцёл, яўрэйская малітоўная школа, шпіталь, 4 крамы, карчма, вінны бровар, млын, праводзілася 8 кірмашоў у год. З 1886 года — цэнтр [[Камайская воласць|Камайскай воласці]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], мястэчка, 28 двароў, 314 жыхароў, валасное праўленне, касцёл, багадзельня, школа, 4 лаўкі, карчма, 7 кірмашоў у год. У 1897 годзе існавала вучылішча. У 1905 годзе ў маёнтку 63 жыхары, 454 дзесяціны зямлі, у мястэчку 431 жыхар, 515 дзесяцін зямлі, прыход Свянцянскага дэканата, народнае вучылішча, крама, паштовае аддзяленне, 7 ярмарак у год. У 1909 годзе — 35 двароў, 378 жыхароў, 298 дзесяцін зямлі. У 1915 годзе ў Камаях быў ксяндзом вядомы паэт пачатку XX стагоддзя [[Казімір Сваяк]] (Канстанцін Стаповіч). З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр гміны [[Свянцянскі павет (1921—1940)|Свянцянскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1937 годзе ў маёнтку 4 двары, 93 жыхары; у мястэчку 79 двароў, 485 жыхароў. З 1939 года ў складзе [[БССР]], вёска, цэнтр сельсавета ў [[Гадуцішскі раён|Гадуцішскім]], з 25 лістапада 1940 года — у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёнах]]. У 1945 годзе працаваў механічны млын. У 1971 годзе — 432 жыхары, 164 гаспадаркі; сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, аптэка, дзіцячы сад, млын, швейная майстэрня, аддзяленне сувязі, сталовая. У 2001 годзе — 294 двары, 779 жыхароў, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, пошта, 2 магазіны, лясніцтва, участковая бальніца<ref>В. У. Мальцоў. Памяць. Пастаўскі раён. Мінск: БЕЛТА, 2001.</ref>. <gallery style="text-align:center" caption="Мястэчка на старых фотаздымках"> Kamaji, Rynak. Камаі, Рынак (F. Krauskopf, 1915).jpg|Агульны выгляд Kamaji, Rynak, Śviatoha Jana. Камаі, Рынак, Сьвятога Яна (1917).jpg|Касцёл, 1917 г. Kamaji. Камаі (1938).jpg|Касцёл, 1930-я гг. Kamaji-vulica.jpg|Вуліца </gallery> == Славутасці == [[Файл:Kamaji-kryž.jpg|thumb|180px|Каменны крыж XV—XVI стагоддзяў]] * [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)|Касцёл Яна Хрысціцеля]] (1603—1606) — {{ГККРБ 4|210Г000593}} * [[Камайскі крыж|Каменны крыж]], высечаны з граніту, размяшчаецца за 30 м ад касцёла Іаана Хрысціцеля — {{ГККРБ 4|213Д000879}} * Валун граніта-[[рапаківі]] чырвона-бурага колеру, які захаваўся за 1 км ад Камаяў. Даўжыня каменя дасягае 3,4 м і вышыня 1,4 м. Паверхня добра загладжаная і месцамі нават адпаліраваная. Разам з тым частка валуна знішчаная — яго намагаліся ўзарваць<ref name="asn">[http://gonar.iatp.by/OTHER/13Postavi.doc Асноўныя археалагічныя помнікі]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Брацкая магіла (1941—1944) — {{ГККРБ 4|213Д000594}} == Вядомыя асобы == * [[Браніслаў Руткоўскі]] — арганіст. * [[Юрый Уладзіслававіч Гарбінскі]] (нар. 1963) — беларускі літаратуразнавец і гісторык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Пастаўскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4|297|Komaje}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камайскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Камайскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Камаі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 0wsmvncnq9n3b5mr7cw0wuymk3jrg8z 0 76196 5141070 4798185 2026-05-13T08:54:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141070 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Стайкаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стайкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Івацэвіцкі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стайкі (Івацэвіцкі раён)|Стайкі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2936 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Івацэвіцкі раён. (19).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ста́йкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Стайкі (Івацэвіцкі раён)|Стайкі]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Косаўскі раён|Косаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Гошчаўскі сельсавет|Гошчаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 10 населеных пунктаў<ref name="АТД74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|23}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3171 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,3 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2936 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2936 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)}} {{Івацэвіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Стайкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Стайкаўскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім (да 1947 года Косаўскім) раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Бярозаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Стайкаўскі сельсавет у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Стайкаўскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] lra4h1h3lzwq1v4wdu7akoh1f13dc4q 0 76665 5140892 3726180 2026-05-12T20:24:20Z ~2026-22010-48 166459 Выпраўлена памылка друку 5140892 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{Цёзкі2|Канеці}} '''Эліяс Канеці'''<ref name=pr>Поўнае напісанне імя і прозвішча ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.7., Мн., 1998, С.583.</ref> ({{lang-en|Elias Canetti}}, {{ДН|25|7|1905}} — {{ДС|14|8|1994}}) — аўстрыйскі, балгарскі, брытанскі [[пісьменнік]], [[драматург]], культуролаг, сацыяльны мысляр. == Біяграфія == Нарадзіўся ў г. Русе ў [[Балгарыя|Балгарыі]] і ўсё жыццё захоўваў балгарскае грамадзянства. Паходзіць з яўрэйскай (сефардскай) сям’і, дзе гаварылі на ладзіна. Дзяцінства і юнацтва яго прайшлі ў Балгарыі, Вялікабрытаніі, Швейцарыі, Аўстрыі і Германіі. Скончыў хімічны факультэт Венскага ўніверсітэта. У 1938 годзе ў сувязі з аншлюсам Аўстрыі з’ехаў у [[Парыж]], затым у [[Лондан]]. З 1952 года — грамадзянін Вялікабрытаніі. == Творчасць == Самы вядомы твор пісьменніка — раман «Асляпленне», у якім, працягваючы традыцыі [[Франц Кафка|Ф. Кафкі]], пісьменнік піша пра абсурднасці і вар’яцтва навакольнага свету. У 1981 годзе гэты твор быў удастоены [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. Дзіўна, што ў дадзеным творы было адкрыта прадказана з’яўленне ў шахматным свеце [[Роберт Джэймс Фішэр|Роберта Фішэра]] (хоць першапачаткова прозвішча персанажа Фішэрль і дзеянне адбываецца ў сне). {{зноскі}} {{Нобелеўская прэмія/літаратура}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канеці}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Катэгорыя:Постаці Балгарыі]] [[Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Эсэісты XX стагоддзя]] 1pv8ywvwkf5xca2f6iw89r5v99bw7nr 5140925 5140892 2026-05-12T21:44:12Z Pabojnia 135280 афармленне 5140925 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{Цёзкі2|Канеці}} '''Эліяс Канеці'''<ref name=pr>Поўнае напісанне імя і прозвішча ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.7., Мн., 1998, С.583.</ref> ({{lang-en|Elias Canetti}}, {{ДН|25|7|1905}} — {{ДС|14|8|1994}}) — аўстрыйскі, балгарскі, брытанскі [[пісьменнік]], [[драматург]], культуролаг, сацыяльны мысляр. == Біяграфія == Нарадзіўся ў г. Русе ў [[Балгарыя|Балгарыі]] і ўсё жыццё захоўваў балгарскае грамадзянства. Паходзіць з яўрэйскай (сефардскай) сям’і, дзе гаварылі на ладзіна. Дзяцінства і юнацтва яго прайшлі ў Балгарыі, Вялікабрытаніі, Швейцарыі, Аўстрыі і Германіі. Скончыў хімічны факультэт Венскага ўніверсітэта. У 1938 годзе ў сувязі з аншлюсам Аўстрыі з’ехаў у [[Парыж]], затым у [[Лондан]]. З 1952 года — грамадзянін Вялікабрытаніі. == Творчасць == Самы вядомы твор пісьменніка — раман «Асляпленне», у якім, працягваючы традыцыі [[Франц Кафка|Ф. Кафкі]], пісьменнік піша пра абсурднасці і вар’яцтва навакольнага свету. У 1981 годзе гэты твор быў удастоены [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. Дзіўна, што ў дадзеным творы было адкрыта прадказана з’яўленне ў шахматным свеце [[Роберт Джэймс Фішэр|Роберта Фішэра]] (хоць першапачаткова прозвішча персанажа Фішэрль і дзеянне адбываецца ў сне). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Нобелеўская прэмія/літаратура}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Канеці}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Катэгорыя:Постаці Балгарыі]] [[Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Эсэісты XX стагоддзя]] dtns4rje8ofhiaxsugjtqceecrmtrre 0 76950 5140888 4406871 2026-05-12T19:59:39Z ~2026-22010-48 166459 Выпраўлена памылка друку 5140888 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Эўджэніа Мантале'''<ref name=pr>Таксама існуе ранейшы варыянт напісання імя і прозвішча '''Эўджэніо Мантале''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.10., Мн., 2000, С.87.</ref> ({{lang-it|Eugenio Montale}}, [[12 кастрычніка]] [[1896]], [[Генуя]]-[[12 верасня]] [[1981]], [[Мілан]]) — італьянскі [[паэт]], празаік, літаратурны крытык. Пажыццёвы сенатар. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і камерсанта. У юнацтве браў урокі спеваў, хацеў стаць оперным спеваком. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне. У 1920-х працаваў у фларэнційскім выдавецтве, у бібліятэцы. У 1938 пасля адмовы ўступіць у фашысцкую партыю быў звольнены. У 1943 яго вершы былі нелегальна вывезены за мяжу і апублікаваны за мяжой (Швейцарыя). Пасля вайны пераехаў у Мілан, супрацоўнічаў з газетай «Кар’ерэ дэла Сера» як літаратурны і музычны крытык. == Прызнанне == У 1967 за заслугі перад італьянскай культурай Монтале атрымаў званне пажыццёвага сенатара, у 1975 яму была прысуджана [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]]. На вершы Мантале пісаў музыку італьянскі кампазітар Гафрэда Петрасі (1904—2003). == Творы == * Ossi di seppia / панцыры каракаціц (1925) * Le occasioni / Абставіны (1939) * Finisterre / Фіністэрэ(1943) * Farfalla di Dinard / Дынарскі матылёк (1956, вершы ў прозе) * La bufera e altro / Бура і іншае (1956) * Satura / Сатура (1971) * Mottetti / Мотеты (1973) * Quaderno di quattro anni / Сшытак за чатыры гады (1977) == Беларускія пераклады == * Сон вязня: (верш) // Ад вежаў Ферары / Пераклад з італьянскай мовы [[Анатоль Аляксандравіч Шаўня|Шаўня А. А.]] — Мн., 1974. * Вугор: (верш) // Ад вежаў Ферары / Пераклад з італьянскай мовы Барадулін Р. — Мн., 1974. * Узбярэжная; Твой парыў: (вершы) // Ад вежаў Ферары / Пераклад з італьянскай мовы Стральцоў М. — М., 1974. {{зноскі}} {{Нобелеўская прэмія/літаратура}} {{Залаты вянок}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мантале}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Катэгорыя:Паэты Італіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Італія)]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Італіі]] 11cpsbe11cfr2suegpw211e4fuhfkh2 0 79378 5140964 4696013 2026-05-13T02:39:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140964 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Выява:DowntownLosAngeles cropped.jpg|right|thumb|400px|<center>Лос-Анджэлес, Каліфорнія]] Гісторыя небаскробаў у Лос-Анджэлесе пачынаецца ў 1903 годзе з моманту завяршэння будаўніцтва будынка {{не перакладзена 3|Continental Building|Continental Building|en|}}, якое лічыцца першым [[вышынны будынак|вышынным будынкам]] у горадзе<ref name=ContinentalEmp>{{Cite web|title=Continental Building|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=continentalbuilding-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2008-04-26}}</ref>. Continental Building мае 13 паверхаў і вышыню 46 метраў<ref name=ContinentalSky>{{Cite web|title=Continental Building|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=23584|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-04-26}}</ref>. Будынак, першапачаткова пабудаваны для камерцыі, пасля быў пераабсталяваны ў жылую вежу і цяпер называецца «Кантынентальным будынкам»<ref name=ContinentalEmp/>. Лос-Анджэлес прайшоў праз вялікі будаўнічы бум з пачатку 1960-х да пачатку 1990-х, падчас якога быў завершана будаўніцтва 33 з 38 найбольш высокіх будынкаў горада, уключаючы «Вежа банка ЗША», «Аон-таўэр», і [[Two California Plaza]]. У горадзе 25 пабудаваных будынкаў маюць вышыню не менш за 150 метраў (гэта значыць з'яўляюцца [[небаскроб]]амі), яшчэ каля паўтара дзясятка вышынных будынкаў вышэй 120 м зацверджаны да будаўніцтва або прапанаваны. У цэлым, нябесны гарызонт ({{lang-en|skyline}}) Лос-Анджэлеса займае (на аснове спісу існуючых і тых, што будуюцца будынкаў вышынёй вышэй 150 метраў) першае месца на заходнім узбярэжжы ЗША і пятае ў ЗША, пасля [[Спіс самых высокіх будынкаў Нью-Ёрка|Нью-Ёрка]], [[Спіс самых высокіх будынкаў Чыкага|Чыкага]], [[Спіс самых высокіх будынкаў Маямі|Маямі]] і [[Спіс самых высокіх будынкаў Х’юстана|Х'юстана]]{{Ref label|note01|A|^}}. У маі 2011 года ў горадзе было завершана будаўніцтва 509-га па ліку вышыннага будынка<ref name="highrises">{{Cite web|title=High-rise Buildings of Los Angeles|url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/?id=101029|publisher=Emporis.com|accessdate=2008-04-26}}</ref>. {{Панарама|Los Angeles downtown sunset cityscape.jpg|1024px|<center>Панарама Лос-Анджэлеса падчас захаду ззаду [[Абсерваторыя Грыфіта|абсерваторыі]] ў кастрычніку 2006 года</center>}} Апошні са скончаных небаскробаў Лос-Анджэлеса — {{не перакладзена 3|L.A. Live|L.A. Live|en|}}, які мае 54 паверхі і ўздымаецца на вышыню ў 199 метраў<ref name="Constellation Place emp">{{Cite web|title=Constellation Place|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=constellationplace-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. Па стане на май 2011 года, у горадзе засталося 12 небаскробаў, зацверджаных або прапанаваных для будаўніцтва. Самым буйным з прапанаваных з'яўляецца {{не перакладзена 3|Wilshire Grand Tower I|Wilshire Grand Tower I|en|}}, офісны будынак вышынёй 381 метр з 60 паверхамі<ref name="Wilshire Grand I sky">{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=85299|title=Wilshire Grand Tower A|accessdate=2011-05-13|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref>. Калі будаўніцтва будзе завершана, то гэты небаскроб стане самым высокім у Лос-Анджэлесе і Каліфорніі. Спіс уключае ў сябе [[вышынны будынак|вышынныя будынкі]] ад 120 м і вышэй, якія знаходзяцца ў [[Лос-Анджэлес]]е ([[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). == Самыя высокія будынкі == У гэтым спісе пералічаны вышынныя будынкі Лос-Анджэлеса вышынёй не менш за 120 метраў (вышыня вымяраецца па вышыні верхняга архітэктурнага элемента, гэта значыць да вярхушкі шпіля). Элементы, якія не з'яўляюцца архітэктурным прадаўжэннем будынка, напрыклад, антэны, не ўлічваюцца. Знак роўнасці (=) у слупку «месца» азначае аднолькавую вышыню двух будынкаў. У слупку «год» указаны год заканчэння будаўніцтва. {| class="standard sortable" ! № ! Назва будынка ! class="unsortable"|Выява ! Вышыня, м ! Паверхавасць ! Год пабудовы ! class="unsortable"|Заўвагі |- | 1 | [[Вежа Банка ЗША]] | [[Выява:Los Angeles Library Tower (small).jpg|120px]] | <span style="display:none">01.0</span> 310 | 73 | 1989 | 39-ы па вышыні ў свеце, 10-ы па вышыні ў ЗША, самы высокі будынак у Каліфорніі<ref name="US sky">{{Cite web|title=US Bank Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=51|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=U.S. Bank Tower|url=http://www.pcfandp.com/a/p/8316/s.html|publisher=Pei Cobb Freed & Partners Architects LLP|accessdate=2008-05-23}}</ref>. |- | 2 | [[Aon Center, Лос-Анджэлес|Aon Center]] | [[Выява:Aon Center LA.jpg|120px]] | <span style="display:none">02.0</span> 262 | 62 | 1973 |Самы высокі будынак, пабудаваны ў Лос-Анджэлесе ў 1970-х<ref name="AC sky">{{Cite web|title=Aon Center|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1291|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 3 | [[Two California Plaza]] | [[Выява:Downtown Los Angeles Skyscrapers-edit1 (cropped).jpg|120px]] | <span style="display:none">03.0</span> 229 | 54 | 1992 | Самы высокі будынак, пабудаваны ў Лос-Анджэлесе ў 1990-х<ref>{{Cite web|title=Two California Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=2californiaplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com |accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Two California Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6415|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 4 | [[Gas Company Tower]] | [[Выява:Los Angeles downtown p1000070.jpg|120px]] | <span style="display:none">04.0</span> 228 | 52 | 1991 | <ref>{{Cite web|title=Gas Company Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=gascompanytower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gas Company Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1292|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 5 | {{не перакладзена 3|Bank of America Center (Los Angeles)|Bank of America Center|en|}} | [[Выява:Bank of America Center in Downtown Los Angeles.JPG|120px]] | <span style="display:none">05.0</span> 224 | 55 | 1974 |Першапачаткова вядомы як Security Pacific Bank<ref>{{Cite web|title=Bank of America Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=bankofamericaplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bank of America Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=234|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 6 | {{не перакладзена 3|777 Tower|777 Tower|en|}} | [[Выява:777 Tower Los Angeles Pelli LC-HS503-502.jpg|120px]] | <span style="display:none">06.0</span> 221 | 52 | 1991 | <ref>{{Cite web|title=777 Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=777tower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=777 Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2458|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 7 | {{не перакладзена 3|Wells Fargo Center (Los Angeles)|Wells Fargo Center|en|}} | [[Выява:Wells Fargo Center in downtown Los Angeles, California.jpg|120px]] | <span style="display:none">07.0</span> 220 | 54 | 1983 | <ref>{{Cite web|title=Wells Fargo Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=wellsfargotower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wells Fargo Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2819|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 8 | {{не перакладзена 3|Figueroa at Wilshire|Figueroa at Wilshire|en|}} | [[Выява:FigueroaWilshire.jpg|120px]] | <span style="display:none">08.0</span> 219 | 53 | 1990 | Раней вядомы як Sanwa Bank Building<ref>{{Cite web|title=Figueroa at Wilshire|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=figueroaatwilshire-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Figueroa at Wilshire|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1357|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 9= | {{не перакладзена 3|City National Plaza|City National Tower|en|}} | [[Выява:PaulHastingsCityNationalTwinTowers.jpg|120px]] | <span style="display:none">09.0</span> 213 | 52 | 1972 | Гэты будынак і {{не перакладзена 3|City National Plaza|Paul Hastings Tower|en|}} самыя высокія вежы-блізняты ў Лос-Анджэлесе. Раней вядомы як Bank of America Tower<ref>{{Cite web|title=City National Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=citynationaltower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref name="CNT sky">{{Cite web|title=City National Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2301|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 9= | {{не перакладзена 3|City National Plaza|Paul Hastings Tower|en|}} | [[Выява:PaulHastingsCityNationalTwinTowers.jpg|120px]] | <span style="display:none">10.0</span> 213 | 52 | 1972 | Гэты будынак і {{не перакладзена 3|City National Plaza|City National Tower|en|}} самыя высокія вежы-блізняты ў Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|title=Paul Hastings Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=paulhastingstower-losangeles-ca-usa |publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref name="PHT sky">{{Cite web|title=Paul Hastings Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2730|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 11 | {{не перакладзена 3|L.A. Live|L.A. Live|en|}} | [[Выява:Staples Center LA Live.jpg|120px]] | 199 | 54 | 2010 | <ref>{{Cite web|title=L.A. Live Hotel & Condominiums|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=losangeleshiltonconventioncenterhotel-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ritz-Carlton / Marriott Marquis Los Angeles|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=4480|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | 12 | {{не перакладзена 3|Citigroup Center (Los Angeles)|Citigroup Center|en|}} | [[Выява:Citigroup Center Downtown Los Angeles.jpg|120px]] | <span style="display:none">11.0</span> 191 | 48 | 1979 | Раней вядомы як 444 Flower Building<ref>{{Cite web|title=Citigroup Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=citigroupcenter-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Citigroup Center|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2798|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 13 | {{не перакладзена 3|611 Place|611 Place|en|}} | [[Выява:611Place LosAngeles.jpg|120px]] | <span style="display:none">12.0</span> 189 | 42 | 1967 |Самы высокі будынак у Лос-Анджэлесе, пабудаваны ў 1960-х<ref>{{Cite web|title=611 Place|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=611place-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref name="611 sky">{{Cite web|title=611 Place|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6473|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 14 | [[One California Plaza]] | [[Выява:One california plaza.jpg|120px]] | <span style="display:none">13.0</span> 176 | 42 | 1985 | <ref>{{Cite web|title=One California Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1californiaplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=One California Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6714|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 15= | {{не перакладзена 3|Century Plaza Towers|Century Plaza Towers II |en|}} | [[Выява:CenturyPlazaTowers.jpg|120px]] | <span style="display:none">14.0</span> 174 | 44 | 1975 | Гэтая вежа і {{не перакладзена 3|Century Plaza Towers|Century Plaza Towers I |en|}} — вежы-блізняты<ref>{{Cite web|title=Century Plaza Tower II|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centuryplazatowerii-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Century Plaza Tower Two|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=858|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 15= | {{не перакладзена 3|Century Plaza Towers|Century Plaza Towers I |en|}} | [[Выява:CenturyPlazaTowers.jpg|120px]] | <span style="display:none">15.0</span> 174 | 44 | 1975 | Гэтая вежа і {{не перакладзена 3|Century Plaza Towers|Century Plaza Towers II |en|}} — вежы-блізняты<ref>{{Cite web|title=Century Plaza Tower I|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centuryplazatoweri-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Century Plaza Tower One|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=857|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 17 | {{не перакладзена 3|Wells Fargo Center (Los Angeles)|Wells Fargo Center|en|}} | [[Выява:Wells Fargo Center in downtown Los Angeles, California.jpg|120px]] | <span style="display:none">16.0</span> 171 | 45 | 1983 | <ref>{{Cite web|title=KPMG Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=kpmgtower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=KPMG Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3418|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 18 | {{не перакладзена 3|Ernst & Young Plaza|Ernst & Young Plaza|en|}} | [[Выява:ErnstYoungBuildingLosAngeles.jpg|120px]] | <span style="display:none">17.0</span> 163 | 41 | 1985 | <ref>{{Cite web|title=Ernst & Young Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=ernstyoungplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ernst & Young Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=873|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 19 | {{не перакладзена 3|SunAmerica Center|SunAmerica Center|en|}} | [[Выява:AIG SunAmericaTower.jpg|120px]] | <span style="display:none">18.0</span> 162 | 39 | 1990 | <ref>{{Cite web|title=AIG-SunAmerica Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=sunamericacenter-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=AIG SunAmerica Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=sunamericacenter-losangeles-ca-usa|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 20 | {{не перакладзена 3|TCW Tower|TCW Tower|en|}} | [[Выява:TWCbuilding.jpg|120px]] | <span style="display:none">19.0</span> 158 | 39 | 1990 | <ref>{{Cite web|title=TCW Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=tcwtower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=TCW Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1301|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 21 | {{не перакладзена 3|Union Bank Plaza|Union Bank Plaza|en|}} | [[Выява:UnionBankCalifornia.jpg|120px]] | <span style="display:none">20.0</span> 157 | 40 | 1968 | <ref>{{Cite web|title=Union Bank Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=unionbankplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref name="UBP sky">{{Cite web|title=Union Bank of California Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3599|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 22 | {{не перакладзена 3|10 Universal City Plaza, Universal City, California|10 Universal City Plaza|en|}} | | <span style="display:none">21.0</span> 154 | 36 | 1984 |Самы высокі ў даліне Сан-Фернанда<ref>{{Cite web|title=10 Universal City Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=10universalcityplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 Universal City Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1303|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 23 | {{не перакладзена 3|1100 Wilshire|1100 Wilshire|en|}} | [[Выява:1100Wilshire.jpg|120px]] | <span style="display:none">22.0</span>496 / 151 | 35 | 1987 | Самы высокі жылы будынак у горадзе<ref>{{Cite web|title=1100 Wilshire|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=1100wilshirebuilding-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=1100 Wilshire|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2607|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 24 | [[Fox Plaza]] | [[Выява:Foxyplaza.jpg|120px]] | <span style="display:none">23.0</span> 150 | 34 | 1987 | <ref>{{Cite web|title=Fox Plaza|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=foxplaza-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fox Plaza|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1054|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 25 | {{не перакладзена 3|Constellation Place|Constellation Place|en|}} | [[Выява:MGM Tower.jpg|120px]] | <span style="display:none">24.0</span> 150 | 35 | 2003 | Першы вышынны будынак пабудаваны ў Лос-Анджэлесе ў [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзі]]<ref name="Constellation Place emp"/><ref>{{Cite web|title=MGM Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5732|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref>. |- | 26 | {{не перакладзена 3|The Century (Century City)|The Century|en|}} | [[Выява:TheCentury CenturyCity1.jpg|120px]] | <span style="display:none">24.0</span> 146 | 42 | 2009 | <ref>{{Cite web|title=The Century|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=2055avenuenueofstreetstars-losangeles-ca-usa|publisher=emporis.com|accessdate=2008-08-12}}</ref> |- | 27 | {{не перакладзена 3|ARCO Tower (Los Angeles)|ARCO Tower|en|}} | [[Выява:1055wSeventh ArcoTower.jpg|120px]] | <span style="display:none">25.0</span> 141 | 33 | 1989 | <ref>{{Cite web|title=ARCO Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=arcotower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=1055 West Seventh|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5891|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 28= | {{не перакладзена 3|Los Angeles City Hall|Los Angeles City Hall|en|}} | [[Выява:Los Angeles City Hall (color) edit1.jpg|120px]] | <span style="display:none">26.0</span> 138 | 32 | 1928 | Самы высокі будынак, пабудаваны ў Лос-Анджэлесе ў 1920-х<ref>{{Cite web|title=Los Angeles City Hall|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=losangelescityhall-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref name="LACH sky">{{Cite web|title=Los Angeles City Hall|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6044|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Los Angeles City Hall Earns Modernization Award from Buildings Magazine|url=http://www.clarkconstruction.com/Portfolio/ViewPressRelease.asp?prid=155|publisher=Clark Construction Group, LLC|date=2003-04-13|accessdate=2008-05-23}}</ref>. |- | 28= | {{не перакладзена 3|Equitable Life Building (Los Angeles)|Equitable Life Building|en|}} | [[Выява:Equitable2.jpg|120px]] | <span style="display:none">27.0</span> 138 | 34 | 1969 | <ref>{{Cite web|title=Equitable Life Building|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=equitablelifebuilding-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Equitable Life Building|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2548|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 30 | {{не перакладзена 3|AT&T Center (Los Angeles)|AT&T Center|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | <span style="display:none">28.0</span> 138 | 32 | 1965 | <ref>{{Cite web|title=AT&T Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=sbctower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=AT&T Center|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=2525|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 31 | {{не перакладзена 3|AT&T Switching Center|AT&T Switching Center|en|}} | [[Выява:PacBellTower01.jpg|120px]] | <span style="display:none">29.0</span> 137 | 17 | 1961 | <ref>{{Cite web|title=AT&T Switching Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=pacbelltower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=PacBell Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3808|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 32 | {{не перакладзена 3|5900 Wilshire|5900 Wilshire|en|}} | [[Выява:5900Wilshire.jpg|120px]] | <span style="display:none">30.0</span> 135 | 32 | 1971 | <ref>{{Cite web|title=5900 Wilshire|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=5900wilshire-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=5900 Wilshire|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3138|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 33 | {{не перакладзена 3|Warner Center, Los Angeles|Warner Center Plaza II|en|}} | [[Выява:Warner Center Skyscrapers.jpg|120px]] | <span style="display:none">31.0</span> 126 | 25 | 1991 | <ref>{{Cite web|title=Warner Center Plaza III|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=warnercenterplazaiii-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Warner Center Plaza Three|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=3274|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 34 | {{не перакладзена 3|MCI Center (Los Angeles)|MCI Center|en|}} | [[Выява:MCICenter02.jpg|120px]] | <span style="display:none">32.0</span> 126 | 33 | 1973 | <ref>{{Cite web|title=MCI Center|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mcicenter-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-09}}</ref><ref>{{Cite web|title=Broadway Plaza - MCI Center|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1946|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-09}}</ref> |- | 35 | [[1900 Avenue of the Stars]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | <span style="display:none">31.0</span> 121 | 27 | 1969 | <ref name="building">http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=LAX&country=US {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110719111116/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=LAX&country=US |date=19 ліпеня 2011 }}</ref> |- | 36 | [[MTA Building]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | <span style="display:none">31.0</span> 121 | 26 | 1995 | <ref name="building"/> |- | 37 | [[WaterMarke Tower]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | <span style="display:none">31.0</span> 120 | 35 | 2009 | <ref name="building"/> |- | 38 | [[One Wilshire Building]] | [[Выява:One Wilshire, Los Angeles.jpg|120px]] | <span style="display:none">31.0</span> 120 | 28 | 1968 | <ref name="building"/> |} == Вышынныя будынкі ў стадыі будаўніцтва, зацверджаныя і прапанаваныя == === Будуюцца === На май [[2011]] года будаўніцтва вышынных будынкаў вышэй за 120 м у Лос-Анджэлесе не вядзецца. === Зацверджаныя да будаўніцтва === Спіс уключае будынкі вышынёй не менш за 120 метраў, зацверджаныя да будаўніцтва ў Лос-Анджэлесе. {| class="wikitable sortable" ! Назва ! Выява ! Вышыня, м ! Паверхавасць ! Год пабудовы ! class="unsortable"|Заўвагі |- | {{не перакладзена 3|Wilshire Grand Tower I|Wilshire Grand Tower I|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 381 | 60 | 2014 | Пасля завяршэння будаўніцтва стане самым высокім будынкам Лос-Анджэлеса і Каліфорніі.<ref name="LATimes.com">{{cite news|title=South Korean firm unveils plans to put its stamp on L.A. skyline|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-downtown3-2009apr03,0,5365908.story|publisher=LATimes.com|accessdate=2009-04-16|first1=Roger|last1=Vincent|first2=Peter|last2=Pae|date=2009-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|title=Office Tower is Wild Card in $1 Billion Plan|url=http://www.downtownnews.com/articles/2009/04/16/news/doc49dfcd503c8af228204531.txt|work=Los Angeles Downtown News|accessdate=2009-04-16}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Wilshire Grand Tower II|Wilshire Grand Tower II|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 229 | 40 | 2014 | <ref name="LATimes.com"/><ref>{{Cite web|title=Office Tower is Wild Card in $1 Billion Plan|url=http://www.downtownnews.com/articles/2009/04/16/news/doc49dfcd503c8af228204531.txt|work=Los Angeles Downtown News|accessdate=2009-04-16}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=85299|title=Wilshire Grand Tower A|accessdate=2011-05-13|publisher=SkyscraperPage.com}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Grand Avenue Project|Grand Avenue|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 190 | 50 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=Grand Avenue Iconic Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=grandavenuenueiconictower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Grand Avenue - Iconic Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=39559|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Metropolis (Los Angeles)|Metropolis III|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 189 | 55 | 2013 | <ref>{{Cite web|title=Metropolis Phase III|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=metropolisphaseiii-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2011-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=Metropolis Phase Three|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=34912|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2011-05-13}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Metropolis (Los Angeles)|Metropolis VI|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 189 | 42 | 2015 | <ref>{{Cite web|title=Metropolis Phase IV|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=metropolisphaseiv-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Metropolis Phase Four|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=34913|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|LA Central I|LA Central I|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 175 | 45 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=LA Central I|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=figueroacentrali-losangeles-ca-usa182|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=LA Central I|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=55110|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|LA Central II|LA Central II|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 139 | 33 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=LA Central II|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=figueroacentralii-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Figueroa Central II|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=55109|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |} ===Прапанаваныя === Спіс уключае будынкі вышынёй не менш за 120 метраў, прапанаваныя да будаўніцтва ў Лос-Анджэлесе. {| class="wikitable sortable" ! Назва ! Выява ! Вышыня, м ! Паверхавасць ! Год пабудовы ! class="unsortable"|Заўвагі |- | {{не перакладзена 3|3670 Wilshire Boulevard|3670 Wilshire Boulevard|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 173 | 46 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=3670 Wilshire Boulevard Tower 1|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=3670wilshireboulevardtower1-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=3670 Wilshire - Tower One|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47160|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | [[Century City Mall Residential Tower]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 160 | 42 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=Century City Mall Residential Tower|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=centurycitymallresidentialtower-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Century Mall Residential Tower|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=47161|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | [[Libeskind Tower]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | Невядома | 43 | Невядома |<ref>{{cite news|author=Christopher Hawthorne |title=High-rises dwarf options for downtown L.A.| url=http://articles.latimes.com/2009/apr/11/entertainment/et-notebook11| work=The Los Angeles Times|date=11 April 2009 |accessdate=23 January 2011}}</ref> |- | [[Venture Tower I]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | Невядома | 40 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=Venture Tower I|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=venturetoweri-losangeles-ca-usa|publisher=Emporis.com|accessdate=2007-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|title=Venture Tower I|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=61591|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2007-12-15}}</ref> |- | [[1233 Hope Street]] | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | Невядома | 40 | Невядома | <ref>{{Cite web|title=Downtown Getting Miraculous New Hotel/Condo|url=http://la.curbed.com/archives/2007/10/downtown_gettin.php|accessdate=2007-12-25|publisher=Curbed: Los Angeles|archive-date=7 сакавіка 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307193021/http://la.curbed.com/archives/2007/10/downtown_gettin.php|url-status=dead}}</ref> |} == Храналогія самых высокіх будынкаў == Гэта спіс будынкаў, якія калі-небудзь насілі званне самага высокага будынка ў Лос-Анджэлесе. {| class="wikitable sortable" ! Назва ! Выява ! Адрас ! Перыяд ! Вышыня, м ! Паверхавасць ! class="unsortable"| Спасылка |- | {{не перакладзена 3|Continental Building|Continental Building|en|}}{{Ref label|note02|B|^}} | [[Выява:Building at 408 S. Spring St. (Top), Los Angeles.JPG|120px]] | 408 South Spring Street | 1903-1907 | 46 | 13 | <ref name=ContinentalSky/> |- | {{не перакладзена 3|Security Building (Los Angeles)|Security Building|en|}} | [[Выява:Security Building (Los Angeles).jpg|120px]] | 510 South Spring Street | 1907-1911 | 50 | 11 | <ref>{{Cite web|title=Security Building|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=21178|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-04-20}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|A.G. Bartlett Building|A.G. Bartlett Building|en|}} | [[Выява:Bartlett Building (Los Angeles).jpg|120px]] | 651 South Spring Street | 1911-1916 | 58 | 14 | <ref>{{Cite web|title=Seventh Street Lofts|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=21111|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-04-20}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Park Central Building|Park Central Building|en|}} | [[Выява:Flag of Los Angeles, California.svg|120px]] | 412 West 6th Street | 1916-1927 | N/A{{Ref label|note03|C|^}} | 14 | <ref>{{Cite web|title=Park Central Building|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6618|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-04-20}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Texaco Building|Texaco Building|en|}} | [[Выява:United Artists Theater, Los Angeles.JPG|120px]] | 929 South Broadway | 1927-1928 | 74 | 13 | <ref>{{Cite web|title=Texaco Building|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=35001|publisher=SkyscraperPage.com|accessdate=2008-04-20}}</ref> |- | {{не перакладзена 3|Los Angeles City Hall|Los Angeles City Hall|en|}} | [[Выява:Los Angeles City Hall (color) edit1.jpg|120px]] | 200 North Spring Street | 1928-1968 | 138 | 32 | <ref name="LACH sky"/> |- | {{не перакладзена 3|Union Bank Plaza|Union Bank Plaza|en|}} | [[Выява:UnionBankCalifornia.jpg|120px]] | 445 South Figueroa Street | 1968-1969 | 157 | 40 | <ref name="UBP sky"/> |- | {{не перакладзена 3|611 Place|611 Place|en|}} | [[Выява:611Place LosAngeles.jpg|120px]] | 611 West 6th Street | 1969-1972 | 189 | 42 | <ref name="611 sky"/> |- | {{не перакладзена 3|City National Plaza|City National Plaza|en|}}{{Ref label|note04|D|a}} | [[Выява:PaulHastingsCityNationalTwinTowers.jpg|120px]] | 555 South Flower Street | 1972-1974 | 213 | 52 | <ref name="CNT sky"/> |- | {{не перакладзена 3|City National Plaza|Paul Hastings Tower|en|}}{{Ref label|note04|D|b}} | [[Выява:PaulHastingsCityNationalTwinTowers.jpg|120px]] | 515 South Flower Street | 1972-1974 | 213 | 52 | <ref name="PHT sky"/> |- | [[Aon Center, Лос-Анджэлес|Aon Center]] | [[Выява:Aon Center LA.jpg|120px]] | 707 Wilshire Boulevard | 1974-1989 | 262 | 62 | <ref name="AC sky"/> |- | [[Вежа Банка ЗША]] | [[Выява:Los Angeles Library Tower (small) crop.jpg|120px]] | 633 West 5th Street | 1989- па цяперашні час | 310 | 73 | <ref name="US sky"/> |} == Каментары == : '''A.''' {{note label|note01|A|^}}У Нью-Ёрку 216 пабудаваных і, якія будуюцца, будынкаў вышынёй больш за 152 метраў, у Чыкага 107, у Маямі 37, у Х'юстане 31 і Лос-Анджэлесе 22. Дадаткова можна даведацца ў крыніцы: SkyscraperPage.com: [http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=8 New York], [http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=4 Chicago], [http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=134 Miami], [http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=28 Houston], [http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=26 Los Angeles]. : '''B.''' {{note label|note02|B|^}}Гэты будынак першапачаткова называўся Braly Building, але потым быў перайменаваны ў Continental Building. : '''C.''' {{note label|note03|C|^}}Вышыня будынка не была апублікавана забудоўшчыкам. : '''D.''' ^ {{note label|note04|D|a}}{{note label|note04|C|b}}City National Tower и Paul Hastings Tower з'яўляюцца вежамі-блізнятамі вышынёй 213 метраў. На момант будаўніцтва ў 1972 годзе былі самымі высокімі будынкамі Лос-Анджэлеса, да завяршэння будаўніцтва ў 1974 годзе будынка Aon Center. == Зноскі == {{Reflist|colwidth=30em}} == Дадатковыя спасылкі == * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?c26 Diagram of Los Angeles skyscrapers] на сайце SkyscraperPage.com * [http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/sk/li/?id=101029&bt=2&ht=2&sro=1 Los Angeles: High-rise Buildings (all)] на сайце Emporis.com {{Вонкавыя спасылкі}} {{Выдатны спіс}} [[Катэгорыя:Небаскробы ЗША]] [[Катэгорыя:Лос-Анджэлес]] [[Катэгорыя:Небаскробы Лос-Анджэлеса]] [[Катэгорыя:Спісы будынкаў і збудаванняў паводле гарадоў]] nr085l642rdfwhzgh4nysp6dwokay89 0 81394 5140774 4459679 2026-05-12T14:28:51Z JerzyKundrat 174 5140774 wikitext text/x-wiki '''Сэрвач''' — тапонім: == [[Беларусь]] == === Населеныя пункты === * [[Сэрвач (Карэліцкі раён)|Сэрвач]] — вёска ў [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. * [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. === Гідрааб’екты === * [[Сэрвач (балота)|Сэрвач]] — балота ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім]] і [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім]] раёнах [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. * [[Сэрвач (возера)|Сэрвач]] — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]]. * [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]] — рака ў Докшыцкім, [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] і [[Вілейскі раён|Вілейскім]] раёнах, правы прыток [[Вілія|Віліі]]. * [[Сэрвач (прыток Сэрвачы)|Сэрвач]] — ручай у Докшыцкім раёне, прыток ракі [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]] (басейн Віліі). * [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]] — рака, прыток [[Нёман]]а. === Іншае === * [[Сэрвач (заказнік)|Сэрвач]] — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння. == Этымалогія == == Назва == На думку А. Ванагаса, аснова ''Serv-'' у літоўскіх гідронімах ''Servas, Servelis'' (азёры), ''Sarva'' (рака) звязаная з літоўскім ''serventi'' «паціху цячы, струменіць»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага ''*sreu-'' «цячы», ''*sreṷo-'' «плынь» і карацейшага ''*ser-'' «цячы» паходзяць ст.-інд. ''srávati'' «цячэ», ст.-ірл. ''sruaimm'' «рака», літ. ''sravéti'' «слаба цячы», ст.-слав. ''struja'', пол. ''strumień'' і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.</ref>. На думку У. Тапарова, назвы Свіслач, Іслач, Нарач утрымоўваюць у другой частцы (''-ач'') балц. ''akis'' «крыніца»<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага *''okṷ(e)s-'' паходзяць ст.-інд. ''áksi'', лац. ''oculus'', гоц. ''augō'', літ. ''akis'', рус. ''oko'' «вока», серб. ''okno'', літ. ''ãkas'' «палонка», лат. ''aka'' «калодзеж» і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>. Паводле У. Тапарова, некалькі сотняў утварэнняў з другім членам ''upė/upis/upys'' адзначана ва ўсходнебалтыйскай вобласці, а таксама ў латышскай, прускай гідраніміі<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref>. На думку К. Бугі, канчатак ''-da'' ў ятвяжскіх гідронімах узыходзіць да меркаванага слова ''*udā'' «рака»<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} 4uvdke5f1qetzuo3csazjxic1yy6oek 5140775 5140774 2026-05-12T14:29:36Z JerzyKundrat 174 5140775 wikitext text/x-wiki '''Сэрвач''' — тапонім: == [[Беларусь]] == === Населеныя пункты === * [[Сэрвач (Карэліцкі раён)|Сэрвач]] — вёска ў [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. * [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Сэрвач]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. === Гідрааб’екты === * [[Сэрвач (балота)|Сэрвач]] — балота ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім]] і [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім]] раёнах [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. * [[Сэрвач (возера)|Сэрвач]] — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]]. * [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]] — рака ў Докшыцкім, [[Мядзельскі раён|Мядзельскім]] і [[Вілейскі раён|Вілейскім]] раёнах, правы прыток [[Вілія|Віліі]]. * [[Сэрвач (прыток Сэрвачы)|Сэрвач]] — ручай у Докшыцкім раёне, прыток ракі [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]] (басейн Віліі). * [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]] — рака, прыток [[Нёман]]а. === Іншае === * [[Сэрвач (заказнік)|Сэрвач]] — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння. == Этымалогія == На думку [[А. Ванагас]]а, аснова ''Serv-'' у літоўскіх гідронімах ''Servas, Servelis'' (азёры), ''Sarva'' (рака) звязаная з літоўскім ''serventi'' «паціху цячы, струменіць»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага ''*sreu-'' «цячы», ''*sreṷo-'' «плынь» і карацейшага ''*ser-'' «цячы» паходзяць ст.-інд. ''srávati'' «цячэ», ст.-ірл. ''sruaimm'' «рака», літ. ''sravéti'' «слаба цячы», ст.-слав. ''struja'', пол. ''strumień'' і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.</ref>. На думку [[У. Тапароў|У. Тапарова]], назвы Свіслач, Іслач, Нарач утрымоўваюць у другой частцы (''-ач'') балц. ''akis'' «крыніца»<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага *''okṷ(e)s-'' паходзяць ст.-інд. ''áksi'', лац. ''oculus'', гоц. ''augō'', літ. ''akis'', рус. ''oko'' «вока», серб. ''okno'', літ. ''ãkas'' «палонка», лат. ''aka'' «калодзеж» і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.</ref>. Паводле У. Тапарова, некалькі сотняў утварэнняў з другім членам ''upė/upis/upys'' адзначана ва ўсходнебалтыйскай вобласці, а таксама ў латышскай, прускай гідраніміі<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.</ref>. На думку К. Бугі, канчатак ''-da'' ў ятвяжскіх гідронімах узыходзіць да меркаванага слова ''*udā'' «рака»<ref>''K. Būga.'' Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} ff3skkkdm3le6yxqj35iub4169xrjbe 0 81899 5140936 5128599 2026-05-12T22:13:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140936 wikitext text/x-wiki На 2007 год Беларусь мела 487 заказнікаў. Заказнікі з'яўляюцца катэгорыяй [[Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі|асабліва ахоўных прыродных тэрыторый]] (ААПТ), на іх долю прыпадае 68,5% агульнай плошчы ААПТ (1080,4 тыс. га). Заказнікі рэспубліканскага значэння займаюць 4,0% тэрыторыі краіны і 52,9% агульнай плошчы ААПТ. У складзе гэтай катэгорыі ААПТ найбольшая плошча прыпадае на ландшафтныя заказнікі. Па колькасці пераважаюць біялагічныя заказнікі. == Біялагічныя заказнікі == На [[Беларусь|Беларусі]] 52 біялагічных заказніка агульнай плошчай 412,5 тыс. га (1995). Падзяляюцца на батанічныя і заалагічныя заказнікі: y [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] — [[Баранавіцкі біялагічны заказнік|Баранавіцкі]], [[Борскі заказнік|Борскі]], [[Лукава (заказнік)|Лукава]], [[Міхалінска-Бярозаўскі заказнік|Міхалінска-Бярозаўскі]], [[Радастаўскі заказнік|Радастаўскі]], [[Спораўскі заказнік|Спораўскі]], [[Тырвовічы (заказнік)|Тырвовічы]], [[Ялоўскі заказнік|Ялоўскі]] і інш., y [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] — [[Асвейскі ландшафтны заказнік|Асвейскі]], [[Вялікае Балота (заказнік)|Вялікае Балота]], [[Забалацце (заказнік)|Забалацце]], [[Запольскі заказнік|Запольскі]], [[Казьянскі заказнік|Казьянскі]], [[Лонна (заказнік)|Лонна]], [[Мошна (заказнік)|Мошна]], [[Фаміно (заказнік)|Фаміно]], [[Чысцік (заказнік)|Чысцік]], y [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] — [[Бабінец (заказнік)|Бабінец]], [[Буда-Кашалёўскі біялагічны заказнік|Буда-Кашалёўскі]], [[Букчанскі заказнік|Букчанскі]], [[Веткаўскі біялагічны заказнік|Веткаўскі]], [[Жыткавіцкі біялагічны заказнік|Жыткавіцкі]], [[Струменскі заказнік|Струменскі]], [[Чачэрскі заказнік|Чачэрскі]], [[Чыркавіцкі заказнік|Чыркавіцкі]], [[Шабрынскі біялагічны заказнік|Шабрынскі]], [[Заказнік Нізоўе Случы|Нізоўе Случы]] (часткова ў Брэсцкай вобласці), y [[Гродзенская вобласць|Гродзенска]]й — [[Гожаўскі заказнік|Гожаўскі]], [[Дубатоўскае (заказнік)|Дубатоўскае]], [[Парэцкі заказнік|Парэцкі]], [[Сапоцкінскі біялагічны заказнік|Сапоцкінскі]], [[Слонімскі біялагічны заказнік|Слонімскі]], [[Дакудаўскі заказнік|Дакудаўскі]] і інш., y [[Мінская вобласць|Мінскай]] — [[Амяльнянскі заказнік|Амяльнянскі]], [[Дзянісавіцкі біялагічны заказнік|Дзянісавіцкі]], [[Копыш (заказнік)|Копыш]], [[Ленінскі заказнік|Ленінскі]] (часткова ў Брэсцкай вобласці), [[Мацеевіцкае (заказнік)|Мацеевіцкае]], [[Налібоцкі заказнік|Налібоцкі]] (часткова ў Гродзенскай вобласці), [[Заказнік Фаліцкі Мох|Фаліцкі Мох]], [[Чэрнеўскі заказнік|Чэрнеўскі]], [[Антонава (заказнік)|Антонава]], [[Кайкаўскі біялагічны заказнік|Кайкаўскі]], [[Лебядзіны заказнік|Лебядзіны]] і інш. У розных зонах рэспублікі створаны заказнікі-журавіннікі пераважна на вярховых балотах (каля 20) і заказнікі лекавых раслін (каля 10). == Заказнікі рэспубліканскага значэння == '''Заказнікі пазначаны колерам у залежнасці ад тыпу:''' {{легенда|#14866d|Біялагічны|border=1px solid #000000}} {{легенда|#fc3|Ландшафтны|border=1px solid #000000}} {{легенда|#36c|Гідралагічны|border=1px solid #000000}} {{легенда|#d33|Водна-балотны|border=1px solid #000000}} {{легенда|#222|Геалагічны|border=1px solid #000000}} ''Ніжэй прыведзены спіс заказнікаў станам на 10 верасня 2019 года<ref name=спіс>{{cite web |url = http://www.minpriroda.gov.by/uploads/files/Zakazniki.docx |title = Заказнікі рэспубліканскага і мясцовага значэння |lang = ru |format = DOC |website = Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь |accessdate = 2019-09-10 |archive-date = 6 ліпеня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220706161856/https://www.minpriroda.gov.by/uploads/files/Zakazniki.docx |url-status = dead }}</ref>.'' === Брэсцкая вобласць === {| class="wikitable sortable wide" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! style="width:2%;" class="unsortable" | Тып !! style="width:15%;" class="unsortable" | Назва !! style="width:15%;" class="unsortable" | Выява !! style="width:10%;"class="unsortable" | Раён !! style="width:5%;" | Плошча, га !! style="width:3%;" | Год стварэння !! style="width:13%;" class="unsortable" | Міжнародны статус |- | style="background:#fc3;"| || [[Стронга (заказнік)|Стронга]] || || [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкі]]|| 12015 || 1998 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Буслаўка (заказнік)|Буслаўка]] || || [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскі]], [[Пружанскі раён|Пружанскі]] || 7936 || 1997 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Спораўскі заказнік|Спораўскі]] || || [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскі]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскі]],<br/>[[Іванаўскі раён|Іванаўскі]], [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкі]] || 19384 || 1991 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Прыбугскае Палессе]] || [[Выява:Belaye (White) Lake.jpg|250px]] || [[Брэсцкі раён|Брэсцкі]] || 17230,6 || 2003 || [[Сусветная сетка біясферных рэзерватаў ЮНЕСКА|Біясферны рэзерват ЮНЕСКА]], [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Ялоўскі заказнік|Ялоўскі]] || || [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкі]] || 959 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Борскі заказнік|Борскі]] || || [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкі]], [[Лунінецкі раён|Лунінецкі]] || 2818,4 || 1979 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#36c;"| || [[Падвялікі Мох]] || || [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкі]] || 10647 || 2005 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Выганашчанскае (заказнік)|Выганашчанскае]] || [[Выява:Babrovickaje.JPG|250px]] || [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкі]], [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкі]],<br/> [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкі]] || 54611,34 || 1968 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Званец (заказнік)|Званец]] || || [[Драгічынскі раён|Драгічынскі]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскі]] || 16227,42 || 1996 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Радастаўскі (заказнік)|Радастаўскі]] || || [[Драгічынскі раён|Драгічынскі]] || 6685,17 || 1978 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Лунінскі заказнік|Лунінскі]] || || [[Лунінецкі раён|Лунінецкі]] || 9283 || 1997 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Сярэдняя Прыпяць]] || [[Выява:Prypyat near Luninets.jpg|250px]] || [[Лунінецкі раён|Лунінецкі]], [[Пінскі раён|Пінскі]],<br/>[[Столінскі раён|Столінскі]], {{Падказка|''[[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкі]]''|часткова ў Гомельскай вобласці}} || {{Падказка|93062,15|у Брэсцкай вобласці – 70692,34}} || 1999 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Лукава (заказнік)|Лукава]] || || [[Маларыцкі раён|Маларыцкі]] || 1594,07 || 1968 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Тырвовічы (заказнік)|Тырвовічы]] || || [[Пінскі раён|Пінскі]] || 1443 || 1984 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Прастыр (заказнік)|Простыр]] || || [[Пінскі раён|Пінскі]], [[Столінскі раён|Столінскі]] || 9544,71 || 1994 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Ружанская пушча]] || || [[Пружанскі раён|Пружанскі]] || 2812 || 1986 || |- | style="background:#d33;"| || [[Марачна (заказнік)|Марочна]] || || [[Столінскі раён|Столінскі]] || 6444,39 || 2008 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Альманскія балоты (заказнік)|Альманскія балоты]] || || [[Столінскі раён|Столінскі]] || 94219 || 1998 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |} === Віцебская вобласць === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! style="width:2%;" class="unsortable" | Тып !! class="unsortable" | Назва !! style="width:15%;" class="unsortable" | Выява !! class="unsortable" | Раён !! Плошча, га !! Год стварэння !! style="width:10%;" class="unsortable" | Міжнародны статус |- | style="background:#36c;"| || [[Рычы (заказнік)|Рычы]] || || [[Браслаўскі раён|Браслаўскі]] || 1390,62 || 1979 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Чырвоны Бор (заказнік)|Чырвоны Бор]] || [[Выява:Chyrvony Bor Nature Reserve.jpg|250px]] || [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскі]], [[Расонскі раён|Расонскі]] || 35023,3 || 1997 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Асвейскі ландшафтны заказнік|Асвейскі]] || [[Выява:Aśviejskaje_-_3.jpg|250px]] || [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскі]] || 30567,38 || 1977 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Запольскі біялагічны заказнік|Запольскі]] || || [[Віцебскі раён|Віцебскі]] || 794,04 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Мошна (заказнік)|Мошна]] || || [[Віцебскі раён|Віцебскі]] || 398,76 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Чысцік (заказнік)|Чысцік]] || || [[Віцебскі раён|Віцебскі]] || 299,98 || 1979 || |- | style="background:#36c;"| || [[Белае (заказнік)|Белае]] || || [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкі]], [[Ушацкі раён|Ушацкі]] || 483,2 || 1979 || |- | style="background:#36c;"| || [[Доўгае (заказнік)|Доўгае]] || [[Выява:Belarus-Hlybokaye_Lake.jpg|250px]] || [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкі]] || 644,45 || 1979 || |- | style="background:#36c;"| || [[Сэрвач (заказнік)|Сэрвач]] || || [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкі]], [[Докшыцкі раён|Докшыцкі]] || 9150,35 || 1997 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#36c;"| || [[Карыценскі Мох]] || || [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкі]] || 1388,9 || 1981 || |- | style="background:#36c;"| || [[Верхневілейскі заказнік|Верхневілейскі]] || || [[Докшыцкі раён|Докшыцкі]] || 815,02 || 1996 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Бабінавіцкі заказнік|Бабінавіцкі]] || [[Выява:Берег_озера_Зелененского_-_panoramio.jpg|250px]] || || [[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] || 10547 || 1998 || |- | style="background:#d33;"| || [[Жада (заказнік)|Жада]] || || [[Мёрскі раён|Мёрскі]], [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскі]] || 7018 || 2015 || |- | style="background:#36c;"| || [[Балота Мох]] || || [[Мёрскі раён|Мёрскі]] || 4602,03 || 1981 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Заказнік Ельня|Ельня]] || [[Выява:Окраина болота Ельня. (Outskirts swamp Elnya) - panoramio.jpg|250px]] || [[Мёрскі раён|Мёрскі]], [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскі]] || 25301 || 1968 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]], [[Ключавая батанічная тэрыторыя|КБТ]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Лонна (заказнік)|Лонна]] || || [[Полацкі раён|Полацкі]] || 443,07 || 1979 || |- | style="background:#d33;"| || [[Дражбітка-Свіна]] || || [[Полацкі раён|Полацкі]] || 6727,25 || 2015 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#36c;"| || [[Глыбокае-Вялікае Астравіта (заказнік)|Глыбокае-Вялікае Астравіта]] || || [[Полацкі раён|Полацкі]] || 1353,38 || 1979 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Казьянскі заказнік|Казьянскі]] || || [[Полацкі раён|Полацкі]], [[Шумілінскі раён|Шумілінскі]] || 26060 || 1960 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#36c;"| || [[Швакшты (заказнік)|Швакшты]] || || [[Пастаўскі раён|Пастаўскі]] || 5517,03 || 1996 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Сіньша]] || [[Выява:Синьша — Вечерняя радуга.jpg|250px]] || [[Расонскі раён|Расонскі]] || 12877,42 || 1996 || |- | style="background:#36c;"| || [[Крывое (заказнік)|Крывое]] || || [[Ушацкі раён|Ушацкі]] || 1063,72 || 1979 || |- | style="background:#d33;"| || [[Янка (заказнік)|Янка]] || || [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскі]] || 5848 || 2015 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#36c;"| || [[Сосна (заказнік)|Сосна]] || || [[Шумілінскі раён|Шумілінскі]] || 168,33 || 1979 || |- | style="background:#36c;"| || [[Гідралагічны заказнік Споры|Споры]] || || [[Пастаўскі раён|Пастаўскі]] || 1170,59 || 2015 || |} === Гомельская вобласць === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! style="width:2%;" class="unsortable" | Тып !! class="unsortable" | Назва !! style="width:15%;" class="unsortable" | Выява !! class="unsortable" | Раён !! Плошча, га !! Год стварэння !! style="width:10%;" class="unsortable" | Міжнародны статус |- | style="background:#14866d;"| || [[Буда-Кашалёўскі біялагічны заказнік|Буда-Кашалёўскі]] || || [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскі]] || 6720,63 || 1988 || |- | style="background:#d33;"| || [[Пойма ракі Сож (заказнік)|Пойма ракі Сож]] || || [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскі]], [[Веткаўскі раён|Веткаўскі]],<br/>[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] || 8563,72 || 2015 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#d33;"| || [[Стары Жадзен]] || || [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкі]], [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] || 17048,39 || 2015 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Сярэдняя Прыпяць]] || || [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкі]], {{Падказка|''[[Лунінецкі раён|Лунінецкі]], [[Пінскі раён|Пінскі]],<br/>[[Столінскі раён|Столінскі]]''|часткова ў Брэсцкай вобласці}} || {{Падказка|93062,15|у Гомельскай вобласці – 22369,81}} || 1999 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Выдрыца (заказнік)|Выдрыца]] || || [[Жлобінскі раён|Жлобінскі]], [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]] || 17560 || 1999 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Смычок (заказнік)|Смычок]] || || [[Жлобінскі раён|Жлобінскі]], [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкі]] || 2635 || 2000 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Стрэльскі (заказнік)|Стрэльскі]] || || [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкі]], [[Мазырскі раён|Мазырскі]] || 12161 || 1999 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Букчанскі (заказнік)|Букчанскі]] || || [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкі]] || 4990,31 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Днепра-Сожскі (заказнік)|Днепра-Сожскі]] || || [[Лоеўскі раён|Лоеўскі]] || 14556 || 1999 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Мазырскія яры (заказнік)|Мазырскія яры]] || || [[Мазырскі раён|Мазырскі]] || 1019,77 || 1986 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Бабінец (заказнік)|Бабінец]] || || [[Акцябрскі раён|Акцябрскі]] || 830,7 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Акцябрскі заказнік|Акцябрскі]] || || [[Акцябрскі раён|Акцябрскі]] || 4070,2 || 2003 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Чыркавіцкі заказнік|Чыркавіцкі]] || || [[Светлагорскі раён|Светлагорскі]] || 461,63 || 1979 || |} === Гродзенская вобласць === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! style="width:2%;" class="unsortable" | Тып !! class="unsortable" | Назва !! style="width:15%;" class="unsortable" | Выява !! class="unsortable" | Раён !! Плошча, га !! Год стварэння !! style="width:10%;" class="unsortable" | Міжнародны статус |- | style="background:#14866d;"| || [[Замкавы лес (заказнік)|Замкавы лес]] || || [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскі]], [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскі]] || 3839,52 || 1988 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Гродзенская пушча]] || || [[Гродзенскі раён|Гродзенскі]] || 20515,59 || 2007 || [[Сусветная сетка біясферных рэзерватаў ЮНЕСКА|Біясферны рэзерват ЮНЕСКА]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Азёры (заказнік)|Азёры]] || || [[Гродзенскі раён|Гродзенскі]], [[Шчучынскі раён|Шчучынскі]] || 23364,05 || 1990 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Ліпічанская пушча]] || || [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскі]], [[Мастоўскі раён|Мастоўскі]],<br/>[[Шчучынскі раён|Шчучынскі]] || 15153 || 2002 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Медухава (заказнік)|Медухава]] || || [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскі]] || 1375,34 || 1996 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Налібоцкі (заказнік)|Налібоцкі]] || || [[Іўеўскі раён|Іўеўскі]], [[Навагрудскі раён|Навагрудскі]],<br/>{{Падказка|''[[Валожынскі раён|Валожынскі]], [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскі]]''|часткова ў Мінскай вобласці}} || {{Падказка|86892|у Гродзенскай вобласці – 27683.5}} || 2012 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]], [[Ключавая батанічная тэрыторыя|КБТ]] |- | style="background:#36c;"| || [[Міранка (заказнік)|Міранка]] || || [[Карэліцкі раён|Карэліцкі]] || 3548,74 || 1996 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Свіцязянскі (заказнік)|Свіцязянскі]] || || [[Карэліцкі раён|Карэліцкі]], [[Навагрудскі раён|Навагрудскі]] || 1193,79 || 1970 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Дакудаўскі (заказнік)|Дакудаўскі]] || || [[Лідскі раён|Лідскі]] || 630,34 || 1990 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Навагрудскі (заказнік)|Навагрудскі]] || || [[Навагрудскі раён|Навагрудскі]] || 1827,07 || 1994 || |- | style="background:#d33;"| || [[Белы Мох (заказнік)|Белы Мох]] || || [[Астравецкі раён|Астравецкі]] || 887,5 || 2015 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Сарачанскія азёры (заказнік)|Сарачанскія азёры]] || || [[Астравецкі раён|Астравецкі]] || 14738,97 || 2008 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Слонімскі біялагічны заказнік|Слонімскі]] || || [[Слонімскі раён|Слонімскі]] || 4812,73 || 1978 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Дубатоўскае (заказнік)|Дубатоўскае]] || || [[Смаргонскі раён|Смаргонскі]] || 839,5 || 1978 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Заказнік Котра|Котра]] || || [[Шчучынскі раён|Шчучынскі]] || 10463,5 || 2003 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]] |} === Мінская вобласць === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! style="width:2%;" class="unsortable" | Тып !! class="unsortable" | Назва !! style="width:15%;" class="unsortable" | Выява !! class="unsortable" | Раён !! Плошча, га !! Год стварэння !! style="width:10%;" class="unsortable" | Міжнародны статус |- | style="background:#fc3;"| || [[Чарневіцкі (заказнік)|Чарневіцкі]] || || [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскі]], [[Барысаўскі раён|Барысаўскі]],<br/>[[Крупскі раён|Крупскі]] || 10180 || 2005 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Чарнеўскі (заказнік)|Чарнеўскі]] || || [[Барысаўскі раён|Барысаўскі]] || 1026,53 || 1979 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Барысаўскі (заказнік)|Барысаўскі]] || || [[Барысаўскі раён|Барысаўскі]], [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] || 2731,4 || 2015 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Налібоцкі (заказнік)|Налібоцкі]] || || [[Валожынскі раён|Валожынскі]], [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскі]],<br/>{{Падказка|''[[Іўеўскі раён|Іўеўскі]], [[Навагрудскі раён|Навагрудскі]]|часткова ў Гродзенскай вобласці}} || {{Падказка|86892|у Мінскай вобласці – 59208.5}} || 2012 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]], [[Ключавая батанічная тэрыторыя|КБТ]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Дзянісавіцкі біялагічны заказнік|Дзянісавіцкі]] || || [[Крупскі раён|Крупскі]] || 3059,59 || 1979 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Заказнік Сялява|Сялява]] || || [[Крупскі раён|Крупскі]] || 19364,83 || 1993 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Белая Русь (заказнік)|Белая Русь]] || [[Выява:Belaja Rus' landscape reserve.jpg|250px]] || [[Лагойскі раён|Лагойскі]] || 4460 || 2015 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Купалаўскі (заказнік)|Купалаўскі]] || || [[Лагойскі раён|Лагойскі]], [[Мінскі раён|Мінскі]] || 3834 || 2000 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Глебкаўка (заказнік)|Глебкаўка]] || [[Выява:Hliebkaŭka, signpost.jpg|250px]] || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 964 || 2001 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Лебядзіны (заказнік)|Лебядзіны]] || [[Выява:Liebiadziny reserve (Belarus) 31.jpg|250px]] || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 43,49 || 2015 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Падсады (заказнік)|Падсады]] || [[Выява:Заказнік Падсады.jpg|250px]] || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 1079 || 1999 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Прылуцкі (заказнік)|Прылуцкі]] || [[Выява:Prylucki biological reserve (Belarus) 4.jpg|250px]] || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 523,06 || 1977 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Сціклева (заказнік)|Сціклева]] || [[Выява:Sciklieva reserve (Belarus, June 2020) 12.jpg|250px]] || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 428 || 2001 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Юхнаўскі заказнік|Юхнаўскі]] || || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 221 || 2001 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Прылепскі (заказнік)|Прылепскі]] || || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 3242 || 2000 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Траскоўшчына (заказнік)|Траскоўшчына]] || || [[Мінскі раён|Мінскі]] || 745,39 || 2001 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Копыш (заказнік)|Копыш]] || || [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] || 1222,34 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Мацеевіцкі (заказнік)|Мацеевіцкі]] || || [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] || 1802,19 || 1979 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Амговіцкі (заказнік)|Амговіцкі]] || || [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]], [[Старадарожскі раён|Старадарожскі]] || 2556,8 || 2009 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Амяльнянскі (заказнік)|Амяльнянскі]] || || [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] || 2011,57 || 1979 || |- | style="background:#d33;"| || [[Вароніцкі востраў (заказнік)|Вароніцкі востраў]] || || [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] || 828,44 || 2015 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Валмянскі біялагічны заказнік|Валмянскі]] || [[Выява:Volma 4.jpg|250px]] || [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] || 614,5 || 2001 || |- | style="background:#14866d;"| || [[Пекалінскі (заказнік)|Пекалінскі]] || || [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] || 2128,9 || 2000 || |- | style="background:#36c;"| || [[Гайна-Бродня]] || || [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкі]] || 1196,22 || 2015 || [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]] |- | style="background:#14866d;"| || [[Фаліцкі Мох (заказнік)|Фаліцкі Мох]] || || [[Старадарожскі раён|Старадарожскі]] || 1947,21 || 2007 || |} === Магілёўская вобласць === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! style="width:2%;" class="unsortable" | Тып !! class="unsortable" | Назва !! style="width:15%;" class="unsortable" | Выява !! class="unsortable" | Раён !! Плошча, га !! Год стварэння !! style="width:10%;" class="unsortable" | Міжнародны статус |- | style="background:#36c;"| || [[Заазер’е (заказнік)|Заазер'е]] || || [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] || 4172,1 || 1968 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]] |- | style="background:#36c;"| || [[Астравы Дулебы (заказнік)|Астравы Дулебы]] || || [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]], [[Клічаўскі раён|Клічаўскі]] || 26600 || 1998 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]] |- | style="background:#fc3;"| || [[Старыца (заказнік)|Старыца]] || || [[Быхаўскі раён|Быхаўскі]] || 2033 || 1997 || |- | style="background:#fc3;"| || [[Свіслацка-Бярэзінскі (заказнік)|Свіслацка-Бярэзінскі]] || || [[Кіраўскі раён|Кіраўскі]], [[Клічаўскі раён|Клічаўскі]],<br/>[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі]] || 17479 || 2015 || [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскія ўгоддзі]], [[Тэрыторыя, важная для птушак|ТВП]], [[Ключавая батанічная тэрыторыя|КБТ]] |} == Скасаваныя рэспубліканскія заказнікі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" border="1" frame="box" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" width="100%" |- ! class="unsortable" | Назва !! Год стварэння !! Год скасавання !! Прычыны |- | [[Рудакова (заказнік)|Рудакова]] || 1991<ref>{{cite web |url= http://www.pravoby.info/bel/82/912.htm |title= Пастанова Савета Міністраў БССР ад 9 студзеня 1991 г. № 13 «Аб утварэнні дзяржаўных заказнікаў „Некасецкі“, „Пасынкі“ и „Рудакова“» |website= Беларускі Прававы Партал |lang= ru |accessdate= 2019-09-10 |archive-date= 26 верасня 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180926205712/http://www.pravoby.info/bel/82/912.htm |url-status= dead }}</ref> || 2001<ref>{{cite web |url= http://bii.by/tx.dll?d=294 |title= Аб унясенні зменаў ў пастанову Кабінета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25 верасня 1996 года № 631 і спыненні функцыянавання некаторых рэспубліканскіх заказнікаў |lang= ru |accessdate= 2019-09-10 }}{{Недаступная спасылка}}</ref> || Уключаны ў склад [[Нацыянальны парк Нарачанскі|Нацыянальнага парку «Нарачанскі»]] |- | [[Антонава (заказнік)|Антонава]] || 1983 || 2007 || Створаны з мэтай захавання ўнікальнай калоніі бабровых паселішчаў. Скасаваны пасля знікнення пагроз для папуляцыі баброў. |- | [[Сапоцкінскі біялагічны заказнік|Сапоцкінскі]] || 1978 || 2007 || Уключаны ў склад [[Гродзенская пушча|заказніка «Гродзенская пушча»]]. |- | [[Кайкаўскі біялагічны заказнік|Кайкаўскі]] || 1986 || 2007<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic17/text249.htm Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 27.12.2007 N 1833 "О республиканских заказниках"]</ref> || |} == Глядзіце таксама == * [[Спіс запаведнікаў Беларусі]] * [[Спіс нацыянальных паркаў Беларусі]] {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} {{перакласці|be-tarask|Заказьнікі Беларусі}} {{Заказнікі Беларусі}} {{Геаграфія Беларусі}} [[Катэгорыя:Заказнікі Беларусі|*]] [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь|З]] 36vsz1ckdm4ptwsiseg4zc3adu8ud50 10 87349 5140661 5018854 2026-05-12T12:35:20Z JerzyKundrat 174 5140661 wikitext text/x-wiki {{Картка |стыль_цела = {{{стыль_цела|}}} |назва = Этнічная група |аўтазагалоўкі = так |from = {{{from|}}} |уверсе = {{картка/назва|{{{назва|}}}|from={{{from|}}}}} |выява = {{wikidata|p18[1]|{{{выява|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}}} |метка1 = Саманазва |тэкст1 = {{{саманазва|}}} |клас1 = nickname |вікіданыя1 = p1705 |загаловак2 = {{#ifexpr: {{str find|{{wikidata|p17|{{{рассяленне|}}}|from={{{from|}}}}}| <!-- -->*}} != -1 | Колькасць і рассяленне | <!-- пуста --> }} |метка3 = {{#ifexpr: {{str find|{{wikidata|p17|{{{рассяленне|}}}|from={{{from|}}}}}| <!-- -->*}} != -1 | <!-- пуста --> | Колькасць }} |тэкст3 = {{#ifexpr: {{str find|{{wikidata|p17|{{{рассяленне|}}}|from={{{from|}}}}}| <!-- -->*}} != -1 | {{if-wikidata|p1082|{{{колькасць|}}}|'''Разам:''' {{wikidata|p1082|{{{колькасць|}}}}}}} | {{wikidata|p1082|{{{колькасць|}}}}} }} |метка4 = {{#ifexpr: {{str find|{{wikidata|p17|{{{рассяленне|}}}|from={{{from|}}}}}| <!-- -->*}} != -1 | <!-- пуста --> | Рассяленне }} |тэкст4 = {{{рассяленне|}}} |вікіданыя4 = p17 |клас4 = noplainlist |загаловак5 = {{#ifexpr: {{str find|{{wikidata|p17|{{{рассяленне|}}}|from={{{from|}}}}}| <!-- -->*}} != -1 | Апісанне | <!-- пуста --> }} |метка6 = Вымер |тэкст6 = {{{вымер|}}} |вікіданыя6 = p576 |метка7 = Археалагічная культура |тэкст7 = {{{архкультура|}}} |метка8 = Этнічныя мовы |тэкст8 = {{{мова|}}} |вікіданыя8 = p103 |метка9 = Іншыя папулярныя мовы зносін |тэкст9 = {{{мовы зносін|}}} |метка10 = Рэлігія |тэкст10 = {{{рэлігія|}}} |вікіданыя10 = p140 |метка11 = Уваходзіць&nbsp;у |тэкст11 = {{{уваходзіць|}}} |вікіданыя11 = p361 |метка12 = Роднасныя народы |тэкст12 = {{{роднасныя|}}} |метка13 = Этнічныя групы |тэкст13 = {{{уключае|}}} |вікіданыя13 = p527 |метка14 = Паходжанне |тэкст14 = {{{паходжанне|}}} }}{{Катэгорыя толькі ў артыкулах|Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта}}<noinclude>{{doc}}</noinclude> 2ed49pnc1at5ol187zpkvidny932ozw 0 89422 5141019 4989316 2026-05-13T07:12:06Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5141019 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Аліўе}} {{Кінематаграфіст | Імя = Лорэнс Аліўе | Арыгінал імя = Laurence Olivier | Фота = Laurence Olivier Allan Warren.jpg | Подпіс = <small>Фота 1972 года. Фатограф Allan Warren</small> | Шырыня = 250px | Імя пры нараджэнні = Лорэнс Кер Аліўе | imdb_id = 0000059 }} '''Лорэнс Кер Аліўе'''<ref name=pr>Варыянт напісання імя і прозвішча '''Лорэнс Кер Аліўе''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.1., Мн., 1997, С.261.</ref>, таксама '''Лоўрэнс Кер Аліўе, барон Аліўе''' ({{lang-en|Laurence Kerr Olivier, Baron Olivier}} {{IPA|[ˈlɒrəns ˈkɜːr əˈlɪvieɪ]}}, {{ДН|22|5|1907}} — {{ДС|11|7|1989}}) — брытанскі {{акцёр|Вялікабрытаніі|тэлебачання Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}} [[тэатр]]а і кіно, {{кінарэжысёр|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя}}, {{рэжысёр тэатра|Вялікабрытаніі}}, {{прадзюсар|Вялікабрытаніі}}. Адзін з найбуйнейшых акцёраў XX стагоддзя, якія гралі [[шэкспір]]аўскі рэпертуар. Выступаў таксама ў спектаклях па антычнай драматургіі, у пастаноўках сучасных амерыканскіх і брытанскіх п’ес. == Фільмаграфія == * 1939 — [[Навальнічны перавал (фільм)|Навальнічны перавал]] * 1940 — [[Рэбека (фільм)|Рэбека]] * 1940 — [[Пыха і перадузятасць (фільм, 1940)|Пыха і перадузятасць]] * 1948 — [[Гамлет (фільм, 1948)|Гамлет]] / Hamlet * 1955 — [[Рычард III (фільм, 1955)|Рычард III]] * 1960 — [[Спартак (фільм, 1960)|Спартак]] * 1968 — [[Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|Рамэа і Джульета]] — ''Джульета'' * 1979 — [[Дракула (фільм, 1979)|Дракула]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline}} * {{Imdb імя|0000059|Лоўрэнс Аліўе}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана — Кінастужка}} {{Прэмія «Эмі» за найлепшую мужчынскую ролю ў міні-серыяле ці тэлефільме}} {{Прэмія Сесіля Б. Дэміля}} {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Аліўе}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля]] 4lj4hnmy0ih5tk7bznja0gd4f2c0peg 0 89615 5140765 4404130 2026-05-12T14:18:32Z Ægishjálmur 167840 /* */ 5140765 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Люстра (значэнні)}} [[Выява:Mirror.jpg|міні||Ваза і люстра]] '''Люстра''', '''люстэ́рка''' (ад {{lang-pl|lustro}}<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С.733</ref>) — цела з адбівальнай паверхняй, няроўнасці якой не перавышаюць долей даўжыні хвалі (электрамагнітнай ці гукавой). Выкарыстоўваецца ў побыце, астранамічных і фізічных прыладах, ультрагукавой апаратуры, медыцыне і інш. Найбольш вядомы прыклад — плоскае люстэрка. == Гісторыя == [[Выява:Romano-Celtic mirror (Desborough).jpg|thumb|left|110px|Рамана-кельцкае бронзавае люстэрка]] Археолагі выявілі першыя, невялікія люстэркі з серабра, медзі або бронзы, якія адносяцца да [[бронзавы век|бронзавага веку]] (напрыклад, узору сучасных індыйскіх люстраў ручнога вырабу [[:en:Aranmula kannadi]]). Пазней навучыліся рабіць люстэркі са шкла, наносячы на тыльны бок шкляной пласцінкі тонкі пласт серабра, золата ці волава. Найбольшую вядомасць атрымалі знакамітыя венецыянскія люстэркі, якія каштавалі гэтак дорага, што для іх куплі французскія арыстакраты часам былі вымушаны прадаваць цэлыя маёнткі. Таксама для вытворчасці люстраў раней ужываўся [[абсідыян]]. Сучасную гісторыю люстэркаў адлічваюць з 1240 года, калі ў Еўропе навучыліся выдзімаць посуд са шкла. Уласна вынаходства шклянога люстра адносяць да 1279 года, калі італьянскі манах-францысканец Джон Пекам апісаў спосаб пакрываць шкло тонкім пластом волава. Вытворчасць люстра выглядала так. У пасудзіну праз трубку майстар уліваў расплаўленае волава, якое расцякалася роўным пластом па паверхні шкла, а калі шар астываў, яго разбівалі на кавалкі. Першая люстра было недасканалым — увагнутыя аскепкі злёгку скажалі адлюстраванне, але яно было яркім і чыстым. У XIII ст. у Галандыі асвоілі саматужную тэхналогію вытворчасці люстраў, затым яе асвоілі ва Фландрыя і ў нямецкім горадзе Нюрнбергу, дзе ў 1373 годзе ўзнік першы люстраны цэх. У 1407 годзе венецыянскія браты Данзало дэль Гала выкупілі ў фламандцаў [[патэнт]] і Венецыя паўтара стагоддзі трымала манаполію на вытворчасць люстраў, якія называліся венецыянскімі, хаця па сутнасці былі фламандскімі. І хоць Венецыя была не адзіным месцам вытворчасці люстраў у той час, але менавіта венецыянскія люстэркі вылучаліся найвышэйшай якасцю. Венецыянскія майстры дадавалі адлюстравальны сплаў золата і бронзу, таму ўсе прадметы ў люстры выглядалі нават прыгажэй за рэчаіснасць. Кошт аднаго венецыянскага люстра быў роўны кошту невялікага марскога судна, і для іх куплі французскія арыстакраты часам былі вымушаныя прадаваць маёнткі. Напрыклад, лічбы, якія дайшлі да нашых дзён, не дужа вялікае люстра памерам 100х65 см каштавала больш за 8000 [[ліўр]]аў, а карціна Рафаэля таго ж памеру — каля 3000 ліўраў.<ref>Сабин Мельшиор-Бонне. История зеркала. — М.: Новое литературное обозрение, 2006. — (Культура повседневности). — ISBN 5-86793-384-9</ref> == Уласцівасці == Уласцівасці люстэрка вызначаюцца каэфіцыентам адбіцця матэрыялу, з якога яно зроблена, і формай яго паверхні. Каэфіцыент адбіцця ўплывае на энергію адбітай хвалі, для яго павелічэння на паверхню люстэрка наносяць тонкі слой металу або мнагаслойнае дыэлектрычнае пакрыццё. Форма люстэрка вызначае від адбітай хвалі (плоскай, цыліндрычнай, сферычнай). Плоскае люстэрка змяняе толькі напрамак распаўсюджвання хвалі і захоўвае яе від (напр., плоская хваля застаецца плоскай, сферычная — сферычнай). Увагнутыя і выпуклыя люстэркі з паверхняй рознай формы змяняюць напрамак распаўсюджвання і від адбітай хвалі, напр., плоская хваля пры адбіцці ад знешняй паверхні конуса пераўтвараецца ў цыліндрычную, цыліндрычная пры адбіцці ад унутранай паверхні конуса — у плоскую. Аптычныя люстэркі пазбаўлены храматычнай [[аберацыя аптычнай сістэмы|аберацыі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|9|Люстэрка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геаметрычная оптыка]] jyj27rfotv1cd37o1pep8xsslzde3g6 0 91800 5140992 4996119 2026-05-13T06:18:45Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5140992 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Бернарда Берталучы | Арыгінал імя = Bernardo Bertolucci | Фота = Bernardo Bertolucci.jpg | Шырыня = | Подпіс = Бернарда Берталучы | Імя пры нараджэнні = Bernardo Bertolucci | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Прафесія = {{кінарэжысёр|Італіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{драматург|Італіі|XX стагоддзя}}, {{паэт|Італіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} | Гады актыўнасці = | imdb_id = | Сайт = }} '''Берна́рда Берталу́чы''' ({{lang-it|Bernardo Bertolucci}}; нар. {{ДН|16|3|1940}}, {{МН|Парма}}, [[Італія]] — {{ДС|26|11|2018}}) — італьянскі [[кінарэжысёр]], сцэнарыст, вядомы і як [[паэт]]. == Біяграфічныя звесткі. Творчасць == Сын паэта Атыла Берталучы. Вывучаў італьянскую філалогію ў [[Рымскі ўніверсітэт|Рымскім універсітэце]], здымаў аматарскія фільмы. 3 1961 працаваў у [[П’ер Паала Пазаліні|П. Пазаліні]], уплыў якога адчувальны ў фільмах Б. Берталучы «Перад рэвалюцыяй», «Партнёр» (паводле аловесці [[Фёдар Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]] «Двайнік»), дзе прагучала тэма маладзёжнага бунту, якая з горыччу і пачуццём страчаных ілюзій адгукнулася ў стужках «Стратэгія павука» (1970), «[[Апошняе танга ў Парыжы]]» (1972). Разнастайнасць праблематыкі і формы сведчыць пра пастаянныя творчыя пошукі рэжысёра. У фільмах «[[Канфарміст (фільм)|Канфарміст]]» (1970) і «Месяц» (1979) — ідэя ўлады цёмных, скрытых псіхалагічных комплексаў над асобай; «Дваццатае стагоддзе» (1976) і «[[Апошні імператар]]» (1987, прэмія «Оскар») — матыў супраціўлення чалавека ролі марыянеткі, якую яму навяэваюць. Пасля трыўмфальнага поспеху фільмаў «Канфарміст» (1970) і «Апошняе танга ў Парыжы» (1972) працаваў па-за межамі Італіі, у тым ліку на будыйскім Усходзе, называў сябе «скептычным [[будызм|будыстам]]-аматарам».<ref>Bernardo Bertolucci in [[Neue Zürcher Zeitung]], 18. Februar 1994, S. 65</ref> Свой апошні фільм Бернарда Берталучы выпусціў у 2012 годзе, карціна называлася «Ты і я». Памёр у Рыме пасля доўгай хваробы. Газета ''La Repubblica'' назвала смерць Бернарда Берталучы сыходам «апошняга вялікага маэстра XX стагоддзя»<ref>[https://www.repubblica.it/spettacoli/cinema/2018/11/26/news/e_morto_bernardo_bertolucci-212656049/?refresh_ce repubblica.it] {{ref-it}}</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=221254 nashaniva.by]</ref>. == Фільмаграфія == * [[1962]]  — Кашчавая кума / ''La commare secca'' * [[1964]]  — Перад рэвалюцыяй / ''Prima della rivoluzione'' * [[1966]]  — <small>''Il canale''</small> * [[1967]]  — <small>''La via del petrolio'' (тэлевізійны)</small> * [[1968]]  — ''Partner'' * [[1969]]  — <small>''Amore e rabbia'' (segment ''Agonia'')</small> * [[1970]]  — ''La strategia del ragno'' * [[1970]]  — [[Канфарміст (фільм)|Канфарміст]] / ''Il conformista'' * [[1971]]  — <small>''La salute è malata'' (дакументальны)</small> * [[1972]]  — [[Апошняе танга ў Парыжы]] / ''Ultimo tango a Parigi'' * [[1976]]  — Дваццатае стагоддзе ''Novecento'' * [[1979]]  — ''La Luna'' * [[1981]]  — ''La tragedia di un uomo ridicolo'' * [[1987]]  — [[Апошні імператар]] / ''The Last Emperor'' * [[1987]]  — 12 рэжысёраў пра 12 гарадоў (эпізод «Балоння»)<small>''12 registi per 12 città'' (segment ''Bologna'') (дакументальны)</small> * [[1990]]  — Пад покрывам нябёсаў /''The Sheltering Sky'' * [[1993]]  — [[Маленькі Буда]] / ''Little Buddha'' * [[1996]]  — ''Stealing Beauty'' * [[1998]]  — ''Besieged'' * [[2002]]  — На дзесяць хвілін старэй: Віяланчэль (эпізод «Гісторыя вод») / <small>''Ten Minutes Older: The Cello'' (segment ''Histoire d’eaux'')</small> * [[2003]]  — [[Летуценнікі (фільм, 2003)|Летуценнікі]] / ''The Dreamers'' * [[2012 год у гісторыі кіно|2012]] — [[Я і ты (фільм, 2012)|Я і ты]] / ''Io e te'' == Прэміі і ўзнагароды == У 1987 годзе атрымаў прэмію «[[Оскар]]». Акрамя таго, Бернарда Берталучы таксама ўладальнік «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]» (1988), [[BAFTA]] (1989) і іншых прэмій, а ў 2013 годзе італьянец атрымаў зорку на галівудскай Алеі славы<ref>[https://novychas.by/kultura/pamjor-rezysjor-bernarda-bertaluczy novychas.by]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|3}} == Спасылкі == * {{imdb name|id=0000934|name=Бернарда Берталучы}} * [https://bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/5542882 Большая российская энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190323102651/https://bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/5542882 |date=23 сакавіка 2019 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу}} {{Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні}} {{DEFAULTSORT:Берталучы Бернарда}} [[Катэгорыя:Члены Італьянскай камуністычнай партыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] cb2elemxoescslccjs97fgd5l8vxeem 5141004 5140992 2026-05-13T06:37:24Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5141004 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Бернарда Берталучы | Арыгінал імя = Bernardo Bertolucci | Фота = Bernardo Bertolucci.jpg | Шырыня = | Подпіс = Бернарда Берталучы | Імя пры нараджэнні = Bernardo Bertolucci | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Прафесія = {{кінарэжысёр|Італіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{драматург|Італіі|XX стагоддзя}}, {{паэт|Італіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} | Гады актыўнасці = | imdb_id = | Сайт = }} '''Берна́рда Берталу́чы''' ({{lang-it|Bernardo Bertolucci}}; нар. {{ДН|16|3|1940}}, {{МН|Парма}}, [[Італія]] — {{ДС|26|11|2018}}) — італьянскі [[кінарэжысёр]], сцэнарыст, вядомы і як [[паэт]]. == Біяграфічныя звесткі. Творчасць == Сын паэта Атыла Берталучы. Вывучаў італьянскую філалогію ў [[Рымскі ўніверсітэт|Рымскім універсітэце]], здымаў аматарскія фільмы. 3 1961 працаваў у [[П’ер Паала Пазаліні|П. Пазаліні]], уплыў якога адчувальны ў фільмах Б. Берталучы «Перад рэвалюцыяй», «Партнёр» (паводле аловесці [[Фёдар Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]] «Двайнік»), дзе прагучала тэма маладзёжнага бунту, якая з горыччу і пачуццём страчаных ілюзій адгукнулася ў стужках «Стратэгія павука» (1970), «[[Апошняе танга ў Парыжы]]» (1972). Разнастайнасць праблематыкі і формы сведчыць пра пастаянныя творчыя пошукі рэжысёра. У фільмах «[[Канфарміст (фільм)|Канфарміст]]» (1970) і «Месяц» (1979) — ідэя ўлады цёмных, скрытых псіхалагічных комплексаў над асобай; «Дваццатае стагоддзе» (1976) і «[[Апошні імператар]]» (1987, прэмія «Оскар») — матыў супраціўлення чалавека ролі марыянеткі, якую яму навяэваюць. Пасля трыўмфальнага поспеху фільмаў «Канфарміст» (1970) і «Апошняе танга ў Парыжы» (1972) працаваў па-за межамі Італіі, у тым ліку на будыйскім Усходзе, называў сябе «скептычным [[будызм|будыстам]]-аматарам».<ref>Bernardo Bertolucci in [[Neue Zürcher Zeitung]], 18. Februar 1994, S. 65</ref> Свой апошні фільм Бернарда Берталучы выпусціў у 2012 годзе, карціна называлася «Ты і я». Памёр у Рыме пасля доўгай хваробы. Газета ''La Repubblica'' назвала смерць Бернарда Берталучы сыходам «апошняга вялікага маэстра XX стагоддзя»<ref>[https://www.repubblica.it/spettacoli/cinema/2018/11/26/news/e_morto_bernardo_bertolucci-212656049/?refresh_ce repubblica.it] {{ref-it}}</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=221254 nashaniva.by]</ref>. == Фільмаграфія == * [[1962]] — Кашчавая кума / ''La commare secca'' * [[1964]] — Перад рэвалюцыяй / ''Prima della rivoluzione'' * [[1966]] — <small>''Il canale''</small> * [[1967]] — <small>''La via del petrolio'' (тэлевізійны)</small> * [[1968]] — ''Partner'' * [[1969]] — <small>''Amore e rabbia'' (segment ''Agonia'')</small> * [[1970]] — ''La strategia del ragno'' * [[1970]] — [[Канфарміст (фільм)|Канфарміст]] / ''Il conformista'' * [[1970]] — [[Стратэгія павука]] * [[1971]] — <small>''La salute è malata'' (дакументальны)</small> * [[1972]]  — [[Апошняе танга ў Парыжы]] / ''Ultimo tango a Parigi'' * [[1976]]  — Дваццатае стагоддзе ''Novecento'' * [[1979]]  — ''La Luna'' * [[1981]]  — ''La tragedia di un uomo ridicolo'' * [[1987]]  — [[Апошні імператар]] / ''The Last Emperor'' * [[1987]]  — 12 рэжысёраў пра 12 гарадоў (эпізод «Балоння»)<small>''12 registi per 12 città'' (segment ''Bologna'') (дакументальны)</small> * [[1990]]  — Пад покрывам нябёсаў /''The Sheltering Sky'' * [[1993]]  — [[Маленькі Буда]] / ''Little Buddha'' * [[1996]]  — ''Stealing Beauty'' * [[1998]]  — ''Besieged'' * [[2002]]  — На дзесяць хвілін старэй: Віяланчэль (эпізод «Гісторыя вод») / <small>''Ten Minutes Older: The Cello'' (segment ''Histoire d’eaux'')</small> * [[2003]]  — [[Летуценнікі (фільм, 2003)|Летуценнікі]] / ''The Dreamers'' * [[2012 год у гісторыі кіно|2012]] — [[Я і ты (фільм, 2012)|Я і ты]] / ''Io e te'' == Прэміі і ўзнагароды == У 1987 годзе атрымаў прэмію «[[Оскар]]». Акрамя таго, Бернарда Берталучы таксама ўладальнік «[[Залаты глобус|Залатога глобуса]]» (1988), [[BAFTA]] (1989) і іншых прэмій, а ў 2013 годзе італьянец атрымаў зорку на галівудскай Алеі славы<ref>[https://novychas.by/kultura/pamjor-rezysjor-bernarda-bertaluczy novychas.by]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|3}} == Спасылкі == * {{imdb name|id=0000934|name=Бернарда Берталучы}} * [https://bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/5542882 Большая российская энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190323102651/https://bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/5542882 |date=23 сакавіка 2019 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу}} {{Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні}} {{DEFAULTSORT:Берталучы Бернарда}} [[Катэгорыя:Члены Італьянскай камуністычнай партыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] j57mc405zueg2cudyy4jzy5sd9myrnh 4 95480 5140682 5132910 2026-05-12T13:07:59Z DBatura 73587 /* Кандыдаты */ 5140682 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] bm66swkhj2aqhyhnhheial1pmp27h4y 5140683 5140682 2026-05-12T13:11:17Z JerzyKundrat 174 /* Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане */ 5140683 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === Вычытвайце, там страшны аўтапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:11, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] lg7v8zoabhzhh7c7k7c1azekdbz17cv 5140730 5140683 2026-05-12T13:48:22Z DBatura 73587 /* Заўвагі */ 5140730 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === Вычытвайце, там страшны аўтапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:11, 12 мая 2026 (+03) * Заняўся выпраўленнем. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:48, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] 5h1sk45zbmifcpjwtgs0c1c11cre0qm 5140731 5140730 2026-05-12T13:49:02Z DBatura 73587 /* Заўвагі */ 5140731 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === Вычытвайце, там страшны аўтапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:11, 12 мая 2026 (+03) * Заняўся выпраўленнем. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:48, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] fgwwq9op0hbk3j7mmytfd1i2ry1jomz 5140807 5140731 2026-05-12T16:00:18Z Emilia Noah 155537 /* Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане */ 5140807 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === Вычытвайце, там страшны аўтапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:11, 12 мая 2026 (+03) * Заняўся выпраўленнем. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:48, 12 мая 2026 (+03) **Калі ласка, стварыце элемент Вікідадзеных або прывяжыце артыкул да ўжо існуючага; **Прастаўце шаблон {{Tl|Гэта КДА}} ў навігацыйную табліцу паводле [[Вікіпедыя:Добрыя артыкулы/Інструкцыя|рэкамендацый]]; **Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але гэта так… ўжо поздна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 19:00, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] kufi5zrb4g257h0dr8fex39wzvz7z51 5140868 5140807 2026-05-12T18:54:25Z DBatura 73587 /* Заўвагі */ 5140868 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === === Заўвагі === Вычытвайце, там страшны аўтапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:11, 12 мая 2026 (+03) * Заняўся выпраўленнем. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:48, 12 мая 2026 (+03) **Калі ласка, стварыце элемент Вікідадзеных або прывяжыце артыкул да ўжо існуючага; **Прастаўце шаблон {{Tl|Гэта КДА}} ў навігацыйную табліцу паводле [[Вікіпедыя:Добрыя артыкулы/Інструкцыя|рэкамендацый]]; **Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але гэта так… ўжо поздна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 19:00, 12 мая 2026 (+03) **** Зроблена. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 21:54, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] s0yt11exegn9ie26jnx7tk1fno1p6zv 0 95946 5140933 5090615 2026-05-12T22:00:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140933 wikitext text/x-wiki {{main|Фондавая біржа}} [[Файл:Europe location.png|right|200px]] Гэта спіс '''еўрапейскіх фондавых біржаў'''. У Еўропе размяшчаюцца дзве галоўныя пан’еўрапейскія біржы: * [[Euronext]]. [[Штаб-кватэра]] біржы размяшчаецца ў [[Парыж]]ы. Была створана ў выніку зліцця [[Брусельская фондавая біржа|Брусельскай]], [[Парыжская фондавая біржа|Парыжскай]], [[Амстэрдамская фондавая біржа|Амстэрдамскай]], [[Партугальская фондавая біржа|Партугальскай]] біржаў і біржай [[Лонданская міжнародная біржа фінансавых ф'ючэрсаў|LIFFE]]. З’яўляецца другім па велічыні фондавым рынкам у Еўропе (а разам з [[NYSE Group]] утворае першую глабальную біржу). * [[NASDAQ OMX Group|NASDAQ OMX]]. Складаецца са Скандынаўскай і Балтыйскай біржаў, а таксама біржы ў Арменіі. * Найменні біржаў, падсвечаныя <span style="background-color:#ADFF2F">зялёным колерам</span>, уваходзяць у склад [[NASDAQ OMX Group]]. * Найменні біржаў, падсвечаныя <span style="background-color:#FF7F50">каралавым колерам</span>, уваходзяць у [[Міжнародная асацыяцыя біржаў краін СНД|МАБ СНД]]. {| class = "sortable wikitable" width = 100% |- ! Назва фондавай біржы ! Краіна ! Горад ! Год заснавання ! Лістынг ! Вэб-сайт |- | [[Венская фондавая біржа]] | [[Аўстрыя]] | [[Вена]] | 1771 | 150 | [http://www.wienerborse.at/ www.wienerborse.at] |- | [[Бакінская фондавая біржа]] | [[Азербайджан]] | [[Баку]] | 2000 | | [http://www.bfb.az/index.php?lang=ru www.bfb.az] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180929042053/http://www.bfb.az/index.php?lang=ru |date=29 верасня 2018 }} |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Беларуская валютна-фондавая біржа]] | [[Беларусь]] | [[Мінск]] | | | [http://www.bcse.by/ www.bcse.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071031121130/http://www.bcse.by/ |date=31 кастрычніка 2007 }} |- | [[Euronext Brussels]] | [[Бельгія]] | [[Брусель]] | | | [http://www.euronext.com www.euronext.com] |- | [[Балгарская фондавая біржа - Сафія]] | [[Балгарыя]] | [[Сафія]] | 1997 | | [http://www.bse-sofia.bg/ www.bse-sofia.bg] |- | [[Баня-Лукская фондавая біржа]] | [[Боснія і Герцагавіна]] | [[Баня-Лука]] | 2001 | | [http://81.93.74.18/berzanova/ www.blberza.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080204150548/http://81.93.74.18/berzanova/ |date=4 лютага 2008 }} |- | [[Сараеўская фондавая біржа]] | [[Боснія і Герцагавіна]] | [[Сараева]] | 2001 | | [http://217.199.131.154/desktopdefault.aspx?tabid=1 www.sase.ba] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070110212654/http://217.199.131.154/desktopdefault.aspx?tabid=1 |date=10 студзеня 2007 }} |- | [[Будапешцкая фондавая біржа]] | [[Венгрыя]] | [[Будапешт]] | | | [http://www.bse.hu/ www.bse.hu] |- | [[Лонданская фондавая біржа]] | [[Вялікабрытанія]] | [[Лондан]] | 1801 | 2800 | [http://www.londonstockexchange.com/ www.londonstockexchange.com] |- | [[Берлінская фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Берлін]] | 1685 | | [http://www.berlinerboerse.de/ www.berlinerboerse.de] |- | [[Брэменская фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Брэмен]] | | | |- | [[Гамбургская фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Гамбург]] | | | [http://www.hamburger-boerse.de/ www.hamburger-boerse.de] |- | [[Гамбург-Гановерская фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Гановер]] | | | [http://www.boersenag.de www.boersenag.de] |- | [[Дзюсельдорфская фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Дзюсельдорф]] | | | [http://www.boerse-duesseldorf.de/ www.boerse-duesseldorf.de] |- | [[Мюнхенская фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Мюнхен]] | 1830 | | [http://www.boerse-muenchen.de/ www.boerse-muenchen.de] |- | [[Франкфурцкая фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурт]] | | | [http://deutsche-boerse.com deutsche-boerse.com] |- | [[Штутгарцкая фондавая біржа]] | [[Германія]] | [[Штутгарт]] | | | [https://www.boerse-stuttgart.de/ www.boerse-stuttgart.de] |- | [[Гібралтарская фондавая біржа]] | [[Гібралтар]] | [[Гібралтар]] | 2006 | | |- | [[Афінская фондавая біржа]] | [[Грэцыя]] | [[Афіны]] | | | [http://www.ase.gr/default_en.asp www.ase.gr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070811211024/http://www.tsec.ase.gr/default_en.asp |date=11 жніўня 2007 }} |- | [[Thessaloniki Stock Exchange Center]] | [[Грэцыя]] | [[Салонікі]] | 1995 | | [http://www.tsec.ase.gr/default_en.asp www.tsec.ase.gr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070811211024/http://www.tsec.ase.gr/default_en.asp |date=11 жніўня 2007 }} |- | [[Грузінская фондавая біржа]] | [[Грузія]] | [[Тбілісі]] | 1999 | 261 | [http://www.gse.ge/ www.gse.ge] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070808102447/http://www.gse.ge/ |date=8 жніўня 2007 }} |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Капенгагенская фондавая біржа]] | [[Данія]] | [[Капенгаген]] | | | [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com] |- | [[Італьянская фондавая біржа]] | [[Італія]] | [[Мілан]] | 1997 | | [http://www.borsaitaliana.it/homepage/homepage.en.htm www.borsaitaliana.it] |- | [[Ірландская фондавая біржа]] | [[Ірландыя]] | [[Дублін]] | | | [http://www.ise.ie/index.asp www.ise.ie] |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Ісландская фондавая біржа]] | [[Ісландыя]] | [[Рэйк’явік]] | | | [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com] |- | [[Барселонская фондавая біржа]] | [[Іспанія]] | [[Барселона]] | | | [http://www.borsabcn.es/ www.borsabcn.es] |- | [[Фондавая біржа Більбаа]] | [[Іспанія]] | [[Більбаа]] | | | [http://www.bolsabilbao.es/ www.bolsabilbao.es] |- | [[Мадрыдская фондавая біржа]] | [[Іспанія]] | [[Мадрыд]] | 1831 | | [http://www.bolsamadrid.es/ing/portada.htm www.bolsamadrid.es] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090221042401/http://www.bolsamadrid.es/ing/portada.htm |date=21 лютага 2009 }} |- | [[Валенсійская фондавая біржа]] | [[Іспанія]] | [[Валенсія]] | | | [http://www.bolsavalencia.es/ www.bolsavalencia.es] |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Казахстанская фондавая біржа]] | [[Казахстан]] | [[Алма-Ата]] | 1993 | | [http://www.kase.kz www.kase.kz] |- | [[Кіпрская фондавая біржа]] | [[Рэспубліка Кіпр|Кіпр]] | [[Нікасія]] | 1996 | | [http://www.cse.com.cy/gr/default.asp www.cse.com.cy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070104012718/http://www.cse.com.cy/gr/default.asp |date=4 студзеня 2007 }} |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Рыжская фондавая біржа]] | [[Латвія]] | [[Рыга]] | | | [http://www.nasdaqomxbaltic.com/ www.nasdaqomxbaltic.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228062547/http://www.nasdaqomxbaltic.com/ |date=28 лютага 2009 }} |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Віленская фондавая біржа]] | [[Літва]] | [[Вільня]] | | | [http://www.nasdaqomxbaltic.com/ www.nasdaqomxbaltic.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228062547/http://www.nasdaqomxbaltic.com/ |date=28 лютага 2009 }} |- | [[Люксембургская фондавая біржа]] | [[Люксембург]] | [[Люксембург (горад)|Люксембург]] | 1927 | | [http://www.bourse.lu/Accueil.jsp www.bourse.lu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181215230754/https://www.bourse.lu/Accueil.jsp |date=15 снежня 2018 }} |- | [[Македонская фондавая біржа]] | [[Паўночная Македонія]] | [[Скоп’е]] | 1995 | | [http://www.mse.org.mk/ www.mse.org.mk] |- | [[Мальтыйская фондавая біржа]] | [[Мальта]] | [[Валета]] | | | [http://www.borzamalta.com.mt/ www.borzamalta.com.mt] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160423192701/http://www.borzamalta.com.mt/ |date=23 красавіка 2016 }} |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Фондавая біржа Малдовы]] | [[Малдова]] | [[Кішынёў]] | | | [http://www.moldse.md/ www.moldse.md] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160425003331/http://www.moldse.md/ |date=25 красавіка 2016 }} |- | [[Амстэрдамская фондавая біржа|Euronext Amsterdam]] | [[Нідэрланды]] | [[Амстэрдам]] | | | [http://www.euronext.com www.euronext.com] |- | [[Фондавая біржа Осла]] | [[Нарвегія]] | [[Осла]] | | | [http://www.oslobors.no/ob www.oslobors.no] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070108134851/http://www.oslobors.no/ob/ |date=8 студзеня 2007 }} |- | [[Channel Islands Stock Exchange]] | [[Нармандскія астравы]] | [[Гернсі]] | 1987 | 1000 | [http://www.cisx.com/ www.cisx.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070613163936/http://www.cisx.com/ |date=13 чэрвеня 2007 }} |- | [[Варшаўская фондавая біржа]] | [[Польшча]] | [[Варшава]] | 1991 | 275 | [http://www.gpw.pl/index.asp www.gpw.pl] |- | [[Euronext Lisbon]] | [[Партугалія]] | [[Лісабон]] | | | [http://www.euronext.com www.euronext.com] |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Маскоўская міжбанкавая валютная біржа]] | [[Расія]] | [[Масква]] | 1992 | | [http://www.micex.ru/ www.micex.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111214025621/http://www.micex.ru/ |date=14 снежня 2011 }} |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Сібірская міжбанкавая валютная біржа]] | [[Расія]] | [[Новасібірск]] | [[1992]] | | [http://www.sicex.ru www.sicex.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081014171744/http://www.sicex.ru/ |date=14 кастрычніка 2008 }} |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Фондавая біржа РТС]] | [[Расія]] | [[Масква]] | [[1995]] | | [http://www.rts.ru/ www.rts.ru] |- | [[Фондавая біржа Санкт-Пецярбург|ААТ «Санкт-Пецярбургская біржа»]] | [[Расія]] | [[Санкт-Пецярбург]] | [[1997]] | | [http://www.spbex.ru/ www.spbex.ru] |- | [[Маскоўская фондавая біржа]] | [[Расія]] | [[Масква]] | [[1998]] | | [http://www.mse.ru www.mse.ru] |- | [[Бухарэсцкая фондавая біржа]] | [[Румынія]] | [[Бухарэст]] | | | [http://www.bvb.ro/ www.bvb.ro] |- | [[RASDAQ|Rasdaq]] | [[Румынія]] | [[Бухарэст]] | 1996 | | [http://www.rasd.ro/ www.rasd.ro] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061205101056/http://www.rasd.ro/ |date=5 снежня 2006 }} |- | [[Фондавая біржа Сібіу]] | [[Румынія]] | [[Сібіу]] | 1997 | | [http://www.sibex.ro/?l=en www.sibex.ro] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131225193020/http://www.sibex.ro/?l=en |date=25 снежня 2013 }} |- | [[Бялградская фондавая біржа]] | [[Сербія]] | [[Бялград]] | | | [http://www.belex.rs/index-r.php www.belex.rs] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090203063923/http://www.belex.rs/index-r.php |date=3 лютага 2009 }} |- | [[Браціслаўская фондавая біржа]] | [[Славакія]] | [[Браціслава]] | 1991 | | [http://www.bsse.sk/index.aspx?LANG=EN www.bsse.sk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070202200752/http://www.bsse.sk/index.aspx?LANG=EN |date=2 лютага 2007 }} |- | [[Люблянская фондавая біржа]] | [[Славенія]] | [[Любляна]] | 1989 | | [http://www.ljse.si/ ??www.ljse.si] |- | [[Стамбульская фондавая біржа]] | [[Турцыя]] | [[Стамбул]] | 1985 | | [http://www.ise.org/ www.ise.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061129090738/http://www.ise.org/ |date=29 лістапада 2006 }} |- |style="background-color:#FF7F50;"|[[Фондавая біржа ПФТС]] | [[Украіна]] | [[Кіеў]] | 1995 | | [http://www.pfts.com www.pfts.com] |- | [[Украінская біржа]] | [[Украіна]] | [[Кіеў]] | 2008 | | [http://ux.ua/ ux.ua] |- | [[Украінская фондавая біржа]] | [[Украіна]] | [[Кіеў]] | 1991 | | [http://www.ukrse.kiev.ua/ www.ukrse.kiev.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070110153218/http://www.ukrse.kiev.ua/ |date=10 студзеня 2007 }} |- | [[Фарэрскі рынак каштоўных папер]] | [[Фарэрскія астравы]] | [[Торсхаўн]] | | | [http://vmf.fo/ vmf.fo] |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Фондавая біржа Хельсінкі]] | [[Фінляндыя]] | [[Хельсінкі]] | | | [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com] |- | [[Euronext Paris]] | [[Францыя]] | [[Парыж]] | | | [http://www.euronext.com www.euronext.com] |- | [[Заграбская фондавая біржа]] | [[Харватыя]] | [[Заграб]] | 1991 | | [http://www.zse.hr/ www.zse.hr] |- | [[Чарнагорская фондавая біржа]] | [[Чарнагорыя]] | [[Падгорыцы]] | 1993 | | [http://www.montenegroberza.com/code/navigate.asp?Id=59 www.montenegroberza.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151129075040/http://www.montenegroberza.com/code/navigate.asp?Id=59 |date=29 лістапада 2015 }} |- | [[New Securities Exchange Montenegro]] | [[Чарнагорыя]] | [[Падгорыцы]] | 2001 | | [http://www.nex.cg.yu/ www.nex.cg.yu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070109134351/http://www.nex.cg.yu/ |date=9 студзеня 2007 }} |- | [[Пражская фондавая біржа]] | [[Чэшская Рэспубліка]] | [[Прага]] | 1992 | | [http://www.pse.cz/ www.pse.cz] |- | [[Швейцарская біржа]] | [[Швейцарыя]] | [[Цюрых]] | 1850 | | [http://www.six-swiss-exchange.com www.six-swiss-exchange.com] |- | [[Бернская біржа]] | [[Швейцарыя]] | [[Берн]] | 1888 | | [http://www.bernerboerse.ch/ www.bernerboerse.ch] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070202080303/http://www.bernerboerse.ch/ |date=2 лютага 2007 }} |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Стакгольмская фондавая біржа]] | [[Швецыя]] | [[Стакгольм]] | | | [http://www.nasdaqomxnordic.com/ www.nasdaqomxnordic.com] |- |style="background-color:#ADFF2F;"|[[Талінская фондавая біржа]] | [[Эстонія]] | [[Талін]] | 1995 | | [http://www.nasdaqomxbaltic.com/ www.nasdaqomxbaltic.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228062547/http://www.nasdaqomxbaltic.com/ |date=28 лютага 2009 }} |- |} [[Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы]] [[Катэгорыя:Спісы]] 2jxb10fuicyulcwn0rjnh6m4qsbpf1f 0 98452 5140896 5073978 2026-05-12T20:36:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140896 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[Файл:Constitution of the United States, page 1.jpg|thumb|Першая старонка арыгінальнага тэксту Канстытуцыі ЗША.]] '''Спіс канстытуцый''' утрымлівае пералік краін свету ў залежнасці ад даты прыняцця ў іх дзеючых канстытуцый. Спіс аб’яднаны ў дзве групы: некадыфікаваныя канстытуцыі і кадыфікаваныя канстытуцыі. Канстытуцыі [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|непрызнаных і часткова прызнаных дзяржаў]] прыведзены ў адмысловым [[#Канстытуцыі непрызнаных дзяржаў|раздзеле]]. Для кожнай канстытуцыі прыводзіцца толькі дата ўвядзення ў дзеянне апошняй канстытуцыі без уліку дадаткаў, правак і іншых змен у зыходны тэкст, якія не абрываюць пераемнасць ад яго. У {{Нп5|Канстытуцыйнае права|канстытуцыйным праве|4=Constitutional law}} прынята наступная класіфікацыя канстытуцый:<ref>{{кніга|аўтар = [[Вячаслаў Віктаравіч Маклакоў|В. В. Маклаков]]|загаловак = Конституционное право зарубежных стран|месца = М.|выдавецтва = Волтерс Клувер|год = 2006|старонкі = 82|старонак = 896|серыя = |isbn = 5-466-00101-5}}</ref> * пісаныя канстытуцыі ** кадыфікаваныя ** некадыфікаваныя * няпісаныя канстытуцыі * змяшаныя канстытуцыі Усе некадыфікаваныя канстытуцыі, у тым ліку няпісаныя і змяшаныя, магчыма аб’яднаць у нефарматныя канстытуцыі<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=794496|title=Конституции мира|author=Ольга Шкуренко, Валентин Маков, Максим Минаев|date=13 жніўня 2007 года|publisher=[[Коммерсантъ|Коммерсантъ Власть]]|accessdate=2011-10-14}}</ref>. Самай старой з дзеючых пісаных канстытуцый з’яўляецца [[Канстытуцыя ЗША]], прынятая [[17 верасня]] [[1787]] года на [[Філадэльфійскі канвент|Філадэльфійскім канвенце]]<ref>{{кніга|аўтар = [[Вячаслаў Віктаравіч Маклакоў|В. В. Маклаков]]|загаловак = Конституции зарубежных государств : Великобритания, Франция, Германия, Италия, Соедин. Штаты Америки, Япония, Бразилия : учеб. пособие|месца = М.|выдавецтва = Волтерс Клувер|год = 2009|старонкі = 293|старонак = 624|isbn = 978-5-466-00362-8}}</ref>. Сярод нядзейных першых канстытуцый зніклых дзяржаў варта адзначыць {{нп5|Канстытуцыя Корсікі|Канстытуцыю Корсікі|en|Corsican Constitution}} (1755 год), [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыю Рэчы Паспалітай]] (1791), {{Нп5|Канстытуцыю Сардзінскага каралеўства|3=it|4=Statuto Albertino}} (1848). == Некадыфікаваныя канстытуцыі == {| class="wikitable " style="width:100%" |- ! Краіна ! Дата прыняцця ! Хто прыняў ! Найменне канстытуцыі |- | {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | <br />{{*}} [[15 чэрвеня]] [[1215]]<br />{{*}} [[26 снежня]] [[1689]] | <br />{{*}} [[Іаан Беззямельны]]<br />{{*}} [[Парламент Англіі]] | [[Канстытуцыя Вялікабрытаніі]]:<br />{{*}} [[Вялікая хартыя вольнасцей]]<br />{{*}} [[Біль аб правах 1689 года|Біль аб правах]] |- | {{Сцягафікацыя|Канада}} | {{*}} [[1867]]<br />{{*}} [[10 жніўня]] [[1960]]<br />{{*}} [[29 сакавіка]] [[1982]] | [[Парламент Вялікабрытаніі]] | {{нп5|Канстытуцыя Канады|4=Constitution of Canada}}:<br />{{*}} [[Канстытуцыйны акт 1867 года]]<br />{{*}} {{Нп5|Канадскі Біль аб правах|4=Canadian Bill of Rights|Біль аб правах}}<br />{{*}} [[Канстытуцыйны акт 1982 года]]<br />{{*}} і інш. |- | {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}} | {{*}} [[6 лютага]] [[1840]]<br />{{*}} [[13 снежня]] [[1986]]<br />{{*}} [[28 жніўня]] [[1990]] | {{*}} Прадстаўніцтва народа [[маары]] і брытанскай манархіі ([[Вікторыя (каралева брытанская)|каралевы Вікторыі]])<br />{{*}} [[Парламент Новай Зеландыі]]<br />{{*}} [[Парламент Новай Зеландыі]] | {{нп5|Канстытуцыя Новай Зеландыі|Канстытуцыя Новай Зеландыі|en|Constitution of New Zealand}}:<br />{{*}} [[Пагадненне Вайтангі]]<br />{{*}} {{Нп5|Канстытуцыйны акт (Новая Зеландыя)|4=Constitution Act 1986|Канстытуцыйны акт}}<br />{{*}} {{Нп5|Навазеландскі Біль аб правах|4=New Zealand Bill of Rights Act 1990|Біль аб правах}}<br />{{*}} і інш. |- | {{Сцягафікацыя|Швецыя}} | <br />{{*}} [[26 верасня]] [[1810]]<br />{{*}} [[1949]]<br />{{*}} [[1974]]<br />{{*}} [[1991]] | [[Рыксдаг]] | [[Канстытуцыя Швецыі]]:<br />{{*}} Акт аб прастоланаследаванні<br />{{*}} Акт аб свабодзе друку<br />{{*}} Акт аб форме праўлення<br />{{*}} Акт аб свабодзе выказвання поглядаў |- | {{Сцягафікацыя|Сан-Марына}} | [[8 кастрычніка]] [[1600]] | {{Нп5|Каміла Банелі|4=Camillo Bonelli}} | {{нп5|Канстытуцыя Сан-Марына|Канстытуцыя Сан-Марына|en|Constitution of San Marino}} |- | {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} | з [[1958]] | [[Кнэсет]] | {{нп5|Асноўныя законы Ізраіля|3=ru|4=Основные законы Израиля}} |- | {{Сцягафікацыя|Лівія}} | [[3 жніўня]] [[2011]] | [[Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі]] | {{нп5|Часовая Канстытуцыйная дэкларацыя Лівіі|4=Libyan interim Constitutional Declaration}}<ref group="кам.">Пад час [[Грамадзянская вайна ў Лівіі|грамадзянскай вайны ў Лівіі]] улада ў краіне перайшла да [[Нацыянальны пераходны савет Лівіі|Нацыянальнага пераходнага савета Лівіі]], які 3 жніўня 2011 года прыняў [[Часовая Канстытуцыйная дэкларацыя Лівіі|Лівійскую часовую канстытуцыйную дэкларацыю]] і абвясціў аб распрацоўцы новай канстытуцыі.</ref> |} == Кадыфікаваныя канстытуцыі == === Канстытуцыі, прынятыя ў [[XVIII стагоддзе|XVIII]] — [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзях]] === {| class="wikitable " style="width:100%" |- ! Краіна ! Дата прыняцця ! Хто прыняў ! Найменне канстытуцыі |- | {{Сцягафікацыя|Злучаныя Штаты Амерыкі}} | [[15 лістапада]] [[1777]] / [[17 верасня]] [[1787]] | [[Другі Кантынентальны кангрэс]] / [[Філадэльфійскі канвент]] | Першапачаткова: [[Артыкулы Канфедэрацыі]] <br /> з часам: [[Канстытуцыя ЗША]]<ref group="кам.">Артыкулы Канфедэрацыі хоць і не называліся канстытуцыяй, але мелі абсалютна ўсе яе прыкметы. Ад некадыфікаванай канстытуцыі яны адрозніваліся прамалінейнай і выразна выяўленай структурай, ідэнтычнай структуры класічнай канстытуцыі.</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} | [[17 мая]] [[1814]] | [[Устаноўчы сход]] | [[Канстытуцыя Нарвегіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} | [[24 жніўня]] [[1815]] | [[Вілем I]] | {{нп5|Канстытуцыя Нідэрландаў|3=de|4=Verfassung der Niederlande}} |- | {{Сцягафікацыя|Бельгія}} | [[7 лютага]] [[1831]] | Нацыянальны кангрэс | [[Канстытуцыя Бельгіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} | [[1 мая]] [[1853]] | Канстытуцыйны канвент | [[Канстытуцыя Аргенціны]] |- | {{Сцягафікацыя|Люксембург}} | [[17 кастрычніка]] [[1868]] | [[Вілем III]] | {{нп5|Канстытуцыя Люксембурга|4=Constitution of Luxembourg}} |- | {{Сцягафікацыя|Тонга}} | [[1875]] | {{нп5|Джордж Тупоу I|4=George Tupou I}} | {{нп5|Канстытуцыя Тонга|3=de|4=Verfassung des Königreichs Tonga}} |- | {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} | [[9 ліпеня]] [[1900]] | [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]] | [[Канстытуцыя Аўстраліі]] |- |} === Канстытуцыі, прынятыя ў [[XX стагоддзе|XX стагоддзі]] === {| class="wikitable " style="width:100%" |- ! Краіна ! Дата прыняцця ! Хто прыняў ! Найменне канстытуцыі |- | {{Сцягафікацыя|Мексіка}} | [[5 лютага]] [[1917]] | {{нп5|Устаноўчы Сход|Устаноўчы Сход (Мексіка, 1917)|es|Congreso Constituyente de México de 1917}} | {{нп5|Канстытуцыя Мексікі|3=es|4=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos}} |- | {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} | [[10 лістапада]] [[1920]] |Федэральны ўрад | [[Канстытуцыя Аўстрыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Ліхтэнштэйн}} | [[24 жніўня]] [[1921]] | [[Ландтаг Ліхтэнштэйна]] | [[Канстытуцыя Ліхтэнштэйна]] |- | {{Сцягафікацыя|Латвія}} | [[15 лютага]] [[1922]]<ref group="кам.">15 мая 1934 года дзеянне Канстытуцыі было часткова адменена, у 1993 годзе Канстытуцыя была цалкам адноўлена ў сіле.</ref> | [[Устаноўчы сход]] | {{Нп5|Канстытуцыя Латвіі|4=Constitution of Latvia}} |- | {{Сцягафікацыя|Ліван}} | [[23 мая]] [[1926]] | [[Устаноўчы сход]] | [[Канстытуцыя Лівана]] |- |{{Сцягафікацыя|Ватыкан}} |[[7 чэрвеня]] [[1929]]<ref group="кам.">Апошняя рэдакцыя канстытуцыі 2023 года з’яўляецца рэвізіяй канстытуцыі 1929 года.</ref> |[[Пій XI]] |{{Нп5|Асноўны закон Ватыкана|4=Fundamental Law of Vatican City State}} |- | {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} | [[1 ліпеня]] [[1937]] | [[Плебісцыт]] | [[Канстытуцыя Ірландыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} | [[16 чэрвеня]] [[1944]] | [[Альтынг|Альтынг Ісландыі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Ісландыі|3=sv|4=Islands grundlag}} |- | {{Сцягафікацыя|Інданезія}} | [[18 жніўня]] [[1945]]<ref group="кам.">Спыніла дзеянне ў 1949 годзе, адноўлена 5 ліпеня 1959 года.</ref> | Камісія па падрыхтоўцы незалежнасці Інданезіі | {{Нп5|Канстытуцыя Інданезіі|4=Constitution of Indonesia}} |- | {{Сцягафікацыя|Японія}} | [[Кастрычнік]] [[1946]] | [[Парламент Японіі]] | [[Канстытуцыя Японіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Італія}} | [[22 снежня]] [[1947]] | [[Устаноўчы сход]] | {{Нп5|Канстытуцыя Італіі|3=it|4=Costituzione della Repubblica Italiana}} |- | {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} | [[12 ліпеня]] [[1948]] | Нацыянальны сход | {{Нп5|Канстытуцыя Паўднёвай Карэі|4=Constitution of South Korea}} |- | {{Сцягафікацыя|Германія}} | [[8 мая]] [[1949]] | Парламенцкі савет | [[Канстытуцыя Германіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Коста-Рыка}} | [[7 лістапада]] [[1949]] | Устаноўчы сход | [[Канстытуцыя Коста-Рыкі]] |- | {{Сцягафікацыя|Індыя}} | [[26 лістапада]] [[1949]] | Устаноўчы сход | [[Канстытуцыя Індыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Іарданія}} | [[1 студзеня]] [[1952]] | [[Талал бен Абдала]] | {{Нп5|Канстытуцыя Іарданіі|3=ru|4=Конституция Иордании}} |- | {{Сцягафікацыя|Данія}} | [[28 мая]] [[1953]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Даніі]] |- | {{Сцягафікацыя|Францыя}} | [[28 верасня]] [[1958]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Францыі|3=fr|4=Constitution française du 4 octobre 1958}} |- | {{Сцягафікацыя|Бруней}} | [[29 верасня]] [[1959]] |{{Нп5|Амар Алі Сайфуддзін III|4=Omar Ali Saifuddien III}} і {{Нп5|Роберт Хэтлі Скот|Сэр Роберт Хэтлі Скот|4=Robert Heatlie Scott}} | {{Нп5|Канстытуцыя Брунея|3=ru|4=Конституция Брунея}} |- | {{Сцягафікацыя|Кіпр}} | [[16 жніўня]] [[1960]] | падпісана: <br />губернатарам былой калоніі Кіпр, <br />афіцыйнымі прадстаўнікамі [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Турцыя|Турцыі]], <br />архібіскупам {{Нп5|Макарыясам III|3=pl|4=Makarios III}} ад грэчаскай абшчыны <br />і доктарам {{Нп5|Фазілем Кючукам|3=tr|4=Fazıl Küçük}} ад турэцкай абшчыны | {{Нп5|Канстытуцыя Кіпра|4=Constitution of Cyprus}} |- | {{Сцягафікацыя|Самоа}} | [[28 кастрычніка]] [[1960]] | Канстытуцыйны сход | {{Нп5|Канстытуцыя Самоа|4=Constitution of Samoa}} |- | {{Сцягафікацыя|Ямайка}} | [[23 ліпеня]] [[1962]] | [[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Ямайкі|4=Constitution of Jamaica}} |- | {{Сцягафікацыя|Кувейт}} | [[11 лістапада]] [[1962]] | Абдала ас-Салем ас-Сабах | {{Нп5|Канстытуцыя Кувейта|4=Constitution of Kuwait}} |- | {{Сцягафікацыя|Манака}} | [[17 снежня]] [[1962]] | [[Рэнье III (князь Манака)|Рэнье III]] | {{Нп5|Канстытуцыя Манака|3=fr|4=Constitution monégasque de 1962}} |- | {{Сцягафікацыя|Кенія}} | [[1963]] | [[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Кеніі|4=Constitution of Kenya}} |- | {{Сцягафікацыя|Мальта}} | [[4 мая]] [[1964]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Мальты|4=Constitution of Malta}} |- | {{Сцягафікацыя|Батсвана}} | [[30 верасня]] [[1966]] | Канстытуцыйны камітэт і Аб’яднаная кансультацыйная рада | {{Нп5|Канстытуцыя Батсваны|4=Constitution of Botswana}} |- |{{Сцягафікацыя|Сінгапур}} |[[9 жніўня]] [[1965]] |{{Нп5|Парламент Сінгапура|Парламент|4=Parliament of Singapore}} |{{Нп5|Канстытуцыя Сінгапура|4=Constitution of Singapore}} |- | {{Сцягафікацыя|Барбадас}} | [[22 лістапада]] [[1966]] | [[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Барбадаса|4=Constitution of Barbados}} |- | {{Сцягафікацыя|Уругвай}} | [[27 лістапада]] [[1966]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Уругвая|3=es|4=Constitución de la República Oriental del Uruguay}} |- | {{Сцягафікацыя|Дамініканская Рэспубліка}} | [[28 лістапада]] [[1966]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Дамініканскай Рэспублікі|3=es|4=Constitución de la República Dominicana}} |- | {{Сцягафікацыя|Науру}} | [[29 студзеня]] [[1968]] | Канстытуцыйны канвент | {{Нп5|Канстытуцыя Науру|4=Constitution of Nauru}} |- | {{Сцягафікацыя|Маўрыкій}} | [[12 сакавіка]] [[1968]] | [[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Маўрыкія|4=Constitution of Mauritius}} |- | {{Сцягафікацыя|Аб’яднаныя Арабскія Эміраты}} | [[18 ліпеня]] [[1971]] | [[Эмір]]ы Абу-Дабі, Дубая, Шарджы, Аджмана, Фуджэйры і Ум-эль-Кайвайна | [[Канстытуцыя Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў|{{Нп5|Канстытуцыя Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў|4=Constitution of the United Arab Emirates}}]] |- | {{Сцягафікацыя|Марока}} | [[1 сакавіка]] [[1972]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Марока|3=fr|4=Constitutions marocaines}} |- | {{Сцягафікацыя|Камерун}} | [[20 мая]] [[1972]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Камеруна|4=Constitution of Cameroon}} |- | {{Сцягафікацыя|Панама}} | [[11 кастрычніка]] [[1972]] | Сход прадстаўнікоў муніцыпалітэтаў | {{Нп5|Канстытуцыя Панамы|4=Constitution of Panama}} |- | {{Сцягафікацыя|Бангладэш}} | [[4 лістапада]] [[1972]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Бангладэш|4=Constitution of Bangladesh}} |- | {{Сцягафікацыя|Паўночная Карэя}} | [[27 снежня]] [[1972]] | [[Вярхоўны Народны Сход]] КНДР | [[Канстытуцыя КНДР]] |- | {{Сцягафікацыя|Пакістан}} | [[10 красавіка]] [[1973]] | {{Нп5|Нацыянальная асамблея Пакістана|Нацыянальная асамблея|4=National Assembly of Pakistan}} | {{Нп5|Канстытуцыя Пакістана|4=Constitution of Pakistan}} |- | {{Сцягафікацыя|Бахрэйн}} | [[26 мая]] [[1973]] | [[Іса ібн Салман аль-Халіфа]] | {{Нп5|Канстытуцыя Бахрэйна|4=Constitution of Bahrain}} |- | {{Сцягафікацыя|Багамы}} | [[10 ліпеня]] [[1973]] |[[Лізавета II]] | [[Канстытуцыя Багамскіх Астравоў]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/Constitution/!ut/p/b1/vZLZkqIwFIafxQeYJmEJcBlFEIGwrzeUoA0uARVE4enHnrmYpaq7b6YnuUrVl_Of_z-HyZiEyZrNsK82_b5tNqe3d4ZyDmgWxrxkaQJAQA8dEzviirWhwMRMEqTsQ-n0StO917PbHbB31lFUk62i38wb3FcO31O8ILmTCI9QsGXI3cqupORKlxrXsssGiYkgNs0c-8saXYaahLumbq_DKUiC0X99CB13XQkkFDXKVgafxHVq4a0L0LLLL3fqRdTQVFJzpM4uVpCUsiqMVXtGdbcNbz1KlzfQndSLmhWgsNtEshJ5B-ZCNZs9DaZPg-Cdg8Fn_n_-fw_gwef5ZR8ibxV-AB-1-GEFg2XIqqU7Jn1i4m9YEAGgQ4A9H7pAIpAJmATwuX8Yz_p0nLwDuLPELIGleA48AhgERUQCbbTImvhXz4IhmPwgW1uTC7tjNfYkcLaRF86xgjcwHP4WtNlAfgouIDJCAfiA_2pBTbClZxBi4GCBBZoN_7cg918j1RwbfLnDP5aGd__9DNdMti_oy72kL-BFkhEURImXJQR4XhKZ6JDyoiLpd0UP8kXbrzad3M3dY7zEvYJSsyT7vUfb0pclLV8L_mlZDUFTfosHyTJE2B5FfYHP9HgJNNuEp1vFvqY3nCatjRZ2vQsjVVWujV818UKm6mXEZv964HOFVOEUI9VjCQLsesrp6KOi96XCkQ60FNVmytLJSGQ9pa7LP4Cbn7ZdeARG3CWl6VQtp5Vb2iNQ-U5Rr6IKRMOhqdF1NWbxZixYXjxJmGN1ccPPmDMdDBN5qzuUft07nn0HLpujnw!!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|title=The Constitution of The Commonwealth of The Bahamas|publisher=bahamas.gov.bs}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Грэнада}} | [[19 снежня]] [[1973]]<ref group="кам.">Скасаваная ў 1979 годзе, адноўлена ў 1985 годзе.</ref> | [[Лізавета II]] | [[Канстытуцыя Грэнады]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.gov.gd/index.php/government/the-constitution|title=The Grenada Constitution|website=Government of Grenada {{!}} Web Portal|access-date=2024-06-22}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} | [[9 чэрвеня]] [[1975]] | [[Парламент Грэцыі]] | [[Канстытуцыя Грэцыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Папуа — Новая Гвінея}} | [[15 жніўня]] [[1975]] | Устаноўчы Сход | [[Канстытуцыя Папуа — Новай Гвінеі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.paclii.org/pg/legis/consol_act/cotisopng534/|title=Constitution of the Independent State of Papua New Guinea|website=www.paclii.org|access-date=2024-06-22|archive-date=26 жніўня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826115612/http://www.paclii.org/pg/legis/consol_act/cotisopng534/|url-status=dead}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Трынідад і Табага}} | [[29 сакавіка]] [[1976]] | {{Нп5|Парламент Трынідада і Табага|4=Parliament of Trinidad and Tobago}} | [[Канстытуцыя Трынідада і Табага]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://rgd.legalaffairs.gov.tt/laws2/Constitution.pdf|title=THE CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF TRINIDAD AND TOBAGO}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Партугалія}} | [[2 красавіка]] [[1976]] | Устаноўчы Сход | {{Нп5|Канстытуцыя Партугаліі|3=pt|4=Constituição portuguesa de 1976}} |- | {{Сцягафікацыя|Танзанія}} | [[25 красавіка]] [[1977]] | Нацыянальная асамблея | {{Нп5|Канстытуцыя Танзаніі|4=Constitution of Tanzania}} |- | {{Сцягафікацыя|Федэратыўныя Штаты Мікранезіі}} | [[12 мая]] [[1978]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Федэратыўных Штатаў Мікранезіі|3=fr|4=Constitution des États fédérés de Micronésie}} |- | {{Сцягафікацыя|Саламонавы Астравы}} | [[31 мая]] [[1978]] |[[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Саламонавых Астравоў|3=ru|4=Конституция Соломоновых Островов}} |- | {{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}} | [[16 жніўня]] [[1978]] | {{Нп5|Парламент Шры-Ланкі|4=Parliament of Sri Lanka}} | {{Нп5|Канстытуцыя Шры-Ланкі|4=Constitution of Sri Lanka}} |- | {{Сцягафікацыя|Дамініка}} | [[3 лістапада]] [[1978]] |[[Лізавета II]] і Нацыянальная асамблея | [[Канстытуцыя Дамінікі]]<ref>{{Cite web|url=https://constitutionnet.org/sites/default/files/Dominica%20Constitution%201978.pdf|title=Constitution of the Commonwealth of Dominica of 1978, Act 22 of 1984}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Іспанія}} | [[6 снежня]] [[1978]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Іспаніі]] |- |{{Сцягафікацыя|Сент-Люсія}} |[[22 лютага]] [[1979]] |Канстытуцыйная канферэнцыя ў [[Лондан]]е |[[Канстытуцыя Сент-Люсіі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.govt.lc/media.govt.lc/www/resources/legislation/ConstitutionOfSaintLucia.pdf|title=Saint Lucia - Access Government|website=CONSTITUTION OF SAINT LUCIA|publisher=govt.lc|access-date=2024-06-22}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Маршалавы Астравы}} | [[1 сакавіка]] [[1979]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Маршалавых Астравоў|3=ru|4=Конституция Маршалловых Островов}} |- | {{Сцягафікацыя|Кірыбаці}} | [[26 чэрвеня]] [[1979]] |[[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Кірыбаці|4=Constitution of Kiribati}} |- | {{Сцягафікацыя|Сент-Вінсент і Грэнадзіны}} | [[26 ліпеня]] [[1979]] |[[Лізавета II]] | [[Канстытуцыя Сент-Вінсента і Грэнадзін]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.vc/images/visitors/1979_constitution.pdf|title=CONSTITUTION OF SAINT VINCENT AND THE GRENADINES}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Іран}} | [[2 снежня]] [[1979]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Ірана|4=Constitution of Iran}} |- | {{Сцягафікацыя|Гаяна}} | [[14 лютага]] [[1980]] | {{Нп5|Нацыянальная асамблея (Гаяна)|Нацыянальная асамблея|4=National Assembly (Guyana)}} | {{Нп5|Канстытуцыя Гаяны|4=Constitution of Guyana}} |- | {{Сцягафікацыя|Палау}} | [[14 ліпеня]] [[1980]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Палау|4=Constitution of Palau}} |- | {{Сцягафікацыя|Вануату}} | [[30 ліпеня]] [[1980]] | {{Нп5|Урад Вялікабрытаніі|4=Government of the United Kingdom}} і {{Нп5|Урад Францыі|3=fr|4=Gouvernement de la République française}} | {{Нп5|Канстытуцыя Вануату|3=ru|4=Конституция Вануату}} |- | {{Сцягафікацыя|Чылі}} | [[11 верасня]] [[1980]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Чылі|3=es|4=Constitución Política de la República de Chile de 1980}} |- | {{Сцягафікацыя|Антыгуа і Барбуда}} | [[31 ліпеня]] [[1981]] |[[Лізавета II]] | {{Нп5|Канстытуцыя Антыгуа і Барбуды|3=ru|4=Конституция Антигуа и Барбуды}} |- | {{Сцягафікацыя|Беліз}} | [[20 верасня]] [[1981]] |Канстытуцыйная канферэнцыя | {{Нп5|Канстытуцыя Беліза|4=Constitution of Belize}} |- | {{Сцягафікацыя|Гандурас}} | [[11 студзеня]] [[1982]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Гандураса|3=es|4=Constitución de Honduras de 1982}} |- | {{Сцягафікацыя|Турцыя}} | [[7 лістапада]] [[1982]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Турцыі|3=tr|4=Türkiye Cumhuriyeti Anayasası}} |- | {{Сцягафікацыя|Кітайская Народная Рэспубліка}} | [[4 снежня]] [[1982]] | [[Усекітайскі сход народных прадстаўнікоў]] | {{Нп5|Канстытуцыя Кітая|4=Constitution of the People's Republic of China}} |- | {{Сцягафікацыя|Сент-Кітс і Невіс}} | [[22 чэрвеня]] [[1983]] |[[Лізавета II]] і Нацыянальная асамблея | {{Нп5|Канстытуцыя Сент-Кітса і Невіса|4=Constitution of Saint Kitts and Nevis}} |- | {{Сцягафікацыя|Сальвадор}} | [[16 снежня]] [[1983]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Сальвадора|4=Constitution of El Salvador}} |- | {{Сцягафікацыя|Гвінея-Бісау}} | [[16 мая]] [[1984]] | {{Нп5|Нацыянальная народная асамблея Гвінеі-Бісау|Нацыянальная асамблея|de|Assembleia Nacional Popular da Guiné-Bissau}} | {{Нп5|Канстытуцыя Гвінеі-Бісау|3=fr|4=Constitution de la Guinée-Bissau}} |- | {{Сцягафікацыя|Ліберыя}} | [[3 ліпеня]] [[1984]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Ліберыі|4=Constitution of Liberia}} |- | {{Сцягафікацыя|Гватэмала}} | [[31 мая]] [[1985]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Гватэмалы|3=es|4=Constitución de Guatemala}} |- | {{Сцягафікацыя|Тувалу}} | [[15 ліпеня]] [[1986]] | {{Нп5|Парламент Тувалу|4=Parliament of Tuvalu}} | {{Нп5|Канстытуцыя Тувалу|4=Constitution of Tuvalu}} |- | {{Сцягафікацыя|Нікарагуа}} | [[19 лістапада]] [[1986]] | {{Нп5|Нацыянальная асамблея (Нікарагуа)|Нацыянальная асамблея|es|Asamblea Nacional de Nicaragua}} | {{Нп5|Канстытуцыя Нікарагуа|4=Constitution of Nicaragua}} |- | {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} | [[2 лютага]] [[1987]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Філіпін|4=Constitution of the Philippines}} |- | {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Гаіці}} | [[29 сакавіка]] [[1987]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Гаіці|4=Constitution of Haiti}} |- | {{Сцягафікацыя|Сурынам}} | [[30 верасня]] [[1987]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Сурынама|3=ru|4=Конституция Суринама}} |- | {{Сцягафікацыя|Бразілія}} | [[5 кастрычніка]] [[1988]] | {{Нп5|Нацыянальны кангрэс Бразіліі|Нацыянальны кангрэс|pt|Congresso Nacional do Brasil}} | [[Канстытуцыя Бразіліі]] |- | {{Сцягафікацыя|Алжыр}} | [[23 лютага]] [[1989]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Алжыра|4=Constitution of Algeria}} |- | {{Сцягафікацыя|Намібія}} | [[9 лютага]] [[1990]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Намібіі|3=de|4=Verfassung Namibias}} |- | {{Сцягафікацыя|Сан-Тамэ і Прынсіпі}} | [[22 жніўня]] [[1990]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Сан-Тамэ і Прынсіпі|3=pt|4=Constituição da República Democrática de São Tomé e Príncipe}} |- | {{Сцягафікацыя|Мазамбік}} | [[2 лістапада]] [[1990]] | {{Нп5|Парламент Мазамбіка|3=pt|4=Assembleia da República de Moçambique}} | {{Нп5|Канстытуцыя Мазамбіка|3=ru|4=Конституция Мозамбика}} |- | {{Сцягафікацыя|Бенін}} | [[2 снежня]] [[1990]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Беніна|4=Constitution of Benin}} |- | {{Сцягафікацыя|Харватыя}} | [[21 снежня]] [[1990]] | [[Парламент Харватыі]] | [[Канстытуцыя Харватыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Гвінея}} | [[23 снежня]] [[1990]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Гвінеі|4=Constitution of Guinea}} |- | {{Сцягафікацыя|Габон}} | [[26 сакавіка]] [[1991]] | [[Парламент Габона]] | [[Канстытуцыя Габона]] |- | {{Сцягафікацыя|Емен}} | [[16 мая]] [[1991]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Емена|3=ar|4=دستور_اليمن}} |- | {{Сцягафікацыя|Буркіна-Фасо}} | [[2 чэрвеня]] [[1991]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Буркіна-Фасо|3=ru|4=Конституция Буркина-Фасо}} |- | {{Сцягафікацыя|Калумбія}} | [[4 ліпеня]] [[1991]] |Канстытуцыйная асамблея | {{Нп5|Канстытуцыя Калумбіі|3=|4=Colombian Constitution of 1991}} |- | {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} | [[12 ліпеня]] [[1991]] | [[Народны Сход Балгарыі]] | [[Канстытуцыя Балгарыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Маўрытанія}} | [[12 ліпеня]] [[1991]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Маўрытаніі|4=Constitution of Mauritania}} |- | {{Сцягафікацыя|Замбія}} | [[2 жніўня]] [[1991]] | [[Нацыянальная Асамблея Замбіі|Нацыянальная Асамблея]] | {{Нп5|Канстытуцыя Замбіі|3=fr|4=Constitution de la Zambie}} |- | {{Сцягафікацыя|Лаос}} | [[14 жніўня]] [[1991]] | {{Нп5|Парламент Лаоса|4=National Assembly of Laos}} | {{Нп5|Канстытуцыя Лаоса|4=Constitution of Laos}} |- | {{Сцягафікацыя|Сьера-Леонэ}} | [[Жнівень]] [[1991]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Сьера-Леоне|4=Constitution of Sierra Leone}} |- | {{Сцягафікацыя|Экватарыяльная Гвінея}} | [[17 лістапада]] [[1991]] | Рэферэндум | {{Нп5|Асноўны закон Экватарыяльнай Гвінеі|3=ru|4=Основной Закон Экваториальной Гвинеи 1991 года}} |- | {{Сцягафікацыя|Паўночная Македонія}} | [[17 лістапада]] [[1991]] | [[Сход Паўночнай Македоніі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Паўночнай Македоніі|3=ru|4=Конституция Северной Македонии}} |- | {{Сцягафікацыя|Румынія}} | [[21 лістапада]] [[1991]] | [[Парламент Румыніі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Румыніі|3=de|4=Verfassung Rumäniens}} |- | {{Сцягафікацыя|Славенія}} | [[23 снежня]] [[1991]] | [[Парламент Славеніі]] | [[Канстытуцыя Славеніі]] |- | {{Сцягафікацыя|Малі}} | [[12 студзеня]] [[1992]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Малі|3=fr|4=Constitution malienne de 2023}} |- | {{Сцягафікацыя|Манголія}} | [[13 студзеня]] [[1992]] | {{Нп5|Вялікі дзяржаўны хурал|Вялікі дзяржаўны хурал|mn|Улсын Их Хурал}} | [[Канстытуцыя Манголіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}} | [[1 сакавіка]] [[1992]] | [[Фахд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]] | {{Нп5|Асноўны закон Саудаўскай Аравіі|4=Basic Law of Saudi Arabia}} |- | {{Сцягафікацыя|В’етнам}} | [[15 красавіка]] [[1992]] | [[Парламент В'етнама]] | {{Нп5|Канстытуцыя В'етнама|3=vi|4=Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam}} |- | {{Сцягафікацыя|Гана}} | [[28 красавіка]] [[1992]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Ганы|3=de|4=Verfassung Ghanas}} |- | {{Сцягафікацыя|Туркменістан}} | [[18 мая]] [[1992]] | {{Нп5|Вярхоўны Савет Туркменскай ССР|3=ru|4=Верховный Совет Туркменской ССР}} | {{Нп5|Канстытуцыя Туркменістана|3=ru|4=Конституция Туркменистана}} |- | {{Сцягафікацыя|Парагвай}} | [[20 чэрвеня]] [[1992]] |Нацыянальны канстытуцыйны сход | {{Нп5|Канстытуцыя Парагвая|3=es|4=Constitución de Paraguay}} |- | {{Сцягафікацыя|Эстонія}} | [[28 чэрвеня]] [[1992]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Эстоніі]] |- | {{Сцягафікацыя|Тога}} | [[27 верасня]] [[1992]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Тога|3=fr|4=Constitution du Togo}} |- | {{Сцягафікацыя|Ангола}} | [[25 жніўня]] [[1992]] | {{Нп5|Нацыянальная асамблея (Ангола)|Нацыянальная асамблея|4=National Assembly (Angola)}} | {{Нп5|Канстытуцыя Анголы|4=Constitution of Angola}} |- | {{Сцягафікацыя|Славакія}} | [[1 верасня]] [[1992]] | [[Парламент Славакіі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Славакіі|3=ru|4=Конституция Словакии}} |- | {{Сцягафікацыя|Джыбуці}} | [[4 верасня]] [[1992]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Джыбуці|3=fr|4=Constitution djiboutienne de 1992}} |- | {{Сцягафікацыя|Каба-Вердэ}} | верасень [[1992]] | {{Нп5|Нацыянальная асамблея (Каба-Вердэ)|Нацыянальная асамблея|4=National Assembly (Cape Verde)}} | [[Канстытуцыя Каба-Вердэ]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Cape_Verde_1992|title=Cape Verde 1980 (rev. 1992) Constitution - Constitute|website=www.constituteproject.org|access-date=2024-06-22}}</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Чарнагорыя}} | [[12 кастрычніка]] [[1992]] | [[Парламент Чарнагорыі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Чарнагорыі|3=sr|4=Устав Црне Горе из 2007.}} |- | {{Сцягафікацыя|Літва}} | [[25 кастрычніка]] [[1992]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Літвы]] |- | {{Сцягафікацыя|Узбекістан}} | [[8 снежня]] [[1992]] | {{Нп5|Вярхоўны Савет Узбекскай ССР|3=ru|4=Верховный Совет Узбекской ССР}} | [[Канстытуцыя Узбекістана]] |- | {{Сцягафікацыя|Чэхія}} | [[16 снежня]] [[1992]] | [[Парламент Чэхіі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Чэхіі|3=cs|4=Ústava České republiky}} |- | {{Сцягафікацыя|Андора}} | [[2 лютага]] [[1993]] | [[Парламент Андоры]] | {{Нп5|Канстытуцыя Андоры|3=fr|4=Constitution d'Andorre}} |- |{{Сцягафікацыя|Лесота}} |[[16 сакавіка]] [[1993]] |{{Нп5|Урад Лесота|4=Government of Lesotho}} |{{Нп5|Канстытуцыя Лесота|4=Constitution of Lesotho}} |- | {{Сцягафікацыя|Сейшэльскія Астравы}} | [[18 чэрвеня]] [[1993]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Сейшэльскіх Астравоў|3=de|4=Verfassung der Seychellen 1993}} |- | {{Сцягафікацыя|Камбоджа}} | [[21 верасня]] [[1993]] |Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Камбоджы|3=ru|4=Конституция Камбоджи}} |- | {{Сцягафікацыя|Перу}} | [[31 кастрычніка]] [[1993]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Перу]] |- | {{Сцягафікацыя|Расія}} | [[12 снежня]] [[1993]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Расіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | [[15 сакавіка]] [[1994]] | [[Вярхоўны Савет Беларусі]] | [[Канстытуцыя Беларусі]] |- | {{Сцягафікацыя|Малаві}} | [[16 мая]] [[1994]] | Нацыянальная асамблея | {{Нп5|Канстытуцыя Малаві|3=ca|4=Constitució de Malawi}} |- | {{Сцягафікацыя|Малдова}} | [[29 ліпеня]] [[1994]] | [[Парламент Малдовы]] | [[Канстытуцыя Малдовы]] |- | {{Сцягафікацыя|Таджыкістан}} | [[6 лістапада]] [[1994]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Таджыкістана]] |- | {{Сцягафікацыя|Эфіопія}} | [[8 снежня]] [[1994]] | [[Парламент Эфіопіі]] | {{Нп5|Канстытуцыя Эфіопіі|4=Constitution of Ethiopia}} |- | {{Сцягафікацыя|Арменія}} | [[5 ліпеня]] [[1995]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Арменіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Грузія}} | [[24 жніўня]] [[1995]] | [[Парламент Грузіі]] | [[Канстытуцыя Грузіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Казахстан}} | [[30 жніўня]] [[1995]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Казахстана|3=ru|4=Конституция Казахстана}} |- | {{Сцягафікацыя|Уганда}} | [[22 верасня]] [[1995]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Уганды|4=Constitution of Uganda}} |- | {{Сцягафікацыя|Азербайджан}} | [[12 лістапада]] [[1995]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Азербайджана]] |- | {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}} | [[14 снежня]] [[1995]] | Дадатак [[Дэйтанскае пагадненне|Дэйтанскага пагаднення]] | [[Канстытуцыя Босніі і Герцагавіны]] |- | {{Сцягафікацыя|Украіна}} | [[28 чэрвеня]] [[1996]] | [[Вярхоўная Рада Украіны]] | [[Канстытуцыя Украіны]] |- | {{Сцягафікацыя|Гамбія}} | [[8 жніўня]] [[1996]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Гамбіі|4=Constitution of the Gambia}} |- | {{Сцягафікацыя|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} | [[11 кастрычніка]] [[1996]] | Канстытуцыйная асамблея | {{Нп5|Канстытуцыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі|4=Constitution of South Africa}} |- | {{Сцягафікацыя|Аман}} | [[6 лістапада]] [[1996]] | [[Кабус бен Саід]] | {{Нп5|Канстытуцыя Амана|3=ru|4=Конституция Омана}} |- | {{Сцягафікацыя|Эрытрэя}} | [[23 мая]] [[1997]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Эрытрэі|4=Constitution of Eritrea}} |- | {{Сцягафікацыя|Польшча}} | [[2 красавіка]] [[1997]] | {{Нп5|Нацыянальнае сабранне (Польшча)|Нацыянальнае сабранне|pl|Zgromadzenie Narodowe (Polska)}} | {{Нп5|Канстытуцыя Польшчы|3=pl|4=Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej}} |- | {{Сцягафікацыя|Албанія}} | [[22 лістапада]] [[1998]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Албаніі]] |- | {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} | [[18 красавіка]] [[1999]] | Рэферэндум | {{Нп5|Швейцарская федэратыўная канстытуцыя|3=de|4=Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft}} |- | {{Сцягафікацыя|Нігерыя}} | [[5 мая]] [[1999]] | [[Абдусалам Абубакар]] | {{Нп5|Канстытуцыя Нігерыі|4=Constitution of Nigeria}} |- | {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} | [[11 чэрвеня]] [[1999]] | [[Эдускунта|Эдускунта Фінляндыі]] | [[Канстытуцыя Фінляндыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Венесуэла}} | [[15 снежня]] [[1999]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Венесуэлы|4=Constitution of Venezuela}} |- |} === Канстытуцыі, прынятыя ў [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзі]] === {| class="wikitable " style="width:100%" |- ! Краіна ! Дата прыняцця ! Хто прыняў ! Найменне канстытуцыі |- | {{Сцягафікацыя|Сенегал}} | [[7 студзеня]] [[2001]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Сенегала]] |- | {{Сцягафікацыя|Каморы}} | [[21 снежня]] [[2001]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Камор|4=Constitution of the Comoros}} |- | {{Сцягафікацыя|Усходні Тымор}} | [[22 сакавіка]] [[2002]] | Устаноўчы сход | {{Нп5|Канстытуцыя Усходняга Тымора|4=Constitution of East Timor}} |- | {{Сцягафікацыя|Катар}} | [[29 красавіка]] [[2003]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Катара|3=ru|4=Конституция Катара}} |- | {{Сцягафікацыя|Руанда}} | [[26 мая]] [[2003]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Руанды|4=Constitution of Rwanda}} |- | {{Сцягафікацыя|Бурундзі}} | [[28 лютага]] [[2005]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Бурундзі|4=Constitution of Burundi}} |- | {{Сцягафікацыя|Эсваціні}} | [[14 чэрвеня]] [[2005]] | [[Мсваці III]] | {{Нп5|Канстытуцыя Эсваціні|4=Constitution of Eswatini}} |- | {{Сцягафікацыя|Ірак}} | [[15 кастрычніка]] [[2005]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Ірака]] |- | {{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} | [[18 снежня]] [[2005]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|4=Constitution of the Democratic Republic of the Congo}} |- | {{Сцягафікацыя|Сербія}} | [[28 кастрычніка]] [[2006]] | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Сербіі]] |- | {{Сцягафікацыя|Кыргызстан}} | [[30 снежня]] [[2006]] | {{Нп5|Жагарку Кэнэш|Парламент Кыргызстана|4=Supreme Council (Kyrgyzstan)}} | {{Нп5|Канстытуцыя Кыргызстана|3=ru|4=Конституция Кыргызстана}} |- | {{Сцягафікацыя|М’янма}} | [[29 мая]] [[2008]] | {{Нп5|Дзяржаўная рада міру і развіцця|4=State Peace and Development Council}} | {{нп5|Канстытуцыя М'янмы|Канстытуцыя М'янмы|en|Constitution of Burma}} |- |{{Сцягафікацыя|Мальдывы}} |[[7 жніўня]] [[2008]] |Спецыяльны народны [[Меджліс]] |{{Нп5|Канстытуцыя Мальдываў|4=Constitution of the Maldives}} |- | {{Сцягафікацыя|Эквадор}} | [[28 верасня]] [[2008]]<ref>{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2008/10/21/equador/|title=Эквадор принял социалистическую конституцию|author=|date=2008-10-21|work=|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2011-10-14|lang=|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402223901/https://lenta.ru/news/2008/10/21/equador/|url-status=live}}</ref> | Рэферэндум | [[Канстытуцыя Эквадора]] |- | {{Сцягафікацыя|Бутан}} | [[18 чэрвеня]] [[2009]] | [[Джыгмэ Кхесар Намг’ял Вангчук]], <br />{{Нп5|Нацыянальная асамблея Бутана|Нацыянальная асамблея|ru|Национальная ассамблея Бутана}} і {{Нп5|Нацыянальны савет Бутана|Нацыянальны савет|4=National Council (Bhutan)}} | {{Нп5|Канстытуцыя Бутана|4=Constitution of Bhutan}} |- | {{Сцягафікацыя|Балівія}} | [[25 студзеня]] [[2009]]<ref>{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=251032|title=В Боливии провозгласят новую конституцию|author=|date=2009-02-07|work=|publisher=[[Вести.ru]]|accessdate=2011-10-14|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120181918/http://www.vesti.ru/doc.html?id=251032|archivedate=2013-01-20|url-status=live}}</ref> | Рэферэндум | {{нп5|Канстытуцыя Балівіі|Канстытуцыя Балівіі|en|Constitution of Bolivia}} |- | {{Сцягафікацыя|Нігер}} | [[31 кастрычніка]] [[2010]]&nbsp;— [[26 ліпеня]] [[2023]]<ref group="кам.">Дзеянне канстытуцыі было спынена на час 5-гадовага пераходнага перыяду пасля [[Дзяржаўны пераварот у Нігеры (2023)|ваеннага перавароту ў краіне]]. — {{Cite web|lang=en|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66320895|title=Niger soldiers declare coup on national TV|author=Laurence Peter|website=[[BBC]]|date=27 ліпеня 2023}}</ref> | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Нігера|4=Constitution of Niger}} |- |{{Сцягафікацыя|Мадагаскар}} |[[14 лістапада]] [[2010]]&nbsp;— [[14 кастрычніка]] [[2025]]<ref group="кам.">У дадзены момант дзеянне канстытуцыі прыпынена рэвалюцыйным урадам. — {{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/madagascar-protests-rajoelina-ab1e1eb1aca45fe7e80e81314ebdb0c6|title=Madagascar’s president is ousted in a military coup after weeks of youth-led protests|author=NQOBILE NTSHANGASE, BRIAN INGANGA, SARAH TÉTAUD and GERALD IMRAY|website=apnews.com|date=14 кастрычніка 2025}}</ref> |Рэферэндум |{{Нп5|Канстытуцыя Мадагаскара|4=Constitution of Madagascar}} |- | {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} | [[18 красавіка]] [[2011]]<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/world/20110418/365826632.html|title=Парламент Венгрии принял новую конституцию страны|author=|date=2011-04-18|work=|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2011-10-14|lang=|archiveurl=https://www.webcitation.org/676UDOEfN?url=http://ria.ru/world/20110418/365826632.html|archivedate=2012-04-22|url-status=live}}</ref> | [[Парламент Венгрыі]] | [[Канстытуцыя Венгрыі]] |- | {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}} | [[7 ліпеня]] [[2011]] | {{Нп5|Нацыянальны заканадаўчы сход (Паўднёвы Судан)|Нацыянальны заканадаўчы сход|4=National Legislative Assembly (South Sudan)}} | [[Канстытуцыя Паўднёвага Судана]] |- | {{Сцягафікацыя|Самалі}} | [[1 жніўня]] [[2012]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20120801/714288997.html|title=Учредительное собрание Сомали утвердило новую конституцию страны|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2012-08-01|access-date=}}</ref> | Нацыянальны канстытуцыйны сход | {{Нп5|Часовая Канстытуцыя Самалі|3=ru|4=Конституция Сомали}} |- | {{Сцягафікацыя|Зімбабвэ}} | [[16 сакавіка]] [[2013]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2013/03/16_a_5059629.shtml|title=В Зимбабве появилась конституция|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2013-03-16|access-date=2023-10-22|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109124547/https://www.gazeta.ru/politics/2013/03/16_a_5059629.shtml|url-status=live}}</ref> | Рэферэндум | {{iw|Канстытуцыя Зімбабвэ||en|Constitution of Zimbabwe}} |- | {{Сцягафікацыя|Фіджы}} | [[6 верасня]] [[2013]]<ref>{{Cite news|title=President signs long-awaited Fiji constitution into law|url=https://www.abc.net.au/news/2013-09-06/fiji-constitution-assent/4941404|website=ABC News|date=2013-09-06|accessdate=|lang=en|archive-date=2022-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116205151/https://www.abc.net.au/news/2013-09-06/fiji-constitution-assent/4941404}}</ref> | {{Нп5|Прэзідэнт Фіджы|4=President of Fiji}} | {{Нп5|Канстытуцыя Фіджы|4=Constitution of Fiji}} |- | {{Сцягафікацыя|Егіпет}} | студзень [[2014]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20140116/989451486.html|title=За принятие новой конституции Египта проголосовали 95% избирателей|lang=ru|website=[[РИА Новости]]|date=2014-01-16|access-date=}}</ref> | {{Нп5|Егіпецкі канстытуцыйны рэферэндум (2014)|Рэферэндум|ru|Египетский конституционный референдум (2014)}} | {{Нп5|Канстытуцыя Егіпта|4=Constitution of Egypt}} |- | {{Сцягафікацыя|Туніс}} | [[26 студзеня]] [[2014]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/916011|title=Парламент Туниса принял новую конституцию|website=[[ТАСС]]|date=2014-01-26|access-date=}}</ref> | {{iw|Нацыянальная ўстаноўчая асамблея Туніса|Нацыянальная ўстаноўчая асамблея|en|Constituent Assembly of Tunisia}} | {{Нп5|Канстытуцыя Туніса|4=Constitution of Tunisia}} |- | {{Сцягафікацыя|Непал}} | [[20 верасня]] [[2015]]<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20150920/1266908083.html|title=Непал принял новую конституцию|lang=ru|first=|last=|website=РИА Новости|date=2015-09-20|access-date=}}</ref> | {{Нп5|2-гі Устаноўчы сход Непала|Устаноўчы сход|ru|2-е Учредительное собрание Непала}} | {{Нп5|Канстытуцыя Непала|4=Constitution of Nepal}} |- |{{Сцягафікацыя|Рэспубліка Конга}} |[[6 лістапада]] [[2015]] |{{Нп5|Канстытуцыйны рэферэндум у Рэспубліцы Конга (2015)|Рэферэндум|fr|Référendum constitutionnel de 2015 en république du Congo}} |{{Нп5|Канстытуцыя Рэспублікі Конга|3=fr|4=Constitution de la république du Congo de 2015}} |- | {{Сцягафікацыя|Кот-д’Івуар}} | [[8 лістапада]] [[2016]]<ref>{{Cite news|title=Ivory Coast approves new constitution, opposition claims fraud|url=https://www.reuters.com/article/us-ivorycoast-referendum-idUSKBN12W50V|website=Reuters|date=2016-11-01|accessdate=|lang=en|archive-date=2023-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812121150/https://www.reuters.com/article/us-ivorycoast-referendum-idUSKBN12W50V}}</ref> | {{Нп5|Канстытуцыйны рэферэндум у Кот-д’Івуары (2016)|Рэферэндум|4=2016 Ivorian constitutional referendum}} | {{нп5|Канстытуцыя Кот-д’Івуара||fr|Constitution de la Côte d'Ivoire}} |- | {{Сцягафікацыя|Тайланд}} | [[6 красавіка]] [[2017]]<ref>[https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/04/06/522878983/thai-king-signs-military-backed-constitution Thai King Signs Military-Backed Constitution] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190410100145/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/04/06/522878983/thai-king-signs-military-backed-constitution |date=10 красавіка 2019 }}{{ref-en}}</ref> | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Тайланда|4=Constitution of Thailand}} |- | {{Сцягафікацыя|Куба}} | [[24 лютага]] [[2019]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6320622|title=Новая конституция Кубы официально вступила в силу|publisher=ТАСС|accessdate=2023-07-26|archive-date=2019-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501192543/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6320622|url-status=live}}</ref> | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Кубы|4=Constitution of Cuba}} |- |{{Сцягафікацыя|Судан}} |[[4 жніўня]] [[2019]] |[[Другі пераходны ваенны савет Судана]] і [[Сілы за свабоду і перамены]] |Часовая {{Нп5|Канстытуцыя Судана|4=Constitution of Sudan}} |- |{{Сцягафікацыя|Чад}} |з красавіка [[2021]] |[[Пераходны ваенны савет Чада]] |{{Нп5|Канстытуцыя Чада 2018 года|Канстытуцыя 2018 года|fr|Constitution tchadienne de 2018}} заменена хартыяй ваеннага ўрада |- | {{Сцягафікацыя|Афганістан}} | са жніўня [[2021]] | [[Талібан]] | Адноўлена на пераходны перыяд дзеянне Канстытуцыі 1964 года, за выключэннем тых палажэнняў, якія супярэчаць нормам [[шарыят]]у<ref>[https://www.vb.kg/doc/417977_novaia_konstityciia:_afganistany_bydet_vygodnee_pereniat_opyt_arabskih_stran.html Новая Конституция: Афганистану будет выгоднее перенять опыт арабских стран]{{ref-ru}}</ref>. |- | {{Сцягафікацыя|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} | [[30 ліпеня]] [[2023]]<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6147450|title=В ЦАР больше 95% граждан поддержали новую конституцию|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2023-08-07|access-date=|archive-date=2023-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807084403/https://www.kommersant.ru/doc/6147450|url-status=live}}</ref> | {{iw|Канстытуцыйны рэферэндум у Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы (2023)|Рэферэндум|en|2023 Central African constitutional referendum}} | [[Канстытуцыя Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі]] |- |{{Сцягафікацыя|Сірыя}} |[[13 сакавіка]] [[2025]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/2025/03/14/world/europe/syria-constitution-new-government.html|title=Syria Has a New Temporary Constitution. Here Are the Highlights.|date=2025-03-14|access-date=2025-12-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/syria-constitution-assad-alsharaa-4caa2074f20155c2399451d9669e435b|title=Syrian leader signs constitution that puts the country under an Islamist group's rule for 5 years|website=AP News|date=2025-03-13|access-date=2025-12-30}}</ref> |[[Ахмед Хусейн аш-Шараа]] |{{Нп5|Канстытуцыя Сірыі|4=Constitution of Syria}}, якая ў дадзены момант прадстаўлена часовай {{Не перакладзена 5|Канстытуцыйная дэкларацыя Сірыйскай Арабскай Рэспублікі|канстытуцыйнай дэкларацыяй|4=Constitutional Declaration of the Syrian Arab Republic}} |- |} == Канстытуцыі дзяржаў са спрэчным статусам == {| class="wikitable " style="width:100%" |- ! Краіна ! Дата прыняцця ! Хто прыняў ! Найменне канстытуцыі |- | {{Сцягафікацыя|Кітайская Рэспубліка}} | [[25 снежня]] [[1946]] | [[Заканадаўчы Юань|Парламент Кітайскай Рэспублікі]] | {{нп5|Канстытуцыя Кітайскай Рэспублікі||en|Constitution of the Republic of China}} |- | {{Сцягафікацыя|Паўночны Кіпр}} | [[5 мая]] [[1985]] | Рэферэндум | {{нп5|Канстытуцыя Паўночнага Кіпра|Канстытуцыя Паўночнага Кіпра|en|Constitution of Northern Cyprus}} |- | {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Абхазія}} | [[3 кастрычніка]] [[1999]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Абхазіі|3=ru|4=Конституция Республики Абхазия}} |- | {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}} | [[8 красавіка]] [[2001]] | Рэферэндум | {{Нп5|Канстытуцыя Паўднёвай Асеціі|3=ru|4=Конституция Южной Осетии}} |- | {{Сцягафікацыя|Самаліленд}} | [[31 мая]] [[2001]] | Рэферэндум | {{нп5|Канстытуцыя Самаліленда|Канстытуцыя Самаліленда|en|Constitution of Somaliland}} |- | {{Сцягафікацыя|Рэспубліка Косава}} | [[9 красавіка]] [[2008]]<ref>{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=174139|title=Косовский парламент одобрил конституцию края|author=|date=2008-04-09|work=|publisher=[[Вести.ru]]|accessdate=2015-04-01|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402133601/http://www.vesti.ru/doc.html?id=174139|archivedate=2015-04-02|url-status=live}}</ref> | [[Парламент Косава]] | {{Нп5|Канстытуцыя Косава|3=en|4=Constitution of Kosovo}} |- | {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}} | [[29 чэрвеня]] [[2011]] | {{Нп5|Вярхоўны Савет Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі|Вярхоўны Савет Прыднястроўя|ru|Верховный совет Приднестровской Молдавской Республики}} | [[Канстытуцыя Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі|Канстытуцыя Прыднястроўя]] |- | {{Сцягафікацыя|Пунтленд}} | [[18 красавіка]] [[2012]] |Канстытуцыйны сход | {{Нп5|Канстытуцыя Пунтленда|4=Constitution of Puntland}} |- |{{Сцягафікацыя|САДР}} |[[16 снежня|16]] — [[20 снежня]] [[2015]] |14-ы кангрэс фронту [[Палісарыё]] |{{Нп5|Канстытуцыя Сахарскай Арабскай Дэмакратычнай Рэспублікі|4=Constitution of the Sahrawi Arab Democratic Republic}}<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.policinglaw.info/assets/downloads/2015_Constitution_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.pdf|title=THE CONSTITUTION OF THE SAHRAWI ARAB DEMOCRATIC REPUBLIC|date=16-20 снежня 2015|access-date=29.01.2023}} — гл. арт. 4</ref> |- | {{Сцягафікацыя|Амбазонія}} | [[17 красавіка]] [[2018]] | {{Нп5|Часовы ўрад Амбазоніі|3=ru|4=Временное правительство Амбазонии}} | {{Нп5|Часовая Канстытуцыя Федэратыўнай Рэспублікі Амбазонія|3=ru|4=Конституция Амбазонии}} |- |} == Канстытуцыі [[Залежная тэрыторыя|залежных тэрыторый]] == {| class="wikitable " style="width:100%" |- ! Краіна ! Дата прыняцця ! Найменне канстытуцыі |- | {{sort|Амерыканскае Самоа|{{Сцягафікацыя|Амерыканскае Самоа}}}} | [[17 кастрычніка]] [[1960]] | {{iw|Канстытуцыя Амерыканскага Самоа||en|Constitution of American Samoa}} |- | {{sort|Аруба|{{Сцягафікацыя|Аруба}} }} | [[1 студзеня]] [[1986]] | {{Нп5|Канстытуцыя Арубы|3=ru|4=Конституция Арубы}} |- | {{sort|Брытанскія Віргінскія|{{Сцягафікацыя|Брытанскія Віргінскія астравы}}}} | [[15 чэрвеня]] [[2007]] | {{iw|Канстытуцыя Брытанскіх Віргінскіх астравоў||en|Constitution of the British Virgin Islands}} |- | {{sort|Кюрасаа|{{Сцягафікацыя|Кюрасаа}} }} | [[10 кастрычніка]] [[2010]] | {{iw|Канстытуцыя Кюрасаа||en|Constitution of Curaçao}} |- | {{sort|Фалклендскія|{{Сцягафікацыя|Фалклендскія астравы}} }} | [[1 студзеня]] [[2009]] | {{iw|Канстытуцыя Фалклендскіх астравоў||en|Constitution of the Falkland Islands}} |- | {{sort|Гібралтар|{{Сцягафікацыя|Гібралтар}} }} | [[2 студзеня]] [[2007]] | {{Нп5|Канстытуцыя Гібралтара|3=ru|4=Конституция Гибралтара}} |- | {{sort|Ганконг|{{Сцягафікацыя|Ганконг}} }} | [[4 красавіка]] [[1990]] | {{Нп5|Асноўны закон Ганконга|4=Hong Kong Basic Law}} |- | {{sort|Макаа|{{Сцягафікацыя|Макаа}} }} | [[31 сакавіка]] [[1993]] | {{iw|Асноўны закон Макаа||en|Macau Basic Law}} |- | {{sort|Ніуэ|{{Сцягафікацыя|Ніуэ}} }} | [[19 кастрычніка]] [[1974]] | {{Нп5|Канстытуцыя Ніуэ|3=ru|4=Конституция Ниуэ}} |- | {{sort|Паўночныя Марыянскія астравы|{{Сцягафікацыя|Паўночныя Марыянскія астравы}} }} | [[1 студзеня]] [[1978]] | {{iw|Канстытуцыя Паўночных Марыянскіх астравоў||en|Northern Mariana Islands Commonwealth Constitution}} |- | {{sort|Пуэрта-Рыка|{{Сцягафікацыя|Пуэрта-Рыка}} }} | [[25 ліпеня]] [[1952]] | {{iw|Канстытуцыя Пуэрта-Рыка||en|Constitution of Puerto Rico}} |- | {{sort|Сінт-Мартэн|{{Сцягафікацыя|Сінт-Мартэн}} }} | [[10 кастрычніка]] [[2010]] | {{iw|Канстытуцыя Сінт-Мартэна||en|Constitution of Sint Maarten}} |- | {{sort|Цёркс і Кайкас|{{Сцягафікацыя|Цёркс і Кайкас}} }} | [[15 кастрычніка]] [[2012]] | {{iw|Канстытуцыя Цёркса і Кайкаса||en|Constitution of the Turks and Caicos Islands}} |- |} == Гл. таксама == * [[:Катэгорыя:Гістарычныя канстытуцыі|Гістарычныя канстытуцыі]] == Каментары == {{reflist|group=кам.}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = [[Вячаслаў Віктаравіч Маклакоў|В. В. Маклаков]]|загаловак = Конституционное право зарубежных стран|месца = М.|выдавецтва = Волтерс Клувер|год = 2006|старонак = 896|isbn = 5-466-00101-5}} * {{кніга|аўтар = [[Вячаслаў Віктаравіч Маклакоў|В. В. Маклаков]]|загаловак = Конституции зарубежных государств : Великобритания, Франция, Германия, Италия, Соедин. Штаты Америки, Япония, Бразилия : учеб. пособие|месца = М.|выдавецтва = Волтерс Клувер|год = 2009|старонак = 624|isbn = 978-5-466-00362-8}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=794496|title=Конституции мира|author=Ольга Шкуренко, Валентин Маков, Максим Минаев|date=13 августа 2007 года|publisher=[[Коммерсантъ|Коммерсантъ Власть]]|accessdate=2011-10-14|lang=ru}} * {{cite web|url=http://www.yestravel.ru/world/rating/government/constitution/|title=Канстытуцыі краін свету|accessdate=2011-10-14|lang=ru}} * {{cite web|url=http://worldconstitutions.ru/|title=Канстытуцыі дзяржаў (краін) свету|accessdate=2011-10-14|lang=ru}} {{ВС}} {{Выдатны спіс}} [[Катэгорыя:Канстытуцыі|*]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйнае права]] [[Катэгорыя:Спісы краін]] lwvcbhhsohykk0xkuhqilarzlee18fg 0 101827 5140881 5047390 2026-05-12T19:32:24Z 5140881 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = «Беларускі металургічны завод» | лагатып = Belarus metal plant.png | тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]], [[Холдынгавая кампанія]] | дэвіз = | заснавана = [[1984]] | размяшчэнне = {{Сцяг|Беларусь}} [[Рэспубліка Беларусь]], <br /> [[Гомельская вобласць]], <br /> горад [[Жлобін]] | ключавыя фігуры = [[генеральны дырэктар]] <br />[[Аляксандр Віктаравіч Саковіч]] | галіна = [[Чорная металургія]] | прадукцыя = [[металапракат]], [[Труба (выраб)|трубы]], [[метызы]] | абарот = 1814,9 млн$(2012) | аперацыйны прыбытак = | чысты прыбытак = | колькасць супрацоўнікаў = 11001 (2 квартал 2015)<ref>[http://www.minfin.gov.by/ru/securities_department/results/results_oao/ Вынікі дзейнасці ААТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190208160818/http://minfin.gov.by/ru/securities_department/results/results_oao/ |date=8 лютага 2019 }}, ''Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь''</ref> | аўдытар = | сайт = [http://www.belsteel.com/ www.belsteel.com] }} '''Беларускі металургічны завод''' (БМЗ) — прадпрыемства [[Чорная металургія Беларусі|чорнай металургіі]] ў горадзе [[Жлобін]]е ў [[Беларусь|Беларусі]]. Колькасць персаналу складае больш за 10 000 чалавек. Найбуйнейшае прадпрыемства металургічнага профілю ў Беларусі. Больш за 80 % прадуцыі ідзе на экспарт, з іх тры пятых — у краіны [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскага саюзу]]. == Гісторыя == Завод пабудаваны «пад ключ» фірмамі «[[Voestalpine|Фэст-Альпінэ]]» ([[Аўстрыя]]), «[[Danieli|Даніелі]]» ([[Італія]]) і іншымі. Першы дырэктар БМЗ — [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў]]. Першая плаўка, як і разліўка сталі была праведзена [[15 кастрычніка]] [[1984]] года. У 2000 г. [[Міністэрства гандлю ЗША]] праводзіла антыдэмпінгавае расследаванне, і Беларусь тады прызналі вінаватай у парушэнні антыдэмпінгавага заканадаўства. Пасля гэтага БМЗ спыніў пастаўкі арматурнай сталі ў ЗША і пераарыентаваўся на іншыя рынкі ([[Блізкі Усход]] і [[Афрыка]]). Па стане на 2006 год Беларускі металургічны завод штогод вырабляў больш 1,9 мільёна тон сталі, 1,6 мільёна тон пракату, 80 тысяч тон металакорду, 15 тысяч тон бартавы дроту і 130 тысяч тон дроту рознага прызначэння. За 6 месяцаў 2006 года выручка на заводзе склала $ 566200000 (на 9,2 % больш, чым у 2005), прыбытак прадпрыемства склаў $ 79.900.000 (на $ 26.000.000 менш, чым за аналагічны перыяд 2005). На працягу 2010-х гадоў БМЗ штогод вырабляў каля 2,5 млн тон сталі, 2,1 млн тон пракату, 100—150 тыс. труб, 70—100 тыс. тон металакорду, больш за 300 тон розных відаў дроту. Першая палова 2010-х стала залатым часам для БЗМ, калі завод фармаваў да 15 % экспарту Беларусі. На БМЗ была праведзена самая маштабная ў яго гісторыі мадэрнізацыя. У 2014-м была завершана рэканструкцыя сталеплавільнай печы № 1 і машыны бесперапыннага ліцця нарыхтовак № 2. Рэалізаваныя мерапрыемствы дазволілі павялічыць прадукцыйнасць агрэгатаў да 1 і 1,2 млн т/год, адпаведна. Таксама ў пачатку 2014-га завершана будаўніцтва новай вапнавае-абпальнай ўстаноўкі № 3. Дадзены аб’ект дазваляе задаволіць нарастаючую патрэба вытворчасці ў свежаабпаленай вапны. Праведзена комплексная рэканструкцыя пылегазаўлоўлівацельнай ўстаноўкі № 1, якая дазволіла палепшыць экалагічную абстаноўку вакол прадпрыемства, знізіць страты цяпла з першаснымі тымі, што адыходзяць газамі і забяспечыць поўнае даабпальванне СО. Ключавым праектам дадзенай праграмы мадэрнізацыі стала будаўніцтва драбнасортнага-драцянога стана, які быў уведзены ў эксплуатацыю ў верасні 2015 года. У лістападзе 2016 новы цэх выйшаў на праектную магутнасць вытворчасці. З 2015 года пачаліся праблемы, звязаныя з увядзеннем у краінах [[ЕС]] і Паўночнай Амерыкі антыдэмпінгавых пошлін. У 2015 завод увайшоў у лік пяці самых стратных прадпрыемстваў Беларусі. Тут ужо прыйшлося прасіць дапамогі ў дзяржавы, і завод з донара сродкаў ператварыўся у рэцыпіента. У 2016 датацый больш чым БМЗ (153 млн.рублёў) атрымалі толькі аграрыі. Эканамічныя цяжкасці не адбіліся на аб’ёмах вытворчасці, якія ў 2017—2018 гадах нават крыху падраслі. Пачалося некаторае абуджэнне. У снежні 2018 завод падпісаў кантракт з найбуйнейшым вытворцам шын «Continental» на пастаўку амаль 33 тыс.тон. металакорду ў 2019<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/economics/620928.html|title=БМЗ подписал рекордный контракт на поставку металлокорда шинному гиганту Continental|work=[[TUT.BY]]|date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181228200131/https://news.tut.by/economics/620928.html|archivedate=28 снежня 2018|lang=ru}}</ref>. У лютым 2019 урад Італіі заявіў, што ўскладае надзеі на інвестыцыі БМЗ для адраджэння вытворчасці арміраваных матэрыялаў для шын у горадзе Фільіні-Вальдарна<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/economics/625461.html|title=«На пенсию рано, а искать новую работу поздно». БМЗ предложили запустить завод в Италии|work=[[TUT.BY]]|date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207152943/https://news.tut.by/economics/625461.html|archivedate=7 лютага 2019|lang=ru}}</ref>. У [[2017]] г. [[Еўракамісія]] ўвяла супраць БМЗ і беларускай будаўнічай арматуры антыдэмпінгавае мыта на 5 гадоў<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32016R2303|title=Commision implementing regulation (EU) 2016/2303 of 19 December 2016 imposing a provisional anti-dumping duty on imports of certain concrete reinforcement bars and rods originating in the Republic of Belarus|publisher=[[EUR-Lex]]|date=19 December 2016|lang=en}}</ref>, а [[ЗША]] — мыта на стальную катанку з Беларусі, [[Расія|Расіі]] і [[ААЭ]]<ref>[https://www.trade.gov/enforcement/factsheets/factsheet-multiple-wire-rod-ad-final-112117.pdf Commerce Finds Dumping of Imports of Carbon and Alloy Steel Wire Rod from Belarus, the Russian Federation and the United Arab Emirates]{{ref-en}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180417180802/https://www.trade.gov/enforcement/factsheets/factsheet-multiple-wire-rod-ad-final-112117.pdf |date=17 красавіка 2018 }}</ref>. Так, стаўка на мытні для прадукцыі БМЗ складае 280 %. У 2020 годзе пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў прэзідэнта]] па ўсёй краіне прайшлі [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцыі пратэсту]] супраць фальсіфікацый выбараў, а гэтак жа жорсткія разгоны і катаванні пратэстоўцаў, што ўкупе выклікала працоўнікаў БМЗ выйсці на забастоўку, якая пачала [[Пратэсты ў Беларусі (2020)#Забастоўкі працоўных калектываў|серыю забастовак]] на прадпрыемствах па ўсёй Беларусі. 17 жніўня спынілася праца ўсіх трох печаў на прадпрыемстве. На сустрэчы з рабочымі кіраўніцтва абяцала, што нікога не будзе караць. Але 1 лютага 2021 года суд у Жлобіне прыйшоў да высновы, што віна траіх абвінавачаных работнікаў даказаная. Ігара Поварава асудзілі на 3 гады калоніі, Аляксандра Баброва і Яўгена Говара — на 2,5 гады калоніі<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31080075.html|title=У Жлобіне асудзілі трох работнікаў БМЗ за спробу страйку|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302230626/https://www.svaboda.org/a/31080075.html|archivedate=2021-03-02|lang=be-tarask}}</ref>. == Сыравіна == Каля 55 % металалому БМЗ закупляе за мяжой, уключаючы краіны ЕС. І калі ў структуры закупак металалому 45 % ўсё ж займае айчынны лом, то такія віды сыравіны, як вогнеўпоры, ферасплавы і іншыя дадатковыя матэрыялы, цалкам імпартуюцца. == Прадукцыя == Асаблівасць БМЗ у тым, што адначасова з буйнагатункавым, дробнагатунавым металапракатам і адліўкай нарыхтоўкі тут вырабляюць бясшоўныя трубы, металакорд і дрот рознага прызначэння. У 2018 годзе завод вырабіў 2,47 млн тон сталі, 2,16 млн тон пракату, 138 тыс.тон труб, 91 тыс.тон металакорду, 33 тыс.тон бартавога дроту, 35 тыс.тон латуніраванага дроту (РМЛ), 263 тыс.тон стальнога дроту<ref>{{Cite web |url=https://belsteel.com/about/proizvodstvo.php |title=Архіўная копія |access-date=2 сакавіка 2019 |archive-date=3 снежня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203050553/https://belsteel.com/about/proizvodstvo.php |url-status=dead }}</ref>. * Трубы. Жлобінскія металургі вырабляюць трубы для нафта- і газаправодаў, свідравальныя, помпава-кампрэсарныя і асадныя трубы, злучальныя муфты. == Дырэктары == * [[Дзярожант Лявонавіч Акопаў]], * Анатоль Мікалаевіч Савёнак (2009 — май 2019), * [[Дзмітрый Аляксандравіч Корчык]] (з 29 ліпеня 2019), * [[Аляксандр Віктаравіч Саковіч]] (з 12 мая 2026). == Міжнародныя санкцыі == 12 траўня 2023 года Украіна ўвяла санкцыі супраць завода<ref>{{cite web|title=Камбайны «Гомсельмаша» больш не паедуць ва Украіну|url=https://novychas.online/ekanomika/kambajny-homselmasza-bolsz-ne-paeduc-va-ukrainu|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2023-05-12}}</ref>. У жніўні 2023 года БМЗ патрапіў пад [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыі]] Еўрапейскага саюза<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/323214|title=Сталі вядомыя тры юрыдычныя асобы з Беларусі і 38 фізічных асоб, якія патрапілі пад новыя санкцыі Еўрасаюза|date=2023-08-03|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У тым жа месяцы да гэтых санкцый далучыліся Швейцарыя, Паўночная Македонія, Чарнагорыя, Албанія, Украіна, Боснія і Герцагавіна, Ісландыя, Ліхтэнштэйн і Нарвегія<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/324653|title=Яшчэ восем краін далучыліся да новага пакета санкцый ЕС у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі|date=2023-08-03|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Таксама са жніўня 2023 года БМЗ, генеральны дырэктар завода Дзмітрый Корчык і звязаная з заводам кампанія BEL-KAP-STEEL знаходзяцца ў [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|санкцыйным спісе]] ЗША<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/10-08-2023-pavolnae-zadushvanne-ekanomiki-nastupstvy-novaj-hvali-sanktsyyau-suprats-belarusi|title=Павольнае задушванне эканомікі: наступствы новай хвалі санкцыяў супраць Беларусі|date=2023-08-11|work=[[Белсат]]}}</ref>. У канцы 2023 года выйшла некалькі журналісцкіх расследаванняў пра абыход санкцый ЕС і ЗША супраць БМЗ<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/bmz-gandlyue-z-aae-i-turcyyay-abykhodzic-sankcyi-praz-litouskuyu-kampaniyu|title=БМЗ гандлюе з ААЭ і Турцыяй, а абыходзіць санкцыі праз літоўскую кампанію|date=2023-11-19|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/news/01-12-2023-yak-pryvatny-biznes-zarablyae-na-impartse-z-belaruskaga-metalurgichnaga-zavoda|title=Як прыватны бізнес зарабляе на імпарце з Беларускага металургічнага заводу|date=2023-12-01|access-date=2024-06-05|work=[[Белсат]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://flagshtok.info/by/vybary-2020/flagshtok-ustanovil-kak-podsankcionnaja-belarusskaja-stal-mozhet-popadat-v-es.html|title=Флагшток установил, как подсанкционная беларусская сталь может попадать в ЕС|date=2023-12-07|access-date=2024-06-05|work=Флагшток|lang=ru}}</ref>. 27 студзеня 2025 года [[Канада]] ўвяла санкцыі супраць завода «ў сувязі з працяглымі грубымі і сістэматычнымі парушэннямі правоў чалавека рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі, а таксама яго падтрымкай парушэння Расіяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны»<ref>{{cite web|url = https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|title = Backgrounder: Sanctions against individuals and entities in Belarus|date = 27.01.2025|work = Government of Canada|language = en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/360347|title=Пасля выбараў Вялікабрытанія і Канада пашырылі свае санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-01-28}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.belsteel.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100129033730/http://www.belsteel.com/ |date=29 студзеня 2010 }} {{БМЗ}} [[Катэгорыя:Жлобін]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы чорнай металургіі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Жлобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] qrux3q1eiueswv67hb2j4560ihqq5uv 0 106715 5141016 4671102 2026-05-13T07:08:02Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5141016 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Франка Дзэфірэлі | Арыгінал імя = Franco Zeffirelli | Фота = Zeffirelli.jpg | Шырыня = 250px | Подпіс = 2008, Масква | Імя пры нараджэнні = Джанфранка Корсі | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = [[кінарэжысёр]]<br />[[сцэнарыст]] <br /> {{Оперны рэжысёр}} | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Італія}} | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Узнагароды = {{{!}}style="background: transparent" {{!}} {{Вялікі афіцэр Ордэна За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай}} {{!!}} {{Ордэн Брытанскай імперыі|грамадзянскі|KBE}} {{!}}} | imdb_id = 0001874 | Сайт = }} '''Франка Дзэфірэлі''' ({{lang-it|Franco Zeffirelli}}, сапраўднае імя '''Джанфранка Корсі''', {{lang-it|Gianfranco Corsi}}; {{ДН|12|2|1923}}, {{МН|Фларэнцыя|у Фларэнцыі}} — [[15 чэрвеня]] [[2019]]) — італьянскі мастак, [[рэжысёр]], [[прадзюсар]], сцэнарыст, двойчы намінаваўся на прэмію «[[Оскар]]», які атрымаў прэмію [[BAFTA]], пяць разоў заваяваў прэмію Давіда дзі Данатэла, двойчы — прэмію [[Эмі]]. == Біяграфія == Дзэфірэлі нарадзіўся ў Фларэнцыі, пры нараджэнні атрымаў імя Джанфранка Корсі і быў незаконнанароджаным сынам гандляра тэкстылем. Калі яму споўнілася шэсць гадоў, яго маці памерла, і ён вырас пад патранатам брытанскай дыяспары, дзе і пазнаёміўся з так званымі «Скарпіёнкамі» (італ. Scorpioni), якія пазней натхнілі яго на стварэнне аўтабіяграфічнага фільма «[[Чай з Мусаліні]]» ў 1999 годзе. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў партызанам да сустрэчы з Брытанскімі салдатамі 1-га гвардзейскага палка, стаўшы іх [[перакладчык]]ам. У пасляваенныя гады вывучаў мастацтва і архітэктуру ва [[Фларэнтыйскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Фларэнцыі]]<ref name="NYT2009">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/08/19/arts/music/19zeffirelli.html?_r=1&hp|title=Maestro Still Runs the Show, Grandly|last=Donadio|first=Rachel|date=2009-08-18|work=[[The New York Times]]|accessdate=2009-08-18}}</ref>. Дзэфірэлі — адкрыты гомасексуал<ref>[http://www.glbtq.com/arts/zeffirelli_f.html Франка Дзэфірэлі на glbtq.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070814115944/http://www.glbtq.com/arts/zeffirelli_f.html |date=14 жніўня 2007 }}</ref>. == Фільмаграфія == * (1968) «[[Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|Рамэа і Джульета]]» * (1993) «[[Верабей (фільм, 1993)|Верабей]]»  {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзэфірэлі Франка}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Італіі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Італіі]] [[Катэгорыя:Оперныя рэжысёры]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Італіі]] o03k1h9nkjlebnfwrwddaow4hvzzfgt 0 106723 5140897 4728976 2026-05-12T20:42:48Z Modallwmbw 165843 5140897 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Лётцы |арыгінальная назва = Вялікія Лётцы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 11|lat_sec = 49 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 58|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Лятчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 21(2) |паштовы індэкс = 211315 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034413 }} '''Вялі́кія Лётцы'''<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 90).</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Liotcy}}) — вёска ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчана за 11 км на захад ад [[Віцебск]]а на аўтадарозе {{таблічка-by|Р|151}}, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Лётцы, на беразе возера [[Лётцы]]. == Гісторыя == Да 10 мая 1958 года вёска ўваходзіла ў склад [[Старасельскі сельсавет (Віцебскі раён)|Старасельскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 мая 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 5.</ref>, да 22 снежня 1960 года — у склад [[Біцялёўскі сельсавет|Біцялёўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 524 жыхары, 163 двары (1996) == Батанічны сад == [[Вялікалятчанскі батанічны сад|Батанічны сад]] быў закладзены ў маёнтку Вялікія Лётцы [[Уладзімір Уладзіміравіч Адамаў|У. У. Адамавым]]. Дзейнічаў у пачатку XX стагоддзя да [[1924]] года. У 1910 годзе ў садзе раслі 344 [[Біялагічны від|віды]] дрэў, 664 віды [[Трава|травяністых]] і [[паўхмызняк]]овых раслін, 13 відаў [[Папарацепадобныя|папараці]]. Большая частка калекцыі саду сфарміравана ў 1912 годзе. У стварэнні батанічнага саду прымалі вядомыя батанічныя арганізацыі і батанікі, насенне дастаўляліся [[Санкт-Пецярбург|Пецярбурга]], [[Варшава|Варшавы]], [[Парыж]]а, [[Жэнева|Жэневы]] і іншых месцаў<ref name="pb">{{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др|выданне=2-е изд|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1989|старонкі=514|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40&nbsp;000}}</ref>. У канцы 1924 года ў садзе налічвалася каля 400 відаў рэдкіх парод дрэў, мелася калекцыя шматгадовых травяністых раслін, [[цяпліца]] з 300 відамі экзатычных раслін, [[гербарый]], больш за 2000 відаў [[Лекавыя расліны|лекавых]], [[Тэхнічныя культуры|тэхнічных]], [[Ягада|ягадных]] і іншых раслін, калекцыя насення больш за 1000 відаў. Працаваў батанічны музей. Сад выдаваў {{Не перакладзена 3|Дэлектус|дэлектус|ru|Делектус}}, вёў абмен насеннем. Пасля 1924 г. частка калекцыі (каля 200 відаў) была перанесена ў Віцебск. Калекцыя батанічнага саду страчана ў гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]]. Захаваліся асобныя асобнікі {{bt-bellat|ліпа буйналістая|Tilia platyphyllos}}, {{bt-bellat|вольха шэрая|Alnus incana{{!}}Alnus incana f. acuminata}}, {{bt-bellat|клён палявы|Acer campestre}}, {{bt-bellat||Populus ×petrowskiana}}, а таксама зараснікі {{bt-bellat||Syringa josikaea}}, {{bt-bellat||Rubus odoratus}} і інш. == Славутасці == * Сядзіба вучонага-батаніка [[Уладзімір Уладзіміравіч Адамаў|У. У. Адамава]] (сядзібны дом канца XIX — пачатку XX стагоддзя, фрагменты батанічнага саду)<ref>[http://www.radzima.org/ru/object/5403.html Усадьба Адамовых]</ref>. * Участак старой дарогі ў [[Полацк]], брукаванай [[Прыродны камень|каменем]]. * [[Гарадзішча]] на беразе возера Лётцы пры ўпадзенні ракі [[Вужніца]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} * Витебск. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелЭн им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1 * ''[[Анатоль Тарасавіч Федарук|Федорук А. Т.]]'' Садово-парковое искусство Белоруссии. — Мн.: Ураджай, 1989. — 247 с.: ил. — 10 300 экз. — ISBN 5-7860-0086-9 * {{Крыніцы/ЭПБ|1}} * {{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др|выданне=2-е изд|месцц=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1989|старонкі=514|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/bol_letcy/index.htm}} {{Лятчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лятчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Лётцы| ]] 4e2zxuw7l08vdauoaqhpri1m9z771sh 5140926 5140897 2026-05-12T21:46:33Z Pabojnia 135280 афармленне 5140926 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікія Лётцы |арыгінальная назва = Вялікія Лётцы |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 11|lat_sec = 49 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 58|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Лятчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 21(2) |паштовы індэкс = 211315 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243034413 }} '''Вялі́кія Лётцы'''<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 90).</ref> ({{lang-be-trans|Vialikija Liotcy}}) — вёска ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчана за 11 км на захад ад [[Віцебск]]а на аўтадарозе {{таблічка-by|Р|151}}, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Лётцы, на беразе возера [[Лётцы]]. == Гісторыя == Да 10 мая 1958 года вёска ўваходзіла ў склад [[Старасельскі сельсавет (Віцебскі раён)|Старасельскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 мая 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 5.</ref>, да 22 снежня 1960 года — у склад [[Біцялёўскі сельсавет|Біцялёўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 524 жыхары, 163 двары (1996) == Батанічны сад == [[Вялікалятчанскі батанічны сад|Батанічны сад]] быў закладзены ў маёнтку Вялікія Лётцы [[Уладзімір Уладзіміравіч Адамаў|У. У. Адамавым]]. Дзейнічаў у пачатку XX стагоддзя да [[1924]] года. У 1910 годзе ў садзе раслі 344 [[Біялагічны від|віды]] дрэў, 664 віды [[Трава|травяністых]] і [[паўхмызняк]]овых раслін, 13 відаў [[Папарацепадобныя|папараці]]. Большая частка калекцыі саду сфарміравана ў 1912 годзе. У стварэнні батанічнага саду прымалі вядомыя батанічныя арганізацыі і батанікі, насенне дастаўляліся [[Санкт-Пецярбург|Пецярбурга]], [[Варшава|Варшавы]], [[Парыж]]а, [[Жэнева|Жэневы]] і іншых месцаў<ref name="pb">{{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др|выданне=2-е изд|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1989|старонкі=514|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40&nbsp;000}}</ref>. У канцы 1924 года ў садзе налічвалася каля 400 відаў рэдкіх парод дрэў, мелася калекцыя шматгадовых травяністых раслін, [[цяпліца]] з 300 відамі экзатычных раслін, [[гербарый]], больш за 2000 відаў [[Лекавыя расліны|лекавых]], [[Тэхнічныя культуры|тэхнічных]], [[Ягада|ягадных]] і іншых раслін, калекцыя насення больш за 1000 відаў. Працаваў батанічны музей. Сад выдаваў {{Не перакладзена 3|Дэлектус|дэлектус|ru|Делектус}}, вёў абмен насеннем. Пасля 1924 г. частка калекцыі (каля 200 відаў) была перанесена ў Віцебск. Калекцыя батанічнага саду страчана ў гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай Айчыннай вайны]]. Захаваліся асобныя асобнікі {{bt-bellat|ліпа буйналістая|Tilia platyphyllos}}, {{bt-bellat|вольха шэрая|Alnus incana{{!}}Alnus incana f. acuminata}}, {{bt-bellat|клён палявы|Acer campestre}}, {{bt-bellat||Populus ×petrowskiana}}, а таксама зараснікі {{bt-bellat||Syringa josikaea}}, {{bt-bellat||Rubus odoratus}} і інш. == Славутасці == * Сядзіба вучонага-батаніка [[Уладзімір Уладзіміравіч Адамаў|У. У. Адамава]] (сядзібны дом канца XIX — пачатку XX стагоддзя, фрагменты батанічнага саду)<ref>[http://www.radzima.org/ru/object/5403.html Усадьба Адамовых]</ref>. * Участак старой дарогі ў [[Полацк]], брукаванай [[Прыродны камень|каменем]]. * [[Гарадзішча]] на беразе возера Лётцы пры ўпадзенні ракі [[Вужніца]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4}} * Витебск. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелЭн им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1 * ''[[Анатоль Тарасавіч Федарук|Федорук А. Т.]]'' Садово-парковое искусство Белоруссии. — Мн.: Ураджай, 1989. — 247 с.: ил. — 10 300 экз. — ISBN 5-7860-0086-9 * {{Крыніцы/ЭПБ|1}} * {{кніга|загаловак=Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия|адказны=Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др|выданне=2-е изд|месцц=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1989|старонкі=514|старонак=599|isbn=5-85700-001-7|тыраж=40&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/bol_letcy/index.htm}} {{Лятчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лятчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Вялікія Лётцы| ]] nupv4vgv70k24tl0licy5fo5f6invo9 0 107297 5140981 5137526 2026-05-13T03:43:01Z DobryBrat 5701 Артыкул вельмі кароткі, вікіфікацыя, дапаўненне 5140981 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} {{Цёзкі2|Цёрнер}} {{Асоба}} '''Тэд Тэрнер''' ({{Lang-en|Ted Turner}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік кругласутачнага канала навін [[CNN]], быў мужам актрысы [[Джэйн Фонда|Джэйн Фонды]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{imdb name|0877894|Ted Turner}} {{Чалавек года (па версіі часопіса Тайм) 1976—2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цёрнер Тэд}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Медыямагнаты]] [[Катэгорыя:Уладальнікі каманд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] 45iycc2odhgp4l3z4jnq6l9gi2xpp29 0 110283 5140843 4747335 2026-05-12T18:18:27Z DzBar 156353 ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140843 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | title = EVE Online | image = [[Выява:EVE online logo.svg|center|225px|Лагатып EVE Online]] | developer = {{Сцяг Ісландыі}} [[CCP Games]] | publisher = [[Simon & Schuster|SSI]] (да снежня 2003 года),<br />[[CCP Games]] | released = 6 мая 2003 года<ref>{{cite web|url=http://www.igromania.ru/gamebase/894/|title=EVE Online|publisher=Igromania.ru|lang=ru|access-date=2011-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111229165235/http://www.igromania.ru/gamebase/894/|archive-date=29 снежня 2011|url-status=dead}}</ref> | engine = [[Carbon Engine]] | version = 7.22.344784<ref name="server_status">{{cite web|url=http://games.chruker.dk/eve_online/server_status.php|title=Server Status // Tranquility|lang=en|access-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308061053/http://games.chruker.dk/eve_online/server_status.php|archive-date=8 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> (Crucible 1.2.2) | ratings = [[Entertainment Software Rating Board|ESRB]]: T (Teen) <br /> [[Pan European Game Information|PEGI]]: 12+ | genre = [[MMOG]] | mode = [[Шматкарыстальніцкая гульня]] | platforms = [[Windows 2000]]/[[Windows XP|XP]]/[[Windows 7]]/[[Windows Vista|Vista]], [[Mac OS X]];<br /> <small>[[Linux]] да 10 сакавіка 2009</small> | requirements = [[Intel Core 2 Duo]]/ [[AMD Athlon]] 3600+ x2, 1 Гб [[RAM]], 128 Mb [[Відэакарта|3D-паскаральнік]] сумяшчальны з DirectX 9, 20 Gb на цвёрдым дыску | site = http://www.eveonline.com }} '''EVE Online''' (<small>МФА:</small> {{IPA|[iːv ˈɒnˌlaɪn]}}) — [[масавая шматкарыстальніцкая анлайн-гульня]] з элементамі ролевай гульні, стратэгіі і касмічнага сімулятара. Гульня распрацавана ісландскай кампаніяй [[CCP Games]]. З мая па снежань [[2003]] выдавалася [[Simon & Schuster Interactive]]<ref name="eve_rev_stopgame">{{cite web|url=http://stopgame.ru/review/eve_online_the_second_genesis/review.html|title=Агляд гульні EVE Online // stopgame.ru|author=Вальдэмар Сідараў|date=1 мая 2010|lang=ru|access-date=2010-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228190106/http://stopgame.ru/review/eve_online_the_second_genesis/review.html|archive-date=28 снежня 2011|url-status=dead}}</ref> (пасля CCP выкупіла правы на распаўсюджванне). Гульнявы кліент, дадаткі і абнаўленні да яго распаўсюджваюцца бясплатна, ігракі ж аплачваюць толькі сталую падпіску. ''EVE Online'' часта завуць самай масавай [[MMOG]] з-за таго, што ўсе яе падпісчыкі з усіх краін свету, акрамя ігракоў з Кітая, выкарыстоўваюць для гульні адзін і той жа гульнявы сервер. Асобны сервер у краіне быў запушчаны з-за асаблівасцяў заканадаўства. Аўдыторыя гульні складае прыкладна 330 000 актыўных, гэта значыць тых, хто аплачвае падпіску<ref name="ccp_subscrip">{{cite web|url=http://www.massively.com/2010/06/06/eve-evolved-what-not-to-expect-from-eve-online/|title=EVE Evolved: What not to expect from EVE Online|author=Brendan Drain|date=6 чэрвеня 2010|lang=en|access-date=2010-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208154302/http://massively.joystiq.com/2010/06/06/eve-evolved-what-not-to-expect-from-eve-online/|archive-date=8 лютага 2012|url-status=dead}}</ref> (пік актыўнасці 60&nbsp;453 іграка адначасова па даных на 6 чэрвеня 2010 года<ref>{{cite web|url=http://www.eveonline.com/news.asp?a=single&nid=3934&tid=1|title=60 453 pilots: the new eve pcu record|author=CCP Shadow|date=6 июня 2010|lang=en|access-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100609030911/http://www.eveonline.com/news.asp?a=single&nid=3934&tid=1|archive-date=9 чэрвеня 2010|url-status=dead}}</ref>). Перазапуск асноўнага гульнявога сервера Tranquility паходзіць кожны дзень з 11:00 па 11:30 [[Сусветны каардынаваны час|UTC]] (з 14:00 да 14:30 па [[Мінскі час|мінскім часе]]; аднак для запланаваных установак патчаў час можа быць павялічаны). Для аперацыйных сістэм Linux і Mac OS X кліент гульні ўяўляў сабою «абгорнуты» ў [[Cedega]] (распаўсюджваецца бясплатна праз сайт [[CCP Games]]) трохі зменены распрацоўшчыкамі кліент гульні для Windows. З 10 сакавіка 2009 года з выхадам абнаўлення «Apocrypha» выпуск асобных Linux кліентаў быў спынены<ref>[http://myeve.eve-online.com/devblog.asp?a=blog&bid=625 EVE Online | EVE Insider | Dev Blog] {{ref-en}}</ref>. Тым не менш, Linux карыстальнікі могуць карыстацца версіяй для Windows з дапамогай [[Wine]]<ref>[http://wiki.eveonline.com/wiki/Install_EVE_on_linux_with_wine Install EVE on linux with wine — EVElopedia — The EVE Online Wiki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090210033315/http://wiki.eveonline.com/wiki/Install_EVE_on_linux_with_wine |date=10 лютага 2009 }} {{ref-en}}</ref>. == Узнагароды == {{Video game reviews |rev1=[[Game Focus]] |rev1Score= {{rating|9.5|10}}<ref>{{cite web|title=EVE Online Apocrypha – The best Sci-Fi MMO keeps getting better|publisher=[[gamefocus.ca]]|last=Edey|first=Brian|date=19 мая 2011|url=http://www.gamefocus.ca/?nav=reviewCard&fid=4467|access-date=2011-06-02|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310062123/http://www.gamefocus.ca/reviews/4467.html|archive-date=10 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> |GameZone = 8.8 з 10<ref>{{cite web|last=Lafferty|first=Michael|title=EVE Online: Apocrypha Review|publisher=[[GameZone]]|date=10 красавіка 2009|url=http://pc.gamezone.com/gzreviews/r37259.htm|lang=en|access-date=2011-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413205219/http://pc.gamezone.com/gzreviews/r37259.htm|archive-date=13 красавіка 2009|url-status=dead}}</ref> |MC = 88 % (7 адзнак)<ref>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/eveonlineapocrypha|title=EVE Online: Apocrypha|access-date=2009-06-15|publisher=[[Metacritic]]|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315001803/http://www.metacritic.com/game/pc/eve-online-special-edition|archive-date=15 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> |GR = 89,33 % (3 адзнакі)<ref name="gr">{{cite web|url=http://www.gamerankings.com/pc/960795-eve-online-apocrypha/index.html|title=EVE Online: Apocrypha|access-date=2009-06-15|publisher=[[Game Rankings]]|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619100627/http://www.gamerankings.com/pc/960795-eve-online-apocrypha/index.html|archive-date=19 чэрвеня 2009|url-status=dead}}</ref> |award1=MMORPG.com Best Over All Game 2007 |award2=Best MMO of 2008 Beckett Massive Online Gamer |award3=MMORPG.com Game of the Year 2009 |award4=MMORPG.com Game of the Year 2010 }} * [http://www.ccpgames.com/en/public-relations/awards Поўны спіс узнагарод] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130920022506/http://www.ccpgames.com/en/public-relations/awards |date=20 верасня 2013 }} * [http://www.pcgamer.se/ PC Gamer Sweden: Best Online RPG 2003] * [http://www.superplay.se/ SuperPlay GULDPIXELN 2003: Online Game of the year] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091021110937/http://www.superplay.se/ |date=21 кастрычніка 2009 }} * [http://www.gamespy.com/goty2003/pc/index18.shtml 2003 Gamespy Best Graphics] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20031226231759/http://www.gamespy.com/goty2003/pc/index18.shtml |date=26 снежня 2003 }} * [http://www.mmorpg.com/showFeature.cfm/loadFeature/388/page/1/from/ 2005 MMORPG.com: Best Graphics, Best PvP, Favorite Company, and Reader’s Choice Best Game] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110519091111/http://www.mmorpg.com/showFeature.cfm/loadFeature/388/page/1/from/ |date=19 мая 2011 }} * [http://www.mmorpg.com/showFeature.cfm/loadFeature/1043 2006 MMORPG.com: Favorite Graphics, Favorite PvE, Favorite PvP, Favorite Story, and Favorite Game] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110410002009/http://www.mmorpg.com/showFeature.cfm/loadFeature/1043 |date=10 красавіка 2011 }} * [http://www.mmorpg-center.com/best-mmorpg-of-2009 MMORPG Center: Best MMORPG of 2009] * [http://www.mmorpg.com/gamelist.cfm/game/14/feature/3908/page/1 MMORPG.com: 2009 Game of the Year] * [http://www.mmorpg.com/showFeature.cfm/loadFeature/4896 MMORPG.com: 2010 Awards: Game of the Year] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110304002540/http://www.mmorpg.com/showFeature.cfm/loadFeature/4896 |date=4 сакавіка 2011 }} * [http://www.gdconlineawards.com/archive/gdcoa_1st.html Best Live Game 2010, GDC Online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170809230703/http://www.gdconlineawards.com/archive/gdcoa_1st.html |date=9 жніўня 2017 }} * [http://www.massiveonlinegamer.com/special-features/1031-wizard101-cleans-up-in-2010-mog-readers-choice-awards Best Non-Fantasy MMO of 2010, Massive Online Gamer] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120211144747/http://www.massiveonlinegamer.com/special-features/1031-wizard101-cleans-up-in-2010-mog-readers-choice-awards |date=11 лютага 2012 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{official|eveonline.com|гульні «{{PAGENAME}}<nowiki>»</nowiki>|lang=en}} * {{official|eveonline.com/ru/crucible|гульні|lang=ru}} * {{official|eveonline.com/de/crucible|гульні|lang=de}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:EVE Online|*]] [[Катэгорыя:Касмічныя MMORPG]] [[Катэгорыя:MMORPG паводле алфавіту]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2003 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Apple Macintosh]] [[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Ісландыі]] [[Катэгорыя:Касмічныя сімулятары]] [[Катэгорыя:Steam-гульні]] g044qweh39nsdkec9s1t7ghgxf3c2tg 0 120277 5141076 2847008 2026-05-13T08:59:27Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Ват]] 5141076 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ват]] 70kmg9ehowu9euwmrbcw8qepxp411kf 100 121975 5140801 5140161 2026-05-12T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5140801 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|GNX (альбом)|2026-05-12T13:30:04Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Status Quo (гурт)|2026-05-12T09:41:24Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|2026-05-11T20:02:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Змагар|2026-05-11T19:26:10Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беглыя (палітычнае клішэ)|2026-05-11T19:04:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сегень|2026-05-11T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Георгій Сямёнавіч Пятроўскі|2026-05-11T18:16:44Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Hanna-Barbera|2026-05-11T16:59:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Mr. Morale & The Big Steppers|2026-05-11T12:17:16Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}} {{Новы артыкул|Ілля Кульбіцкі|2026-05-10T20:49:55Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Кірыл Аляксандравіч Самойла|2026-05-09T20:26:55Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Васіл Калараў|2026-05-09T14:44:53Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Рэймон Пельгрэн|2026-05-09T13:33:00Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Айкша|2026-05-09T11:09:49Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Крыштоф Мікалай Радзівіл (1590—1607)|2026-05-09T07:10:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Базыль Сегень|2026-05-09T06:54:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Артур Віктаравіч Рудзь|2026-05-09T04:40:26Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Паўліна Керсноўская|2026-05-08T17:50:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> a7vxj663gokcc53h216kkt02wtanqo9 0 131371 5140834 5110677 2026-05-12T17:28:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140834 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Спорава |вобласць = Брэсцкая |раён = Бярозаўскі |сельсавет = Спораўскі }} '''Спо́рава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Спо́раў, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Sporava}}, {{lang-ru|Спорово}}) — [[аграгарадок]] у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Спораўскі сельсавет|Спораўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Паселішча месціцца на паўночна-заходнім беразе [[Спораўскае|Спораўскага возера]], за 33 кіламетры на паўднёвы ўсход ад горада [[Бяроза (горад)|Бяроза]], за 135 кіламетраў ад [[Брэст]]а, за 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі [[Белаазёрск (станцыя)|Белаазёрск]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. Перад [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайной]] у вёсцы жыло 1017 чалавек у 226 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4427 Спорово // База данных «Белорусские деревни, сожженные в годы Великой Отечественной войны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306083317/http://db.narb.by/search/4427 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1941—1944 гадах гітлераўцамі было спалена 224 дамы, забіта 4 чалавекі<ref name="Бер"/>. У 1940—1988 гадах цэнтр [[Спораўскі сельсавет|Здзітаўскага сельсавета]]. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. У 2001 годзе 440 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Палац культуры * Амбулаторыя * Аптэка * Аддзяленне сувязі == Культура == [[Файл:SporovskyjiSmichovysky.JPG|thumb|Фальклорны фестываль у Спораве, 2006&nbsp;год.]] Захоўваецца рэгіянальная [[традыцыя прыгатавання рыбы, сушанай у печы на саломе, і страў на яе аснове]]. Атрымаў развіццё [[беларускі народны роспіс на шкле]]. [[Спораўская полька]] — парна-гуртавы побытавы танец, які практыкуецца па сёння. == Славутасці == Каля вёскі 2 стаянкі эпохі [[неаліт]]у. [[Свята-Ануфрыеўская царква (Спорава)|Свята-Ануфрыеўская царква]] — мураваны праваслаўны храм, асвечаны ў 2013 годзе. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Спорава||119}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Спораўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Спораўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Спорава| ]] o74h7vh05bsesouulzy5hpinuicvzyh 0 131449 5140621 5106923 2026-05-12T12:14:02Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ Паўтор з арт. [[Субаты]] 5140621 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Суботнікі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва =Суботнікі |вобласць = Гродзенская |раён =Іўеўскі |сельсавет =Суботніцкі }}'''Субо́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Subotniki}}, {{lang-ru|Суботники}}) — [[аграгарадок]] у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 18 км на поўнач ад горада [[Іўе|Іўя]], за 172 км ад [[Гродна]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Гаўя (станцыя)|Гаўя]], на аўтамабільнай дарозе [[Іўе]] — [[Салечнікі]]. Стаіць на правым беразе ракі [[Гаўя (прыток Нёмана)]]. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]] звязваў тапонім са словам «субота» — «назва [[Субота|дня тыдня]]»<ref>Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 366</ref>. == Гісторыя == Цяперашнюю назву Суботнікі носяць з 1545 года, да таго звычайна згадваюцца (яшчэ з [[Вітаўт]]авых часоў) як ''Геранёны Манівідавы'' (ад імя [[Войцех Манівід|Войцеха Манівіда]]). Месца першапачатковага паселішча канца XIV стагоддзя знайшоў у 1983 годзе [[Зянон Пазняк]]<ref>''Краўцэвіч А.'' Гарады і замкі Беларускага Панямоння XIV—XVIII стст. Планіроўка, культурны слой. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — С. 15.</ref>. Ад свайго заснавання паселішча ўваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1636 годзе на сродкі князя [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]] ў Геранёнах Драўляных збудавалі драўляны касцёл (не захаваўся). У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Суботнікі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Станам на 1885 год у мястэчку было 44 двары, дзейнічалі касцёл і капліца, працавалі школа (56 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі), бровар, крама і карчма, праводзілася 2 [[год|рэгулярныя]] кірмашы. На 1890 тут было 39 двароў, працавалі млын і бровар — уласнасць [[Умястоўскія|Умястоўскіх]]{{sfn|ЭГБ|1996|с=438}}. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Суботнікі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Валожынскі павет|Валожынскага]] (з 1926 года [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага]]) павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час тут было 99 двароў. З верасня 1939 года Суботнікі — у [[БССР|Беларускай ССР]], дзе з 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Іўеўскага раёна. На 2000 год у вёсцы было 316 двароў. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Catholic Church in Subotniki.jpg|Стары касцёл Выява:Subotniki. Суботнікі (1897).jpg|Новы касцёл, праект Выява:Subotniki, Kaścielnaja, Śviatoha Ŭładzisłava. Суботнікі, Касьцельная, Сьвятога Ўладзіслава (1900).jpg|Новы касцёл Выява:Subotniki-administracyja.jpg|Адміністрацыя гміны </gallery></center> == Насельніцтва == * 1882 год — 523 чал.{{sfn|SgKP|1890|s=522}} * 1885 год — 445 чал. * 1890 год — 347 чал. * 1905 год — 711 чал. * 1921 год — 542 чал. * 1999 год — 769 чал. * 2000 год — 776 чал. * 2001 год — 780 жыхароў, 309 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. * 2015 год — 776 чал. * 2019 год — 578 чал. == Інфраструктура == У Суботніках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Помнікі гісторыі і культуры == * [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|Касцёл Святога Уладзіслава]]{{sfn|БелЭн|2002}} (1904—1907) * Могілкі каталіцкія * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму{{sfn|БелЭн|2002}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]{{sfn|БелЭн|2002}} == Вядомыя асобы == [[Файл:Subotniki (01).jpg|thumb|слева|Хата Зянона Пазняка ў Суботніках]] * [[Янка Пазняк]] (1887—1939) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, [[выдавец]] і публіцыст. * [[Зянон Пазняк]] (нар. 1944) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], [[археолаг]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]] і паэт. * [[Валянціна Вацлаваўна Курсевіч]] (нар. 1965) — беларускі палітык. * [[Валерый Віктаравіч Курсевіч]] (нар. 1979) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Суботнікі||240—241}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Суботнікі|[[Уладзімір Бянько|Бянько У.]]|438}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|522—523|Subotniki}} * ''Niechwiadowicz K.'' Moje Sobotniki. — Poznan: Gawia. — 2004. {{ref-pl}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|subotniki}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/subotniki|Суботники}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Суботнікі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] pk5s77v0jhjcmupy67884uztb3zmvpu 5140622 5140621 2026-05-12T12:15:29Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ для Звязнасці 5140622 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Суботнікі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва =Суботнікі |вобласць = Гродзенская |раён =Іўеўскі |сельсавет =Суботніцкі }}'''Субо́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Subotniki}}, {{lang-ru|Суботники}}) — [[аграгарадок]] у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 18 км на поўнач ад горада [[Іўе|Іўя]], за 172 км ад [[Гродна]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Гаўя (станцыя)|Гаўя]], на аўтамабільнай дарозе [[Іўе]] — [[Салечнікі]]. Стаіць на правым беразе ракі [[Гаўя (прыток Нёмана)]]. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]] звязваў тапонім са словам «субота» — «назва [[Субота|дня тыдня]]»<ref>Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 366</ref>. == Гісторыя == Цяперашнюю назву Суботнікі носяць з 1545 года, да таго звычайна згадваюцца (яшчэ з [[Вітаўт]]авых часоў) як ''Геранёны Манівідавы'' (ад імя [[Войцех Манівід|Войцеха Манівіда]]). Месца першапачатковага паселішча канца XIV стагоддзя знайшоў у 1983 годзе [[Зянон Пазняк]]<ref>''Краўцэвіч А.'' Гарады і замкі Беларускага Панямоння XIV—XVIII стст. Планіроўка, культурны слой. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — С. 15.</ref>. Ад свайго заснавання паселішча ўваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1636 годзе на сродкі князя [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]] ў Геранёнах Драўляных збудавалі драўляны касцёл (не захаваўся). У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Суботнікі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Станам на 1885 год у мястэчку было 44 двары, дзейнічалі касцёл і капліца, працавалі школа (56 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі), бровар, крама і карчма, праводзілася 2 [[год|рэгулярныя]] кірмашы. На 1890 тут было 39 двароў, працавалі млын і бровар — уласнасць [[Умястоўскія|Умястоўскіх]]{{sfn|ЭГБ|1996|с=438}}. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Суботнікі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Валожынскі павет|Валожынскага]] (з 1926 года [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага]]) павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час тут было 99 двароў. З верасня 1939 года Суботнікі — у [[БССР|Беларускай ССР]], дзе з 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Іўеўскага раёна. На 2000 год у вёсцы было 316 двароў. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Catholic Church in Subotniki.jpg|Стары касцёл Выява:Subotniki. Суботнікі (1897).jpg|Новы касцёл, праект Выява:Subotniki, Kaścielnaja, Śviatoha Ŭładzisłava. Суботнікі, Касьцельная, Сьвятога Ўладзіслава (1900).jpg|Новы касцёл Выява:Subotniki-administracyja.jpg|Адміністрацыя гміны </gallery></center> == Насельніцтва == * 1882 год — 523 чал.{{sfn|SgKP|1890|s=522}} * 1885 год — 445 чал. * 1890 год — 347 чал. * 1905 год — 711 чал. * 1921 год — 542 чал. * 1999 год — 769 чал. * 2000 год — 776 чал. * 2001 год — 780 жыхароў, 309 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. * 2015 год — 776 чал. * 2019 год — 578 чал. == Інфраструктура == У Суботніках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Помнікі гісторыі і культуры == * [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|Касцёл Святога Уладзіслава]]{{sfn|БелЭн|2002}} (1904—1907) * Могілкі каталіцкія * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму{{sfn|БелЭн|2002}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]{{sfn|БелЭн|2002}} == Вядомыя асобы == [[Файл:Subotniki (01).jpg|thumb|слева|Хата Зянона Пазняка ў Суботніках]] * [[Янка Пазняк]] (1887—1939) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, [[выдавец]] і публіцыст. * [[Зянон Пазняк]] (нар. 1944) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], [[археолаг]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]] і паэт. * [[Валянціна Вацлаваўна Курсевіч]] (нар. 1965) — беларускі палітык. * [[Валерый Віктаравіч Курсевіч]] (нар. 1979) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. == Гл. таксама == * [[Субаты]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Суботнікі||240—241}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Суботнікі|[[Уладзімір Бянько|Бянько У.]]|438}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|522—523|Subotniki}} * ''Niechwiadowicz K.'' Moje Sobotniki. — Poznan: Gawia. — 2004. {{ref-pl}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Radzima2|subotniki}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/subotniki|Суботники}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Суботнікі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ps8tc88puhb54prluk9n9cjfqokdlqo 5140623 5140622 2026-05-12T12:15:50Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ паўтор 5140623 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Суботнікі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва =Суботнікі |вобласць = Гродзенская |раён =Іўеўскі |сельсавет =Суботніцкі }}'''Субо́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Subotniki}}, {{lang-ru|Суботники}}) — [[аграгарадок]] у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 18 км на поўнач ад горада [[Іўе|Іўя]], за 172 км ад [[Гродна]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Гаўя (станцыя)|Гаўя]], на аўтамабільнай дарозе [[Іўе]] — [[Салечнікі]]. Стаіць на правым беразе ракі [[Гаўя (прыток Нёмана)]]. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]] звязваў тапонім са словам «субота» — «назва [[Субота|дня тыдня]]»<ref>Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 366</ref>. == Гісторыя == Цяперашнюю назву Суботнікі носяць з 1545 года, да таго звычайна згадваюцца (яшчэ з [[Вітаўт]]авых часоў) як ''Геранёны Манівідавы'' (ад імя [[Войцех Манівід|Войцеха Манівіда]]). Месца першапачатковага паселішча канца XIV стагоддзя знайшоў у 1983 годзе [[Зянон Пазняк]]<ref>''Краўцэвіч А.'' Гарады і замкі Беларускага Панямоння XIV—XVIII стст. Планіроўка, культурны слой. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — С. 15.</ref>. Ад свайго заснавання паселішча ўваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1636 годзе на сродкі князя [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]] ў Геранёнах Драўляных збудавалі драўляны касцёл (не захаваўся). У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Суботнікі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Станам на 1885 год у мястэчку было 44 двары, дзейнічалі касцёл і капліца, працавалі школа (56 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі), бровар, крама і карчма, праводзілася 2 [[год|рэгулярныя]] кірмашы. На 1890 тут было 39 двароў, працавалі млын і бровар — уласнасць [[Умястоўскія|Умястоўскіх]]{{sfn|ЭГБ|1996|с=438}}. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Суботнікі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Валожынскі павет|Валожынскага]] (з 1926 года [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага]]) павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час тут было 99 двароў. З верасня 1939 года Суботнікі — у [[БССР|Беларускай ССР]], дзе з 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Іўеўскага раёна. На 2000 год у вёсцы было 316 двароў. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Catholic Church in Subotniki.jpg|Стары касцёл Выява:Subotniki. Суботнікі (1897).jpg|Новы касцёл, праект Выява:Subotniki, Kaścielnaja, Śviatoha Ŭładzisłava. Суботнікі, Касьцельная, Сьвятога Ўладзіслава (1900).jpg|Новы касцёл Выява:Subotniki-administracyja.jpg|Адміністрацыя гміны </gallery></center> == Насельніцтва == * 1882 год — 523 чал.{{sfn|SgKP|1890|s=522}} * 1885 год — 445 чал. * 1890 год — 347 чал. * 1905 год — 711 чал. * 1921 год — 542 чал. * 1999 год — 769 чал. * 2000 год — 776 чал. * 2001 год — 780 жыхароў, 309 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. * 2015 год — 776 чал. * 2019 год — 578 чал. == Інфраструктура == У Суботніках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Помнікі гісторыі і культуры == * [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|Касцёл Святога Уладзіслава]]{{sfn|БелЭн|2002}} (1904—1907) * Могілкі каталіцкія * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму{{sfn|БелЭн|2002}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]{{sfn|БелЭн|2002}} == Вядомыя асобы == [[Файл:Subotniki (01).jpg|thumb|слева|Хата Зянона Пазняка ў Суботніках]] * [[Янка Пазняк]] (1887—1939) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, [[выдавец]] і публіцыст. * [[Зянон Пазняк]] (нар. 1944) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], [[археолаг]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]] і паэт. * [[Валянціна Вацлаваўна Курсевіч]] (нар. 1965) — беларускі палітык. * [[Валерый Віктаравіч Курсевіч]] (нар. 1979) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. == Гл. таксама == * [[Субаты]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Суботнікі||240—241}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Суботнікі|[[Уладзімір Бянько|Бянько У.]]|438}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|522—523|Subotniki}} * ''Niechwiadowicz K.'' Moje Sobotniki. — Poznan: Gawia. — 2004. {{ref-pl}} == Спасылкі == * {{Radzima2|subotniki}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/subotniki|Суботники}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Суботнікі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] il12h3pf95xkqz5nbied9h0819kw1dn 5140670 5140623 2026-05-12T12:45:30Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5140670 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Суботнікі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва =Суботнікі |вобласць = Гродзенская |раён =Іўеўскі |сельсавет =Суботніцкі }}'''Субо́тнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Subotniki}}, {{lang-ru|Суботники}}) — [[аграгарадок]] у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны за 18 км на поўнач ад горада [[Іўе|Іўя]], за 172 км ад [[Гродна]], за 9 км ад чыгуначнай станцыі [[Гаўя (станцыя)|Гаўя]], на аўтамабільнай дарозе [[Іўе]] — [[Салечнікі]]. Стаіць на правым беразе ракі [[Гаўя (прыток Нёмана)]]. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзім Жучкевіч]] звязваў тапонім са словам «субота» — «назва [[Субота|дня тыдня]]»<ref>Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 366</ref>. == Гісторыя == Цяперашнюю назву Суботнікі носяць з 1545 года, да таго звычайна згадваюцца (яшчэ з [[Вітаўт]]авых часоў) як ''Геранёны Манівідавы'' (ад імя [[Войцех Манівід|Войцеха Манівіда]]). Месца першапачатковага паселішча канца XIV стагоддзя знайшоў у 1983 годзе [[Зянон Пазняк]]<ref>''Краўцэвіч А.'' Гарады і замкі Беларускага Панямоння XIV—XVIII стст. Планіроўка, культурны слой. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — С. 15.</ref>. Ад свайго заснавання паселішча ўваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1636 годзе на сродкі князя [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]] ў Геранёнах Драўляных збудавалі драўляны касцёл (не захаваўся). У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Суботнікі апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Станам на 1885 год у мястэчку было 44 двары, дзейнічалі касцёл і капліца, працавалі школа (56 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі), бровар, крама і карчма, праводзілася 2 [[год|рэгулярныя]] кірмашы. На 1890 тут было 39 двароў, працавалі млын і бровар — уласнасць [[Умястоўскія|Умястоўскіх]]{{sfn|ЭГБ|1996|с=438}}. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Суботнікі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Валожынскі павет|Валожынскага]] (з 1926 года [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага]]) павета [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. У гэты час тут было 99 двароў. З верасня 1939 года Суботнікі — у [[БССР|Беларускай ССР]], дзе з 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Іўеўскага раёна. На 2000 год у вёсцы было 316 двароў. <center><gallery caption="Даўнія выявы мястэчка" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Catholic Church in Subotniki.jpg|Стары касцёл Выява:Subotniki. Суботнікі (1897).jpg|Новы касцёл, праект Выява:Subotniki, Kaścielnaja, Śviatoha Ŭładzisłava. Суботнікі, Касьцельная, Сьвятога Ўладзіслава (1900).jpg|Новы касцёл Выява:Subotniki-administracyja.jpg|Адміністрацыя гміны </gallery></center> == Насельніцтва == * 1882 год — 523 чал.{{sfn|SgKP|1890|s=522}} * 1885 год — 445 чал. * 1890 год — 347 чал. * 1905 год — 711 чал. * 1921 год — 542 чал. * 1999 год — 769 чал. * 2000 год — 776 чал. * 2001 год — 780 жыхароў, 309 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. * 2015 год — 776 чал. * 2019 год — 578 чал. == Інфраструктура == У Суботніках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, бібліятэка, дом культуры, пошта. == Помнікі гісторыі і культуры == * [[Касцёл Святога Уладзіслава (Суботнікі)|Касцёл Святога Уладзіслава]]{{sfn|БелЭн|2002}} (1904—1907) * Могілкі каталіцкія * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, партызан і ахвяр фашызму{{sfn|БелЭн|2002}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]{{sfn|БелЭн|2002}} == Вядомыя асобы == [[Файл:Subotniki (01).jpg|thumb|слева|Хата Зянона Пазняка ў Суботніках]] * [[Янка Пазняк]] (1887—1939) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, [[выдавец]] і публіцыст. * [[Зянон Пазняк]] (нар. 1944) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], [[археолаг]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]] і паэт. * [[Валянціна Вацлаваўна Курсевіч]] (нар. 1965) — беларускі палітык. * [[Валерый Віктаравіч Курсевіч]] (нар. 1979) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Суботнікі||240—241}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Суботнікі|[[Уладзімір Бянько|Бянько У.]]|438}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|522—523|Subotniki}} * ''Niechwiadowicz K.'' Moje Sobotniki. — Poznan: Gawia. — 2004. {{ref-pl}} == Спасылкі == * {{Radzima2|subotniki}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/subotniki|Суботники}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Суботнікі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 8xchkefud4et9glh9pdfizf86dk71wj 0 131908 5141078 5054102 2026-05-13T09:03:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141078 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Стайкі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусі |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет2 = Стайкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 149 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 120 |насельніцтва = 333 |год перапісу = 2001 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242988339 }} {{Значэнні|Стайкі}} '''Ста́йкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stajki}}, {{lang-ru|Стайки}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910m0034750&q_id=4396533|title=Решение Кировского районного Совета депутатов от 27 января 2010 года № 23-2 "О преобразовании деревень Кировского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)|Стайкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 35 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Кіраўск]], за 80 кіламетраў ад [[Магілёў|Магілёва]]{{sfn|БелЭн|2002}}. На поўдзень ад аграгарадка працякае рака [[Белая (прыток Друці)|Белая]] (прыток [[Друць|Друці]]). == Насельніцтва == * [[2001]] год — 333 жыхары, 120 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. == Інфраструктура == * Базавая школа * Клуб * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў і [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]]{{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стайкі||129}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=25|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-96. Выданне 1981 года.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://kirovsk.gov.by/ru/stayki Стайки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304132236/http://kirovsk.gov.by/ru/stayki |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}} // Сайт Кіраўскага раённага выканаўчага камітэта {{Стайкаўскі сельсавет, Кіраўскі раён}} [[Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] cq6aqyrfqmgvr3o433wabjlmwj86o3b 0 141036 5140978 3844311 2026-05-13T03:35:43Z DobryBrat 5701 дапаўненне, стыль, вікіфікацыя 5140978 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Фестус Гантэбанье Магае''' ({{lang-en|Festus Gontebanye Mogae}}; {{ВД-Прэамбула}}) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). == Біяграфія == Нарадзіўся 21 жніўня 1939 года ў Серовэ ([[Батсвана]]). Атрымаў эканамічную адукацыю ў універсітэтах Сусексе і [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфарда]]. Па вяртанні ў Батсвану працаваў у Банку Батсваны і МВФ. Уступіўшы ў Дэмакратычную партыю Батсваны, у 1992 годзе змяніў Пітэра Ммусі на пасадзе віцэ-прэзідэнта Батсваны. У 1998 годзе парламент зацвердзіў яго пераемнікам прэзідэнта краіны Квета Масірэ, у кастрычніку 2004 года — пераабраў. Падчас свайго другога тэрміну Магае разгарнуў кампанію па барацьбе з галечай, беспрацоўем і [[СНІД]]ам, які, па сцвярджэнні Магаа, будзе мусіў быць спынены ў Батсване да 2016 года. 14 ліпеня 2007 года абвясціў аб намеры сысці ў адстаўку праз дзевяць месяцаў, назваўшы сваім пераемнікам віцэ-прэзідэнта [[Ян Кхама|Серэтсэ Яна Кхама]]. 1 красавіка 2008 года датэрмінова сышоў у адстаўку, саступіўшы пасаду віцэ-прэзідэнту Яну Кхаму. Памёр 8 мая 2026 года ў [[Габаронэ]] (Батсвана). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Прэзідэнты Батсваны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Магае Фестус}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Батсваны]] d7maaouy1kd0arqv5v8xdw82faezb28 0 144325 5141065 5122277 2026-05-13T08:48:31Z JerzyKundrat 174 /* Найноўшы час */ 5141065 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Талька}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Талька |краіна = Беларусь |выява = Talka railway construction4.JPG |подпіс = Чыгуначная казарма пры станцыі, пач. XX ст. |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = 222813 |аўтамабільны код = 5 |герб = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 22 |lat_sec = 15.89 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 20 |lon_sec = 47.19 }} '''Та́лька'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taĺka}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Талька (рака)|Тальцы]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 19 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 73 км ад [[Мінск]]а. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === [[Файл:Талька. Сям’я чыгуначніка Антоненкі.jpg|міні|злева|Талька, сям’я чыгуначніка Антоненкі. Пач. XX ст.]] На паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі месціцца [[Талька (курганны могільнік)|курганны могільнік]] (мясцовыя назвы — Турэцкія магілы, Французскія магілы). Упершыню Талька ўпамінаецца 1833 годзе ў сувязі з ліквідацыяй уладамі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Францысканцы|францішкаскага]] [[Касцёл Святога Вінцэнта і кляштар місіянераў (Смілавічы)|кляштара місіянераў]] у [[Смілавічы|Смілавічах]]. Было загадана прадаць маёмасць кляштара, а на торг, сярод іншых, прыехаў купец-яўрэй з Талькі Ёсель Ёселевіч<ref>{{cite web|url = http://talka.info/?page_id=58|title = Першая згадка пра Тальку, паходжанне назвы|publisher = talka.info|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180726032416/http://talka.info/?page_id=58|archivedate = 26 ліпеня 2018|url-status = }}</ref>. Пасля адкрыцця ў 1873 годзе руху на ўчастку [[Вілейка]] — [[Бабруйск]] [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] вёска пачала развівацца і расці ў сувязі з адкрыццём [[Талька (станцыя)|чыгуначнай станцыі]]. У 1885 годзе ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1897 года былі чыгуначная станцыя на 4 двары, у пасёлку 15 двароў, была крама. Паводле перапісу 1917 года апрача чыгуначнай станцыі і пасёлка была лясная старожка. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1921 годзе пабудаваны паравы млын, адкрыта школа 1-й ступені, працавала цыркулярка, кравецкая майстэрня. З 20 жніўня 1924 года цэнтр [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У 1933 годзе былі млын, вытворчая арцель па рамонце і шыцці адзення і абутку «Аб’яднаная праца». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Нацысты арганізавалі [[гета ў Тальцы]]. З 20 па 22 верасня 1941 года ў лесе каля Талькі было расстраляна мірнае [[Яўрэі|яўрэйскае]] насельніцтва, загінулі каля 600 чалавек. У ваколіцах вёскі дзейнічала антыфашысцкае падполле. У кастрычніку 1942 года савецкія партызаны атрада «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]» (камандзір [[Яўген Фёдаравіч Філіпскіх|Яўген Філіпскіх]])<ref name="БЭ15">{{крыніцы/БелЭн|15|Та́лькаўская апера́цыя 1942||409—410|ref=none}}</ref> і брыгады [[12-я кавалерыйская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|імя І. В. Сталіна]] (камандзір [[Уладзімір Андрэевіч Ціхаміраў|Уладзімір Ціхаміраў]])<ref name="БЭ15" /> узарвалі тут чыгуначны мост цераз раку Талька, рух на чыгунцы быў спынены на 10 сутак ([[Талькаўская аперацыя]]). Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад і была цэнтрам [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 15 двароў, 69 жыхароў; чыгуначная станцыя, 4 двары, 40 жыхароў * 1908 год — 717 жыхароў; чыгуначная станцыя, 7 двароў, 61 жыхар * 1917 год — 66 двароў, 326 жыхароў; чыгуначная станцыя, 7 двароў; лясная старожка, 6 жыхароў * 1960 год — 921 жыхар * 2002 год — 443 жыхары, 213 двароў{{sfn|БелЭн|2002}} * 2007 год — 403 жыхары * 2010 год — 345 жыхароў * 2012 год — 345 жыхароў * 2019 год — 316 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26}}</ref> == Рэлігія == У вёсцы ёсць [[Свята-Пакроўская царква (Талька)|Свята-Пакроўская царква]], якая месціцца ў будынку былой крамы. == Культура і грамадства == Каля Талькі праводзіцца штогадовы беларускі музычны фестываль «[[Талькаўскі фэст]]». * '''Талькаўская сельская бібліятэка'''. У 1917 годзе ў прыватным доме была адкрыта хата-чытальня. Перад вайной хату-чытальню замяніла больш багатая бібліятэка, для якой пабудавана адмысловае памяшканне. У Другую сусветную вайну знішчаны ўсе кнігі, захаваліся толькі тыя, што былі на руках у чытачоў. З іх пачаў фарміравацца кніжны фонд бібліятэкі. 8 сакавіка 1949 года падпісаны загад № 4 аддзела культуры Пухавіцкага раённага Савета «Аб адкрыцці Талькаўскай хаты-чытальні». * Дзейнічае палац культуры == Сацыяльная сфера == === Ахова здароўя === * Бальніца (1950) * Дзіцячы аздараўленчы лагер «Лясная казка» (1971). Першая назва «Гайдаравец»<ref>[https://vk.com/lesnaya_skazka Лесная сказка]</ref>. === Адукацыя === * [[Талькаўская базавая школа]] (закрыта ў 2016 годзе) == Эканоміка == * сядзіба Талькаўскага лясніцтва * Аграсядзіба «Талькаўскія сцежкі» <ref>http://talka.info/?page_id=91 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180726032955/http://talka.info/?page_id=91 |date=26 ліпеня 2018 }}</ref>. * Аддзяленне пошты === Чыгунка === Праз тэрыторыю вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Знаходзіцца [[Талька (станцыя)|станцыя Талька]] == Славутасці == [[Файл:Талька, стары дом каля чыгуначнай станцыі.jpg|міні|Стары дом каля чыгуначнай станцыі]] [[Файл:Talka bunker.JPG|міні|Лядоўня 1913 года пры чыгуначнай станцыі]] * [[Талька (курганны могільнік)|Курганны могільнік]], на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі * Мемарыяльная дошка ў памяць пра [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] * Помнік загінулым савецкім салатам і партызанам Другой сусветнай вайны * Магіла сяржанта Емяльянава і партызана з Чэхіі Вільяма Гамулы (1924—1944) * Чыгуначная казарма пачатку XX стагоддзя * Мемарыяльны знак на месцы, дзе 22 верасня 1941 года расстралялі 280 жыхароў вёскі. Ініцыятарам мемарыяла выступіў генерал [[Ілья Яфімавіч Прус|Ілья Прус]], сваякі якога таксама ў ліку забітых * Дом, у якім жыў Якуб Колас. Менавіта ў гэтым доме Якуб Колас напісаў «Міхасёвы прыгоды» і «Дрыгву». Згадваў Тальку і аднайменную рэчку ў сваіх творах<ref>https://globustut.by/talka/</ref> === Страчаная спадчына === * Сінагога == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Рыгоравіч Булынка]] (1913—?) — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт. * [[Таццяна Аляксандраўна Ждановіч]] (1918—1998) — медык, заслужаны ўрач БССР (1960). * [[Мікалай Паўлавіч Крандо]] (1904—1989) — савецкі вайсковец, генерал-лейтэнант (1960). * [[Іван Леапольдавіч Лысакоўскі]] (1921—2021) — савецкі вайсковец, супрацоўнік МДБ і КДБ, намеснік старшыні [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР|КДБ БССР]] (1966—1979). * [[Іван Іванавіч Паўловіч]] (1930—2001) — чыгуначнік, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1974). * [[Іван Браніслававіч Шаціла]] (1910—1977) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Народны артыст БССР. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Талька|187—187}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Та́лька||409}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Мінская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=27—28|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-93. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://talka.info/index.php Школьны краязнаўчы сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514144619/http://talka.info/index.php |date=14 мая 2011 }} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Талька (вёска)| ]] 82kjxt6r3bbkovi9fw296qidxwj148i 0 145114 5140887 4059893 2026-05-12T19:54:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140887 wikitext text/x-wiki {{Спіс}} '''Спіс авіябаз Беларусі''' — спіс авіяцыйных баз ваеннага прызначэння на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. == Брэсцкая вобласць == * [[Авіябаза Баранавічы]]<ref>[http://baranovichi.by/news/1166-61-ju-istrebitelnuju-aviabazu-v-baranovichah-posetili-predstavitelej-obse.html 61-ю истребительную авиабазу в Барановичах посетили представителей ОБСЕ | БАРАНОВИЧИ.BY - Барановичский городской портал (Беларусь)]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Авіябаза Бяроза]]<ref>{{Cite web |url=http://www.airforce.ru/history/cold_war/cuba/index.htm |title=С.Исаев. 32 гвиап на Кубе< |access-date=14 снежня 2012 |archive-date=5 мая 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505062023/http://airforce.ru/history/cold_war/cuba/index.htm |url-status=dead }}</ref> == Віцебская вобласць == * [[Авіябаза Балбасава]]<ref name=autogenerated1>[http://airbase.ru/squad/russia/da/ Дальняя авиация ( /Авиабаза =KRoN=/)]</ref> == Гомельская вобласць == * [[Авіябаза Зяброўка]]<ref name=autogenerated1 /> == Магілёўская вобласць == * [[Авіябаза Бабруйск]]<ref>[http://www.proza.ru/2007/12/21/316 Мне посчастливилось жить в Бобруйске (Михаил Маковецкий) / Проза.ру - национальный сервер современной прозы</ref> * [[Авіябаза Быхаў]]<ref>[http://topwar.ru/7479-aviabaza-byhov.html Авиабаза Быхов » Военное обозрение]</ref> == Мінская вобласць == * [[Авіябаза Мачулішчы]]<ref name=autogenerated1 /> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]] 3pqsfchxn9tz8gqrp3wrbx0jfo85zlv 0 146686 5140657 5071084 2026-05-12T12:31:28Z JerzyKundrat 174 5140657 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Жамыслаўль |выява = Żemłosław-Umiastowcy's Palace.jpg |подпіс = Палац графаў Умястоўскіх |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Жамысла́ўль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žamyslaŭĺ}}, {{lang-ru|Жемыславль}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0030367&q_id=4791978|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 января 2010 года № 125 "О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки"}}</ref> у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Гаўя (прыток Нёмана)|Гаўя]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Мяркуецца, што першай назвай паселішча была ''Пятроўшчына'', а маёнтак зваўся ''Кандрацішкі''. Мясцовасць уваходзіла ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] і знаходзілася ва ўладанні [[Ян Зяновіч|Яна Зяновіча]]. У [[1587]] г. яго дзеці прадалі Кандрацішкі ашмянскаму падкаморніку Стэфану Роскаму. У той час да маёнтку належалі вёскі [[Шайдзюны]], [[Высоцкія]], [[Жамайтукі]], а таксама частка пушчы, што ляжала ўздоўж дарогі з [[Дзевянішкі|Дзевянішак]] у [[Навагрудак]]. Пазнейшая назва паходзіць ад роду Жэмлла гербу Тапор, з якога Марцыян з тэнчына купіў гэты маёнтак у 1684 годзе. Пятроўшчыне з фальваркамі была надана новая афіцыйная назва Жэмласлаў. Ён складаўся з некалькіх частак, самая вялікая з якіх называлася Кандрацішкі. Юры Войцех Жэмлла менаваўся з таго часу дзедзічам Кандрацішкаў і Жэмласлава. Назва Кандрацішкі з цягам часу знікла з ужытку і засталася толькі адна, Жэмласлаў. Яго ўладальнікамі ўнаступным былі Пацы, Андрушкевічы, Шчытавы і Кеневічы. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Жамыслаўль апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і належаў шляхецкаму роду Шчытоў. Юзаф Шчыт прадаў вёску ў 1806 г. [[Антон Нестар Кеневіч|Антону Нестару Кеневічу]], маянткоўцу Мазырскага павета. [[4 студзеня]] [[1807]] г. [[Якуб Умястоўскі]] набыў маёнтак у Антона Нестара Кеневіча, мазырскага [[земскі суддзя|земскага суддзі]], распачаў тут будову [[Жамыслаўская сядзіба|палаца]]. Якуб пераехаў у Жамыслаўль з Клявіцы, якую разам з братам Марцінам яны купілі ў Вінцэнта Грабскага ў [[1786]] г. Якуб Умястоўскі любіў падабенства, таму дом стаў паменшанай копіяй [[Лазенкоўскі палац|Лазенкоўскага палаца]] ў [[Варшава|Варшаве]]. Каля 1861 г. у склад маёнтку Жамыслаўль уваходзіла 13 мясцовасцей, у тым ліку вёскі: Бялыншчына, Навасады, Раманы, Рыбакі, Шайдзюны, Шаркуці, Высоцкія, Жамайтукі; у маёнтку 475 чал. [[Выява:Žemłasłaŭ-pałac.jpg|thumb|злева|Палац у міжваенны час]] Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Жамыслаўль апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], з [[1939]] г. — у складзе [[БССР]]. У 1940—1960 гадах цэнтр [[Жамласлаўскі сельсавет|Жамласлаўскага сельсавета]]. [[19 лістапада]] [[2000]] г. у Жамыслаўлі адбылося ўрачыстае асвячэнне каталіцкай капліцы пад тытулам Хрыста Валадара<ref>[http://grodnensis.by/new/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=54&limit=1&limitstart=9 Суботнікі: парафія п.н. Уладзіслава]{{Недаступная спасылка}} // Гродзенская Рымска-Каталіцкая Дыяцэзія на Беларусі — IV. Дэканат Іўе</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Жамыслаўль Žamyslaŭĺ (2021) 01.jpg|міні|злева|Палац, 2021 г.]] * Вінакурня (1885) * Гаспадарчы двор (XIX ст.) * [[Палацава-паркавы комплекс Умястоўскіх (Жамыслаўль)|Палацава-паркавы комплекс Умястоўскіх]] (2-я пал. XVIII—XIX стст.; паменшаная копія [[Лазенкоўскі палац|Лазенкоўскага палаца]] ў [[Варшава|Варшаве]]) == Страчаная спадчына == [[Выява:Žemłasłaŭ, Gaŭja. Жэмласлаў, Гаўя (J. Hoppen, 1930-38).jpg|thumb|Дом адпачынку]] * Дом адпачынку (1930-я) * [[Жамыслаўскі ясень]] — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. == Галерэя == <center><gallery caption="Старыя выявы Жамыслаўлі" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Žemłasłaŭ. Жэмласлаў (N. Orda, XIX).jpg|Палац. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Žemłasłaŭ. Жэмласлаў (XIX).jpg|Чорна-белая версія Выява:Umiastoŭski Estate in Žemłasłaŭ, N. Orda.jpg|Палац з іншага боку Выява:Žemłasłaŭ. Жэмласлаў (1916).jpg|Палац, [[1916]] </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Тадэвуш Сакалоўскі]] (1905—1943) — падпольшчык другой сусветнай вайны. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Казімір Нехвядовіч]]. [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/n_zemoslaw/Жэмаласлаў.html Żemłosław = Жамыслаўль]. — Познань: Gawia, 2005. * Żemłosław // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII. — Warszawa, 1893. S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/775 775]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/pub/1043_m/ в. Жамыслаўль] на [[Radzima.org]] * [http://zhemyslavl.narod.ru/ Сайт местечка Жемыславль] * [http://www.panoramio.com/user/4531625/tags/Zemloslaw/ фота вескі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141010060546/http://www.panoramio.com/user/4531625/tags/Zemloslaw |date=10 кастрычніка 2014 }} на [[Panoramio.com]] {{Суботніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Шчыты-Неміровічы]] [[Катэгорыя:Кеневічы]] [[Катэгорыя:Умястоўскія]] [[Катэгорыя:Жамыслаўль| ]] 2928soqr3l0b9vq98zt9745fiocvx3k 0 159229 5140965 5079878 2026-05-13T02:48:49Z Tess Mattew 51169 абнаўленне звестак 5140965 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава |sort = |арыгінал = |выява = Ветка. Веткаўскі музей (01).jpg |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль =Комплексны |дата=30 лістапада |заснаваны = 30 лістапада 1978 |падпарадкаваны =[[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] |месцазнаходжанне= [[Ветка]], [[Беларусь]] |адрас = 247120, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. [[Ветка]], плошча Красная, 5 |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча =454 |выставачная плошча=380 |плошча запаснікаў = |дырэктар = [[Юрый Катляроў]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = Vietka museum |сайт = http://vetka.museum.by/be }}{{ГККРБ|313Г000146}} '''Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава''' — [[музей]], заснаваны ў [[Ветка|г. Ветка]] паводле рашэння Гомельскага аблвыканкама ад [[30 лістапада]] [[1978]] г. Адкрыты для наведвальнікаў [[1 лістапада]] [[1987]] г. У 2005 г. пад экспазіцыйныя плошчы перададзены будынак — [[дом купца Грошыкава]] (1897 г. пабудовы). Аснову экспазіцыі склала асабістая калекцыя [[Ф. Р. Шкляраў|Ф. Р. Шклярава]], які стаў першым дырэктарам музея. З 1988 г. дырэктар [[Галіна Рыгораўна Нячаева|Г. Р. Нячаева]]. [[Файл:Брама дома Грошыкава.jpg|thumb|справа|Вароты музея]] Колькасць экспанатаў на канец 2016 г. — 11283 адзінкі захоўвання. Агульная плошча — 454 м², экспазіцыйная — 380 м². Экспазіцыя музея размяшчаецца на 3 паверхах асноўнага будынка. Вялікая колькасць захаваных [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя|неглюбскіх ручнікоў]] знаходзіцца ў Веткаўскім музее стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава. == Экспазіцыя == На 1-м паверсе размешчаны экспазіцыі «Падарожжа па гісторыі Веткі», «Кузня», «Майстэрня золатакавалёў». Першая зала прысвечана гістарычнаму мінуламу Веткі і легендам пра яе заснаванне. Экспазіцыя 2-й уяўляе кузню і раскрывае асаблівасці кавальскага рамяства. Сярод экспанатаў 3-й залы вырабы мясцовых чаканшчыкаў-золатакавалёў (каваныя аклады на абразы і кнігі), прылады майстроў, іх дзелавая і асабістая перапіска і інш. <gallery> Ветка. Веткаўскі музей (11).jpg|Абразы Абраз трохчасткавы. Цуд Георгія аб змеі, Мікалай Цудатворац, Архангел Міхаіл (not crop, please).JPG|Абраз трохчасткавы. Цуд Георгія аб змеі, Мікалай Цудатворац, Архангел Міхаіл «Благовещение» мастера Ефима Андрианова. 1880 г..jpg|«Дабравешчанне» майстра Яфіма Андрыянава. 1880 г. Стараабрадскія іконы, Ветка - 2.jpg|Стараабрадскія іконы Харлампий. Начало XIX в..jpg|Харлампій. Пачатак XIX ст. «Богоматерь Казанская». XVIII – XIX вв..jpg|Казанская Маці Божая. XVIII – XIX стст. Іконы ў акладах з бісера, Ветка.jpg|Іконы ў акладах з бісера </gallery> На 2-м паверсе ў экспазіцыі «Народнае ткацтва» дэманструюцца дэкаратыўныя тканіны і мясцовыя строі адзення, якія перадаюць асаблівасці ткацкіх традыцый Веткаўшчыны. У экспазіцыі «Чайная» захоўваюцца калекцыі меднага посуду і самавараў. У зале, прысвечанай іканапісу, прадстаўлены работы старавераў, а таксама майстроў [[Веткаўская іканапісная школа|Веткаўскай]] і [[Бабіцкая іканапісная школа|Бабіцкай іканапісных школ]]: «Сабор архангела Міхаіла», «Пакровы» (абедзве XVIII ст.) з Пакроўскага храма ў Ветцы, «Успенне» (XVIII ст.) з царквы ў в. [[Папсуеўка]] Веткаўскага раёна і інш. У асобных залах размешчаны экспазіцыі, якія расказваюць пра мясцовыя мастацкія рамёствы і промыслы XVII — пачатку XX стст.: шыццё золатам і бісерам, старажытнае разьбярства па дрэве, чаканку і гравіроўку па метале. <gallery> Калекцыя беларускіх рушнікоў, веткаўскі музей.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Калекцыя беларускіх рушнікоў, веткаўскі музей - 2.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Рушнікі, Веткаўскі раён, 20 ст. - 2.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Рушнікі, Веткаўскі раён, 20 ст.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Ветка. Веткаўскі музей (07).jpg|Адноўлены купецкі інтэр'ер Ветка. Веткаўскі музей (08).jpg|Самавары Ветка. Веткаўскі музей (05).jpg|Човен Ветка. Веткаўскі музей. Скроневыя кольцы радзімічаў.jpg|7-прамянёвыя скроневыя кольцы радзімічаў Ветка. Веткаўскі музей (03).jpg|Гаршчок Дзявочы строй, веткаўскі раён.jpg|Дзявочы строй </gallery> Трэці паверх займае вялікая экспазіцыя «Кніжная культура Веткі». Тут захоўваюцца старадрукі XVI — пачатку XIX стст. — «Евангелле» [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|П. Мсціслаўца]] (1575), выданні [[Іван Фёдараў|І. Фёдарава]], [[Васіль Міхайлавіч Гарабурда|В. Гарабурды]], старавераў, ілюмінаваныя евангеллі XVI—XVII стст. і інш., а таксама манускрыпты XVI — пачатку XX стст., пеўчыя «крукавыя» рукапісы і інш. Паводле надпісаў на кнігах (даравальных, купецкіх) складзена і экспануецца карта «Шлях кніг на Ветку». == Узнагароды == Адзначаны спецыяльнай прэміяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва 2008 г. «За духоўнае адраджэнне»<ref>[http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%BC-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D1%8F%D0%BC-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8 Лучшим людям страны вручили премии «За духовное возрождение» и специальные премии в области культуры и искусства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306041339/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%BC-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D1%8F%D0%BC-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Фiлiялы == * Філіял Веткаўскага музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава ў [[Гомель|Гомелі]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Vietka museum}} * [https://vetka-museum.by Афіцыйны сайт музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220910110411/https://vetka-museum.by/ |date=10 верасня 2022 }} * [http://vetkamuzej.filial.museum.by/be Сайт фiлiяла музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220910110411/http://vetkamuzej.filial.museum.by/be |date=10 верасня 2022 }} * [https://vk.com/vetkamuseum Музей у ВКонтакте] * [https://www.instagram.com/vetkamuseum/ Музей у Instagram] * [https://www.facebook.com/vetkamuseum Музей у Facebook] [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Веткі]] [[Катэгорыя:Культура Веткі]] [[Катэгорыя:Стараверства ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Веткаўскі раён]] [[Катэгорыя:Ветка]] k8d1ckizkwqfl973wcwtriwwtmtw1ao 5141043 5140965 2026-05-13T08:07:39Z M.L.Bot 261 афармленне, стыль 5141043 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава |sort = |арыгінал = |выява = Ветка. Веткаўскі музей (01).jpg |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль =Комплексны |дата=30 лістапада |заснаваны = 30 лістапада 1978 |падпарадкаваны = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] |месцазнаходжанне= [[Ветка]], [[Беларусь]] |адрас = 247120, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. [[Ветка]], плошча Красная, 5 |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча =454 |выставачная плошча=380 |плошча запаснікаў = |дырэктар = [[Юрый Катляроў]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |Commons = Vietka museum |сайт = http://vetka.museum.by/be }} {{ГККРБ|313Г000146}} [[Файл:Брама дома Грошыкава.jpg|thumb|справа|Брама музея]] '''Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава''' — [[музей]] ў [[Ветка|Веткцы]]. Заснаваны рашэннем Гомельскага аблвыканкама ад 30 лістапада 1978 года. Адкрыты для наведвальнікаў 1 лістапада 1987 года. У 2005 годзе пад экспазіцыйныя плошчы перададзены будынак — [[дом купца Грошыкава]] (1897 года пабудовы). Аснову экспазіцыі склала асабістая калекцыя [[Ф. Р. Шкляраў|Фёдара Шклярава]], які стаў першым дырэктарам музея. Колькасць экспанатаў на канец 2016 года — 11283 адзінкі захоўвання. Агульная плошча — 454 м², экспазіцыйная — 380 м². Экспазіцыя музея размяшчаецца на 3 паверхах асноўнага будынка. У Веткаўскім музеі захоўваецца вялікая колькасць [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя|неглюбскіх ручнікоў]]. == Экспазіцыя == На 1-м паверсе размешчаны экспазіцыі «Падарожжа па гісторыі Веткі», «Кузня», «Майстэрня золатакавалёў». Першая зала прысвечана гістарычнаму мінуламу Веткі і легендам пра яе заснаванне. Экспазіцыя 2-й уяўляе кузню і раскрывае асаблівасці кавальскага рамяства. Сярод экспанатаў 3-й залы вырабы мясцовых чаканшчыкаў-золатакавалёў (каваныя аклады на абразы і кнігі), прылады майстроў, іх дзелавая і асабістая перапіска і іншае. <gallery> Ветка. Веткаўскі музей (11).jpg|Абразы Абраз трохчасткавы. Цуд Георгія аб змеі, Мікалай Цудатворац, Архангел Міхаіл (not crop, please).JPG|Абраз трохчасткавы. Цуд Георгія аб змеі, Мікалай Цудатворац, Архангел Міхаіл «Благовещение» мастера Ефима Андрианова. 1880 г..jpg|«Дабравешчанне» майстра Яфіма Андрыянава. 1880 г. Стараабрадскія іконы, Ветка - 2.jpg|Стараабрадскія іконы Харлампий. Начало XIX в..jpg|Харлампій. Пачатак XIX ст. «Богоматерь Казанская». XVIII – XIX вв..jpg|Казанская Маці Божая. XVIII – XIX стст. Іконы ў акладах з бісера, Ветка.jpg|Іконы ў акладах з бісеру </gallery> На 2-м паверсе ў экспазіцыі «Народнае ткацтва» дэманструюцца дэкаратыўныя тканіны і мясцовыя строі адзення, якія перадаюць асаблівасці ткацкіх традыцый Веткаўшчыны. У экспазіцыі «Чайная» захоўваюцца калекцыі меднага посуду і самавараў. У зале, прысвечанай іканапісу, прадстаўлены работы старавераў, а таксама майстроў [[Веткаўская іканапісная школа|Веткаўскай]] і [[Бабіцкая іканапісная школа|Бабіцкай іканапісных школ]]: «Сабор архангела Міхаіла», «Пакровы» (абедзве XVIII ст.) з Пакроўскага храма ў Ветцы, «Успенне» (XVIII ст.) з царквы ў в. [[Папсуеўка]] Веткаўскага раёна і інш. У асобных залах размешчаны экспазіцыі, якія расказваюць пра мясцовыя мастацкія рамёствы і промыслы XVII — пачатку XX стст.: шыццё золатам і бісерам, старажытнае разьбярства па дрэве, чаканку і гравіроўку па метале. <gallery> Калекцыя беларускіх рушнікоў, веткаўскі музей.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Калекцыя беларускіх рушнікоў, веткаўскі музей - 2.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Рушнікі, Веткаўскі раён, 20 ст. - 2.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Рушнікі, Веткаўскі раён, 20 ст.jpg|Калекцыя беларускіх рушнікоў Ветка. Веткаўскі музей (07).jpg|Адноўлены купецкі інтэр'ер Ветка. Веткаўскі музей (08).jpg|Самавары Ветка. Веткаўскі музей (05).jpg|Човен Ветка. Веткаўскі музей. Скроневыя кольцы радзімічаў.jpg|7-прамянёвыя скроневыя кольцы радзімічаў Ветка. Веткаўскі музей (03).jpg|Гаршчок Дзявочы строй, веткаўскі раён.jpg|Дзявочы строй </gallery> Трэці паверх займае вялікая экспазіцыя «Кніжная культура Веткі». Тут захоўваюцца старадрукі XVI — пачатку XIX стст. — «Евангелле» [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|П. Мсціслаўца]] (1575), выданні [[Іван Фёдараў|І. Фёдарава]], [[Васіль Міхайлавіч Гарабурда|В. Гарабурды]], старавераў, ілюмінаваныя евангеллі XVI—XVII стст. і інш., а таксама манускрыпты XVI — пачатку XX стст., пеўчыя «крукавыя» рукапісы і інш. Паводле надпісаў на кнігах (даравальных, купецкіх) складзена і экспануецца карта «Шлях кніг на Ветку». == Дырэктары == * [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Фёдар Шкляраў]] (1978?-1988) * [[Галіна Рыгораўна Нячаева|Галіна Нячаева]] (1988—2026?) * [[Юрый Катляроў]] (з 2026?) == Узнагароды == * Спецыяльнай прэміяй Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва «За духоўнае адраджэнне» ў 2008 годзе<ref>[http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%BC-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D1%8F%D0%BC-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8 Лучшим людям страны вручили премии «За духовное возрождение» и специальные премии в области культуры и искусства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306041339/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%BC-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D1%8F%D0%BC-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8-%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8-%D0%B2-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Філіялы == * Філіял Веткаўскага музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава ў [[Гомель|Гомелі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Vietka museum}} * [https://vetka-museum.by Афіцыйны сайт музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220910110411/https://vetka-museum.by/ |date=10 верасня 2022 }} * [http://vetkamuzej.filial.museum.by/be Сайт фiлiяла музея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220910110411/http://vetkamuzej.filial.museum.by/be |date=10 верасня 2022 }} * [https://vk.com/vetkamuseum Музей у ВКонтакте] * [https://www.instagram.com/vetkamuseum/ Музей у Instagram] * [https://www.facebook.com/vetkamuseum Музей у Facebook] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Веткі]] [[Катэгорыя:Культура Веткі]] [[Катэгорыя:Стараверства ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Веткаўскі раён]] [[Катэгорыя:Ветка]] edn5cdukavr77b8ui63mp5bwlngonb9 0 159766 5141025 4853332 2026-05-13T07:24:39Z Autumndancer 168015 5141025 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рамэа і Джульета (значэнні)}} {{Літаратурны твор | Назва = Рамэа і Джульета | Назва-арыгінал = Romeo and Juliet | Выява = Romeo and juliet title page.jpg | Подпіс выявы = выданне 1599 года | Жанр = Трагедыя | Аўтар = Уільям Шэкспір | Мова арыгінала = англійская | Напісаны = 1591—1592(?) | Публікацыя = 1591—1592(?) | Вікікрыніцы-тэкст = en:Romeo and Juliet }} '''Рамэа і Джульета''' ({{lang-en|Romeo and Juliet}}) — трагедыя [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], напісана ў [[1594]]—[[1595]] гадах, упершыню надрукавана ў [[1597]] годзе. Сюжэт узяты з апублікаванай у 1562 годзе аднайменнай паэмы Артура Брука, крыніца якой — [[навела]] італьянскага пісьменніка Матэо Бандэла. Гэты самы сюжэт вядомы і па навеле італьянскага пісьменніка Луіджы Да Порта «Гісторыя двух высакародных каханкаў» (1524). Упершыню тэкст на [[беларуская мова|беларускай мове]] ў перакладзе [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] быў надрукаваны ў [[1954]] годзе. == Тэатральныя пастаноўкі ў Беларусі == Значнай падзеяй у тэатральным жыцці [[Беларусь|Беларусі]] была пастаноўка трагедыі «Рамэа і Джульеты» у [[1946]] годзе [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім тэатрам імя Я.Купалы]] — рэжысёр Л.Літвінаў. У галоўных ролях Б.Платонаў (Рамэа) і І.Ждановіч (Джульета). «Рамэа і Джульета» таксама ставілася ў [[Гомельскі абласны драматычны тэатр|Гомельскім абласным драматычным тэатры]] (1962, рэжысёр: Л.Эльстан), [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскім абласным драматычным тэатры]] ([[1972]], рэжысёр [[Уладзімір Аляксандравіч Караткевіч|У. А. Караткевіч]]) і [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім тэатры імя Якуба Коласа]] ([[1986]], рэжысёр [[Валерый Мазынскі]]). == Літаратура == * Уільям Шэкспір. Санеты. Трагедыі: З англ. / Уклад., прадм. і камент. В.Небышынца. — Мн.: Маст. літ., 1989. — 479 с., [8] л. іл. ISBN 5-340-00286-1 == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] [[Катэгорыя:П’есы XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рамэа і Джульета| ]] lwsm3w2eslg7nzi12y28os5d7uewbal 0 161396 5140818 5051154 2026-05-12T16:57:13Z DenisBorum 139498 5140818 wikitext text/x-wiki {{Іншае значэнне|Гэта артыкул пра геаграфічнае паняцце. Пра прозвішча гл. артыкул [[Левант, прозвішча]].}} {{distinguish|Іспанскі Левант}} [[Файл:The Levant 3.png|thumb|300px|Левант]] '''Лева́нт''' (ад [[:ru:Среднефранцузский язык|сярэднефранц.:]] ''Levant'' або {{lang-it|Levante}} – [[усход]], [[узыход]]) – [[Гістарычная геаграфія|гістарычная назва]] ўсходняй часткі [[Міжземнамор’е|Міжземнаморскага рэгіёну]], якая ўключае сучасныя: [[Сірыя|Сірыю]], [[Ліван]], [[Іарданія|Іарданію]], [[Ізраіль]]/[[Дзяржава Палесціна|Палестыну]] і [[Кіпр]], а таксама часткі тэрыторыі [[Турцыя|Турцыі]] (правінцыя [[Хатай (правінцыя)|Хатай]]) і [[Егіпет|Егіпта]] (правінцыі Паўночны і Паўднёвы Сінай)<ref>[https://geographyofrussia.com/levant/ Левант]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_geo/8863/%D0%9B%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%82 Левант]{{ref-ru}}</ref><ref name="БРЭ">[https://bigenc.ru/c/levant-61a356 Левант]{{ref-ru}}</ref>. Адпаведна, назва ўсходняй часткі [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]] – [[Левантыйскае мора]]. Еўрапейскае слова «Левант» – гэта эквівалент арабскага [[тапонім]]а «Аш-Шам» ({{lang-ar|الشام}}), які пазначае [[Сірыя (гістарычны рэгіён)|гістарычны рэгіён Сірыя]]<ref name="БРЭ" />. == Гісторыя == Дакладны час з’яўлення тэрміна невядомы, але ў шырокае ўжыванне ён увайшоў з XI–XII ст. для абазначэння [[Эгейскае мора|эгейскага]] і міжземнаморскага берагоў [[Малая Азія|Малой Азіі]] і [[Эгейскія астравы|Эгейскіх астравоў]], а пасля [[Крыжовыя паходы|Крыжовых паходаў]] распаўсюдзіўся на егіпецкае, сіра-палестынскае і кіпрскае ўзбярэжжа. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] (да 1946 года) словазлучэнне «дзяржавы Леванта» (États du Levant) ужывалася, як агульная назва [[:ru:Французский мандат в Сирии и Ливане|падмандатных тэрыторый Францыі ў Сірыі і Ліване]]<ref name="БРЭ" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Дзяржавы крыжакоў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Блізкі Усход]] [[Катэгорыя:Гісторыя Міжземнамор’я]] 86lm02xyotqy8goxu2jk5t87qdzumr9 0 163245 5140792 4553997 2026-05-12T15:43:20Z Modallwmbw 165843 5140792 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ноўка}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Ноўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=55.4519322713371 |long=30.3955729014381 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 07|lat_sec = 57 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Ноўкінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 880 |насельніцтва = 2522 |год перапісу = 2000 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243035622 }} '''Но́ўка'''<ref name=":0">[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 283).</ref> ({{Lang-ru|Новка}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039808&q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 года № 89 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}</ref> у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 4 кіламетры на поўдзень ад [[Віцебск]]а, каля чыгуначнай станцыі [[Мядзвёдка (станцыя)|Мядзвёдка]]. == Гісторыя == У складзе саўгаса «Рудакова»<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 2522 жыхары, 880 двароў (2000) == Інфраструктура == * ААТ «Ноўка» * Мядзвёдкаўскае збожжапрыемнае прадпрыемства * Гімназія * Дом культуры і бібліятэка * Аптэка * Камбінат бытавога абслугоўвання * Аддзяленне сувязі * Магазіны == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] * [[Харлампіеўская царква (Ноўка)|Харлампіеўская царква]] == Літаратура == * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|10-2}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Ноўка}} — С. 384—385. {{Ноўкінскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ноўка (Віцебскі раён)| ]] paqufa0ilso3ssawhph1yugbm31wlj5 5140793 5140792 2026-05-12T15:44:21Z Modallwmbw 165843 5140793 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ноўка}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Ноўка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=55.4519322713371 |long=30.3955729014381 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 07|lat_sec = 57 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Ноўкінскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 880 |насельніцтва = 2522 |год перапісу = 2000 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243035622 }} '''Но́ўка'''<ref name=":0">[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 283).</ref> ({{Lang-ru|Новка}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039808&q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 года № 89 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}</ref> у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 4 кіламетры на поўдзень ад [[Віцебск]]а, каля чыгуначнай станцыі [[Мядзвёдка (станцыя)|Мядзвёдка]]. == Гісторыя == У складзе саўгаса «Рудакова»<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 2522 жыхары, 880 двароў (2000) == Інфраструктура == * ААТ «Ноўка» * Мядзвёдкаўскае збожжапрыемнае прадпрыемства * Гімназія * Дом культуры і бібліятэка * Аптэка * Камбінат бытавога абслугоўвання * Аддзяленне сувязі * Магазіны == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] * [[Харлампіеўская царква (Ноўка)|Харлампіеўская царква]] == Крыніцы == [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ноўка (Віцебскі раён)| ]] <references responsive="" /> == Літаратура == * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|10-2}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Ноўка}} — С. 384—385. {{Ноўкінскі сельсавет}} mcxcmu7z5yo9f4m499h6flh6kr20az5 0 163805 5140891 5106424 2026-05-12T20:21:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140891 wikitext text/x-wiki Ніжэй прыведзены спіс гарадоў [[Еўропа|Еўропы]] з насельніцтвам больш чым мільён чалавек. Спіс складзены паводле алфавіту (краін). Сталіцы вылучаны '''паўтлустым шрыфтам'''. {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Горад || Краіна || Насельніцтва горада || Насельніцтва краіны |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Wien.svg|22px|border]] '''[[Вена]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || 1 714 142<ref>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Oesterreich-Cities.html#Stadt_alpha Austria (Major Cities): Federal States, Major Cities & Communes] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Аўстрыі }}) </ref> || 8 404 252 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border]] '''[[Мінск]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Беларусь}} || 2 994 700<ref>{{ref-ru}} Пресс-релиз О демографической ситуации в январе-июне 2015 г. https://archive.today/20120709022322/belstat.gov.by/homep/ru/indicators/pressrel/demographics.php] ({{lang-be| Прэс-рэліз Аб дэмаграфічнай сітуацыі ў студзені-ліпені 2013 }}) </ref> || 9 461 500 |- | align=left| '''{{Сцягафікацыя|Брусель}}''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Бельгія}} || 1 125 728<ref>{{ref-en}} FOD Economie — SPF Economie — Statbel, [http://statbel.fgov.be/en/statistics/figures/ Statistics Belgium] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151016041110/http://statbel.fgov.be/en/statistics/figures/ |date=16 кастрычніка 2015 }} ({{lang-be| Статыстычныя даныя Бельгіі }})</ref> || 10 431 477 |- | align=left| [[Выява:BG_Sofia_flag.svg|border|22px]] '''[[Сафія]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Балгарыя}} || 1 270 284<ref>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html#Stadt_alpha Bulgaria (Major Cities): Districts & Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Балгарыі }}) </ref> || 7 364 570 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_the_City_of_London.svg|border|22px]] '''[[Лондан]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 8 174 100 <ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |title=Census result shows increase in population of London as it tops 8 million<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=1 чэрвеня 2013 |archive-date=19 кастрычніка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019123117/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-london-as-it-tops-8-million/censuslondonnr0712.html |url-status=dead }}</ref> || 61 113 205 |- | align=left| [[Выява:Flag of Birmingham.svg|border|22px]] [[Бірмінгем]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 028 701<ref>{{ref-en}} Office for National Statistics, [https://www.nomisweb.co.uk/reports/lmp/la/2038431965/report.aspx Labour Market Profile Birmingham] ({{lang-be| Статыстычныя даныя Бірмінгема (рынак працы)}}) </ref> || 61 113 205 |- | align=left| [[Выява:Flag of Budapest (2011-).svg|border|22px]] '''[[Будапешт]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || 1 721 556<ref>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Hungary-Cities.html#Stadt_gross Hungary (Major Cities): Counties, Major Cities & Towns] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Венгрыі }}) </ref> || 10 019 000 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Berlin.svg|border|22px]] '''[[Берлін]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 3 479 740<ref>{{ref-de}} Amt für Statistik Berlin Brandenburg — Homepage, [http://www.statistik-berlin-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2011/OT_A01-01-00_124_201104_BE.pdf Bevölkerungsstand in Berlin am 30. April 2011 nach Bezirken] ({{lang-be |Статыстычнае кіраванне Берлін-Брандэнбург. Насельніцтва Берліна па стане на 30 красавіка 2011 }}) </ref> || 81 757 600 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Hamburg.svg|border|22px]] [[Гамбург]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 1 787 220<ref>{{ref-de}} Gemeinsames Datenangebot der Statistischen Ämter des Bundes und der Länder, [http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp Portal of the Federal Statistics Office Germany — Bevölkerung — Hamburg] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=8 сакавіка 2012 }} ({{lang-be| Насельніцтва Гамбурга па агульных даных статыстычных федэральных і дзяржаўных кіраванняў }})</ref> || 81 757 600 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Munich_(striped).svg|border|22px]] [[Мюнхен]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 1 353 186<ref>{{ref-de}} Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung, [https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale] ({{lang-be| Баварская дзяржаўная бюро статыстыкі і апрацоўкі даных }}) </ref> || 81 757 600 |- | align=left| [[Файл:Flagge Köln.svg|border|22px]] [[Кёльн]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Германія}} || 1 007 119<ref>{{ref-de}} Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), [http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/rb3_dez2010.html Bevölkerung im Regierungsbezirk Köln] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111109060407/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/rb3_dez2010.html |date=9 лістапада 2011 }} ({{lang-be| Інфармацыя абшчын Паўночнай Рэйн-Вестфаліі. насельніцтва Кёльна }})</ref> || 81 757 600 |- | align=left| [[Выява:Bandera de la ciudad de Madrid.svg|border|22px]] '''[[Мадрыд]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 3 273 049<ref>{{ref-es}} Instituto Nacional de Estadistica. (National Statistics Institute), [http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2010%2F&file=pcaxis&N=&L=1 Population Figures referring to 01/01/2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110102155711/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2010%2F&file=pcaxis&N=&L=1 |date=2 студзеня 2011 }} ({{lang-be |Насельніцтвы іспанскіх правінцый стану на 1 студзеня 2010 }})</ref> || 47 021 031 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Barcelona.svg|border|22px]] [[Барселона]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 619 337<ref name='SPAIN: Major Cities'>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Spain-Cities.html#Stadt_gross Spain (Major Cities): Autonomous Communities & Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Іспаніі }}) </ref> || 47 021 031 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Rome.svg|border|22px]] '''[[Рым]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Італія}} || 2 761 477<ref name='ITALY: Major Cities'>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Italy-Cities.html#Stadt_alpha Italy (Major Cities): Regions & Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Італіі }}) </ref> || 60 605 053 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Milan.svg|border|22px]] [[Мілан]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Італія}} || 1 324 110<ref name='ITALY: Major Cities'/> || 60 605 053 |- | align=left| [[Файл:Flag_of_Warsaw.svg|border|22px]] '''[[Варшава]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Польшча}} || 1 716 855<ref name='GUS (2010)'>{{ref-pl}} Główny Urząd Statystyczny, [https://web.archive.org/web/20120131074212/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_RS_rocznik_statystyczny_pracy_2010.pdf PUBL RS rocznik statystyczny pracy 2010] ({{lang-be| Цэнтральнае статыстычнае кіраванне GUS, статыстычны штогоднік (2010)}})</ref> || 38 192 000 |- | align=left| [[Файл:Flag_of_Moscow.svg|border|22px]] '''[[Масква]]''' || align=left | {{RUS}} || 11 912 013<ref name='gks-2012'>{{ref-ru}} Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі (Расстат), [http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Адзнакі колькасці пастаяннага насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120315160426/http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm |date=15 сакавіка 2012 }} ({{lang-be | Адзнакі колькасці пастаяннага насельніцтва }})</ref> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Saint_Petersburg_Russia.svg|border|22px]] [[Санкт-Пецярбург]] || align=left | {{RUS}} || 5 028 000<ref name='gks-2012'/> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag of Nizhny Novgorod.svg|border|22px]] [[Ніжні Ноўгарад]] || align=left | {{RUS}} || 1 263 621<ref name="GKS_BDMO">[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst.htm Расстат. Федэральная служба Дзяржаўнай статыстыкі. База даных паказчыкаў муніцыпальных адукацый] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120403112639/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst.htm |date=3 красавіка 2012 }}</ref> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Samara_(Samara_oblast).png|border|22px]] [[Самара]] || align=left | {{RUS}} || 1 169 284<ref name="GKS_BDMO"/> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag of Kazan.svg|22px]] [[Казань]] || align=left | {{RUS}} || 1 161 308<ref name="GKS_BDMO"/> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Rostov-na-Donu_flag.svg|border|22px]] [[Растоў-на-Доне]] || align=left | {{RUS}} || 1 096 448<ref name="GKS_BDMO"/> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Ufa.svg|border|22px]] [[Уфа]] || align=left|{{RUS}}|| 1 086 900<ref>[http://www.ufacity.info/ufa/5170/108433/ Сацыяльна-эканамічныя паказчыкі па стане на 01.01.2013 г. – Насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121028202049/http://ufacity.info/ufa/5170/108433/ |date=28 кастрычніка 2012 }}</ref> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Volgograd1999.png|border|22px]] [[Валгаград]] || align=left | {{RUS}} || 1 018 739<ref name="GKS_BDMO"/> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag of Perm.svg|border|22px]] [[Перм]] || align=left | {{RUS}} || 1 013 679<ref name="GKS_BDMO"/> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:Flag of Voronezh.png|border|22px]] [[Варонеж]] || align=left | {{RUS}} || 1 003 000 <ref>{{cite web|url=http://top.rbc.ru/society/17/12/2012/836948.shtml|title=В Воронеже родился миллионный житель :: Общество :: Top.rbc.ru|accessdate=2013-03-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F5x1IH8K?url=http://top.rbc.ru/society/17/12/2012/836948.shtml|archivedate=13 сакавіка 2013|url-status=live}}</ref> || 143 142 000 |- | align=left| [[Выява:ROU Bucharest Flag.svg|border|22px]] '''[[Бухарэст]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Румынія}} || 1 677 451<ref>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/Romania-Cities.html#Stadt_gross Romania (Major Cities): Counties, Major Cities & Towns] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Румыніі }}) </ref> || 21 466 174 |- | align=left| [[Выява:Flag_of_Belgrade.svg|border|22px]] '''[[Бялград]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Сербія}} || 1 213 000<ref>{{ref-sr}} Завод за информатику и статистику, [https://web.archive.org/web/20111007084751/https://zis.beograd.gov.rs/upload/G_2009S.pdf Статистички годишњак Београда] ({{lang-be| Статыстычны штогоднік Бялграда }})</ref> || 9 856 222 |- | align=left| [[Стамбул]]<ref>Размешчаны ў Еўропе (асноўная частка) і Азіі.</ref> || align=left|{{Сцягафікацыя|Турцыя}} || 13 483 052<ref>Улічана колькасць усяго насельніцтва, г. з. тых, хто пражывае як ва ўласна еўрапейскай, так і ў азіяцкай частках.</ref><ref>{{ref-tr}} Oracle Application Server Forms and Reports Services, [http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=nufus2000db2Env Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları - 2009] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110228092222/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=nufus2000db2Env |date=28 лютага 2011 }} ({{lang-be|Колькасць насельніцтва муніцыпальных адукацый на 2009 год}}. Даныя Турэцкага інстытута статыстыкі)</ref> || 74 724 269 |- | align=left| [[Выява:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|border|22px]] '''[[Кіеў]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Украіна}} || 2 815 951<ref name='Sz01012011'>[http://stat6.stat.lviv.ua/PXWEB2007/ukr/publ/2010/chisel%202010.rar Статистический сборник " Численность населения Украины на 1 января 2011 года ". — Киев, ГКСУ, 2011. — 112с. (rar)]</ref> || 45 745 213 |- | align=left| [[Файл:Kharkiv-town-flag.svg|border|22px]] [[Харкаў]] || align=left|{{Сцягафікацыя|Украіна}} || 1 446 500<ref name='Sz01012011'/> || 45 745 213 |- | align=left| {{Сцягафікацыя|Адэса}} || align=left|{{Сцягафікацыя|Украіна}} || 1 013 145<ref name='Sz01012011'/> || 45 745 213 |- |- | align=left| [[Выява:Flag of Paris with coat of arms.svg|border|22px]] '''[[Парыж]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Францыя}} || 2 257 981<ref name='FRANCE: Major Cities'>{{ref-en}} City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World, [http://citypopulation.de/France-Cities.html#Stadt_alpha France (Major Cities): Regions & Major Cities] ({{lang-be| Насельніцтва буйных гарадоў і рэгіёнаў Францыі }}) </ref> || 65 447 374 |- | align=left| [[Файл:Flag_of_Prague.svg|border|22px]] '''[[Прага]]''' || align=left|{{Сцягафікацыя|Чэхія}} || 1 290 211<ref>{{ref-cz}} Adresy v České republice, [http://aplikace.mvcr.cz/adresa/a/praha/index.html Praha] ({{lang-be| Адрасы ў Чэхіі: Прага }}) </ref> || 10 532 770 |} == Гл. таксама == * [[Спіс гарадоў-мільянераў Аўстраліі і Акіяніі]] * [[Спіс гарадоў-мільянераў Паўночнай Амерыкі]] * [[Спіс гарадоў-мільянераў Паўднёвай Амерыкі]] * [[Спіс гарадоў-мільянераў Азіі]] * [[Спіс гарадоў-мільянераў Афрыкі]] * [[Гарады Еўропы з насельніцтвам больш 500 тысяч чалавек]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Спісы гарадоў-мільянераў|Еўропы]] [[Катэгорыя:Гарады Еўропы|Гарады-мільянеры]] sxxcnee92ufd8vkkox3dbwspu6z54gt 0 167039 5140989 4743700 2026-05-13T05:55:02Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль, пунктуацыя, вікіфікацыя, дапаўненне 5140989 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Аляксандр Рыгоравіч Сталетаў |Арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Григорьевич Столетов}} |Фота = Alexander stoletov.jpg |Шырыня = 200 |Подпіс = |Месца нараджэння = |Месца смерці = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = даследчык з'яў [[ферамагнетызм]]у і вонкавага [[фотаэфект]]у |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} '''Алякса́ндр Рыгоравіч Стале́таў''' ({{OldStyleDate|10|жніўня|1839|29|ліпеня}}, [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] — {{OldStyleDate|27|мая|1896|15||}}, [[Масква]]) — рускі [[фізік]]. Атрымаў крывую намагнічвання жалеза ([[1872]]), сістэматычна даследаваў вонкавы [[фотаэфект]] (1888—1890), адкрыў першы закон фотаэфекту. Даследаваў [[газавы разрад]], крытычны стан і іншыя з’явы. Заснаваў фізічную лабараторыю ў [[МДУ|Маскоўскім універсітэце]] ([[1874]]). == Біяграфія == Нарадзіўся 29 ліпеня (10 жніўня) 1839 года ва [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміры]] ў сям’і небагатага купца, уладальніка бакалейнай крамы і скарняцкай майстэрні Рыгора Міхайлавіча Сталетава. Яго маці, Аляксандра Васілеўна была адукаванай жанчынай і сама рыхтавала сваіх дзяцей (усяго іх было шасцёра) да паступлення ў гімназію, навучаючы іх арыфметыцы і рускай мове. Аляксандр у 4 гады навучыўся чытать і пазней цікавіўся літаратурай, выпускаючы рукапісны часопіс падчас вучобы ў гімназіі<ref name="Alhimik">{{cite web|url=http://www.alhimik.ru/great/stolet.html|title=Великие физики. Александр Столетов|author=Н.С.Рукк|publisher=alhimik.ru|access-date=17 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310203859/http://alhimik.ru/great/stolet.html|archive-date=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. Брат — [[Мікалай Рыгоравіч Сталетаў]]. Па заканчэнні курса ва [[Уладзімірская лінгвістычная гімназія імені А. Г. Сталетава|Уладзімірскай гімназіі]] паступіў на [[фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта]], дзе вучыўся ў прафесара [[Міхаіл Фёдаравіч Спаскі|Спаскага М. Ф.]]<ref name="Усп">{{cite web|url=http://ufn.ru/ufn59/ufn59_8/Russian/r598h.pdf|title=''Кононков А. Ф.'' Михаил Фёдорович Спасский — видный русский физик і метеоролог XIX века. (К 150-летию со дня рождения и 100-летию со дня смерти) // Успехи физических наук. —1959 г. — т. LXVIII. — вып.4. — С. 731—734.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331203548/http://ufn.ru/ufn59/ufn59_8/Russian/r598h.pdf|archive-date=31 сакавіка 2013|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Пасля, калі ён у [[1860]] годзе закончыў курс, яго пакінулі пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. З лета [[1862]] года да пачатку [[1866]] года прабыў за мяжою, займаючыся фізікай спачатку ў [[Хайдэльберг]]у, патом у [[Гётынген]]е, [[Берлін]]е, [[Парыж]]ы і нарэшце зноў у [[Гайдэльберг]]у, у лабараторыі [[Густаў Роберт Кірхгоф|Кірхгофа]]. З лютага [[1866]] года пачаў чытаць лекцыі па матэматычнай фізіцы ў Маскоўскам універсітэце. У маі [[1869]] года абараніў магістарскую дысертацыю пад назвай «Общая задача [[электрастатыка|электростатики]] и приведение её к простейшему случаю» і ў чэрвені таго ж года быў зацверджаны [[дацэнт]]ам па кафедры фізікі. У [[1871]] годзе Сталетаў ізноў паехаў за мяжу, дзе прабыў каля паўгода, працуючы ў лабараторыі Кірхгофа над сваёй доктарскай дысертацыяй. Гэта дысертацыя пад назвай «Исследование о функции намагничения мягкого железа» была абаронена ў красавіку [[1872]] года. У чэрвені гэтага ж года Сталетаў быў зацверджаны [[экстраардынарны прафесар|экстраардынарным прафесарам]], а ў наступным [[1873]] годзе ардынарным прафесарам. Сталетаў чытаў спачатку розныя курсы па матэматычнай фізіцы і фізічнай геаграфіі, а пасля перайшоў на выкладанне эксперыментальнай фізікі. Арганізатар першай у Расіі вучэбна-даследчай фізічнай лабараторыі. Непарыўна займаючыся сваім любімым прадметам, фізікай, Сталетаў умеў абудзіць цікавасць да гэтай навукі і ў сваіх шматлікіх вучнях. Большая частка ўніверсітэцкіх прафесароў фізікі былі яго вучнямі. [[Файл:Stoletov Alexander Grigorevich.jpg|thumb|А. Р. Сталетаў]] Усе працы Сталетава, як навуковыя, так і літаратурныя, вылучаюцца вытанчанасцю думкі і выканання. Акрамя заняткаў ва ўніверсітэце, Сталетаў нямала часу прысвяціў працы ў [[Імператарскае таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі|Таварыстве аматараў прыродазнаўства]] і ў музеі прыкладных навук. На працягу некалькіх гадоў быў старшынёй фізічнага аддзялення Таварыства аматараў прыродазнаўства і дырэктарам фізічнага аддзела пры [[Політехнічны музей|Політехнічным музеі]]. Праводзячы ледзь не кожнае лета за мяжой, Сталетаў меў магчымасць пазнаёміцца з усімі выдатнымі заходнееўрапейскімі фізікамі, з якімі пастаянна падтрымліваў зносіны. Прымаў удзел і ў міжнародных кангрэсах. Быў членам многіх вучоных таварыстваў, як рускіх, так і замежных: быў ганаровым членам Таварыства аматараў прыродазнаўства, ганаровым членам [[Кіеўскае фізіка-матэматычнае таварыства|Кіеўскага фізіка-матэматычнага таварыства]], ганаровым членам [[Кіеўскае таварыства прыродазнаўцаў|Кіеўскага таварыства прыродазнаўцаў]], членам [[Маскоўскае матэматычнае таварыства|Маскоўскага матэматычнага]], [[Рускае фізіка-хімічнае таварыства|Рускага фізіка-хімічнага]] таварыстваў, парыжскага «Société Française de Physique», членам-заснавальнікам і карэспандэнтам парыжскага «Société internationale des électriciens», замежным членам лонданскага «[[Insitution of Electrical Engineers]]». Таксама быў ганаровым членам Імператарскага ўніверсітэта св. Уладзіміра. Акрамя заняткаў навукай Сталетаў цікавіўся літаратурай, мастацтвам. У 1893 годзе трое акадэмікаў — [[Пафнуцій Львовіч Чабышоў|Чабышоў]], [[Брадзіхін]] і [[Бекетаў]] — прапануюць Сталетава ў якасці кандыдата ў члены [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]]. Але [[Канстанцін Канстанцінавіч|вялікі князь Канстанцін]], прэзідэнт Акадэміі, не дапускае кандыдатуру Сталетава да выбараў. Някрэпкі па натуры, Сталетаў перажыў у 1893 годзе вялікія непрыемнасці і канчаткова падарваў сваё здароўе. У канцы 1894 года здароўе Сталетава быццам акрэпла, і ён аддаўся наладжванню фізічнай секцыі на IX з’ездзе прыродазнаўцаў і ўрачоў, выдатна зладзіўшы паказальныя пасяджэнні гэтай секцыі. На працягу года Сталетаў адчуваў сябе яшчэ даволі нядрэнна, але з зімы 1895 года хвароба стала развівацца і праз нейкі час ён сканаў ад [[запаленне лёгкіх|запалення лёгкіх]]. Памёр 15(27) мая 1896 года ў Маскве. Пахаваны ва Уладзіміры на Князь-Уладзімірскіх (старых) могілках. == Навуковая праца == [[Файл:Stoletov_curve.JPG|thumb|Крывая Сталетава]] Асноўныя працы ў галіне [[электрамагнетызм]]у, [[оптыка|оптыкі]], [[малекулярная фізіка|малекулярнай фізікі]], [[філасофія|філасофіі]]. * Першы паказаў, што пры павелічэнні намагнічваючага поля [[магнітная ўспрымальнасць]] жалеза спачатку расце, а затым, пасля дасягнення максімума, памяншаецца ([[1872]]). * Эксперыментальна атрымаў крывую [[Магнітная пранікальнасць|магнітнай пранікальнасці]] [[ферамагнетык]]а ([[крывая Сталетава]]). * Аўтар двух метадаў магнітных вымярэнняў рэчываў (метад тароіда з замкнутым [[Магнітны ланцуг|магнітным ланцугом]] і балістычнае вымярэнне [[Намагнічанасць|намагнічанасці]]). * Правёў шэраг эксперыментаў па вымярэнню велічіні адносіны электрамагнітных і электрастатіческіх адзінак, атрымаў значэнне, блізкае да [[хуткасць святла|хуткасці святла]] ([[1876]]). * Выканаў цыкл работ по вывучэнню [[Фотаэфект#Вонкавы фотаэфект|вонкавага фотаэфекту]], адкрытага ў 1887 годзе [[Генрых Герц|Г. Герцам]] (1888—1890). * Стварыў першы [[фотаэлемент]], заснаваны на вонкавым фотаэфекце. Разгледзеў інерцыйнасць [[фотаток]]у і ацаніў яго запазненне ў 0,001 с. * Адкрыў прама прапарцыянальную залежнасць сілы фототоку ад інтэнсіўнасці падаючага на [[фотакатод]] святла (першы закон вонкавага фотаэфекту, [[закон Сталетава]]). * Адкрыў з’яву паніжэння адчувальнасці фотаэлемента з часам (з’ява фотаэлектрычнага стамлення) ([[1889]]). * Стваральнік колькасных метадаў даследавання фотаэфекту. * Аўтар метада фотаэлектрнага кантролю інтэнсіўнасці святла. * Даследаваў несамастойны [[газавы разрад]]. * Выявіў пастаянства адносіны напружанасці электрычнага поля да ціску газа пры максімальным току ([[пастаянная Сталетава]]). * Правёў цыкл работ па даследаванню [[Крытычны пункт (тэрмадынаміка)|крытычнага стану]] рэчыва (1892—1894). == Публікацыі == Пералік прац А. Г. Сталетава прыведзен у «Журнале Русского физико-химического общества», т. 29, ст. 72. Акрамя дзвюх дысертацый, найбольш важныя артыкулы: * Столетов А. Г. {{cite web|url=http://nn.mi.ras.ru/?bi=57|title=Актино — электрические исследования|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726070221/http://nn.mi.ras.ru/?bi=57|archive-date=26 ліпеня 2013|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=live}}. — Спб., 1889. — 48с. * Столетов А. Г. {{cite web|url=http://nn.mi.ras.ru/?bi=162|title=Введение в акустику и оптику|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729001116/http://nn.mi.ras.ru/?bi=162|archive-date=29 ліпеня 2013|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=live}}. С 285 чертежами в тексте. — М.: Имп. Москов. Ун-т, 1895. — 325 с.:черт. * Столетов А. Г. {{cite web|url=http://nn.mi.ras.ru/?bi=61|title=Общедоступные лекции и речи|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729001118/http://nn.mi.ras.ru/?bi=61|archive-date=29 ліпеня 2013|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=live}}. Биограф. очерк сост. К. Тимирязевым. — М.,1902. — 260 с.: ил., 1 л. порт. * «О Кольраушевом измерении ртутной единицы сопротивления»; * «Sur une méthode pour déterminer le rapport des unités électromagnétiques et électrostatiques» (le «v» de Maxwell); * «Об электричестве соприкосновения»; * «О критическом состоянии тел» (4 ст.); * «Эфир и электричество» (речь); * «Очерк развития наших сведений о газах». == Памяць == [[Файл:Stamp of USSR 1630g.jpg|150 px|right|thumb|[[Паштовая марка]] [[СССР]], 1951 год]] * Імем Сталетава названы [[Вуліца Сталетава (Мінск)|вуліца]] ў Мінску, а таксама шэраг вуліц у гарадах былога СССР. * Перад будынкам [[фізічны факультэт МДУ|фізічнага факультэта МДУ]] на Вераб’ёвых гарах устаноўлены помнік Сталетаву (1953, скульптар С. І. Селіханаў). * Імя Сталетава носіць [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|месячны]] [[Ударны кратэр|кратэр]]. * З 2009 года імя Сталетава носіць [[Уладзімірскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. * [[Расійская Акадэмія навук]] прысуджае Прэмію імя А. Г. Сталетава за выдатныя працы па фізіцы.<ref>[http://www.ras.ru/about/awards/awdlist.aspx?awdid=73 Прэмія імя А. Г. Сталетава]</ref> == Гл. таксама == * [[Закон Пашэна]] * [[Крывая Сталетава]] * [[Пастаянная Сталетава]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сталетаў Аляксандр Рыгоравіч|[[Аляксандр Іванавіч Болсун|Болсун А. І.]]|132}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{cite web|url=http://www.alhimik.ru/great/stolet.html|title=Эссе «Великие физики: Александр Григорьевич СТОЛЕТОВ»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130310203859/http://alhimik.ru/great/stolet.html|archive-date=10 сакавіка 2013|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.rustrana.ru/article.php?nid=5211|title=Русская Цивилизация: Столетов, Александр Григорьевич|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929141254/http://www.rustrana.ru/article.php?nid=5211|archive-date=29 верасня 2007|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://rusmir.in.ua/nay/734-aleksandr-grigorevich-stoletov.html|title=Александр Григорьевич Столетов|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718200557/http://rusmir.in.ua/nay/734-aleksandr-grigorevich-stoletov.html|archive-date=18 ліпеня 2014|access-date=7 ліпеня 2013|url-status=dead}} * {{кніга|аўтар =Лазарев П. П.|загаловак =А. Г. Столетов, Н. А. Умов, П. Н. Лебедев, Б. Б. Голицын |месца =Ленинград |выдавецтва =Хим.-техн. изд. |год =1927 }} {{ЭСБЕ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сталетаў Аляксандр Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Фізікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Уладзімірскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі МДУ]] [[Катэгорыя:Фізікі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] 32dcwcy7dxmn48cr2vxwm7mrw5jxrv1 4 171661 5140805 5137831 2026-05-12T15:57:51Z Emilia Noah 155537 /* Зборная Перу па футболе */ 5140805 wikitext text/x-wiki = Значкі для абмеркавання = Дзеля большай яснасці пры абмеркаванні выкарыстоўваюцца наступныя значкі: {{Значкі для абмеркаванняў пазбаўлення статуснасці}} = На пазбаўленне = == [[Зборная Перу па футболе]] == Інфармацыя ў артыкуле моцна састарэла. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:54, 8 мая 2026 (+03) :на жаль, так. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:57, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ​​ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Да пазбаўлення статусу/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] 7ili6ovesjf5d3jsj6c3kshqugav6mf 0 182408 5140984 4585447 2026-05-13T03:58:01Z DobryBrat 5701 арфаграфія, афармленне 5140984 wikitext text/x-wiki '''Загад 9066''' — пастанова, якую прыняў [[Прэзідэнт ЗША]] [[Франклін Дэлана Рузвельт]] [[19 лютага]] [[1942]] г. для рэалізацыі абмежаванняў правоў імігрантаў з [[Японія|Японіі]], [[Германія|Германіі]] i [[Італія|Італіі]], якія паводле трох пракламацый 7 і 8 снежня 1941 г. былі прызнаны «патэнцыяльна небяспечнымі чужынцамі» (alien enemies). У выніку гэтага загада больш за сто тысяч японцаў былі адпраўлены ў спецыяльныя рэзервацыі і [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйныя лагеры]]. Падобныя меры былі прыняты і ў Канадзе. Некаторыя зняволенныя загінулі. Шэраг разлучаных сямей ніколі не ўз’ядналіся. [[Файл:DensonRelocationCampUmbrellaGirl.jpg|thumb|250 px|right|Дзяўчына, затрыманная ў [[Арканзас]]е ідзе ў школу. [[1943]] г.]] Тым не менш, не ўсе японцы, якія пражывалі ў ЗША, былі аб’яўлены патэнцыяльна небяспечнымі чужынцамі. Некаторыя нават служылі перакладчыкамі на Ціхаакіянскім фронце. Таксама з амерыканскіх японцаў былі сфарміраваны 2 пяхотных палка, якія ваявалі на італьянскім фронце<ref>An Outline of American History. Published by US Information Agency, p. 269</ref>.Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны палітыка абмежавання правоў чалавека на падстве яго патэнцыяльнай небяспекі па прычыне нацыянальнага паходжання ці былога грамадзянства была прызнана ў ЗША парушэннем правоў чалавека. == Тэкст дакумента == Паколькі для паспяховага вядзення вайны неабходна прыняць усе магчымыя меры ў мэтах абароны ад шпіянажу і сабатажу абарончага комплексу і рэсурсаў, як гэта прадугледжана Раздзелам 4, Акта прынятага 20 красавіка 1918 г., 40 Стат. 533 і дапоўнена Актам прынятым 30 лістапада 1940 г., 54 Стат. 1220. і Актам прынятым 21 жніўня 1941 г., 55 Стат. 655 (Збор законаў ЗША.01 Раздзел 50, Падразд. 104): Я на падставе сваёй ўлады Прэзідэнта Злучаных Штатаў і Галоўнакамандуючага Арміі і Флоту загадваю ваеннаму міністру і вайсковым камандуючым, прызначаным на свае пасады ваенным міністрам, вызначаць зоны ваеннага кантролю ў кожным месце, дзе адпаведны камандуючы лічыць мэтазгодным, і той працягласці, якую ён лічыць неабходнай; з абмежаваннем права тых ці іншых асоб на ўваход, знаходжанне ці выйсце з такой зоны згодна з распараджэннямі ваеннага міністра ці адпаведнага вайсковага камандуючага. Ваенны міністр упаўнаважаны забяспечыць перасяленцаў з зон ваеннага кантролю транспартнымі сродкамі, харчаваннем, жыллем і іншым, што ваенны міністр ці пэуны вайсковы камандуючы лічыць неабходным для ажыццяўлення гэтага загаду. Зоны ваеннага кантролю вызначаныя ў пэўнай мясцовасці павінны замяніць сабой тэрыторыі забаронныя ці абмежаваныя для наведвання міністрам юстыцыі згодна Пракламацый 7 і 8 снежня 1941 г., пры гэтым міністр юстыцыі больш не нясе ўскладзенай Пракламацыяй адказнасці за такія тэрыторыі. Я ўпаўнаважваю ваеннага міністра і вайсковых камандуючых прымаць іншыя меры, якія яны будуць лічыць патрэбнымі каб забяспечыць выкананне абмежаванняў, прынятых у кожнай зоне ваеннага кантролю, у тым ліку выкарыстанне ўзброенных сіл і іншых федэральных структур і права на атрыманне дапамогі на ўзроўні асобных штатаў і мясцовых структур. Я загадваю ўсім міністэрствам і іншым федэральным арганізацыям, у тым ліку аўтаномным, дапамагаць ваеннаму міністру і вайсковым камандуючым у справе выканання гэтага загаду, у тым ліку з забяспячэннем медыцынскай дапамогі і магчымасці гаспіталізацыі, харчавання, вопраткі, транспартных сродкаў, магчымасці выкарыстання зямлі, жылля, а таксама сродкаў альбо паслуг іншага роду. Гэты загад не змяняе і не абмяжоўвае сілу загада № 8972, ад 12 снежня 1941 г., а таксама не змяняе і не абмяжоўвае паўнамоцтвы Федэральнага бюро расследаванняў на правядзенне расследаванняў актаў сабатажу і паўнамоцтвы міністра юстыцыі і яго міністэрства, якія яны атрымалі згодна пракламацый ад 7 і 8 снежня 1941 г., дзеля кантролю патэнцыяна небяспечных чужынцаў; толькі ў на тэрыторыі прызначаных зон ваеннага кантролю іх паўнанамоцтвы спыняюцца. Падпісана: Франклін Д. Рузвельт Белы Дом 19 лютага 1942 г<ref>Па тэксту: [http://berastouski.blogspot.com/2013/11/5.html 5 дакументаў, якія зламалі чалавечыя лёсы] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref><ref>Таксама апублікавана разам з іншымі адпаведнымі дакументамі на старонцы [http://historiapure.narod.ru/index/0-11 Патэнцыяльна небяспечныя чужынцы. 3 пракламацыі] сайта historiapure</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} == Гл. таксама == * [[Дэпартацыі ў СССР]] * [[Другая сусветная вайна]] * [[Інтэрніраванне немцаў у ЗША]] * [[Інтэрніраванне італьянцаў у ЗША]] * [[Інтэрніраванне японцаў у ЗША]] * [[Інтэрніраванне японцаў у Канадзе]] == Дадатковыя матэрыялы == [http://berastouski.blogspot.com/2013/11/5.html Пракламацыі 7 і 8 снежня 1941 г і загад 8972 у беларускім перакладзе] [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:ЗША]] [[Катэгорыя:Правы чалавека]] [[Катэгорыя:Канцэнтрацыйны лагер]] i7dhnk0uovl1opexxjz0oj73oqrrkzy 0 188932 5141138 3491772 2026-05-13T11:58:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141138 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gallen-Kallela The defence of the Sampo.png|thumb|[[Акселі Гален-Калела|А. Гален-Калела]]. «Абарона Сампа»]] '''Старая Лоўхі''' — гаспадыня [[Пох'ёла|Пох'ёлы]] ў карэла-фінскім народным эпасе [[Калевала]], магутная вядзьмарка. Адзін з галоўных антаганістаў «Калевалы» — з Лоўхі вымушаны былі змагацца галоўныя героі [[Вяйнямёйнен]], [[Ільмарынен]] і [[Лемінкяйнен]]. Старая Лоўхі традыцыйна лічыцца злым і адмоўным персанажам, але ў апошнія гады напачатку жніўня ў пасёлку [[пасёлак Лоўхі|Лоўхі]] на беразе возера [[Лоўхскае]] ладзіцца свята «Старая Лоўхі — вернем добрае імя», па думцы арганізатараў якога Старая Лоўхі была не злой ведзьмай, а сапраўднай гаспадыняй, якая клапацілася аб дабрабыце свайго народа<ref>{{Cite web |url=http://louhi.onego.ru/culture/cult_mis_pohjala.htm |title=Сайт Лоўхскага раёна Рэспублікі Карэлія |access-date=26 студзеня 2014 |archive-date=18 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218182040/http://louhi.onego.ru/culture/cult_mis_pohjala.htm |url-status=dead }}</ref>. Імем Старой Лоўхі названы [[пасёлак Лоўхі|пасёлак]] на поўначы [[Карэлія|Карэліі]] і [[Раўніна Лоўхі|раўніна]] на поўначы [[Планета Венера|Венеры]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Jacob Grimm, «Ueber das finnische Epos» («Kleine Schriften» II); * V. Tettau, «Ueber die epischen Dichtungen de finnischen Volker, b esonders d. Kalewala» (Эpфурт, 1873); * Steinthal, «Das Epos» (в «Zeitschrift f ür Völkerpsychologie» V., 1867); * Jul. Krohn, «Die Entstehung der einheitlichen Epen im allgemeinen» (в «Zeitschrift far V ö lkerpsychologie», XVIII, 1888); * яго ж, «Kalewala Studien» (у нямецкім перакладзе са шведскай, там жа); * Eliel Aspelin, «Le Folklore en Finlande» («Melusine», 1884, № 3); * Andrew Lang, «Custom and Myth» (pp. 156—179); * Radloff, у прадмове да 5-га тому «Proben der Volkslitteratur der nurdlichen Turk-St ä mmе» (СПб., 1885, p. XXII). {{ЭСБЕ}} [[Катэгорыя:Карэла-фінская міфалогія]] [[Катэгорыя:Фальклор Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Эпас]] [[Катэгорыя:Карэла-фінскі фальклор]] [[Катэгорыя:Персанажы Калевалы]] k8xx3skc04jhndiaot1eeletnfh084t 0 190955 5141131 4752050 2026-05-13T11:44:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141131 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старасвержанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Стаўбцоўскі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стары Свержань]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2654 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Старасве́ржанскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Стары Свержань]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Залужскі сельсавет''' у складзе Стаўбцоўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Залужжа (Стаўбцоўскі раён)|Залужжа]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 4 студзеня 1964 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Ператоцкі сельсавет|Ператоцкага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: [[Віскачы]], [[Градкі (Стаўбцоўскі раён)|Градкі]], [[Ініца]], [[Касцюкі (Стаўбцоўскі раён)|Касцюкі]], [[Слабодка (Старасвержанскі сельсавет)|Слабодка]], [[Суднікі (Старасвержанскі сельсавет)|Суднікі]] і [[Цвіркі]]), у склад [[Варацішчанскі сельсавет|Варацішчанскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Горкі (Стаўбцоўскі раён)|Горкі]], [[Жацерава]] і [[Савоні]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 6 (1046).</ref>. У маі 1972 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Скамарошкі (Стаўбцоўскі раён)|Скамарошкі]]. 22 верасня 1980 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Залужжа<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 22 верасня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. 30 кастрычніка 2009 года ў склад сельсавета з [[Навасвержанскі сельсавет|Навасвержанскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты: аграгарадок [[Стары Свержань]], вёскі [[Дразды (Стаўбцоўскі раён)|Дразды]] і [[Ператокі]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}</ref>. 20 жніўня 2010 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Стары Свержань<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-229/2010_229_9_34652.pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Столбцовского районного Совета депутатов от 20 августа 2010 г. № 25 О переносе административного центра Залужского сельсовета в агрогородок Старый Свержень |access-date=13 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921161323/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-229/2010_229_9_34652.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=21 верасня 2020 |url-status=dead}}</ref>. 24 снежня 2011 года сельсавет перайменаваны ў Старасвержанскі<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46668.pdf Решение Минского областного Совета депутатов 24 декабря 2011 г. № 134 О переименовании сельсоветов Столбцовского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201120085212/https://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46668.pdf |date=20 лістапада 2020 }}</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Варацішчанскі сельсавет|Варацішчанскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: вёскі [[Асіпаўшчына]], [[Варацішча]], [[Вялікі Двор]], [[Дзярэчынцы]], [[Новая Вёска (Стаўбцоўскі раён)|Новая Вёска]], [[Падлессе (Стаўбцоўскі раён)|Падлессе]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 1075 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 82,0 % — [[беларусы]], 7,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 7,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (19 населеных пунктаў) — 2654 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. У склад сельсавета ўваходзяць 19 населеных пунктаў: # [[Асіпаўшчына]], # [[Варацішча]], # [[Вечатарова]], # [[Віскачы]], # [[Вялікі Двор]], # [[Градкі (Стаўбцоўскі раён)|Градкi]], # [[Дзярэчынцы]], # [[Дразды (Стаўбцоўскі раён)|Дразды]], # [[Залужжа (Стаўбцоўскі раён)|Залужжа]], # [[Ініца]], # [[Казейкі (Стаўбцоўскі раён)|Казейкі]], # [[Новая Вёска (Стаўбцоўскі раён)|Новая Вёска]], # [[Падлессе (Стаўбцоўскі раён)|Падлессе]], # [[Ператокі]], # [[Скамарошкі (Стаўбцоўскі раён)|Скамарошкі]], # [[Слабодка (Старасвержанскі сельсавет)|Слабодка]], # [[Стары Свержань]], # [[Суднікі (Старасвержанскі сельсавет)|Суднікі]], # [[Цвіркі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Старасвержанскі сельсавет}} {{Стаўбцоўскі раён}} [[Катэгорыя:Старасвержанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] jbpadbe2xyy7786yu21ez7ukyrpp2c6 0 192853 5141013 4633977 2026-05-13T07:01:38Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5141013 wikitext text/x-wiki [[Файл:Peru Lima Congreso Detail centre.jpg|thumb|250px|Кангрэс Рэспублікі Перу]] '''Кангрэс Рэспублікі Перу''' ({{lang-es|Congreso de la República}}) — заканадаўчы орган (парламент) [[Перу]]. Сучасны парламент ўключае 120 дэпутатаў, якіх выбіраюць на 5 гадоў па прапарцыйнай сістэме. Выбары ў Кангрэс адбываюцца адначасова з прэзідэнцкімі. == Гісторыя == У 1979 годзе ў Перу дзейнічаў [[двухпалатны парламент]], які складаўся з Сената і Палаты дэпутатаў, аднак пасля роспуску Кангрэса Прэзідэнтам Перу [[Альберта Фухіморы]] ў красавіку 1992 года, яго змяніў аднапалатны Дэмакратычны ўстаноўчы Кангрэс, які ў 1995 годзе замяніў аднапалатны Кангрэс. Нягледзячы на ​​тое, што ў 2003 годзе большасцю галасоў прынята рашэнне аб аднаўленні двухпалатнай сістэмы, рэалізавана гэта не было<ref>Политические системы современных государств. Энциклопедический справочник в четырех томах. Т. 3: Америка, Австралия и Океания / МГИМО (У) МИД России, ИНОП; гл. редактор А. В. Торкунов; науч. редактор А. Ю. Мельвиль; отв. редакторы М. Г. Миронюк, А. В. Мальгин. — М. : Аспект Пресс, 2014. — С. 243—257. — ISBN 978–5–7567–0733–5.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.congreso.gob.pe/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060113012952/http://www.congreso.gob.pe/organizacion/pleno.asp?mode=Pleno |date=13 студзеня 2006 }} [[Катэгорыя:Перу]] 5lgxgkmug00axtyi2f2k26lvq08gtrb 100 193441 5140798 5139378 2026-05-12T15:50:33Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5140798 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Выстаўка дасягненняў народнай гаспадаркі|2026-05-12T07:45:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Монтэ-Касіна|2026-05-10T09:31:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Лявонава)|2026-05-09T22:15:40Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Сан-Джавані-Эванджэліста (Венецыя)|2026-05-09T18:29:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Лазарава (Мінск)|2026-05-09T09:46:35Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Крыштоф Мікалай Радзівіл (1590—1607)|2026-05-09T07:10:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сусветная выстаўка (1925)|2026-05-08T18:42:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вайсковыя могілкі (Дзесятнікі)|2026-05-06T16:44:33Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Праваслаўныя могілкі (Ракаў)|2026-05-06T16:04:54Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Крыжаўзвіжанская капліца (Ракаў)|2026-05-06T15:36:17Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Фрэдэрык I (кароль Даніі)|2026-05-02T04:50:10Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Муроўка са схаваным радам|2026-04-30T21:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Японскі сад Іль-дэ-Версаль|2026-04-28T23:19:45Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Іркуцкі завулак (Мінск)|2026-04-28T14:25:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іркуцкая вуліца (Мінск)|2026-04-28T13:56:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мінскі краёвы гістарычны музей|2026-04-28T10:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мсціслаўскі раённы краязнаўчы музей|2026-04-27T21:03:34Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Завулак Кабушкіна (Мінск)|2026-04-27T17:48:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Юр’евіч Монзуль|2026-04-26T16:45:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> bfzdw6p3e84gc4kgt9g5gnhgbv81kg8 0 194879 5140813 5103663 2026-05-12T16:27:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140813 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = «Спартак» |выява = [[Выява:Стадион Спартак Могилев.jpg|300px|Стадыён «Спартак»]] |месцазнаходжанне = [[Беларусь]], [[Магілёў]], вуліца Ленінская, 50б |адкрыты = 1956 |рэканструяваны = 1999—2000, 2008—2009 |каманда = [[ФК Дняпро Магілёў|«Дняпро» Магілёў]] |умяшчальнасць = 7 350<ref>[https://www.pressball.by/footballstat/stadiums/16/ Афіцыйная ўмяшчальнасць стадыёна «Спартак»]</ref> |габарыты = 105×68 м |пакрыццё = натуральнае |вікісховішча = Spartak Stadium, Mahilioŭ }} '''«Спартак»''' — шматфункцыянальны стадыён у [[Магілёў|Магілёве]], [[Беларусь]]. З’яўляецца хатняй арэнай для футбольнага клуба [[ФК Дняпро Магілёў|«Дняпро» Магілёў]], які выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]. Умяшчальнасць стадыёна складае 7 350 месцаў. == Гісторыя == У 1951 годзе пляцоўка ў цэнтры Магілёва, на месцы якой зараз знаходзіцца стадыён, была адведзена пад спартыўныя мэты. У канцы 1954 гэта пляцоўка перададзена абласному савету спартыўнага таварыства «Спартак» для будаўніцтва стадыёна. У маі 1956 года новы спартыўны аб’ект быў уведзены ў эксплуатацыю. З 1960 стаў хатняй арэнай мясцовай футбольнай каманды «Хімік» (сучасная назва [[ФК Дняпро Магілёў|«Дняпро»]]). У 1967 годзе была ўзведзена жалезабетонная трыбуна на 5 000 чалавек з падтрыбуннымі памяшканнямі. У 1983 з’явіліся распранальні для футбалістаў, прэс-цэнтр, табло. Колькасць месцаў для гледачоў павялічана да 12 000. З 1992 года стадыён «Спартак» стаў прымаць матчы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі па футболе]]. У 1999—2000 гадах праходзіў першы этап рэканструкцыі спартыўнай арэны, падчас якой праведзены капітальны рамонт усіх трыбун, распранальняў, прэс-цэнтра, медпункта. На трыбунах былі ўсталяваныя пластыкавыя сядзенні, у выніку чаго ўмяшчальнасць скарацілася да сучасных 7 350 месцаў. Адрамантаваны спартыўная зала і лёгкаатлетычны манеж. Была ўкладзена падстава для штучнага пакрыцця бегавых дарожак. Другі этап рэканструкцыі праходзіў у 2008—2009 гадах. За гэты час на футбольным полі ўкладзены новы газон, усталяваны падагрэў і новая дрэнажная сістэма, перароблена сістэма арашэння. Былі абсталяваны сектары для скачкоў у даўжыню і для штурхання ядра. Ажыццёўлена мадэрнізацыя адміністрацыйна-бытавога корпуса. На паўднёвай трыбуне было ўсталявана сучаснае электроннае табло, над заходняй трыбунай быў узведзены дах. Старыя асвятляльныя мачты спартыўнай арэны заменены на новыя. Праведзена ўкладка сінтэтычнага пакрыцця бегавых дарожак. Газон на футбольным полі натуральны, памеры поля — 105×68 метраў. На стадыёне маецца трэнажорная зала. 19 мая 2018 года на стадыёне «Спартак» адбыўся фінал [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Кубка Беларусі па футболе 2017/2018]], у якім брэсцкае [[ФК Дынама-Брэст|«Дынама»]] атрымала перамогу над барысаўскім [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/dneprmogilev/780293.html Гісторыя Спартака] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150516042942/http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/dneprmogilev/780293.html |date=16 мая 2015 }} * [http://stadiums.at.ua/news/4/2015-01-19-20325 «Па дамах». Праект Offside.by аб стадыёнах Беларусі. «Спартак» (Магілёў)] * [https://by.tribuna.com/tags/103463148/news/ Навіны стадыёна на by.tribuna.com] {{Славутасці Магілёва}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:1956 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Стадыёны Магілёва]] 6xm1vokfoycce2pgyprmh75ertzzn3w 10 195306 5140934 5060125 2026-05-12T22:06:49Z Emilia Noah 155537 /* */ 5140934 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай |title = [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай|Чэмпіянаты свету па хакеі з шайбай]] |bodyclass = hlist |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |image = [[Выява:Praha, magistrát na Mariánském náměstí, pohár pro mistra světa IIHF v ledním hokeji (2).jpg|100пкс]] |above = |style = |group1 = Каманды<br>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2026|Чэмпіянату 2026]] |list1 = * {{Сцяг|Аўстрыя}} [[Зборная Аўстрыі па хакеі з шайбай|Аўстрыя]] * {{Сцяг|Венгрыя}} [[Зборная Венгрыі па хакеі з шайбай|Венгрыя]] * {{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Зборная Францыі па хакеі з шайбай|Вялікабрытанія]] * {{Сцяг|Германія}} [[Зборная Германіі па хакеі з шайбай|Германія]] * {{Сцяг|Данія}} [[Зборная Даніі па хакеі з шайбай|Данія]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Зборная ЗША па хакеі з шайбай|ЗША]] * {{Сцяг|Італія}} [[Зборная Францыі па хакеі з шайбай|Італія]] * {{Сцяг|Канада}} [[Зборная Канады па хакеі з шайбай|Канада]] * {{Сцяг|Латвія}} [[Зборная Латвіі па хакеі з шайбай|Латвія]] * {{Сцяг|Нарвегія}} [[Зборная Нарвегіі па хакеі з шайбай|Нарвегія]] * {{Сцяг|Славакія}} [[Зборная Славакіі па хакеі з шайбай|Славакія]] * {{Сцяг|Славенія}} [[Зборная Славеніі па хакеі з шайбай|Славенія]] * {{Сцяг|Фінляндыя}} [[Зборная Фінляндыі па хакеі з шайбай|Фінляндыя]] * {{Сцяг|Чэхія}} [[Зборная Чэхіі па хакеі з шайбай|Чэхія]] * {{Сцяг|Швейцарыя||18px}} [[Зборная Швейцарыі па хакеі з шайбай|Швейцарыя]] * {{Сцяг|Швецыя}} [[Зборная Швецыі па хакеі з шайбай|Швецыя]] |group2 = Чэмпіянаты<br>свету |list2 = * [[Хакей на летніх Алімпійскіх гульнях 1920|1920]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1924|1924]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1928|1928]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1930|1930]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1931|1931]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1932|1932]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1933|1933]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1934|1934]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1935|1935]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1936|1936]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1937|1937]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1938|1938]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1939|1939]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1947|1947]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1948|1948]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1949|1949]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1950|1950]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1951|1951]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1952|1952]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1953|1953]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1954|1954]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1955|1955]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1956|1956]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1957|1957]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1958|1958]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1959|1959]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1960|1960]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1961|1961]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1962|1962]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1963|1963]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1964|1964]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1965|1965]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1966|1966]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1967|1967]] * [[Хакей на зімніх Алімпійскіх гульнях 1968|1968]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1969|1969]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1970|1970]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1971|1971]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1972|1972]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1973|1973]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1974|1974]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1975|1975]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1976|1976]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1977|1977]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1978|1978]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1979|1979]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1981|1981]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1982|1982]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1983|1983]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1985|1985]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1986|1986]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1987|1987]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1989|1989]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1990|1990]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1991|1991]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1992|1992]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1993|1993]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1994|1994]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1995|1995]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1996|1996]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1997|1997]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021|2021]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2026|2026|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2026}}'' * ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2027|2027|de|Eishockey-Weltmeisterschaft der Herren 2027}}'' * ''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2028|2028|ru|Чемпионат мира по хоккею с шайбой 2028}}'' *''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2029|2029|sk|Majstrovstvá sveta v ľadovom hokeji 2029}}'' *''{{Не перакладзена 5|Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2030|2030|ru|Чемпионат мира по хоккею с шайбой 2030}}'' |group3 = Фіналы |list3 = * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Фінал чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group4 = Склады каманд |list4 = * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2021|2021]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Склады каманд на чэмпіянаце свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group5 = [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён I]] |list5 = * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * <s>[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]</s> * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён I чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group6 = [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён II]] |list6 = * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * <s>[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]</s> * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён II чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group7 = [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён III]] |list7 = * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1998|1998]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 1999|1999]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2000|2000]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2001|2001]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2002|2002]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2003|2003]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2004|2004]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2005|2005]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2006|2006]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2007|2007]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2008|2008]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2009|2009]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2010|2010]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2011|2011]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2012|2012]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2013|2013]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2014|2014]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2015|2015]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2016|2016]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2017|2017]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2018|2018]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2019|2019]] * <s>[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2020|2020]]</s> * <s>[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2021|2021]]</s> * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2022|2022]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2024|2024]] * [[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2025|2025]] * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён III чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' |group8 = [[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Дывізіён IV]] |list8 = *<s>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2020 (IV дывізіён)|2020]]</s> *<s>[[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 (IV дывізіён)|2021]]</s> * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2022 (IV дывізіён)|2022]] * [[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2023|2023]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2024 (IV дывізіён)|2024]] * [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2025 (IV дывізіён)|2025]] * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2026|2026]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2027|2027]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2028|2028]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2029|2029]]'' * ''[[Дывізіён IV чэмпіянату свету па хакеі з шайбай 2030|2030]]'' | below = * [[Спіс медалістаў чэмпіянату свету па хакеі з шайбай|Медалісты]] * [[Спіс чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай па наведвальнасці|Наведвальнасць]] * [[Спіс індывідуальных узнагарод чэмпіянатаў свету па хакеі з шайбай|Індывідуальныя ўзнагароды]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Хакей]] </noinclude> rhe91689hdc72j13dqg1v2v5zxwd2n1 0 197145 5141112 4719744 2026-05-13T11:00:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141112 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старавысокаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ельскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Старое Высокае (Ельскі раён)|Старое Высокае]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1590 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Старавысо́каўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ельскі раён|Ельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Старое Высокае (Ельскі раён)|Старое Высокае]]. == Гісторыя == Утвораны [[20 жніўня]] [[1924]] года ў складзе [[Каралінскі раён|Каралінскага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. З [[26 ліпеня]] [[1930]] года Каралінскага раёна БССР, з [[5 лютага]] [[1931]] года Ельскага раёна БССР, з [[21 чэрвеня]] [[1935]] года — Мазырскай акругі, з [[20 лютага]] [[1938]] года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з [[8 студзеня]] [[1954]] года — Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Старавысокаўскага сельсавета 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|83}}</ref>. 17 лістапада 2005 года скасавана вёска [[Чапаеўка (Ельскі раён)|Чапаеўка]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&oldDocPage=5 Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&oldDocPage=5|date=2 чэрвеня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2003 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 89,7 % — [[беларусы]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 4,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1590 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|51608}} {{Старавысокаўскі сельсавет}} {{Ельскі раён}} [[Катэгорыя:Старавысокаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 5n9fnmn3ui973gjzhtt1alpgzyp8fph 0 201050 5140968 5138095 2026-05-13T03:12:14Z DobryBrat 5701 дапаўненне, арфаграфія, вікіфікацыя, стыль, афармленне 5140968 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Бія}} {{ДД}} '''Поль Бія́''' ({{lang-fr|Paul Biya}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[камерун]]скі палітычны і дзяржаўны дзеяч; [[Прэм’ер-міністр Камеруна]] (1975—1982), [[Прэзідэнт Камеруна]] (з 1982). == Біяграфія == Нарадзіўся 3 лютага 1933 года ў вёсцы [[Мвамекаа]]. Па этнічнай прыналежнасці [[фанг, народ|фанг]] (булу)<ref name="Бія">{{cite news| url=http://e-news.com.ua/directory/show/647.html| publisher= E-News.com.ua| title=Бія Поль. Біяграфія }}</ref>. У [[1956]] годзе скончыў ліцэй генерала Леклерка ў [[Камерун]]е, атрымаў дыплом па спецыяльнасці «філасофія»<ref name="Коммерсантъ">{{cite news| url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=1d79bc82-5cca-4693-9ad7-88aa0b1abe59&docsid=407791| publisher=Журнал «Власть»|author=Екатерина Адамова, Кирилл Новиков, Антон Парыгин, Максим Сухманский, Анна Черникова | title=Все мировые лидеры| date=01.09.2003 }}</ref>. З чэрвеня 1956 года праходзіў навучанне ў ліцэі Луі ле Гран у [[Парыж]]ы, таксама вучыўся ў [[Сарбона|Сарбоне]]<ref name="Коммерсантъ"/>. У 1962 годзе скончыў Інстытут даследаванняў «заморскіх тэрыторый» у Парыжы<ref name="Хто ёсць хто">{{кніга |аўтар = |загаловак = Кто есть кто в мировой политике |выдавецтва = Политиздат |месца =М. |год = 1990 |старонкі = 61 |isbn = 5-250-00513-6 }}</ref>. У тым жа годзе паступіў на дзяржаўную службу, працаваў чыноўнікам па асобых даручэннях у канцылярыі прэзідэнта [[Ахмаду Ахіджа]], затым у 1964 годзе быў прызначаны дырэктарам кабінета ў Міністэрстве нацыянальнай адукацыі, моладзі і культуры, а ў 1965 годзе стаў генеральным сакратаром Міністэрства<ref name="Бія"/>. 30 чэрвеня 1975 года прызначаны Прэм’ер-міністрам Камеруна<ref name="Бія"/>. === Прэзідэнт === 4 лістапада 1982 года прэзідэнт Ахмаду Ахіджа нечакана абвясціў пра сваю адстаўку. 6 лістапада, паводле канстытуцыі, Поль Бія змяніў яго на пасадзе прэзідэнта<ref name="Бія"/>. У жніўні 1983 года Бія абвінаваціў Ахіджа ў падрыхтоўцы чэрвеньскага дзяржаўнага перавароту<ref name="Вашынгтон Пасада">{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/19/AR2006071901340_pf.html| publisher=[[The Washington Post]]|author=Jonathan C. Randal | title=Tales of Ex-Leader's Role In Revolt Stun Cameroon| date=April 15, 1984 |lang=en}}</ref>. 14 верасня Поль Бія стаў старшынёй партыі Камерунскі нацыянальны саюз, пераназванай у [[1985]] годзе ў Дэмакратычнае аб’яднанне камерунскага народа<ref name="Бія"/>. [[Файл:Biya and Bush-2.jpg|250px|thumb|left|Поль Бія і прэзідэнт ЗША [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]], 2003.]] 6 красавіка 1983 года ўрадавыя войскі здушылі спробу ваеннага перавароту. Пасля гэтага Бія распусціў Рэспубліканскую гвардыю<ref name="Вашынгтон Пасада"/>. Ён перамог на прэзідэнцкіх выбарах 14 студзеня наступнага года і быў пераабраны на выбарах 24 красавіка 1988 года з вынікам 98,75 % галасоў<ref name="Выбары"/>. 11 кастрычніка 1992 года ў краіне прайшлі прэзідэнцкія выбары, перамогу на якіх атрымаў Поль Бія, набраўшы 39,98 %<ref name="Выбары">{{cite news| url=http://africanelections.tripod.com/cm.html| publisher=AFRICAN ELECTIONS DATABASE| title=Elections in Cameroon| lang=en| access-date=14 чэрвеня 2014| archive-date=3 верасня 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110903053954/http://africanelections.tripod.com/cm.html| url-status=dead}}</ref>. У 1996 годзе Бія быў абраны тэрмінам на год старшынёй Арганізацыі Афрыканскага Адзінства<ref name="Бія"/>. На прэзідэнцкіх выбарах, якія прайшлі 12 кастрычніка 1997 года, ён быў пераабраны з вынікам 92,57 % галасоў<ref name="Выбары"/>. 11 кастрычніка 2007 года ў краіне адбыліся чарговыя прэзідэнцкія выбары, паводле вынікаў якіх Бія зноў атрымаў перамогу, набраўшы 70,92 % галасоў<ref name="Выбары"/>. 9 кастрычніка 2011 года Поль Бія быў пераабраны, набраўшы на прэзідэнцкіх выбарах 77,99 % галасоў<ref name="Выбары"/>. Поль Бія вінаваціцца многімі ў [[Дыктатура|дыктатуры]], асабліва выхадцамі з былога [[Брытанскі Камерун|Брытанскага Камеруна]]. У шматлікіх спісах сучасных [[дыктатар]]аў свету Бія таксама фігуруе нароўні з [[Мсваці III]], [[Тэадора Абіянг Нгема Мбасога|Тэадора Абіянгам Нгема Мбасога]] і [[Роберт Мугабэ|Робертам Мугабэ]]<ref>David Wallechinsky, ''Tyrants: the World’s 20 Worst Living Dictators'', Regan Press, 2006. — С. 286—290</ref><ref>[http://www.parade.com/articles/editions/2007/edition_02-11-2007/Dictators The World’s Worst Dictators — 2007]</ref>. Так, у рэйтынгу часопіса ''Парад'' за 2009 год ён займаў 19-ю пазіцыю ў спісе найгоршых дыктатараў свету<ref>Parade Magazine. [http://www.parade.com/dictators/2009/more-of-the-worlds-worst-dictators.html?index=9 « The Worlds 10 Worst Dictators»], 22 March 2009</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бія Поль}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута палітычных даследаванняў]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Камеруна]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Камеруна]] [[Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў]] [[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]] hqhddwjwgl143y8vn32bsdwmfxg2j4a 0 202548 5140773 5061757 2026-05-12T14:28:26Z JerzyKundrat 174 у неадназначнасць 5140773 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Сэрвач}} {{Рака}} '''Сэрвач ''' — [[рака]] ў [[Беларусь|Беларусі]], левы [[прыток]] [[Нёман]]а на тэрыторыі [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага]] (пачынаецца каля вёскі [[Сялявічы (Баранавіцкі раён)|Сялявічы]]), [[Карэліцкі раён|Карэліцкага]] і [[Навагрудскі раён|Навагрудскага]] раёнаў. Асноўныя прытокі — [[Петухоўка (рака)|Петухоўка]], [[Карчоўка]], [[Нёўда (рака)|Нёўда]], [[Рута (рака)|Рута]] (злева). == Апісанне == Даўжыня ракі 63 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,8 м³/с. Плошча [[вадазбор]]у 770 км². [[Даліна]] ў вярхоўі шырынёй 0,3—0,5 км, у сярэднім цячэнні 1—1,5 км. [[Пойма]] двухбаковая, забалочаная або лугавая, пераразаюць меліярацыйнымі каналамі, у вярхоўі шырынёй 50—100 м, у сярэднім цячэнні 400—600 м, у вусці 2—1 км. Рэчышча звілістае, у ніжнім цячэнні каналізаванае; у вярхоўі рака зарэгулявана вадасховішчам [[Вадасховішча Кутаўшчына|Кутаўшчына]]. [[Бераг]]і супясчаныя, радзей тарфяністыя, часцей крутыя. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку дэкады сакавіка, сярэдняе перавышэнне ўзроўню вады каля вёскі [[Беразавец (Карэліцкі раён)|Беразавец]] дасягае 2 м. На беразе ракі археалагічныя помнікі — каля вёскі [[Панямонь]] паселішчы першабытных людзей 4—2-га тысячагоддзяў да н.э., у гарадскім пасёлку [[Гарадзішча (Баранавіцкі раён)|Гарадзішча]] і каля вёскі [[Сёгда]] гарадзішча IX—XIII ст. Каля вёскі [[Карчова|Карчоўка]] помнік садова-паркавага мастацтва — ''[[Туганавіцкі парк]]'' (XVIII ст.), каля парку валун — ''[[Камень філарэтаў]]''. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Сэ́рвач||60—61}} * {{Крыніцы/Блакітная|Сэ́рвач|359}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Брестская область. Барановичский район: карта. Барановичи: план|адказны=Ред. Г. П. Ляхова|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|тыраж=5000}}{{ref-ru}} {{Нёман}} [[Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэкі Навагрудскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Нёмана]] [[Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Нёмана)| ]] 449m6u6rdqbdkfs2q73nsc7tgjj89o6 0 203176 5140974 5129666 2026-05-13T03:22:24Z Skejtpunk 166855 вікіфікацыя, афармленне, стыль, вычытка, дапаўненне 5140974 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Radio Ga Ga | Вокладка = | Выканаўца = [[Queen]] | Альбом = [[The Works]] | Бок А = «Radio Ga Ga» | Бок Б = «I Go Crazy» | Выпушчаны = 23 студзеня 1984<ref>{{cite web |url=http://www.ultimatequeen.co.uk/queen/discography/singles-2.htm#Radio%20Ga%20Ga/ |title=Queen UK Singles Discography 1984-1991 |website=ultimatequeen.co.uk |access-date=14 Верасня 2024}}</ref> | Запісаны = 1983 | Фармат = [[Грампласцінка|7"]], [[Грампласцінка|12"]], [[Кампакт-дыск|CD]], [[кампакт-касета]] | Жанры = [[поп-рок]]<ref name="MF">{{кніга|аўтар=Furniss, Matters|загаловак=Queen — Uncensored on the Record|мова=en|старонкі=71|спасылка=https://books.google.com/?id=BCeTqWXP6eoC&pg=PT71&dq=%22radio+ga+ga%22 |выдавецтва= Coda Books Ltd.|год=2012|isbn= 978-1-9085-3884-0|ref=Furniss}}</ref>, [[арэна-рок]]<ref name="MF"/>, [[сінці-поп]]<ref name="SYN">{{кніга|загаловак=Stereo Review|выдавецтва={{Нп3|Hachette Filipacchi Media U.S.|CBS Publications|en|Hachette Filipacchi Media U.S.}}|год=1984|том=49|старонкі=76}}. — «Radio Gaga (the single), a skillful merger of contemporary synth-pop and old-time Brill Building panache».</ref> | Кампазітар = [[Роджэр Тэйлар|Роджэр Тэйлар]] | Працягласць = 5:44 | Лэйбл = * [[EMI Records|EMI]] <small>(Вялікабрытанія)</small> * [[Elektra Records|Elektra]] <small>([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])</small> | Прадзюсары = [[Queen]], [[Райнхольд Мак|Райнхольд Мак]] | Агляды = * ''{{Не перакладзена 3|Enfer (часопіс)|Enfer|fr|Enfer magazine}}'' ► без адзнакі<ref name="Enferreview">{{артыкул|аўтар=Eric Villalonga|спасылка=http://france.metal.museum.free.fr/revues/enfer_magazine/10/page_53.htm|загаловак=Review: Queen — «Radio Ga Ga»|мова=fr|выданне=''{{Не перакладзена 3|Enfer (часопіс)|Enfer|fr|Enfer magazine}}''|тып=magazine|год=1984|месяц=2|нумар=10|старонкі=53|месца=[[Парыж|Paris]]|выдавецтва=SARL Enfer|issn=0756-4872|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091208015234/http://france.metal.museum.free.fr/revues/enfer_magazine/10/page_53.htm|archivedate=2009-12-08}}</ref> | Папярэдні = [[Staying Power]] | Прад_год = 1982 | Год = 1984 | Наступны = [[I Want to Break Free]] | След_год = 1984 }} {{арфаграфія}} '''«Radio Ga Ga»''' — песня брытанскага рок-гурта [[Queen]]. Яе выпусцілі як сінгл разам з песняй Яна Мэя "I Go Crazy" на адваротным боку. Яна паднялася да другога радка хіт-параду Брытаніі і да першага ў 19 краінах свету. Выконвалася практычна на ўсіх канцэртах гурта, у тым ліку і на легендарным канцэрце «[[Live Aid]]» 13 ліпеня 1985 года, калі рытм прыпеву песні адбівалі у ладкі 72 000 чалавек<ref name="BBC">{{cite web|title= Queen win greatest live gig poll |publisher= [[BBC News]] |access-date= 24 Ліпеня 2013 |date= 9 Лістапада 2005 |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4420308.stm}}</ref>. Песня трапіла ў зборнікі [[Greatest Hits II]] і [[Classic Queen]]. == Гісторыя == У першапачатковым варыянце песня называлася «Radio Ca-Ca», а не «Radio Ga Ga». Уласна гэтую фразу вымавіла маленькае дзіця Роджэра Тэйлара. Тэйлар напісаў гэтую песню як матэрыял для свайго сольнага альбома, але астатнія члены гурта разглядзелі патэнцыйны хіт, дапісалі словы і інструментальныя партыі. У прыватнасці змяніўшы назву на «Ga Ga»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011pwd9|title=BBC Two — Queen — Days of Our Lives, Episode 1|website=BBC|access-date=2021-06-19|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211926/https://www.bbc.co.uk/programmes/b011pwd9|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011r4gs|title=BBC Two — Queen — Days of Our Lives, Episode 2|website=BBC|access-date=2021-06-19|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624215128/https://www.bbc.co.uk/programmes/b011r4gs|url-status=live}}</ref>. Тэйлар патлумачыў, якім чынам узнікла ідэя выкарыстання ў сцэнары відэакліпа кадраў з «[[Метраполіс]]а» [[Фрыц Ланг|Фрыца Ланга]]: «[[Джорджыа Мародэр]] купіў аўтарскія правы на фільм Метраполіс і захацеў, каб мы напісалі да яго песню. Песню мы напісалі і аддалі ў абмен на права выкарыстоўваць некаторыя кадры з фільму». Правы на трансляцыю гэтых кадраў пазней прыйшлося выкупляць у [[ГДР]]<ref>{{cite web|first1= Greg |last1= Brooks |first2= Gary |last2= Taylor |title= The Works – Album Details |website= Queenonline.com |access-date= 24 Ліпеня 2013 |url= http://www.queenonline.com/en/the-band/discography/works/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705103031/http://www.queenonline.com/en/the-band/discography/works/|archive-date=5 Ліпеня 2017}}</ref>, які з'яўляўся праваўладальнікам на той момант. У 2023 годзе фільм перайшоў у грамадскую ўласнасць<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/2023_in_public_domain</ref>. == Відэакліп == У кліпе выкарыстаны кадры з фільма «[[Метраполіс]]» і кінахронікі часоў Другой Сусветнай вайны. Пасля ўступу з’яўляецца гурт, які сядзіць на «лятальным аўтамабілі». Фрэдзі Меркуры з Роджэрам Тэйларам наперадзе, а Браян Мэй і Джон Дзікон — ззаду. Спачатку кліп чорна-белы, але далей «набывае» колер і на экране з’яўляецца Фрэдзі Мэркуры ў чорных штанах і ў чырвоным касцюме. Падчас прыпеву зноў з’яўляецца гурт і фэны «Queen», пераапранутыя ў белыя касцюмы. Усе разам адбіваюць рытм прыпеву песні. Гэтая ідэя спадабалася шматлікім слухачам «Queen» і яны на кожным канцэрце гурта пляскалі ў ладкі падчас прыпеву. Падчас выканання другога куплета выкарыстоўваліся кадры з больш ранніх кліпаў Queen. У другім прыпеве рытм трохі мяняецца і з інструментаў застаюцца толькі бубны, але пасля слоў «Radio what’s new» гурт вяртаецца да звыклага рытму. Падчас выканання ўсёй песні не было чуваць гітары Браяна Мэя. Яна пачне праслухоўвацца толькі ў канцы песні. Пасля заканчэння гітарнай партыі Фрэдзі спявае апошнія словы. Музыка паступова заціхае і кліп канчаецца. ==Склад удзельнікаў запісу== * [[Фрэдзі Меркуры]] – [[вакал]], [[Сінтэзатар|клавішныя]] * [[Браян Мэй ]] – [[электрагітара|гітара]], [[бэк-вакал]] * [[Роджэр Тэйлар]] – [[Барабан|акустычыя]] і [[Ударная ўстаноўка|электронныя бубны]], [[драм-машына]], [[бэк-вакал]], [[Сінтэзатар|клавішныя]] * [[Джон Дзікон ]] – [[бас-гітара]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Песні Queen]] [[Катэгорыя:Песні 1983 года]] [[Катэгорыя:Сінглы EMI Records]] [[Катэгорыя:Песні Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Песні на англійскай мове]] 57utohvr6u9y3ivxs06anabz170b4o4 0 206368 5140706 4813940 2026-05-12T13:32:41Z StachLysy 62453 5140706 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Элемент злачынства |Арыгінальная назва = The Element of Crime |Выява = Постар фільма Элемент злачынства.jpg |Памер = 300 px |Жанр = Драма |Рэжысёр = [[Ларс фон Трыер]] |Прадзюсар = [[Пер Хольст]] |Сцэнарыст = [[Ларс фон Трыер]] <br /> [[Нільс Форсель]] |Акцёры = [[Майкл Элфік]]<br /> [[Эсманд Найт]]<br /> [[Мі Мі Лэй]]<br /> [[Джэральд Уэлс]] |Аператар = [[Том Элінг]] |Кампазітар = [[Бо Хольтэн]] |Кампанія = [[Kærne Film]] |Бюджэт = |Зборы = |Краіна = {{DEN}} |Мова = [[Англійская мова|англійская]] |Час = 104 хв. |Год = 1984 |Папярэдні фільм = <br /> |Наступны фільм = [[Эпідэмія (фільм, 1987)|Эпідэмія]] |imdb_id = }} '''«Элемент злачынства»''' ({{lang-en|The Element of Crime}}) — драматычны фільм [[Данія|дацкага]] рэжысёра [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]], зняты ў 1984 годзе паводле сцэнарыя [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]] і [[Нільс Форсель|Нільса Форселя]]. З’яўляецца першым фільмам [[Трылогія «Еўропа»|трылогіі «Еўропа»]] [[Ларс фон Трыер|рэжысёра]] поруч з фільмамі «[[Эпідэмія (фільм, 1987)|Эпідэмія]]» (1987) і «[[Еўропа (фільм, 1991)|Еўропа]]» (1991). Прэм’ера карціны адбылася на [[Канскі кінафестываль 1984|37-м Канскім кінафестывалі 1984 года]], дзе яна здабыла гран-пры тэхнічнай камісіі, а таксама намінавалася на [[Залатая пальмавая галіна|залатую пальмавую галіну]] — галоўны прыз [[Канскі кінафестываль|фестываля]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ларс фон Трыер}} [[Катэгорыя:Фільмы Даніі 1984 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1984 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1984 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 1984 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Ларса фон Трыера]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Ларса фон Трыера]] [[Катэгорыя:Фільмы аб прастытуцыі]] ibrms37ynwj2kdvfq2q0rxp1exxcup4 0 212252 5140714 4997414 2026-05-12T13:37:26Z JerzyKundrat 174 5140714 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Вір}} {{Возера |Назва = Чорны Вір |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min = 06|lat_sec = 06 |lon_dir = E|lon_deg =27 |lon_min = 42|lon_sec = 20 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гомельская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = |Шырыня = |Плошча = |Аб'ём = |Даўжыня берагавой лініі = |Найбольшая глыбіня = |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Гомельская вобласць }} '''Чорны Вір''' — [[возера]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім]] раёне [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 14 км на паўднёвы захад ад горада [[Жыткавічы]], за 1,5 км на поўнач ад горада [[Тураў]]. Адносіцца да басейна ракі [[Прыпяць]] (фактычна знаходзіцца ў яе [[пойма|пойме]]). == Апісанне == Возера [[старыца|старычнага тыпу]]. Злучана на ўсходзе шырокай [[пратока]]й з возерам [[Шырокае (возера)|Шырокае]] і вузкай пратокай на паўночным захадзе з невялікім безыменным возерам. Мясцовасць градава-ўзгорыстая, часткова пад [[хмызняк]]ом і рэдкалессем. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Ліст карты N-35-140/ Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Прыпяці]] sj172zd9icqhlphcyxk78cqknbqtkxc 0 213647 5140734 5001764 2026-05-12T13:53:42Z JerzyKundrat 174 неадназначнасць 5140734 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Жлобін (значэнні)}} {{Возера2 |Назва = Жлобінскае возера |Нацыянальная назва = |Выява = Жлобінскае возера гледзячы з захаду.jpg |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 33 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 03|lon_sec = 37 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Брэсцкая вобласць |Вышыня над узроўнем мора = 184,1 |Даўжыня = 0,6 |Шырыня = 0,4 |Плошча = 0,15 |Аб'ём = |Даўжыня берагавой лініі = 1,4 |Найбольшая глыбіня = 1 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Брэсцкая вобласць }} '''Жло́бінскае возера'''<ref>[https://knihi.com/none/Blakitnaja_kniha_Bielarusi.html#164 Жло́бінскае возера] // Блакітная кніга Беларусі. — Мінск, 1994.</ref><ref>[https://knihi.com/none/Encyklapiedyja_pryrody_Bielarusi_djvu.zip.html#EP2.djvu_324 Жло́бінскае возера] // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. Т. 2. — Мінск, 1983.</ref>, '''Жлобін''' — [[возера]] ў [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім]] раёне [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], ва ўсходняй частцы горада [[Баранавічы]]. Адносіцца да басейна ракі [[Шчара]]. [[Файл:Возера Жлобін на карце Шуберта (1865-1866).jpg|злева|міні|Возера Жлобін на карце Шуберта (1865—1866)]] == Апісанне == Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,6 км, шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Найбольшая глыбіня 1 м. У возеры водзяцца [[плотка]], [[карась]], [[акунь]], [[шчупак]] і іншыя [[Біялагічны від|віды]] [[Рыбы|рыб]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Жлобінскае возера||282}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Брестская область. Барановичский район: карта. Барановичи: план|адказны=Ред. Г. П. Ляхова.|месца=Минск|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|тыраж=5000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-35-101. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/brest_char.pdf Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230102064906/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/brest_char.pdf |date=2 студзеня 2023 }}{{ref-ru}} * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/brest_mo.pdf Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191017013231/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/brest_mo.pdf |date=17 кастрычніка 2019 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Баранавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Геаграфія Баранавічаў]] [[Катэгорыя:Басейн Шчары]] jpinhfux1bhhlv86koywj40f9wue4nc 0 214868 5140960 5119792 2026-05-13T01:31:46Z IshaBarnes 124956 спасылка 5140960 wikitext text/x-wiki '''Перыферыйная прылада''' ({{lang-en|Peripheral device}}) — апаратура, якая дазваляе ўводзіць інфармацыю ў камп’ютар альбо выводзіць яе з яго<ref>{{cite book|last1=Laplante|first1=Philip A.|title=Dictionary of Computer Science, Engineering and Technology|date=Dec 21, 2000|publisher=CRC Press|isbn=0-8493-2691-5|page=366|url=http://books.google.com/books?id=U1M3clUwCfEC&pg=PA133&dq=computer+peripheral+definition&hl=en&sa=X&ei=xOGgU5LRG5WgyASYjIGYCA&ved=0CDUQ6AEwATge#v=onepage&q=peripheral&f=false|accessdate=June 17, 2014}} «device that is used to put information into or get information out of the computer.»</ref>. Перыферыйныя прылады з’яўляюцца апцыянальнымі і тэхнічна могуць быць адключаны ад камп’ютара без страты яго працаздольнасці. Аднак пераважная большасць камп’ютараў выкарыстоўваецца разам з тымі ці іншымі перыферыйнымі прыладамі. Вылучаюць тры асноўныя тыпы перыферыйных прылад: * [[Прылада ўводу|Прылады ўводу]] ({{lang-en|input device}}), якія ўжываюцца для ўводу інфармацыі ў камп’ютар: [[Камп’ютарная мыш|мыш]], [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]], сэнсарны экран, [[сканер]], [[вэб-камера]] ці прылада відэазахопу * [[Прылада вываду|Прылады вываду]] ({{lang-en|output device}}), напрыклад, [[Манітор (прылада)|маніторы]], [[прынтар]]ы * [[Прылады захоўвання]], якія патрэбны для захоўвання інфармацыі, апрацаванай камп’ютарам: ** [[Цвёрды дыск]] ({{lang-en|Hard Disk Drive, HDD}}) ** Цвёрдацельны назапашвальнік ({{lang-en|Solid-State Drive, SSD}}) ** Накапляльнік на гнуткіх магнітных дысках (НГМД) ** Стужкавыя і дыскавыя накапляльнікі ** [[USB-назапашвальнік]] ** Сеткавае сховішча ({{lang-en|Network Attached Storage, NAS}}) Часам перыферыйная прылада належыць да некалькіх тыпаў, напрыклад, [[Прылада ўводу-вываду]]. == Прыклады == Звычайна перыферыйнай прыладай завуць дапаможнае абсталяванне, такое як [[камп’ютарная мыш]] альбо клавіятура, якія тым ці іншым спосабам падключаюцца да камп’ютара і працуюць сумесна з ім. Карткі пашырэння, нават відэакарткі<ref>http://www.pcworld.com/article/200349/Adding_RAM_and_Cards_to_a_PC.html</ref>, таксама належаць да перыферыі, яны падключаюцца па шынах ISA, PCI, PCI-X, PCI-express і іншых. [[Памяць з адвольным доступам|Аператыўная памяць]] (RAM, памяць з адвольным доступам) з’яўляецца памежным выпадкам. Нягледзячы на тое, што яна часта падключаецца да [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] і сервераў у выглядзе асобных плат (з інтэрфейсам SDRAM, DDR, DDR2 і інш.), яна з’яўляецца абавязковым кампанентам, без якога камп’ютар не можа функцыянаваць. == Гл. таксама == * [[Архітэктура фон Нэймана]] * [[Гарвардская архітэктура]] * [[Камп'ютарная памяць]] * [[Супрацэсар]] {{зноскі}} {{Тэхналогіі CPU}} {{кампаненты камп'ютара}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура камп’ютараў]] [[Катэгорыя:Вылічальная тэхніка]] pjdjfoigx335n9cbnv8nww2d13be63v 0 221392 5140952 4842130 2026-05-13T00:45:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140952 wikitext text/x-wiki [[Файл:RedDwarfNASA.jpg|thumb|right|300px|[[Чырвоны карлік]] — найбольш распаўсюджаны тып зорак у наваколлі Сонца. Малюнак мастака, які адлюстроўвае зорку SO25300.5+165258]] У гэты '''спіс найбліжэйшых да Зямлі зорак''', адсартаваны ў парадку павелічэння адлегласці, увайшлі зоркі размешчаныя ў радыусе 5 [[Парсек|пк]] (16,308 [[Светлавы год|св. года]]) ад [[Планета Зямля|Зямлі]]. Уключаючы [[Сонца]], у наш час вядомыя 57 [[Зорная сістэма|зорных сістэм]], якія могуць знаходзіцца ў межах гэтай адлегласці. Гэтыя сістэмы ўтрымліваюць агулам 64 [[Зорка|зоркі]] і 13 [[Карычневы карлік|карычневых карлікаў]]. Зоркі і карычневыя карлікі, [[бачная зорная велічыня]] якіх перавышае 6,5^m, і якія, такім чынам, звычайна нельга ўбачыць [[Няўзброенае вока|няўзброеным вокам]]<ref name="weaver1947"/>, паказаны на шэрым фоне. Іх [[Спектральны клас|спектральныя класы]] прыведзены на фоне колеру гэтых класаў. (Гэтыя колеры ўзяты з назваў спектральных тыпаў і не адпавядаюць назіраным колерам зорак і карычневых карлікаў.) Некаторыя значэнні [[паралакс]]у і [[Адлегласць|адлегласці]] былі атрыманы [[RECONS|Кансорцыумам па даследаванні найбліжэйшых зорак]] ({{lang-en|Research Consortium on Nearby Stars, RECONS}}) і могуць з'яўляцца вынікамі толькі папярэдніх вымярэнняў<ref name="recons"/>. У спіс патрапілі толькі 3 [[Спіс самых зыркіх зорак|зоркі 1-й велічыні]]: [[Альфа Цэнтаўра|α Цэнтаўра]], [[Сірыус]] і [[Працыён]]. Яшчэ адна яркая блізкая зорка — [[Альтаір]] — знаходзіцца на адлегласці 5,14 пк ад Сонца (прыкладна 16,8 св. года). Таксама ў табліцу не патрапіла блізкая патройная сістэма [[40 Эрыдана]], размешчаная на адлегласці 5,04 пк. == Спіс == {| class="wide" style="font-size: 85%; text-align: center;" |- ! colspan="2" | [[Зорная сістэма]] ! colspan="2" | [[Зорка]] ці [[карычневы карлік]] ! rowspan="2" style="width: 6em;" | [[Спектральны клас|Спек. клас]] ! rowspan="2" style="width: 6em;" | [[Бачная зорная велічыня|Бач. зор. вел.]] ! rowspan="2" style="width: 6em;" | [[Абсалютная зорная велічыня|Абс. зор. вел.]] ! rowspan="2" style="width: 9em;" | [[Эфектыўная тэмпература|Эф. тэмп.]],<br />[[Кельвін|К]] ! colspan="2" | [[Сістэмы нябесных каардынат#Другая экватарыяльная сістэма каардынат|Каардынаты]]<br />([[Эпоха (астраномія)|эпоха]] [[J2000.0]]) ! rowspan="2" style="width: 15em;" | [[Паралакс|Пара&shy;лакс]]<span style="font-weight: normal;"><ref name="recons"/>{{efn-la| name="parallax"|Значэнні паралаксаў уяўляюць сабой [[сярэдняе ўзважанае]] значэнняў, атрыманых з прыведзеных крыніц, а таксама вымярэнняў, праведзеных у рамках праграмы RECONS.<!-- Parallaxes given by RECONS are a weighted mean of values in the sources given, as well as measurements by the RECONS program. -->}}</span>,<br />[[Вуглавая секунда|″]] ! rowspan="2" style="width: 13em;" | [[Адлегласць|Адлег&shy;ласць]]<span style="font-weight: normal;">{{efn-la|name="distance"|Значэнні адлегласцей атрыманы са значэнняў паралаксаў.}}</span>,<br />[[Светлавы год|св. год]] |- ! style="width: 2em;" | № ! style="width: 15%;" | Абазначэнне ! style="width: 15%;" | Абазначэнне ! style="width: 2em;" | № ! style="width: 10em;" | [[Прамое ўзыходжанне|Прамое ўзых.]]<span style="font-weight: normal;"><ref name="recons"/></span> ! style="width: 10em;" | [[Схіленне (астраномія)|Схіл.]]<span style="font-weight: normal;"><ref name="recons"/></span> |- | | [[Сонечная сістэма]] | [[Сонца]]{{efn-la|Мае 8 [[Планета|планет]] і прынамсі 5 [[Карлікавая планета|карлікавых планет]].}} | | style="background: {{Колер зоркі|G}};" | [[Жоўты карлік|{{Клас зоркі|G|2|V|nocat=1}}]]<ref name="recons"/> | -26,72 ± 0,04<ref name="recons"/>{{efn-la|name="signs"|Мінус у [[Перыгелій|перыгеліі]], плюс — у [[Афелій|афеліі]].}} | 4,85<ref name="recons"/> | 5778<ref name="nasasun"/> | colspan="2" | змяняюцца па меры руху Сонца па [[Экліптыка|экліптыцы]]{{efn-la|Прамое ўзыходжанне змяняецца ад 0^г да 24^г, схіленне — у межах {{Dec|±23|26|21,448}}.}} | 180° | 8,32 ± 0,16 св. хвіл{{efn-la|name="signs"}} |- | rowspan="3" | 1 | rowspan="3" | [[Альфа Цэнтаўра]] | style="background: #eeeeee;" | [[Проксіма Цэнтаўра|Проксіма]] | style="background: #eeeeee;" | 1 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | [[Чырвоны карлік|{{Клас зоркі|M|5,5|V|e|nocat=1}}]] | 11,09<ref name="recons"/> | 15,53<ref name="recons"/> | 3040<ref name="eso0503"/> | {{RA|14|29|43,0}} | {{Dec|-62|40|46}} | 0,76887­ ± 0,00029<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 4,2421 ± 0,0016 |- | [[Рыгіль Кентаўра|Рыгіль]] | 2 | style="background: {{Колер зоркі|G}};" | {{Клас зоркі|G|2|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 0,01<ref name="recons"/> | 4,38<ref name="recons"/> | 5790<ref name="eso0503"/> | {{RA|14|39|36,5}} | {{Dec|-60|50|02}} | rowspan="2" | 0,74723 ± 0,00117<ref name="gctsp"/><ref name="soderhjelm1999"/> | rowspan="2" | 4,3650 ± 0,0068 |- | [[Таліман]] | 2 | style="background: {{Колер зоркі|K}};" | [[Аранжавы карлік|{{Клас зоркі|K|1|V|nocat=1}}]]<ref name="recons"/> | 1,34<ref name="recons"/> | 5,71<ref name="recons"/> | 5260<ref name="eso0503"/> | {{RA|14|39|35,1}} | {{Dec|-60|50|14}} |- | style="background: #eeeeee;" | 2 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Зорка Барнарда]] | style="background: #eeeeee;" | 4 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4|V|e|nocat=1}} | 9,53<ref name="recons"/> | 13,22<ref name="recons"/> | 3134 ± 102<ref name="dawson2004"/> | {{RA|17|57|48,5}} | {{Dec|+04|41|36}} | 0,54698 ± 0,00100<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 5,9630 ± 0,0109 |- |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 3 | style="background: #eeeeee;" rowspan="2" | [[Луман 16]] | style="background: #eeeeee;" | A | style="background: #eeeeee;" | 5 | style="background: {{Колер зоркі|L}};" | L8 | 23,25 | | | rowspan="2" | {{RA|10|49|15.57}} | rowspan="2" | {{Dec|-53|19|06}} | rowspan="2" | 0,495 ± 0,005 | rowspan="2" | 6,588 ± 0,062<ref>[http://arxiv-web3.library.cornell.edu/pdf/1312.1303v1.pdf Boffin, H.M.J. et al. (2013-12-05). "Possible astrometric discovery of a substellar companion to the closest binary brown dwarf system WISE J104915.57–531906.1"]</ref> |- | style="background: #eeeeee;" | B | style="background: #eeeeee;" | 5 | style="background: {{Колер зоркі|L}};" | L9/T1 | 24,07 | |- | style="background: #eeeeee;" | 4 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[WISE 0855–0714]] | style="background: #eeeeee;" | 7 | style="background: {{Колер зоркі|Y}};" | Y | | | 225—260 | {{RA|08|55|11}} | {{Dec|-07|14|43}} | 0,454 ± 0,045 | 7,18{{±|0,78|0,65}}<ref name="Luhman20140421">{{cite journal |title=Discovery of a ~250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun |journal=[[The Astrophysical Journal Letters]] |first=K. L. |last=Luhman |volume=786 |issue=2 |page=L18 |date=21 April 2014 |doi=10.1088/2041-8205/786/2/L18}}</ref> |- | style="background: #eeeeee;" | 5 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Вольф 359]] | style="background: #eeeeee;" | 8 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|6|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 13,44<ref name="recons"/> | 16,55<ref name="recons"/> | 2800 ± 100<ref name="pavlenko2006"/> | {{RA|10|56|29,2}} | {{Dec|+07|00|53}} | 0,41910 ± 0,00210<ref name="gctsp"/> | 7,7825 ± 0,0390 |- | style="background: #eeeeee;" | 6 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Лаланд 21185]] | style="background: #eeeeee;" | 9 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|2|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 7,47<ref name="recons"/> | 10,44<ref name="recons"/> | 3400<ref name="pavlenko2002"/> | {{RA|11|03|20,1}} | {{Dec|+35|58|12}} | 0,39342 ± 0,00070<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 8,2905 ± 0,0148 |- | rowspan="2" | 7 | rowspan="2" | [[Сірыус]] | [[Сірыус A]] | 10 | style="background: {{Колер зоркі|A}};" | {{Клас зоркі|A|1|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | -1,43<ref name="recons"/> | 1,47<ref name="recons"/> | 9940 ± 210<ref name="adelman2004"/> | rowspan="2" | {{RA|06|45|08,9}} | rowspan="2" | {{Dec|-16|42|58}} | rowspan="2" | 0,38002 ± 0,00128<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="2" | 8,5828 ± 0,0289 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Сірыус B]] | style="background: #eeeeee;" | 10 | style="background: {{Колер зоркі|DA}};" | [[Белы карлік|{{Клас зоркі|DA|2|nocat=1}}]]<ref name="recons"/> | 8,44<ref name="recons"/> | 11,34<ref name="recons"/> | 25000 ± 200<ref name="liebert2005"/> |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 8 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Лейтэн 726-8]] | style="background: #eeeeee;" | [[Лейтэн 726-8 A]] | style="background: #eeeeee;" | 12 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|e|nocat=1}} | 12,54<ref name="recons"/> | 15,40<ref name="recons"/> | 2670 | rowspan="2" | {{RA|01|39|01,3}} | rowspan="2" | {{Dec|-17|57|01}} | rowspan="2" | 0,37370 ± 0,00270<ref name="gctsp"/> | rowspan="2" | 8,7280 ± 0,0631 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Лейтэн 726-8 B]] | style="background: #eeeeee;" | 12 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|6|V|e|nocat=1}} | 12,99<ref name="recons"/> | 15,85<ref name="recons"/> | 2600 |- | style="background: #eeeeee;" | 9 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Рос 154]] | style="background: #eeeeee;" | 14 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3,5|V|e|nocat=1}} | 10,43<ref name="recons"/> | 13,07<ref name="recons"/> | 2700 | {{RA|18|49|49,4}} | {{Dec|+23|50|10}} | 0,33690 ± 0,00178<ref name="gctsp"/> | 9,6813 ± 0,0512 |- | style="background: #eeeeee;" | 10 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Рос 248]] | style="background: #eeeeee;" | 15 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|e|nocat=1}} | 12,29<ref name="recons"/> | 14,79<ref name="recons"/> | | {{RA|23|41|54,7}} | {{Dec|+44|10|30}} | 0,31600 ± 0,00110<ref name="gctsp"/> | 10,322 ± 0,036 |- | style="background: #eeeeee;" | 11 | style="background: #eeeeee;" colspan="2" | [[WISE 1506+7027]] | style="background: #eeeeee;" | 16 | style="background: {{Колер зоркі|T}};" | T6 | | | | {{RA|15|06|49,9}} | {{DEC|+70|27|36}} | 0,310 ± 0,042 | 10,521 |- | 12 | colspan="2" | [[Эпсілон Эрыдана|ε Эрыдана]]{{efn-la|Мае адну [[Экзапланета|планету]], існаванне яшчэ адной пакуль не пацверджана.}} | 17 | style="background: {{Колер зоркі|K}};" | {{Клас зоркі|K|2|V|nocat=1}} | 3,73<ref name="recons"/> | 6,19<ref name="recons"/> | 5100 | {{RA|03|32|55,8}} | {{Dec|-09|27|30}} | 0,30999 ± 0,00079<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 10,522 ± 0,027 |- | style="background: #eeeeee;" | 13 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Лакайль 9352]] | style="background: #eeeeee;" | 18 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|1,5|V|e|nocat=1}} | 7,34<ref name="recons"/> | 9,75<ref name="recons"/> | 3340 | {{RA|23|05|52,0}} | {{Dec|-35|51|11}} | 0,30364 ± 0,00087<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 10,742 ± 0,031 |- | style="background: #eeeeee;" | 14 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Рос 128]] | style="background: #eeeeee;" | 19 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4|V|n|nocat=1}} | 11,13<ref name="recons"/> | 13,51<ref name="recons"/> | 2800 | {{RA|11|47|44,4}} | {{Dec|+00|48|16}} | 0,29872 ± 0,00135<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 10,919 ± 0,049 |- | style="background: #eeeeee;" | 15 | style="background: #eeeeee;" colspan="2" | [[WISE 0350-5658]] | style="background: #eeeeee;" | 20 | style="background: {{Колер зоркі|Y}};" | Y1 | | | | {{RA|03|50|00,32}} | {{Dec|-56|58|30,2}} | 0,291 ± 0,050 | 11,208 |- | rowspan="3" style="background: #eeeeee;" | 16 | rowspan="3" style="background: #eeeeee;" | [[EZ Вадаліва]] | style="background: #eeeeee;" | [[EZ Вадаліва A]] | style="background: #eeeeee;" | 21 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5|V|e|nocat=1}} | 13,33<ref name="recons"/> | 15,64<ref name="recons"/> | | rowspan="3" | {{RA|22|38|33,4}} | rowspan="3" | {{Dec|-15|18|07}} | rowspan="3" | 0,28950 ± 0,00440<ref name="gctsp"/> | rowspan="3" | 11,266 ± 0,171 |- | style="background: #eeeeee;" | [[EZ Вадаліва B]] | style="background: #eeeeee;" | 21 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|nocat=1}}? | 13,27<ref name="recons"/> | 15,58<ref name="recons"/> | |- | style="background: #eeeeee;" | [[EZ Вадаліва C]] | style="background: #eeeeee;" | 21 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|nocat=1}}? | 14,03<ref name="recons"/> | 16,34<ref name="recons"/> | |- | rowspan="2" | 17 | rowspan="2" | [[Працыён]] | [[Працыён A]] | 24 | style="background: {{Колер зоркі|F}};" | {{Клас зоркі|F|5|V|-IV|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 0,38<ref name="recons"/> | 2,66<ref name="recons"/> | 6650 | rowspan="2" | {{RA|07|39|18,1}} | rowspan="2" | {{Dec|+05|13|30}} | rowspan="2" | 0,28605 ± 0,00081<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="2" | 11,402 ± 0,032 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Працыён B]] | style="background: #eeeeee;" | 24 | style="background: {{Колер зоркі|DA}};" | {{Клас зоркі|DA|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 10,70<ref name="recons"/> | 12,98<ref name="recons"/> | 9700 |- | rowspan="2" | 18 | rowspan="2" | [[61 Лебедзя]] | [[61 Лебедзя A]] | 26 | style="background: {{Колер зоркі|K}};" | {{Клас зоркі|K|5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 5,21<ref name="recons"/> | 7,49<ref name="recons"/> | 4640 | {{RA|21|06|53,9}} | {{Dec|+38|44|58}} | rowspan="2" | 0,28604 ± 0,00056<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="2" | 11,403 ± 0,022 |- | [[61 Лебедзя B]] | 26 | style="background: {{Колер зоркі|K}};" | {{Клас зоркі|K|7|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 6,03<ref name="recons"/> | 8,31<ref name="recons"/> | 4440 | {{RA|21|06|55,3}} | {{Dec|+38|44|31}} |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 19 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Струвэ 2398]] | style="background: #eeeeee;" | [[Струвэ 2398 A]] | style="background: #eeeeee;" | 28 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 8,90<ref name="recons"/> | 11,16<ref name="recons"/> | | {{RA|18|42|46,7}} | {{Dec|+59|37|49}} | rowspan="2" | 0,28300 ± 0,00169<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="2" | 11,525 ± 0,069 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Струвэ 2398 B]] | style="background: #eeeeee;" | 28 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 9,69<ref name="recons"/> | 11,95<ref name="recons"/> | | {{RA|18|42|46,9}} | {{Dec|+59|37|37}} |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 20 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Грумбрыдж 34]] | style="background: #eeeeee;" | [[GX Андрамеды|Грумбрыдж 34 A]] | style="background: #eeeeee;" | 30 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|1,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 8,08<ref name="recons"/> | 10,32<ref name="recons"/> | | rowspan="2" | {{RA|00|18|22,9}} | rowspan="2" | {{Dec|+44|01|23}} | rowspan="2" | 0,28059 ± 0,00095<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="2" | 11,624 ± 0,039 |- | style="background: #eeeeee;" | [[GQ Андрамеды|Грумбрыдж 34 B]] | style="background: #eeeeee;" | 30 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 11,06<ref name="recons"/> | 13,30<ref name="recons"/> | |- | rowspan="3" | 21 | rowspan="3" | [[Эпсілон Індзейца|ε Індзейца]] | [[Эпсілон Індзейца A|ε Індзейца A]] | 32 | style="background: {{Колер зоркі|K}};" | {{Клас зоркі|K|5|V|e|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 4,69<ref name="recons"/> | 6,89<ref name="recons"/> | 4280 | {{RA|22|03|21,7}} | {{Dec|-56|47|10}} | rowspan="3" | 0,27584 ± 0,00069<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="3" | 11,824 ± 0,030 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Эпсілон Індзейца B|ε Індзейца B]] | style="background: #eeeeee;" | 32 | style="background: {{Колер зоркі|T}};" | [[Карычневы карлік|{{Клас зоркі|T|1|V|nocat=1}}]] | >23 | >25 | 1280 | rowspan="2" | {{RA|22|04|10,5}} | rowspan="2" | {{Dec|-56|46|58}} |- | style="background: #eeeeee;" | [[Эпсілон Індзейца C|ε Індзейца C]] | style="background: #eeeeee;" | 32 | style="background: {{Колер зоркі|T}};" | [[Карычневы карлік|{{Клас зоркі|T|6|V|nocat=1}}]] | >23 | >25 | 850 |- | style="background: #eeeeee;" | 22 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[DX Рака]] | style="background: #eeeeee;" | 35 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|6,5|V|e|nocat=1}} | 14,78<ref name="recons"/> | 16,98<ref name="recons"/> | | {{RA|08|29|49,5}} | {{Dec|+26|46|37}} | 0,27580 ± 0,00300<ref name="gctsp"/> | 11,826 ± 0,129 |- | 23 | colspan="2" | [[Тау Кіта|τ Кіта]] | 36 | style="background: {{Колер зоркі|G}};" | {{Клас зоркі|G|8|V|p|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 3,49<ref name="recons"/> | 5,68<ref name="recons"/> | 5344 | {{RA|01|44|04,1}} | {{Dec|-15|56|15}} | 0,27439 ± 0,00076<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 11,887 ± 0,033 |- | style="background: #eeeeee;" | 24 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 1061]] | style="background: #eeeeee;" | 37 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 13,09<ref name="recons"/> | 15,26<ref name="recons"/> | | {{RA|03|35|59,7}} | {{Dec|-44|30|45}} | 0,27201 ± 0,00130{{efn-la|name="reconsparallax"|Упершыню дакладнае значэнне трыганаметрычнага паралаксу для гэтай сістэмы атрымана ў рамках праграмы RECONS.}} | 11,991 ± 0,057 |- | style="background: #eeeeee;" | 25 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[YZ Кіта]] | style="background: #eeeeee;" | 38 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 12,02<ref name="recons"/> | 14,17<ref name="recons"/> | | {{RA|01|12|30,6}} | {{Dec|-16|59|56}} | 0,26884 ± 0,00295<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 12,132 ± 0,133 |- | style="background: #eeeeee;" | 26 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Зорка Лейтэна]] | style="background: #eeeeee;" | 39 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3,5|V|n|nocat=1}} | 9,86<ref name="recons"/> | 11,97<ref name="recons"/> | | {{RA|07|27|24,5}} | {{Dec|+05|13|33}} | 0,26376 ± 0,00125<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 12,366 ± 0,059 |- | style="background: #eeeeee;" | 27 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Зорка Тыгардэна]] | style="background: #eeeeee;" | 40 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|6,5|V|nocat=1}} | 15,14<ref name="recons"/> | 17,22<ref name="recons"/> | | {{RA|02|53|00,9}} | {{Dec|+16|52|53}} | 0,26063 ± 0,00269{{efn-la|name="reconsparallax"}} | 12,514 ± 0,129 |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 28 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[SCR 1845-6357]] | style="background: #eeeeee;" | [[SCR 1845-6357 A]] | style="background: #eeeeee;" | 41 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|8,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 17,39<ref name="recons"/> | 19,41<ref name="recons"/> | | {{RA|18|45|05,3}} | {{Dec|-63|57|48}} | rowspan="2" | 0,25945 ± 0,00111{{efn-la|name="reconsparallax"}} | rowspan="2" | 12,571 ± 0,054 |- | style="background: #eeeeee;" | [[SCR 1845-6357 B]] | style="background: #eeeeee;" | 42 | style="background: {{Колер зоркі|T}};" | {{Клас зоркі|T|6|nocat=1}}<ref name="kasper2007"/> | | | 950<ref name="kasper2007"/> | {{RA|08|45|02,6}} | {{Dec|-63|57|52}} |- | style="background: #eeeeee;" | 29 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Зорка Каптэйна]] | style="background: #eeeeee;" | 43 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|1,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 8,84<ref name="recons"/> | 10,87<ref name="recons"/> | 3800 | {{RA|05|11|40,6}} | {{Dec|-45|01|06}} | 0,25527 ± 0,00086<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 12,777 ± 0,043 |- | style="background: #eeeeee;" | 30 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Лакайль 8760]] | style="background: #eeeeee;" | 44 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|0|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 6,67<ref name="recons"/> | 8,69<ref name="recons"/> | 3340 | {{RA|21|17|15,3}} | {{Dec|-38|52|03}} | 0,25343 ± 0,00112<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 12,870 ± 0,057 |- | style="background: #eeeeee;" | 31 | style="background: #eeeeee;" colspan="2" | [[WISE J053516.80-750024.9]] | style="background: #eeeeee;" | 45 | style="background: {{Колер зоркі|Y}};" | >=Y1 | | | | {{RA|05|35|16,80}} | {{Dec|-75|00|24,9}} | 0,250 ± 0,079 | 13,046 |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 32 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Кругер 60]] | style="background: #eeeeee;" | [[Кругер 60 A]] | style="background: #eeeeee;" | 46 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 9,79<ref name="recons"/> | 11,76<ref name="recons"/> | 3180 | rowspan="2" | {{RA|22|27|59,5}} | rowspan="2" | {{Dec|+57|41|45}} | rowspan="2" | 0,24806 ± 0,00139<ref name="gctsp"/><ref name="soderhjelm1999"/> | rowspan="2" | 13,149 ± 0,074 |- | style="background: #eeeeee;" | [[DO Цэфея|Кругер 60 B]] | style="background: #eeeeee;" | 46 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 11,41<ref name="recons"/> | 13,38<ref name="recons"/> | 2890 |- | style="background: #eeeeee;" | 33 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[DEN 1048-3956]] | style="background: #eeeeee;" | 48 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|8,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 17,39<ref name="recons"/> | 19,37<ref name="recons"/> | | {{RA|10|48|14,7}} | {{Dec|-39|56|06}} | 0,24771 ± 0,00155{{efn-la|name="reconsparallax"}} | 13,167 ± 0,082 |- | style="background: #eeeeee;" | 34 | style="background: #eeeeee;" colspan="2" |[[UGPS J072227.51-054031.2]] | style="background: #eeeeee;" | 49 | style="background: {{Колер зоркі|T}};" | T9 | | | | {{RA|07|22|27,3}} | {{Dec|–05|40|30}} | 0,246 | 13,259 |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 35 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Рос 614]] | style="background: #eeeeee;" | [[Рос 614 A]] | style="background: #eeeeee;" | 50 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 11,15<ref name="recons"/> | 13,09<ref name="recons"/> | | rowspan="2" | {{RA|06|29|23,4}} | rowspan="2" | {{Dec|-02|48|50}} | rowspan="2" | 0,24434 ± 0,00201<ref name="gctsp"/><ref name="soderhjelm1999"/> | rowspan="2" | 13,349 ± 0,110 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Рос 614 B]] | style="background: #eeeeee;" | 50 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|nocat=1}} | 14,23<ref name="recons"/> | 16,17<ref name="recons"/> | |- | style="background: #eeeeee;" | 36 | style="background: #eeeeee;" colspan="2" | [[WISE 1541-2250]]<ref name="kirkpatrick2011"/> | style="background: #eeeeee;" | 52 | style="background: {{Колер зоркі|Y}};" | Y0 | 20,99 | | |{{RA|15|41|51,57}} | {{Dec|-22|50|25,03}} |>21±94 | 13,704 |- | style="background: #eeeeee;" | 37 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Вольф 1061]] | style="background: #eeeeee;" | 53 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 10,07<ref name="recons"/> | 11,93<ref name="recons"/> | | {{RA|16|30|18,1}} | {{Dec|-12|39|45}} | 0,23601 ± 0,00167<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 13,820 ± 0,098 |- | style="background: #eeeeee;" | 38 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Зорка ван Маанена]] | style="background: #eeeeee;" | 54 | style="background: {{Колер зоркі|DZ}};" | {{Клас зоркі|DZ|7|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 12,38<ref name="recons"/> | 14,21<ref name="recons"/> | | {{RA|00|49|09,9}} | {{Dec|+05|23|19}} | 0,23188 ± 0,00179<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 14,066 ± 0,109 |- | style="background: #eeeeee;" | 39 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Глізэ 1]] | style="background: #eeeeee;" | 55 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 8,55<ref name="recons"/> | 10,35<ref name="recons"/> | | {{RA|00|05|24,4}} | {{Dec|-37|21|27}} | 0,22920 ± 0,00107<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 14,231 ± 0,066 |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 40 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Вольф 424]] | style="background: #eeeeee;" | [[Вольф 424 A]] | style="background: #eeeeee;" | 56 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|e|nocat=1}} | 13,18<ref name="recons"/> | 14,97<ref name="recons"/> | | rowspan="2" | {{RA|12|33|17,2}} | rowspan="2" | {{Dec|+09|01|15}} | rowspan="2" | 0,22790 ± 0,00460<ref name="gctsp"/> | rowspan="2" | 14,312 ± 0,289 |- | style="background: #eeeeee;" | [[Вольф 424 B]] | style="background: #eeeeee;" | 56 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|7|V|e|nocat=1}} | 13,17<ref name="recons"/> | 14,96<ref name="recons"/> | |- | style="background: #eeeeee;" | 41 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[TZ Авена]] | style="background: #eeeeee;" | 58 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 12,27<ref name="recons"/> | 14,03<ref name="recons"/> | | {{RA|02|00|13,2}} | {{Dec|+13|03|08}} | 0,22480 ± 0,00290<ref name="gctsp"/> | 14,509 ± 0,187 |- | style="background: #eeeeee;" | 42 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Глізэ 687]] | style="background: #eeeeee;" | 59 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 9,17<ref name="recons"/> | 10,89<ref name="recons"/> | | {{RA|17|36|25,9}} | {{Dec|+68|20|21}} | 0,22049 ± 0,00082<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 14,793 ± 0,055 |- | style="background: #eeeeee;" | 43 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[LHS 292]] | style="background: #eeeeee;" | 60 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|6,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 15,60<ref name="recons"/> | 17,32<ref name="recons"/> | | {{RA|10|48|12,6}} | {{Dec|-11|20|14}} | 0,22030 ± 0,00360<ref name="gctsp"/> | 14,805 ± 0,242 |- | style="background: #eeeeee;" | 44 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Глізэ 674]] | style="background: #eeeeee;" | 61 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 9,38<ref name="recons"/> | 11,09<ref name="recons"/> | | {{RA|17|28|39,9}} | {{Dec|-46|53|43}} | 0,22025 ± 0,00159<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 14,809 ± 0,107 |- | rowspan="3" style="background: #eeeeee;" | 45 | rowspan="3" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 1245]] | style="background: #eeeeee;" | [[GJ 1245 A]] | style="background: #eeeeee;" | 62 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 13,46<ref name="recons"/> | 15,17<ref name="recons"/> | | {{RA|19|53|54,2}} | {{Dec|+44|24|55}} | rowspan="3" | 0,22020 ± 0,00100<ref name="gctsp"/> | rowspan="3" | 14,812 ± 0,067 |- | style="background: #eeeeee;" | [[GJ 1245 B]] | style="background: #eeeeee;" | 62 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|6|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 14,01<ref name="recons"/> | 15,72<ref name="recons"/> | | {{RA|19|53|55,2}} | {{Dec|+44|24|56}} |- | style="background: #eeeeee;" | [[GJ 1245 C]] | style="background: #eeeeee;" | 62 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|nocat=1}}? | 16,75<ref name="recons"/> | 18,46<ref name="recons"/> | | {{RA|19|53|54,2}} | {{Dec|+44|24|55}} |- | style="background: #eeeeee;" | 46 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[WISE J1741+2553]]<ref name="scholz2011"/> | style="background: #eeeeee;" | 65 | style="background: {{Колер зоркі|T}};" | {{Клас зоркі|T|9|nocat=1}}-T10 | | | | {{RA|17|41|24,3}} | {{Dec|+25|53|19}} | | 15,003 ± 3,588 |- | style="background: #eeeeee;" | 47 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 440]] | style="background: #eeeeee;" | 66 | style="background: {{Колер зоркі|DQ}};" | {{Клас зоркі|DQ|6|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 11,50<ref name="recons"/> | 13,18<ref name="recons"/> | 7500 | {{RA|11|45|42,9}} | {{Dec|-64|50|29}} | 0,21657 ± 0,00201<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 15,060 ± 0,140 |- | style="background: #eeeeee;" | 48 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 1002]] | style="background: #eeeeee;" | 67 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 13,76<ref name="recons"/> | 15,40<ref name="recons"/> | | {{RA|00|06|43,8}} | {{Dec|-07|32|22}} | 0,21300 ± 0,00360<ref name="gctsp"/> | 15,313 ± 0,259 |- | style="background: #eeeeee;" | 49 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Глізэ 876]]{{efn-la|Мае 3 планеты, адна з якіх, магчыма, [[Планеты зямной групы|зямнога тыпу]].}} | style="background: #eeeeee;" | 68 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 10,17<ref name="recons"/> | 11,81<ref name="recons"/> | 3480 | {{RA|22|53|16,7}} | {{Dec|-14|15|49}} | 0,21259 ± 0,00196<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 15,342 ± 0,141 |- | style="background: #eeeeee;" | 50 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[LHS 288]] | style="background: #eeeeee;" | 69 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 13,90<ref name="recons"/> | 15,51<ref name="recons"/> | | {{RA|10|44|21,2}} | {{Dec|-61|12|36}} | 0,20895 ± 0,00273{{efn-la|name="reconsparallax"}} | 15,610 ± 0,204 |- | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | 51 | rowspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 412]] | style="background: #eeeeee;" | [[GJ 412 A]] | style="background: #eeeeee;" | 70 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|1|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 8,77<ref name="recons"/> | 10,34<ref name="recons"/> | | {{RA|11|05|28,6}} | {{Dec|+43|31|36}} | rowspan="2" | 0,20602 ± 0,00108<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | rowspan="2" | 15,832 ± 0,083 |- | style="background: #eeeeee;" | [[GJ 412 B]] | style="background: #eeeeee;" | 70 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|5,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 14,48<ref name="recons"/> | 16,05<ref name="recons"/> | | {{RA|11|05|30,4}} | {{Dec|+43|31|18}} |- | style="background: #eeeeee;" | 52 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[Грумбрыдж 1618]] | style="background: #eeeeee;" | 72 | style="background: {{Колер зоркі|K}};" | {{Клас зоркі|K|7|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 6,59<ref name="recons"/> | 8,16<ref name="recons"/> | 4000 | {{RA|10|11|22,1}} | {{Dec|+49|27|15}} | 0,20581 ± 0,00067<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 15,848 ± 0,052 |- | style="background: #eeeeee;" | 53 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 388]] | style="background: #eeeeee;" | 73 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 9,32<ref name="recons"/> | 10,87<ref name="recons"/> | | {{RA|10|19|36,4}} | {{Dec|+19|52|10}} | 0,20460 ± 0,00280<ref name="gctsp"/> | 15,942 ± 0,218 |- | style="background: #eeeeee;" | 54 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 832]] | style="background: #eeeeee;" | 74 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|3|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 8,66<ref name="recons"/> | 10,20<ref name="recons"/> | | {{RA|21|33|34,0}} | {{Dec|-49|00|32}} | 0,20278 ± 0,00132<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 16,085 ± 0,105 |- | style="background: #eeeeee;" | 55 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[LP 944-020]] | style="background: #eeeeee;" | 75 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|9|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 18,50<ref name="recons"/> | 20,02<ref name="recons"/> | | {{RA|03|39|35,2}} | {{Dec|-35|25|41}} | 0,20140 ± 0,00420<ref name="tinney1996"/> | 16,195 ± 0,338 |- | style="background: #eeeeee;" | 56 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[DEN 0255-4700]] | style="background: #eeeeee;" | 76 | style="background: {{Колер зоркі|L}};" | [[Карычневы карлік|{{Клас зоркі|L|7,5|V|nocat=1}}]]<ref name="recons"/> | 22,92<ref name="recons"/> | 24,44<ref name="recons"/> | | {{RA|02|55|03,7}} | {{Dec|-47|00|52}} | 0,20137 ± 0,00389{{efn-la|name="reconsparallax"}} | 16,197 ± 0,313 |- | style="background: #eeeeee;" | 57 | colspan="2" style="background: #eeeeee;" | [[GJ 682]] | style="background: #eeeeee;" | 77 | style="background: {{Колер зоркі|M}};" | {{Клас зоркі|M|4,5|V|nocat=1}}<ref name="recons"/> | 10,95<ref name="recons"/> | 12,45<ref name="recons"/> | | {{RA|17|37|03,7}} | {{Dec|-44|19|09}} | 0,19965 ± 0,00230<ref name="gctsp"/><ref name="hipparchos"/> | 16,337 ± 0,188 |- ! № ! Абазначэнне ! Абазначэнне ! № ! rowspan="2" | [[Спектральны клас|Спек. клас]] ! rowspan="2" | [[Бачная зорная велічыня|Бач. зор. вел.]] ! rowspan="2" | [[Абсалютная зорная велічыня|Абс. зор. вел.]] ! rowspan="2" | [[Эфектыўная тэмпература|Эф. тэмп.]],<br />[[Кельвін|К]] ! [[Прамое ўзыходжанне|Прамое ўзых.]]<span style="font-weight: normal;"><ref name="recons"/></span> ! [[Схіленне (астраномія)|Схіл.]]<span style="font-weight: normal;"><ref name="recons"/></span> ! rowspan="2" | [[Паралакс|Пара&shy;лакс]]<span style="font-weight: normal;"><ref name="recons"/>{{efn-la| name="parallax"}}</span>,<br />[[Вуглавая секунда|″]] ! rowspan="2" style="width: 13em;" | [[Адлегласць|Адлег&shy;ласць]]<span style="font-weight: normal;">{{efn-la|name="distance"}}</span>,<br />[[Светлавы год|св. год]] |- ! colspan="2" | [[Зорная сістэма]] ! colspan="2" | [[Зорка]] ці [[карычневы карлік]] ! colspan="2" | [[Сістэмы нябесных каардынат#Другая экватарыяльная сістэма каардынат|Каардынаты]]<br />([[Эпоха (астраномія)|эпоха]] [[J2000.0]]) |} == Карта == На прыведзенай ніжэй карце паказаны 32 [[Зорная сістэма|зорныя сістэмы]], размешчаныя ў межах 14 [[Светлавы год|св. гадоў]] ад [[Сонца]], уключаючы і само Сонца. [[Падвойная зорка|Падвойныя]] і [[Патройная зорка|патройныя зоркі]] паказаны ў выглядзе слупка з зорак, што не адпавядае іх сапраўднаму размяшчэнню. Зоркі размаляваны ў адпаведнасці з іх [[Спектральны тып|спектральным тыпам]], гэтыя колеры могуць не супадаць з фактычнымі колерамі зорак. Большасць зорак на гэтай карце не бачныя [[Няўзброенае вока|няўзброеным вокам]]<ref name="weaver1947"/>. [[Выява:Nearby Stars (14ly Radius)-be.svg|centre]] == Гл. таксама == * [[Каталог Глізэ]] == Заўвагі == {{notelist-la}} == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="weaver1947"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Harold F. Weaver}}. | загаловак = {{lang|en|The Visibility of Stars Without Optical Aid}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/1947PASP...59..232W | мова = en | выданне = {{lang|en|Publications of the Astronomical Society of the Pacific}} | год = 1947 | том = 59 | нумар = 350 | pages = 232—243 | doi = 10.1086/125956 }}. {{v|24|9|2009}} </ref> <ref name="recons">{{cite web|datepublished={{lang|en|1 January 2009}}|url=http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|title={{lang|en|List of the Nearest 100 Stellar Systems}}|publisher={{lang|en|[[RECONS|Research Consortium on Nearby Stars]]}}|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/68uazXxSv?url=http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archivedate=4 ліпеня 2012|accessdate=31 студзеня 2015|deadurl=no}} {{v|24|9|2009}}</ref> <ref name="nasasun">{{cite web |author = {{lang|en|David R. Williams}}. |datepublished = {{lang|en|1 September 2004}} |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |title = {{lang|en|Sun Fact Sheet}} |work = {{lang|en|Lunar and Planetary Science}} |publisher = {{lang|en|[[NASA]]}} |lang = en |archiveurl = https://www.webcitation.org/60qCI3rR8?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |archivedate = 10 жніўня 2011 |accessdate = 31 студзеня 2015 |url-status = live }} {{v|25|9|2009}}</ref> <ref name="eso0503">{{артыкул |аўтар = {{lang|en|Pierre Kervella, Frederic Thevenin}}. |загаловак = {{lang|en|A Family Portrait of the Alpha Centauri System: VLT Interferometer Studies the Nearest Stars}} |спасылка = http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2003/pr-05-03.html |мова = en |выданне = {{lang|en|ESO Press Release}} |выдавецтва = {{lang|en|[[ESO]]}} |год = {{lang|en|15 March 2003}} |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080616125016/http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2003/pr-05-03.html |archivedate = 16 чэрвеня 2008 }} {{v|25|9|2009}}</ref> <ref name="gctsp"> {{кніга | аўтар = {{lang|en|William F. van Altena, John Truen-liang Lee, Dorrit Hoffleit}}. | загаловак = {{lang|en|The General Catalogue of Trigonometric Stellar Parallaxes}} | выданне = {{lang|en|4th ed}} | выдавецтва = {{lang|en|Yale University Observatory}} | год = 1995 | allpages = 634 | isbn = 0-933485-18-2, ISBN 978-0-933485-18-1 }}. </ref> <ref name="hipparchos">{{cite web|url=http://archive.ast.cam.ac.uk/hipp/hipparcos.html|title={{lang|en|Hipparchos Catalogue}}|publisher={{lang|en|[[European Space Agency]]}}|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/68uazyWU7?url=http://archive.ast.cam.ac.uk/hipp/hipparcos.html|archivedate=4 ліпеня 2012|accessdate=31 студзеня 2015|url-status=dead}} {{v|25|9|2009}}</ref> <ref name="soderhjelm1999"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Staffan Soderhjelm}}. | загаловак = {{lang|en|Visual binary orbits and masses post Hipparcos}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/1999A%26A...341..121S | мова = en | выданне = {{lang|en|Astronomy and Astrophysics}} | год = 1999 | volume = 341 | pages = 121—140 }} {{v|25|9|2009}} </ref> <ref name="dawson2004"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|P. C. Dawson, M. M. de Robertis}}. | загаловак = {{lang|en|Barnard’s Star and the M Dwarf Temperature Scale}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/2004AJ....127.2909D | мова = en | выданне = {{lang|en|The Astronomical Journal}} | год = {{lang|en|May 2004}} | volume = 127 | нумар = 5 | pages = 2909—2914 | doi = 10.1086/383289 }}. {{v|27|9|2009}} </ref> <ref name="pavlenko2006"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Ya. V. Pavlenko, H. R. A. Jones, Yu. Lyubchik, J. Tennyson, D. J. Pinfield}}. | загаловак = {{lang|en|Spectral energy distribution for GJ406}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/2006A&A...447..709P | мова = en | выданне = {{lang|en|Astronomy and Astrophysics}} | год = {{lang|en|February 2006}} | volume = 447 | нумар = 2 | pages = 709—717 | doi = 10.1051/0004-6361:20052979 }}. {{v|27|9|2009}} </ref> <ref name="pavlenko2002"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Ya. V. Pavlenko, H. R. A. Jones}}. | загаловак = {{lang|en|Carbon monoxide bands in M dwarfs}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/2002A&A...396..967P | мова = en | выданне = {{lang|en|Astronomy and Astrophysics}} | год = {{lang|en|December 2002}} | volume = 396 | нумар = 3 | pages = 967—975 | doi = 10.1051/0004-6361:20021454 }}. {{v|30|9|2009}} </ref> <ref name="adelman2004"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Saul J. Adelman}}. | загаловак = {{lang|en|The physical properties of normal A stars}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/2004IAUS..224....1A | мова = en | выданне = {{lang|en|Proceedings of the International Astronomical Union}} | год = {{lang|en|July 2004}} | volume = 2004 | нумар = | pages = 1—11 | doi = 10.1017/S1743921304004314 }}. {{v|30|9|2009}} </ref> <ref name="liebert2005"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|James Liebert, Patrick A. Young, David Arnett, J. B. Holberg, Kurtis A. Williams}}. | загаловак = {{lang|en|The Age and Progenitor Mass of Sirius B}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...630L..69L | мова = en | выданне = {{lang|en|The Astrophysical Journal}} | год = {{lang|en|September 2005}} | volume = 630 | нумар = 1 | pages = L69—L72 | doi = 10.1086/462419 }}. {{v|30|9|2009}} </ref> <ref name="kasper2007"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Markus Kasper, Beth A. Biller, Adam Burrows, Wolfgang Brandner, Jano Budaj, Laird M. Close}}. | загаловак = {{lang|en|The very nearby M/T dwarf binary SCR 1845-6357}} | спасылка = http://adsabs.harvard.edu/abs/2007A%26A...471..655K | мова = en | выданне = {{lang|en|Astronomy and Astrophysics}} | год = {{lang|en|August 2007}} | volume = 471 | нумар = 2 | pages = 655—659 | doi = 10.1051/0004-6361:20077881 }}. {{v|13|10|2009}} </ref> <ref name="kirkpatrick2011"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|J. Davy Kirkpatrick, Michael C. Cushing, Christopher R. Gelino, et al}}. | загаловак = {{lang|en|The first hundred brown dwarfs discovered by the Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE)}} | спасылка = http://arxiv.org/abs/1108.4677 | мова = en | выданне = {{lang|en|The Astrophysical Journal Supplement Series}} | год = {{lang|en|2011}} }}. {{v|1|9|2011}} </ref> <ref name="scholz2011"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|Ralf-Dieter Scholz, G. Bihain, O. Schnurr, J. Storm}}. | загаловак = {{lang|en|Two very nearby (''d''~5 pc) ultracool brown dwarfs detected by their large proper motions from WISE, 2MASS, and SDSS data}} | спасылка = http://arxiv.org/abs/1105.4059 | мова = en | выданне = {{lang|en|Astronomy and Astrophysics}} | год = {{lang|en|July 2011}} | volume = 532 | нумар = L4 | pages = | doi = }}. {{v|22|07|2011}} </ref> <ref name="tinney1996"> {{артыкул | аўтар = {{lang|en|C. G. Tinney}}. | загаловак = {{lang|en|CCD astrometry of southern very low-mass stars}} | спасылка = http://cdsads.u-strasbg.fr/abs/1996MNRAS.281..644T | мова = en | выданне = {{lang|en|Monthly Notices of the Royal Astronomical Society}} | год = | volume = 281 | нумар = 2 | pages = 644—658 }} {{v|19|10|2009}} </ref> }} == Спасылкі == * [http://www.solstation.com/47ly-ns.htm 47_2 Light-Years Radius — Nearby Star Map] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150210145252/http://www.solstation.com/47ly-ns.htm |date=10 лютага 2015 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спісы зорак]] [[Катэгорыя:Рэйтынгі]] [[Катэгорыя:Млечны Шлях]] gq7kygwr77byo5kclk0uk4152fk91kr 0 224497 5140928 4629667 2026-05-12T21:53:07Z Modallwmbw 165843 5140928 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Лётцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 12|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Лятчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =146 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 486 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243034436 }} '''Малы́я Лётцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Liotcy}}, {{lang-ru|Малые Лётцы}}) — вёска ў [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]], за 19 км на захад ад [[Віцебск]]а, на аўтадарозе Р-151. Чыгуначная станцыя на лініі Віцебск — Полацк. Цэнтр сельсавета. Паблізу знаходзіцца санаторый «Лётцы» і дзіцячы лагер адпачынку. Каля вёскі працякае рака Заронаўка, за 600 метраў ад Малых Лётцаў размешчана возера [[Шэвіна (возера, Віцебскі раён)|Шэвіна]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя на месцы вёскі не было забудовы. За 1 км на ўсход, каля берага возера Лётцы, існаваў фальварак Малыя Лётцы, які належаў двараніну Свянціцкаму. == Насельніцтва == * 486 жыхароў {{зноскі}} == Літаратура == * Список населенных мест Витебской губернии / Под ред. А.П. Сапунова. - Витебск : Витеб. губ. стат. ком. и Губ. типо-лит., 1906. * Остановочный пункт Лётцы. * Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць. Кн. 2 / под научн. ред. А. И. Лакотки. — Минск: Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки, 2019. — 728 с. — <nowiki>ISBN 978-985-11-1126-4</nowiki>. (белор.). * ОАО "Старосельчанское" Государственный архив Витебской области. * Рэгіянальны слоўнік Віцебшчыны: у 2 ч. / пад рэд. А.С. Дзядовай. – Віцебск: ВДУ імя П.М. Машэрава, 2012. — Ч. 2. — 357 с. <nowiki>ISBN 978-985-517-365-7</nowiki> (белор.). {{Лятчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малыя Лётцы| ]] d95szz2snumv5yg0d58fxklhp5ys60m 5140931 5140928 2026-05-12T21:58:42Z Modallwmbw 165843 5140931 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Малыя Лётцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 12|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Лятчанскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =146 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 486 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243034436 }} '''Малы́я Лётцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malyja Liotcy}}, {{lang-ru|Малые Лётцы}}) — вёска ў [[Лятчанскі сельсавет|Лятчанскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]], за 19 км на захад ад [[Віцебск]]а, на аўтадарозе Р-151. Чыгуначная станцыя [[Лётцы (прыпыначны пункт)|Лётцы]] на лініі Віцебск — Полацк. Цэнтр сельсавета. Паблізу знаходзіцца санаторый «Лётцы» і дзіцячы лагер адпачынку. Каля вёскі працякае рака Заронаўка, за 600 метраў ад Малых Лётцаў размешчана возера [[Шэвіна (возера, Віцебскі раён)|Шэвіна]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя на месцы вёскі не было забудовы. За 1 км на ўсход, каля берага возера Лётцы, існаваў фальварак Малыя Лётцы, які належаў двараніну Свянціцкаму. == Насельніцтва == * 486 жыхароў {{зноскі}} == Літаратура == * Список населенных мест Витебской губернии / Под ред. А.П. Сапунова. - Витебск : Витеб. губ. стат. ком. и Губ. типо-лит., 1906. * Остановочный пункт Лётцы. * Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць. Кн. 2 / под научн. ред. А. И. Лакотки. — Минск: Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки, 2019. — 728 с. — <nowiki>ISBN 978-985-11-1126-4</nowiki>. (белор.). * ОАО "Старосельчанское" Государственный архив Витебской области. * Рэгіянальны слоўнік Віцебшчыны: у 2 ч. / пад рэд. А.С. Дзядовай. – Віцебск: ВДУ імя П.М. Машэрава, 2012. — Ч. 2. — 357 с. <nowiki>ISBN 978-985-517-365-7</nowiki> (белор.). {{Лятчанскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Малыя Лётцы| ]] jetlspn4pbc9b8p2eyb45sxlygrjus8 0 224645 5140857 4894273 2026-05-12T18:32:17Z Modallwmbw 165843 5140857 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Курына |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =55|lat_min =22|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =30|lon_min =25|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Курынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =149 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 245 |год перапісу =2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =210516 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Ку́рына'''<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 217).</ref> ({{Lang-ru|Курино}}) — [[вёска]] ў [[Курынскі сельсавет|Курынскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Курынскі сельсавет|Курынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска за 29 км на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а на правым беразе [[Дзвіна|Дзвіны]], на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Р|133}} ({{таблічка-by|Н|2301}}) [[Віцебск]] — [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]]. Праз вёску цячэ [[прыток]] Дзвіны рака Кастаўлянка, якая выцякае з возера [[Кастаўе]]. == Гісторыя == У 1872 годзе [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Міхаіл Кусцінскі]] раскапаў каля вёскі 2 курганы<ref>Археалагічныя даследаванні на тэрыторыі Віцебскага раёна / Падрыхт. У. І. Мезенцаў // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 33. — ISBN 985-02-0647-0.</ref>. У пачатку XX стагоддзя Курына — цэнтр Курынскай воласці [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]], тым часам у вёсцы была каменная царква святога Мікалая, пабудаваная ў 1824 годзе<ref name="pc">{{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]]|загаловак=Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|страронак=328|isbn=985-11-0190-7|тыраж=3000}} </ref> (захаваліся руіны). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вёска спалена нямецкімі захопнікамі. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=128|height=128|type=rect|x=1998,2009|y=317,290}}</div> * Пачатак XX ст. — 327 чалавек, 40 двароў. * 1998 год — 317 чалавек<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9к}}</ref> * 2009 год — 245 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://familio.org/settlements/bab2ff6f-b47e-4bcc-a2b4-9913c083593c|title=Справочник. Курино}}</ref> == Інфраструктура == У Курына філіял ААТ «Віцебскі райаграпрамсервіс», сельская бібліятэка Віцебскай РЦБС, бальніца сястрынскага догляду. == Памятныя мясціны == * Магіла Героя Савецкага Саюза [[Міхаіл Фёдаравіч Сільніцкі|М. Ф. Сільніцкага]] (1942) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000286}}. На магіле ў 1957 годзе ўстаноўлены абеліск. * Магіла партызана І. С. Лапікава. На магіле ў 1966 годзе ўсталяваны абеліск. == Вядомыя асобы == * [[Любоў Канстанцінаўна Дукальская]] (1924—2004) — беларуская мастачка. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 56. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=23|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Курынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] 925gg3vapoqoskmnnzq419y12ukelel 5140927 5140857 2026-05-12T21:49:53Z Pabojnia 135280 афармленне, вкфктр 5140927 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Курына |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N|lat_deg =55|lat_min =22|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =30|lon_min =25|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Курынскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП =149 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 245 |год перапісу =2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =210516 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Ку́рына'''<ref>[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 217).</ref> ({{Lang-ru|Курино}}) — [[вёска]] ў [[Курынскі сельсавет|Курынскім сельсавеце]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Курынскі сельсавет|Курынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска за 29 км на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а на правым беразе [[Дзвіна|Дзвіны]], на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Р|133}} ({{таблічка-by|Н|2301}}) [[Віцебск]] — [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]]. Праз вёску цячэ [[прыток]] Дзвіны рака Кастаўлянка, якая выцякае з возера [[Кастаўе]]. == Гісторыя == У 1872 годзе [[Міхаіл Францавіч Кусцінскі|Міхаіл Кусцінскі]] раскапаў каля вёскі 2 курганы<ref>Археалагічныя даследаванні на тэрыторыі Віцебскага раёна / Падрыхт. У. І. Мезенцаў // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 33. — ISBN 985-02-0647-0.</ref>. У пачатку XX стагоддзя Курына — цэнтр Курынскай воласці [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]], тым часам у вёсцы была каменная царква святога Мікалая, пабудаваная ў 1824 годзе<ref name="pc">{{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]]|загаловак=Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|страронак=328|isbn=985-11-0190-7|тыраж=3000}} </ref> (захаваліся руіны). У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вёска спалена нямецкімі захопнікамі. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=128|height=128|type=rect|x=1998,2009|y=317,290}}</div> * Пачатак XX ст. — 327 чалавек, 40 двароў. * 1998 год — 317 чалавек<ref name="bel9">{{Крыніцы/БелЭн|9к}}</ref> * 2009 год — 245 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://familio.org/settlements/bab2ff6f-b47e-4bcc-a2b4-9913c083593c|title=Справочник. Курино}}</ref> == Інфраструктура == У Курына філіял ААТ «Віцебскі райаграпрамсервіс», сельская бібліятэка Віцебскай РЦБС, бальніца сястрынскага догляду. == Памятныя мясціны == * Магіла Героя Савецкага Саюза [[Міхаіл Фёдаравіч Сільніцкі|М. Ф. Сільніцкага]] (1942) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000286}}. На магіле ў 1957 годзе ўстаноўлены абеліск. * Магіла партызана І. С. Лапікава. На магіле ў 1966 годзе ўсталяваны абеліск. == Вядомыя асобы == * [[Любоў Канстанцінаўна Дукальская]] (1924—2004) — беларуская мастачка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 56. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=23|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Курынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] canj0gfamkakxhkm5mqv6sxjy6dx4f3 0 228547 5140898 4694290 2026-05-12T20:52:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140898 wikitext text/x-wiki Спіс [[дыстрыбутыў|дыстрыбутываў]] [[GNU/Linux]], аснаваных на [[Debian]] (спіс аснаваны на звестках [http://distrowatch.com/dwres.php?resource=independence distrowatch.com]): {{ABC}} == # == * [http://64studio.com/ 64 Studio] == A == * [http://www.abuledu.org/ AbulÉdu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930020353/http://listes.abuledu.org/wws |date=30 верасня 2007 }} * [[Adamantix]] * [[AGNULA GNU/Linux Audio Distribution]] * [[Amber Linux]] * [[ANTEMIUM Linux]] * [http://arabbix.org/ Arabbix] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070818161236/http://arabbix.org/ |date=18 жніўня 2007 }} * [[ARMA aka Omoikane GNU/Linux]] * [[ASLinux]] * Astra [[Astra_Linux|Linux]] * [[Auditor Security Linux]] * [[Augustux]] == B == * [[B2D Linux]] * [[Backtrack]] * [[BeatrIX Linux]] * [[BEERnix]] * [[Biadix]] * [[BIG LINUX]] * [[Bioknoppix]] * [[BlackRhino]] * [[Bluewall GNU/Linux]] * [[Bonzai Linux]] * [[BrlSpeak]] == C == * [[Càtix]] * [[CensorNet]] * [[Clusterix]] * [[ClusterKNOPPIX]] * [[Condorux]] * [[CrunchBang Linux]] == D == * [[Damn Small Linux]] * [[Danix]] * [[DebXPde]] * [[DoudouLinux]] * [[Dreamlinux]] == E == * [[Edubuntu]] * [[EduKnoppix]] * [[ERPOSS]] * [[ESware]] * [[Euronode]] * [http://www.elivecd.org/ Elive] == F == * [[FAMELIX]] * [[Familiar]] * [[Feather Linux]] * [[Flonix]] * [[FoRK]] (Vital Data Forensic or Rescue Kit) * [[Freeduc-cd]] * [[Freeduc-Sup]] == G == * [[GEOLivre Linux]] * [[Gibraltar Firewall]] * [[gNewSense]] * [[GNIX-Vivo]] * [[Gnoppix]] * [[gnuLinEx]] * [[GNU/Linux Kinneret]] * [[GNUstep Live CD]] * [[grml]] * [[Guadalinex]] == H == * [[Helix]] * [[Hikarunix]] * [[Hiweed Linux]] == I == * [[Impi Linux]] == J == * [[Julex]] == K == * [[K-DEMar]] * [[Kaella]] * [[Kali linux]] * [[Knoppix Linux Azur]] * [[Kalango Linux]] * [[KANOTIX]] * [[KlusTriX]] * [[knopILS]] * [[Knoppel]] * [[Knoppix]] * [[Knoppix 64]] * [[Knoppix STD]] * [[Knoppix4Kids]] * [[KnoppiXMAME]] * [[KnoppMyth]] * [[Kubuntu]] * [[Kurumin Linux]] == L == * [[LAMPPIX]] * [[Libranet GNU/Linux]] * [[LIIS Linux]] * [[LinEspa]] * [[Linspire]] * [[Linux Live Game Project]] * [[Linux Loco]] * [[LinuxDefender Live! CD]] * [[Linuxin]] * [[Linux Mint]] * [[LiVux]] * [[Local Area Security Linux (L.A.S.)]] * [[Luinux]] * [[Luit Linux]] == M == * [[Maemo]] * [[MAX: Madrid Linux]] * [[Mediainlinux]] * [[Mepis|MEPIS]] * [[Metadistro-Pequelin]] * [[MIKO GNYO/Linux]] * [[MoLinux]] * [[Morphix]] * [[Munjoy Linux]] * [[Linux Mint|Mint]] == N == * [[Nature’s Linux]] * [[NordisKnoppix]] == O == * [[OGo Knoppix]] * [[Oralux]] * [[Overclockix]] == P == * [[ParallelKnoppix]] * [[Penguin Sleuth]] * [[PHLAK]] * [[PilotLinux]] * [[Privatix]]<ref>[http://mandalka.name/privatix/ Privatix LiveCD/USB]</ref> * [[Progeny Componentized Linux|Progeny Debian]] * [[Point Linux]] == Q == * [[Quantian]] == R == * [[Rays Linux]] * [[ROSLIMS Live CD]] == S == * [[Salvare]] * [[Santa Fe Linux]] * [[sidux]] * [[Skolelinux]] * [[Slavix]] * [[Slix]] * [[Slo-Tech Linux]] * [[Soyombo Mongolian Linux]] * [[SphinxOS]] * [[SteamOS]] == T == * [[Tablix on Morphix]] * [[The Amnesic Incognito Live System|TAILS]] * [[Tilix Linux]] * [[TupiServer Linux]] == U == * [[Ubuntu Linux]] * [[UserLinux]] == W == * [[Whonix]] * [[WHoppiX]] == X == * [[X-evian]] * [[Xfld]] * [[Xandros Desktop OS]] * [[Xarnoppix]] * [[Xubuntu]] == Z == * [[ZoneCD]] * [[Zopix]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Спісы праграмнага забеспячэння|Debian]] [[Катэгорыя:Дыстрыбутывы сямейства Debian| ]] hxwtts7bn1t903vtr0qjwhw4leimhpe 0 228871 5140894 4457621 2026-05-12T20:27:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140894 wikitext text/x-wiki == Рэктары, патрыцыі і прэфекты меравінгскага Праванса == === Да 561 г.: рэктары Праванса === * [[534]] або [[536]]—[[548]]: '''Парфен'''<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|3|36}}</ref>, верагодна, адзін з першых ''rectores Provinciae'' * да [[559]]: '''[[Намацій]]''', рэктар, потым [[Спіс архібіскупаў В'енскіх|біскуп В'енскі]], кананізаваны як святы Наамат (пам. 559) * '''Фелікс Энодый''', які насіў тытул патрыцыя * да [[561]]: бургундскі патрыцый '''Агрэкала'''<ref name="ReferenceA">{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|4|24}}</ref> === 561—600: арльскі і марсельскі Праванс === [[Выява:Le royaume des Francs en 561 ru.svg|thumb|300px|right|Раздзел Франкскай дзяржавы пасля смерці Хлотара I (561). {{легенда|green|Бургундыя (уладанні [[Гунтрамн]]а)}}{{легенда|#ff55dd|Парыжскае каралеўства (уладанні [[Харыберт I|Харыберта I]])}} {{легенда|blue|Аўстразія (уладанні [[Сігіберт I|Сігіберта I]])}} {{легенда|orange|Нейстрыя (уладанні [[Хільперык I|Хільперыка I]])}}]] Пасля падзелу ў [[561]] годзе каралеўства [[Хлотар I|Хлотара I]] паміж сынамі правінцыя Арль дасталася [[Гунтрамн]]у, гэта значыць увайшла ў склад каралеўства [[Франкскае каралеўства Бургундыя|Бургундыі]]. Але для таго, каб [[Аўстразія]] атрымала выхад да [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], быў вылучаны «аўстразійскі калідор», які вядзе ад іх авернскіх уладанняў да ўзбярэжжа. Гунтрамн Бургундскі для кіравання Правансам прызначыў па чарзе трох бургундскіх патрыцый [[гала-рымляне|гала-рымскага паходжання]]: * [[561]]—[[570]] — '''Цэльс'''<ref name="ReferenceA"/>, які атрымаў загад вярнуць горад [[Арль]], захоплены Фірмінам, [[Спіс графаў Аверні|графам Клермона]], па загадзе [[Сігіберт I|Сігіберта I]] * [[569]] — '''Амат'''<ref name=autogenerated2>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|4|42}}</ref> * [[570]]—[[582]] — '''Еўній''', па мянушцы '''Мумал'''<ref name=autogenerated2 /> Сігіберт I, кароль Аўстразіі, прызначаў наступных чыноўнікаў: * [[561]]—[[569]] — '''Адаварый'''<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|4|30}}</ref> * [[565]] — патрыцый '''Бадэгізіл''', сын [[Мундэрых]]а і брат [[Гандульф Маастрыхцкі|Гандульфа]], біскупа тонгрскага * [[565]] — '''Гека''', якога Сігіберт прызначыў ''размяшчаць Правансам і Марселем'' * [[569]]—[[570]] — '''Луп''' * [[570]]—[[573]] — '''Іовін''', з 581 г. біскуп юзескі<ref name=autogenerated1>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|6|7}}</ref> * [[573]]—[[575]] — '''Альбінаў''', з 581 г. біскуп юзескі<ref name=autogenerated1 /> Пасля смерці Сігіберта ў 575 г., калі на прастол узышоў яго непаўналетні сын [[Хільдэберт II]], Гунтрамн як яго апякун атрымаў палову [[Марсель|Марселя]]. Фактычна ад імя абодвух манархаў кіраваў адзін чыноўнік, названы «рэктарам». Яму падпарадкоўваўся і горад Арль. Наваколлі Арля, верагодна, залежалі ад мясцовых герцагаў. * [[575]]—[[587]] — '''Дынамій''', рэктар Праванса, прызначаны Гунтрамнам; з 582 г., года паўналецця Хільдэберта, уступіў у канфлікт з біскупам Марселя Феадорам<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|6|7, 11}}</ref> * [[581]]—[[583]] — '''Гундульф'''<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|6|11}}</ref>, патрыцый Праванса, прызначаны Хільдэбертам II * з [[587]] — '''Ніцэцій''', [[Спіс графаў Аверні|граф Клермона]], ''rector massiliensis Provincia'' (рэктар марсельскага Праванса)<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|8|43}}: «кіраўнік Правінцыі Масілійскай»</ref>, прызначаны Хільдэбертам II * з [[587]] — '''Леадэгізіл'''<ref>{{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў|8|30}}</ref>, патрыцый Праванса ці герцаг Арльскага Праванса, прызначаны Гунтрамным * каля [[596]] — '''Арыгій''', паводле розных крыніц кіраўнік ці патрыцый Праванса, === VII стагоддзе — пачатак VIII стагоддзя: прэфекты і патрыцыі === Даныя па VII стагоддзю разрознены. Вядома, што замест ''рэктараў'' тады з'явіліся ''прэфекты''. Яны атрымалі дадатковыя правы чаканіць манету ад імя караля, у прыватнасці, з 613 па 662 гг. — залатую. У якасці прэфектаў Марселя згадваюцца: * каля [[600]] — '''Бабон''' * каля [[602]] — '''Эгіла'''; паводле некаторых звестак, займаў гэту пасаду да Леадэгізіла * да [[629]] — '''Сіягрый''' * [[629]]—[[630]] — '''Дэзідэрый''', брат апошняга, змяніў яго пасле смерці. Пазней стаў біскупам Каарскім пасля забойства яго брата Рустыка, які насіў гэты сан. Прылічаны да ліку святых<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/04751a.htm St. Desiderius of Cahors]</ref> * [[634]]—[[641]] — '''Бадон''' * [[641]]—[[643]] — '''Вілібад''' * да [[662]] — '''Элігій'''<ref>Магчыма, з'яўляўся адной асобай з [[Біскуп Нуаёна|біскупам Нуаёна]] [[Святы Элігій|святым Элігіем]].</ref> З 673—675 гг. Правансам кіраваў ''патрыцый'', і рэзідэнцыя яго знаходзілася не ў Марселі, а ў Арлі. * да [[675]] — '''Гектар'''; забіты ў [[Ацён]]е імем [[Хільдэрык II|Хільдэрыка II]] па абвінавачванні ў змове з біскупам Леадэгарыем * каля [[680]] — '''Рокан''' * [[680]] — каля [[691]] — '''Баніт'''; далей змяніў свайго брата Авіта ў якасці біскупа [[Гісторыя Клермон-Ферана|Клермонскага]]. Прылічаны да ліку святых<ref>''Butler, Alban.'' The lives of the fathers, martyrs, and other principal saints. London: J. Murphy, 1812—1815. T. 1, p. 194.</ref> * каля [[691]] — '''Агнорый''' * '''Антэнар''' * '''Астрэберт''', ці '''Анседэрт''' * каля [[700]]—[[702]] — '''Немфідый''' * [[702]]—[[716]] — '''Антэнар''' * [[716]]—[[732]] — '''Метран''' * [[732]]—[[736]] — '''Абон''' * у [[736]]—[[739]] гг. герцаг Праванса '''Маўронцій'''<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus4/ContFredegar/frametext.htm Прадаўжальнікі Фрэдэгара: 20, 21]</ref> у саюзе з арабамі ваяваў з [[Карл Мартэл|Карлам Мартэлам]] * у [[737]] годзе тытул герцага Праванса прысвоіў сабе '''[[Хільдэбранд I|Хільдэбранд]]''', брат Карла Мартэла Пасада патрыцыя Праванса скасаваў або [[Карл Мартэл]] у 736 г. пасля ўварвання ў даліну Роны, або [[Піпін Кароткі]] ў 739 г. пасля смерці апошняга патрыцыя, Абона. Далей яго функцыі выконвалі ''missi dominici'' («гасударавы пасланцы»). == Графы і каралі пры Каралінгах == === Каралінгскія графы === * [[780]] — '''Марцэлін''' * '''Луп''' * з [[824]] — '''[[Лейбульф]]''' * [[835]] — '''Мілон''' * [[841]] — '''Гарэн''', ці Герэн * да [[845]] — '''Адыберт''', у 850 г. граф ці герцаг Праванскі * [[845]]—[[860]] — '''[[Фулькрад]]'''<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus14/Annales_Bertiani/frametext2.htm Берцінскія аналы. 845 год]</ref>, які паўстаў супраць [[Лотар I|Лотара I]] * [[850]] — '''Адыберт''' * [[860]] — '''Алдрых''' * [[875]]—[[879]] — '''[[Базон (кароль Праванса)|Базон]]''', герцаг Праванса, прызначаны [[Карл II Лысы|Карлам Лысым]]. У 879 г. выбраны каралём [[Ніжняя Бургундыя|Ніжняй Бургундыі]]; свайго стрыечнага брата Тэабальда прызначыў графам Арльскім для кіравання Правансам. {{main|Ніжняя Бургундыя}} === Графы Арля і Праванса === * ?—[[855]] — '''[[Базон Старажытны]]''' (каля [[800]]—каля[[855]]) * [[855]]—[[874]] — '''[[Базон II (граф у Італіі)|Базон (II)]]''' ([[820]]—[[874]]), сын папярэдняга * [[875]]—[[879]] — '''[[Базон В'енскі|Базон III В'енскі]]''' (каля[[844]]—[[887]]), граф В'енскі, герцаг Праванса * [[874]]—[[895]] — '''[[Тэабальд (граф Арля)|Тэабальд]]''', стрыечны брат папярэдняга, муж Берты, дачкі [[Лотар II (кароль Латарынгіі)|Лотара II]], караля [[Герцагства Латарынгія|Латарынгіі]] * [[895]]—[[926]] — '''[[Гуга Арльскі|Гуга I]]''', сын папярэдняга. У 926 годзе, стаўшы каралём Італіі, саступіў графства брату Базону * [[926]]—[[931]] — '''[[Базон (маркграф Тасканы)|Базон IV]]''' ([[885]]—[[936]]), брат папярэдняга. У 931 г. стаў маркграфам Тасканскім * [[931]]—[[965]] — '''[[Берта (графіня Арля)|Берта]]''' (каля[[910]]—[[965]]), дачка папярэдняга У [[933]] Гуга Арльскі перадаў графства Праванс [[Рудольф II (кароль Бургундыі)|Рудольфу II]] [[Верхняя Бургундыя|каралю Верхняй Бургундыі]] ў абмен на адмову апошняга ад італьянскай кароны. Аднак мясцовая ведаць не прызнала Рудольфа, і ў [[936]] годзе абвясціла [[Гуга (герцаг Бургундыі)|Гуга Чорнага]] графам і маркізам Праванса. * [[933]]—[[935]] — '''[[Базон V (граф Арля)|Базон V (I)]]''' (каля[[895]]—[[935]]), граф Арля і Праванса, муж папярэдняй * [[936]]—[[952]] — '''[[Гуга (герцаг Бургундыі)|Гуга II Чорны]]''' (каля[[890]]—[[952]], [[Спіс герцагаў Бургундыі|герцаг Бургундскі]], брат папярэдняга * [[935]]—[[949]] — '''[[Ротбальд I (граф Арля)|Ротбальд I]]''' (пам. каля[[949]]), граф Арля Пасля смерці Гуга Арльскага Конрад I, кароль [[Бургундскае каралеўства, Арэлат|Арэлата]], падзяліў графства Арльскае на тры часткі: уласна графства Арльскае (Базон II), графства [[Авіньён]] (яго брат Гільём) і графства Апт (Грыфон). Аднак абодва першых хутка адціснулі Грыфона, а пасля смерці бяздзетнага Гільёма Базон II ізноў аб'яднаў землі графства ў адных руках. * [[949]]—[[965]] — '''[[Гільём I (граф Авіньёна)|Гільём I]]''' (пам.[[965]]), граф Авіньёна * c [[949]] — '''[[Грыфон (граф Апта)|Грыфон]]''', граф Апта * [[949]]—[[968]] — '''[[Базон II (граф Арля)|Базон VI (II)]]''' (пам. [[968]]) Яго сыны сталі насіць тытулы графаў ці маркізаў Праванскіх, прычым графскі тытул атрымлівалі ўсе дзеці, без раздзела ўладанняў. [[Выява:Arelat New.png|270px|thumb|Графства і маркграфства Праванс у складзе Бургундскага каралеўства ў 1034 годзе]] == Графы і маркізы Праванскія == === Старэйшая лінія нашчадкаў Базона II === * [[968]]—[[1008]] — '''[[Ротбальд II]]''', старэйшы сын Базона II, граф Праванса, пасля смерці малодшага брата Гільёма — маркіз * [[1008]]—[[1015]] — '''[[Ротбальд III]]''', сын папярэдняга, граф Праванса і [[Спіс графаў Венесена|Венесена]]. Пэўных даных пра яго існаванне няма. Магчыма гэта быў сам Ротбальд II * [[1015]]—[[1037]] — '''[[Гільём III (граф Праванса)|Гільём III (V)]]''', сын папярэдняга, граф і маркіз Праванса * [[1037]]—[[1063]] — '''[[Эма (графіня Праванса)|Эма]]''', сястра папярэдняга, графіня Праванса. Каля 1019 выйшла за [[Гільём III (граф Тулузы)|Гільёма III Тайлефера]], [[Спіс графаў Тулузскіх|графа Тулузскага]] Нашчадкі Эмы гл. ''Графы і маркізы Праванса з Тулузскага дому'' === Малодшая лінія нашчадкаў Базона II === * [[968]]—[[993]] — '''[[Гільём I (граф Праванса)|Гільём I (II) ''Вызваліцель'']]''', малодшы сын Базона II, граф Праванса, маркіз Праванса з [[979]] * [[993]]—[[1018]] — '''[[Гільём II (граф Праванса)|Гільём II (III) ''Набожны'']]''', сын папярэдняга, граф Праванса (тытул маркіза прысвоіў яго дзядзька Ротбальд I). Тытул графа Праванса атрымалі ў спадчыну і тры яго сына: * [[1018]] — да [[1030]] — '''[[Гільём IV (граф Праванса)|Гільём IV]]'''; нашчадства не пакінуў * [[1018]]—[[1051]] — '''[[Фульк Бертран (граф Праванса)|Фульк Бертран]]'''. Графамі Праванса сталі і яго два сына: ** [[1051]] — 1063/1067 — '''[[Гільём V Бертран (граф Праванса)|Гільём V Бертран]]'''. Яго адзіная дачка Адэлаіда адмовілася ад тытула графіні Праванскай і стала графіняй Форкалькьера ** [[1051]]—[[1065]] /[[1067]] — '''[[Жафруа II (граф Праванса)|Жафруа II]]'''; нашчадства не пакінуў * [[1018]]—[[1063]] — '''[[Жафруа I (граф Праванса)|Жафруа I]]''', граф і маркіз Праванса * [[1063]]—[[1093]] — '''[[Бертран II (граф Праванса)|Бертран II]]''', сын папярэдняга, граф і маркіз Праванса * [[1093]]—[[1115]] — '''[[Герберга (графіня Праванса)|Герберга]]''' (пам. 1115), сястра папярэдняга, графіня Праванса (тытул маркіза адышоў Раймунду IV Тулузскаму) * [[1112]]—[[1130]] — '''[[Дульса I (графіня Праванса)|Дульса I]]''', дачка папярэдняй, графіня Праванса. У 1112 г. выйшла за [[Рамон Берэнгер III (граф Барселоны)|Рамона Берэнгера III]], [[Спіс графаў Барселоны|графа Барселоны]], таксама які прыняў тытул графа Праванса як '''Раймунд Берэнгер I''' Яе нашчадкі гл. ''Графы Праванса з Барселонскага і Анжуйскага дамоў'' [[Выява:Lower Burgundy 1200.png|270px|thumb|Дзяржаўныя ўтварэнні на тэрыторыі Ніжняй Бургундыі да 1200 г. {{легенда|#68fe02|Уладанні графаў Праванса}}{{легенда|#8080fe|Уладанні [[Спіс графаў Тулузскіх|графаў Тулузы]]}}{{легенда|#7da05d|Уладанні графаў [[Савоя|Савоі]]}}{{легенда|#33cd33|Уладанні [[дафін]]аў [[В’ен]]скіх}}{{легенда|#a9fe71|Уладанні каралёў [[Арагон]]а}}{{легенда|#b301b3|Царкоўныя ўладанні}} <small>Чырвонай лініяй пазначаны межы Ніжняй Бургундыі, Францыі і Італіі на 1200 год</small>]] У [[1125]] годзе па дагаворы паміж Дульсай Праванскай і графам Тулузскім Альфонсам Іарданам адбыўся і тэрытарыяльны раздзел Праванса на ''маркізат Праванс'' (землі на поўнач ад нізоўяў [[Рака Дзюранс|Дзюранса]] і па правым беразе [[Рона|Роны]]), які адышоў графам Тулузскім, і ''графства Праванс'' (землі паміж Ронай, Дзюрансам, Альпамі і морам), якое дасталася Барселонскаму дому. [[Авіньён]] і некаторыя іншыя гарады засталіся ў агульным валоданні. == Графы і маркізы Праванса з Тулузскага дому == {{main|Спіс графаў Тулузскіх}} [[Выява:Blason Languedoc.svg|thumb|left|100 px|Герб графаў Тулузскіх]] * з [[1063]] — пасля [[1081]] — '''[[Бертран I (граф Праванса)|Бертран I]]''', малодшы сын Эмы Праванскай і Гільёма Тайлефера, граф Праванса * пасля [[1081]]—[[1105]] — '''[[Раймунд IV Тулузскі|Раймунд IV]] Сен-Жыльскі''', пляменнік і зяць папярэдняга, граф Праванса, з 1093 г., пасля смерці Бертрана II, — маркіз Праванса * [[1105]]—[[1112]] — '''[[Бертран Тулузскі|Бертран III]]''', сын папярэдняга, маркіз Праванса * [[1112]]—[[1148]] — '''[[Альфонс Журдэн|Альфонс I Іардан]]''', адзінакроўны брат папярэдняга, маркіз Праванса * [[1148]]—[[1194]] — '''[[Раймунд V Тулузскі|Раймунд V]]''', сын папярэдняга, маркіз Праванса :* [[1148]]—[[1148]] — '''[[Альфонс II (граф Тулузскі)|Альфонс II]]''', суправіцель брата * [[1194]]—[[1222]] — '''[[Раймунд VI Тулузскі|Раймунд VI]]''', сын папярэдняга, маркіз Праванса * [[1222]]—[[1249]] — '''[[Раймунд VII Тулузскі|Раймунд VII]]''', сын папярэдняга, маркіз Праванса * [[1249]]—[[1271]] — '''[[Жанна (графіня Тулузы)|Жанна I]]''', дачка папярэдняга, маркіза Праванса * [[1249]]—[[1271]] — '''[[Альфонс дэ Пуацье|Альфонс III(IV) Пуацье]]''', муж папярэдняй, маркіз Праванса; нашчадства не пакінуў Пасля смерці Альфонса і яго жонкі Жанны Тулузскай маркізат Праванс адышоў французскай кароне. == Графы Праванса з Барселонскага і Анжуйскага дамоў == === [[Барселонскі дом]] === * [[1112]]—[[1131]] — '''[[Рамон Берэнгер III (граф Барселоны)|Раймунд Берэнгер I]]''', муж Дульсы Праванскай, [[Спіс графаў Барселоны|граф Барселоны]] і Праванса * [[1131]]—[[1144]] — '''[[Берэнгер Раймунд I (граф Праванса)|Берэнгер Раймунд I]]''', малодшы сын папярэдняга, граф Праванса. Да 1161 г. рэгентам пры ім быў яго дзядзька [[Рамон Берэнгер IV (граф Барселоны)|Рамон Берэнгер IV]], [[Спіс графаў Барселоны|граф Барселоны]], які часам уваходзіць у спіс графаў Праванса як ''Раймунд Берэнгер II'' (і ў такім разе яго траюрадны пляменнік называецца ''Раймундам Берэнгерам III'') * [[1144]]—[[1166]] — '''[[Раймунд Берэнгер II (граф Праванса)|Раймунд Берэнгер II (III)]]''', сын папярэдняга * [[1166]]—[[1167]] — '''[[Дульса II (графіня Праванса)|Дульса II]]''' (пам. [[1172]]), дачка папярэдняга, графіня Праванса [[Выява:Aragon arms.svg|right|thumb|100 px|Герб каралёў Арагона]] * [[1167]]—[[1173]] — '''[[Альфонса II (кароль Арагона)|Альфонс I Цнатлівы]] ''' ([[1152]]—[[1196]]), стрыечны брат папярэдняй (сын Рамона Берэнгеры IV), граф Барселоны, з [[1162]] года [[Спіс кіраўнікоў Арагона|кароль Арагона]] як [[Альфонса II (кароль Арагона)|Альфонса II]] Цнатлівы. Адабраў графства ў Дульсы пад маркай недапушчальнасці пераходу спадчыны да жанчыны. У 1173 г. саступіў яго брату * [[1173]]—[[1181]] — '''[[Раймунд Берэнгер III (граф Праванса)|Раймунд Берэнгер III (IV)]]''', брат папярэдняга * [[1181]]—[[1185]] — '''[[Санча (граф Праванса)|Санча I]]''', у 1185 быў пазбаўлены графствы братам Альфонсам I * [[1185]]—[[1196]] — '''[[Альфонса II (кароль Арагона)|Альфонс I Цнатлівы]]''', абвясціў сябе таксама маркізам Праванса (Альфонс III) * [[1196]]—[[1209]] — '''[[Альфонс II Берэнгер (граф Праванса)|Альфонс II Берэнгер]]''', сын папярэдняга * [[1209]]—[[1245]] — '''[[Раймунд Берэнгер IV (граф Праванса)|Раймунд Берэнгер IV]] (V)''', сын папярэдняга. Не маючы спадчыннікаў мужчынскага пола, перадаў графства дачкі Беатрысе, якая выйшла за Карла I Анжуйскага * [[1245]]—[[1267]] — '''[[Беатрыс Праванская|Беатрыса]]''', дачка папярэдняга, выйшла ў [[1246]] годзе за [[Карл I Анжуйскі|Карла Анжуйскага]], брата [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовіка IX Святога]], таксама што стаў графам Праванса як ''Карл I'' === Першы Анжуйскі дом === [[Выява:Blason comte fr Anjou.svg|100 px|left|thumb|Герб Карла Анжуйскага з 1246 г. як караля Неапаля]] * [[1246]]—[[1285]] — '''[[Карл I Анжуйскі]]''', кароль Сіцыліі і Неапаля, муж папярэдняй * [[1285]]—[[1309]] — '''[[Карл II (кароль Неапаля)|Карл II]]''', кароль Неапаля, сын папярэдняга *: да [[1305]] — '''[[Раймонд Берэнгер Анжуйскі|Раймунд Берэнгар VI]]''', сын папярэдняга * [[1309]]—[[1343]] — '''[[Роберт (кароль Неапаля)|Роберт Мудры]]''', кароль Неапаля, брат папярэдняга * [[1343]]—[[1382]] — '''[[Джаванна I Неапалітанская|Джаванна I]]''', каралева Неапаля, унучка папярэдняга * [[1344]]—[[1345]] — '''[[Андрэй Венгерскі (герцаг Калабрыйскі)|Андрэй I]]''' кароль Неапаля, муж папярэдняй *: [[1346]]—[[1362]] — '''[[Людовік Тарэнцкі|Людовік I]]''', муж Джаванны У [[1367]] годзе графства Праванс было захоплена Людовікам I Анжуйскім. У [[1380]] годзе каралева Джаванна I усынавіла яго і абвясціла сваім спадчыннікам. З гэтага часу фактычнымі графамі Праванса былі прадстаўнікі [[Дом Валуа-Анжу|дому Валуа-Анжу]], аднак фармальна тытул графа Праванса ўваходзіў у тытулатуру каралёў Неапаля—прадстаўнікоў [[Анжу-Сіцылійскі дом|Анжу-Сіцылійскага дому]] {| |- valign=top align=center | width="50%" | === Графы з Анжу-Сіцылійскага дому === | width="3" rowspan=2 bgcolor="#808080" | | width="50%" | === Графы з дому Валуа-Анжу === |- valign=top align=left | * [[1382]]—[[1386]] — '''[[Карл III Малы]]''', кароль Неапаля і Сіцыліі, зяць Джаванны I * [[1386]]—[[1414]] — '''[[Уладзіслаў (кароль Неапаля)|Уладзіслаў I Велікадушны]]''', кароль Неапаля, сын папярэдняга * [[1414]]—[[1435]] — '''[[Джаванна II Неапалітанская|Джаванна II]]''', каралева Неапаля, сястра папярэдняга * [[1415]]—[[1435]] — '''[[Жак II дэ Бурбон, граф дэ Ла Марш|Жак I]]''', граф дэ Ла Марш, муж папярэдняй | [[Выява:Blason duche fr Anjou-Sicie-Jérusalem.svg|100 px|thumb|Герб графаў Праванскіх з другога Анжуйскага дому]] * [[1382]]—[[1384]] — '''[[Людовік I Анжуйскі|Людовік II Анжуйскі]]''', прыёмны сын папярэдняй * [[1384]]—[[1417]] — '''[[Людовік II Анжуйскі|Людовік III Анжуйскі]]''', сын папярэдняга * [[1417]]—[[1434]] — '''[[Людовік III Анжуйскі|Людовік IV Анжуйскі]]''', сын папярэдняга * [[1434]]—[[1480]] — '''[[Рэнэ Добры|Рэнэ Анжуйскі]]''', брат папярэдняга * [[1480]]—[[1481]] — '''[[Карл IV Анжуйскі|Карл III]]''', пляменнік папярэдняга, Карл IV як [[Спіс графаў і герцагаў Анжуйскіх|граф Анжуйскі]]. Нашчадства не пакінуў; пасля яго смерці графства Праванс адышло да французскага караля. |} * [[1481]]—[[1483]] — '''[[Людовік XI|Людовік V]]''', сваяк папярэдняга, Людовік XI як кароль Францыі * [[1483]]—[[1486]] — '''[[Карл VIII (кароль Францыі)|Карл IV]]''', сын папярэдняга, Карл VIII як кароль Францыі. Паводле эдыкта пра аб'яднанне [[1486]] года графства Праванс было аб'яднана з Францыяй на правах уніі і ніколі не магло быць далучана да яе. Тытул графа Праванса ўваходзіў у тытулатуру каралёў Францыі аж да [[1789]] года: par la grâce de Dieu roi de France, comte de Provence, Forcalquier et terres adjacentes (Ласкай божай кароль Францыі, граф Праванса, Форкальк'е і прылеглых тэрыторый). == Куртуазны тытул == Тытул графа Праванскага насіў таксама малодшы брат Людовіка XVI, '''Луі Станіслас Ксаўе''' ([[1755]]—[[1824]]), з [[1814]] года кароль Францыі [[Людовік XVIII]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга:Грыгорый Турскі: Гісторыя франкаў}} * ''La Provence des origines à l'An mil'': histoire et archéologie. Sous la direction de Février, Paul-Albert et al. Rennes: Ouest-France, 1989. 522 p. ISBN 2-7373-0456-3 * ''Poly, Jean-Pierre.'' La Provence et la société féodale, 879—1166: contribution à l'étude des structures dites féodales dans le Midi. Paris: Bordas, 1976. ISBN 2-04-007740-5 * Aurell, Martin et al. ''La Provence au Moyen âge.'' Aix-en-Provence: Publications de l'Université de Provence, 2005. ISBN 2-85399-617-4 * Papon, Jean-Pierre et al. ''Histoire générale de Provence.'' 7 vol. Nimes: Lacour, 1996. ISSN 0989-4616 * ''Déjean, Jean-Luc.'' Les comtes de Toulouse (1050—1250). Paris: Fayard, 1979 (réimpr. 1988). ISBN 2-213-02188-0 == Спасылкі == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/PROVENCE.htm Foundation for Medieval Genealogy. Burgundy & Franch-Conte. Provence] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200314030209/http://fmg.ac/Projects/MedLands/PROVENCE.htm |date=14 сакавіка 2020 }} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040405 COMTES de TOULOUSE 855—1249] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150624193504/http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040405 |date=24 чэрвеня 2015 }} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/ANJOU,%20MAINE.htm#_Toc278003106 DUCS d'ANJOU 1360—1474 (VALOIS)] * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/SICILY.htm#_Toc284338773 KINGS OF SICILY (ANJOU-CAPET)] * [http://www.heraldica.org/topics/france/frroyal.htm#local Local Variations in the Royal Style] {{DEFAULTSORT:Праванс}} [[Катэгорыя:Графы праванскія| ]] [[Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Францыі]] qwr65hm2ee5l08kiu6iik1fvqxzznho 0 232612 5140704 4997415 2026-05-12T13:30:43Z JerzyKundrat 174 гл. арт. [[Вір]] 5140704 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Вір}} {{Рака |Назва = Вір |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 20 |Плошча басейна = 81 |Басейн = Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= каля вёскі Савічы |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53|s_lat_min = 05|s_lat_sec = 03.6 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 29|s_lon_min = 23|s_lon_sec = 52.4 |Вусце = рака [[Бярэзіна]] |Месцазнаходжанне вусця = за 1,8 км ад вёскі [[Стасеўка (Бабруйскі раён)|Стасеўка]] |Вышыня вусця = 131,4<ref name="map">[http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-119.jpg Ліст карты N-35-119. Выданне 1981 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130502035246/http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-119.jpg |date=2 мая 2013 }}</ref> |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 52|m_lat_min = 58|m_lat_sec = 36.2 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 29|m_lon_min = 21|m_lon_sec = 31.3 |Ухіл ракі = 0,9 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Магілёўская вобласць |Раён = Бабруйскі раён }} '''Вір''' — [[рака]] ў [[Бабруйскі раён|Бабруйскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] Беларусі, левы [[прыток]] ракі [[Бярэзіна]]. == Гідраграфія == Даўжыня ракі 20 км. Плошча [[вадазбор]]у 81 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,9 м/км. Пачынаецца каля вёскі Савічы, працякае праз азёры [[Плывун]] і [[Вяхава]], упадае ў Бярэзіну прыкладна за 1,8 км у напрамку на ўсход ад вёскі [[Стасеўка (Бабруйскі раён)|Стасеўка]]. У верхнім і сярэднім цячэнні рэчышча ракі каналізаванае. У Вір з правага боку ўпадае [[ручай]] з возера [[Усох (возера)|Усох]]. Левы прыток — рака Азера. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|1|||460}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=34, 49|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10000}}{{ref-ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Могилёвская область. Бобруйский район: карта. Бобруйск: план|адказны=Ред. Г. А. Мациевская, С. Н. Саратова|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|тыраж=5000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-1107.jpg Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-119.jpg Ліст карты N-35-119. Выданне 1981 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130502035246/http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-35-119.jpg |date=2 мая 2013 }} {{Бярэзіна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны]] [[Катэгорыя:Рэкі Бабруйскага раёна]] oa80vewyw0uablpwt8ij2hfjf8x0jgd 0 234870 5140788 4893388 2026-05-12T14:56:07Z Modallwmbw 165843 5140788 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Задуброўе}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Задуброўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 20|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Задуброўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243042844 }} '''Задубро́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zadubroŭje}}, {{lang-ru|Задубровье}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039810&q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 238 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}</ref> у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Задуброўскі сельсавет|Задуброўскага сельсавета]]. Да 6 кастрычніка 1981 года Задуброўе знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Суражскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 кастрычніка 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 31 (1693).</ref>. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 36 км у напрамку на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6к}}</ref>, каля аўтамабільнай дарогі {{Таблічка-by|Р|112}}. Праз аграгарадок працякае рака [[Неварожка]]. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 638 жыхароў, 232 двары<ref name="bel6" />. == Памятныя мясціны == [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, загінуўшых у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Вячаслаў Аляксеевіч Федарэнка]] (нар. 1945) - урач, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт, выдатнік аховы здароўя СССР. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 499. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=20|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=24|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-36-14. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Задуброўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Задуброўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] ttw8a8mpe6nylrhm2xv78d0fgptf4ky 5140789 5140788 2026-05-12T15:00:34Z Modallwmbw 165843 5140789 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Задуброўе}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Задуброўе |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 20|lat_sec = 56 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 39|lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Задуброўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243042844 }} '''Задубро́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zadubroŭje}}, {{lang-ru|Задубровье}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039810&q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 238 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»}}</ref> у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Задуброўскі сельсавет|Задуброўскага сельсавета]]. Да 6 кастрычніка 1981 года Задуброўе знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Суражскага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 кастрычніка 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 31 (1693).</ref>. == Геаграфія == Аграгарадок знаходзіцца за 36 км у напрамку на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а<ref name="bel6">{{Крыніцы/БелЭн|6к}}</ref>, каля аўтамабільнай дарогі {{Таблічка-by|Р|112}}. Праз аграгарадок працякае рака [[Неварожка]]. == Насельніцтва == * [[1997]] год — 638 жыхароў, 232 двары<ref name="bel6" />. == Памятныя мясціны == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў, загінуўшых у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. == Вядомыя асобы == * [[Вячаслаў Аляксеевіч Федарэнка]] (нар. 1945) — урач, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт, выдатнік аховы здароўя СССР. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 499. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=20|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=24|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-36-14. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Задуброўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Задуброўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] lz93hpmnajgt5fkf37auz8adgbxel5z 0 234924 5140815 4893439 2026-05-12T16:38:23Z Modallwmbw 165843 5140815 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Баршчоўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Баршчоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 14|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 03|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Заронаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243035536 }} '''Баршчо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Barščoŭka}}, {{lang-ru|Борщёвка}}) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Заронаўскі сельсавет|Заронаўскага сельсавета]]. Да 10 мая 1958 года вёска ўваходзіла ў склад [[Біцялёўскі сельсавет|Біцялёўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 мая 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 5.</ref>. == Галерэя == <gallery> Файл:Деревня Борщёвка.jpg Файл:Двухэтажный дом в деревне Борщевка.jpg Файл:Борщёвка.jpg Файл:Деревня Борщёвка, улица Светлая апрель 2026.jpg Файл:Пейзаж в деревне Бощёвка.jpg </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заронаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Заронаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] n68jubiq6trb33d3prj8xi43556koy4 0 246171 5140752 5101374 2026-05-12T14:07:38Z JerzyKundrat 174 5140752 wikitext text/x-wiki {{Возера |Назва = Вялікае Камайскае |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 03|lat_sec = 44.70 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 35|lon_sec = 09.15 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 1,05 |Шырыня = 0,36 |Плошча = 0,25 |Аб'ём = |Даўжыня берагавой лініі = 2,59 |Найбольшая глыбіня = 22 |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = 9,8 |Упадаюць = |Выцякаюць = |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = }} '''Вялікае Камайскае возера''' — [[возера]] ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]]. У басейне р. [[Камайка]] (выцякае з возера), за 17 км на паўднёвы захад ад г. Паставы, каля аг. [[Камаі]]. == Гідраграфія == Плошча 0,25 км². Найбольшая глыбіня 22 м. Даўжыня 1,05 км. Найбольшая шырыня 0,36 км. Даўжыня берагавой лініі 2,59 км. Аб’ём вады 1,67 млн м³. Плошча вадазбору 9,8 км². Схілы катлавіны вышынёй 9—14 м, на захадзе і ўсходзе 5—6 м, пад лугам і пашай. Берагі нізкія, параслі хмызняком. У падводнай частцы катлавіны вылучаюцца 4 замкнёныя катлавіны з глыбінямі 8 м, 14,9, 18,5 і 22 м. Дно пясчанае, глыбей 2 м выслана ілам. 26 % паверхні возера занята расліннасцю, шырыня паласы 5—30 м да глыбіні 2 м. Злучана пратокай з [[Малое Камайскае возера|Малым Камайскім возерам]]. == Гл. таксама == * [[Камаі (значэнні)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Бірветы]] aajdwa222z9ayjuorz0mui1b8jvfh9e 0 246172 5140748 4435759 2026-05-12T14:05:12Z JerzyKundrat 174 5140748 wikitext text/x-wiki {{Возера2 |Назва = Малое Камайскае |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 03|lat_sec = 41.30 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 35|lon_sec = 47.10 |region = |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Віцебская вобласць |Вышыня над узроўнем мора = |Даўжыня = 0,32 |Шырыня = 0,22 |Плошча = 0,05 |Аб'ём = |Даўжыня берагавой лініі = 0,9 |Найбольшая глыбіня = |Сярэдняя глыбіня = |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Пазіцыйная карта 1 = |Пазіцыйная карта 2 = }} '''Малое Камайскае возера''' — [[возера]] ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]]. У басейне [[Камайка|р. Камайка]], за 16 км на паўднёвы захад ад г. [[Паставы]], каля аг. [[Камаі]]. Пл. 0,05 км². Найбольшая глыбіня 12,2 м. Даўжыня 0,32 км. Найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Аб'ём вады 0,2 млн м³. Схілы катлавіны вышынёй да 15 м. Дно выслана ілам. Мелкаводдзе моцна зарастае. Упадаюць 2 ручаі, злучана пратокай з [[Вялікае Камайскае возера|возерам Вялікае Камайскае]]. == Гл. таксама == * [[Камаі (значэнні)]] == Літаратура == * {{Крыніцы/Блакітная}} [[Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна]] qeq42s31el7rbskoezwzt0wtvq0vekw 0 246499 5140995 4971960 2026-05-13T06:23:19Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя, вікіфікацыя, стыль, выдаленне паўтораў, запрос крыніцы 5140995 wikitext text/x-wiki {{перапісаць}} {{арфаграфія}} {{значэнні|Спасылка=Красны Бераг}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Красны Бераг |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 57|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 46|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |сельсавет2 = Краснабярэжскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Krasny Bierah |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243038276 }} '''Кра́сны Бе́раг''' — [[вёска]] ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], за 5 км на поўдзень ад шашы {{таблічка-by|М|5}}, за 20 км на паўночны захад ад [[Жлобін]]а. Красны Бераг уваходзіць у склад і з’яўляецца цэнтрам [[Краснабярэжскі сельсавет (Жлобінскі раён)|Краснабярэжскага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэне === Размешчаны на паўночным захадзе Гомельскай вобласці, за 3 км ад мяжы з Бабруйскім раёнам Магілёўскай вобласці, за 21 км на паўночны захад ад [[Жлобін]]а, за 104 км ад [[Гомель|Гомеля]] на чыгуначнай лініі Гомель — Мінск, на аўтамабільнай дарозе {{таблічка-by|Р|90}} Красны Бераг — Парычы і {{таблічка-by|Н|4369}} Красны Бераг — Казіміраўская Слабодка, за 4 км ад трасы {{таблічка-by|М|5}} Гомель — Мінск. === Бліжэйшыя вёскі === * Краснабярэжская Слабодка — 0,2 км. * Марусенька — 0,5 км. * Клімаўка — 1,5 км. * Казіміраўская Слабодка — 1,9 км. * Гарбачоўка — 2,1 км. * Чырвоная Слабада — 4,0 км. * Сенажаткі — 4,0 км. * Антушы — 4,4 км * Радуша — 5,0 км. * Ухватаўка — 5,2 км. * Побалава — 5,4 км. == Гідраграфія == На правым беразе ракі Дабосна (Добысна) (прыток Дняпра). Даўжыня ракі складае 81 км. Плошча вадазбору — 874 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці — 4 м³/с. Сярэдні ўхіл ракі — 0,6 м/км. Шырыня ракі ў межань складае 5-15 м. Найвышэйшы ўзровень вады адзначаецца ў трэцяй дэкадзе снежня і складае 1,8 м над узроўнем у межань. Замярзае ў сярэдзіне снежня. Вясновы крыгаход пачынаецца ў трэцяй дэкадзе сакавіка і доўжыцца 3-5 дзён. Прытокі Дабосны — Беліца і Язнач. Да басейна ракі ставіцца вадасховішчы Скрыпліца. На поўначы і поўдні Краснага Берага, на месцы былых балот, знаходзяцца меліярацыйныя каналы. На месцы аднаго з іх у 80-х гадах мінулага стагоддзя было створана штучнае вадасховішча, якое праіснавала да 2014 года. Па рацэ Дабосна з 1795 па 1921 год праходзіла мяжа паміж Магілёўскай і Мінскай губэрніях. Такім чынам Красны Бераг, на правым беразе Дабосны, знаходзіўся ў Мінскай губэрніі, а вёска Марусенька, на левым беразе Дабосны, — у Магілёўскай губэрніі. == Транспарт == Транспартныя сувязі па электрыфікаванай чыгуначнай лініі [[Мінск]] — [[Гомель]], па дарозе Р-90 Парычы-Красны Бераг да аўтадарогі М-5 Мінск-Гомель, дарога Н-4369 Красны Бераг-Казіміраўская Слабодка да дарогі Н-4322 Радуша-Жлобін. Планіроўка Краснага Берага складаецца з двух падзеленых чыгункай частак: паўночнай (доўгая крывалінейная і паралельная да яе просталінейная вуліцы блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі) і паўднёвай (забудова ў шыротным кірунку з абодвух бакоў чыгункі). У паўночнай частцы знаходзяцца вуліцы: Цэнтральная, Ісаева, 1-я Садовая, 1-й і 2-й Садовыя завулкі, Новая, Азёрная, Азёрны завулак. У паўднёвай частцы знаходзяцца вуліцы: Кааператыўная, Савецкая, Станцыйныя, Школьная, Заводская, Зарэчная, Чыгуначная, Саўгасная, Садовая, Паганянская, 70 год Кастрычніка, Незалежнасці, Моладзевая, Першамайская, Лясная, Беларуская, Палявая, Малая Палявая, Пераезная, в/ч 55461, Краснабярэжская Слабодка. Жылыя і гаспадарчыя будынкі пераважна драўляныя, сядзібнага тыпу. Побач са старой забудовай, паралельна вуліцы Савецкай, ў 1987 годзе будаўнікі з горада Маладзечна пабудавалі вуліцу з цагляных дамоў (25 будынкаў катэджнага тыпу) і ў 1993 годзе жлобінскія будаўнікі ўзвялі другую такую ж вуліцу, дзе размясціліся преселенцы з забруджаных радыяцыяй у выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС месцаў. Адна з новых вуліц атрымала імя Паганянская ад назвы вёскі Пагоннае Хойніцкага раёна, частка жыхароў якой перасяліліся у Красны Бераг. У цяперашні час тут паўстаў пасёлак з сямі вуліц. == Гісторыя == У 1528 годзе мясцовы памешчык Аляксей Зяньковіч прадаў свае драўляныя будовы іншаму ўладару. Вось з гэтых пісьмовых крыніц дакладна вядомая вёска Красны Бераг, якая ў той час уваходзіла ў Рэчыцкі павет Мінскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пасля Аляксея Зяньковіча да пачатку ХХ стагоддзя ўладарамі Краснага Берага былі Солтаны, Варанецкія-Корбут (XVIII ст.), Фама Пятровіч Грыневіч (1785—1812 гг.), Ёсіп Фаміч Грыневіч (з 1812 г.), Іван Нікадзімавіч Грыневіч (з 1829 г.), Аляксандар Іванавіч Багародскі (з 1867 г.), Міхаіл Сямёнавіч Гатоўскі (з 1877 г.), Марыя Міхайлаўна Гатоўская-Паклеўская-Козел (з 1904 па 1917 гг.). У 1654 годзе на долю жыхароў Краснага Берагу выпалі жорсткія выпрабаванні. Навакольныя вёскі, у тым ліку і Красны Бераг, амаль зусім зніклі. Да восені 1708 года Карл XII вымушаны быў павярнуць на поўдзень у кірунку Ўкраіны, і Красны Бераг апынуўся на шляху войскаў шведскага караля. 1 верасня 1812 года ў мястэчку Kazimirov, за 12 вёрстаў на поўдзень ад Краснага Берагу, адбыўся бой паміж расійскай арміяй і польскай брыгадай. Расійская армія панесла у гэтым баі значныя страты і адступіла. Пасля гэтага батальёны Баранава, рух якіх стрымліваў вялікі абоз, занялі Красны Бераг і St:Pobolov і накіраваліся да Бабруйска. 16 (28) лістапада 1873 года першы цягнік прайшоў праз станцыю Красны Бераг з Бабруйску да Гомеля. У 1889 годзе генерал-лейтэнант Міхаіл Сямёнавіч і яго жонка дваранка Марыя-Юзэфа Гатоўская валодалі маёнткам Красны Бераг у Сцяпской воласці ў 847 дзесяцін зямлі. У гэты час па праекце расійскага архітэктара Віктара Шротэра, які скончыў Санкт-Пецярбурскую акадэмію мастацтваў, затым берлінскую Акадэмію мастацтваў, быў пабудаваны палац (1893 г.). Фінансаванне новай сядзібы было выраблена камерцыйным банкам у 1888 годзе. Зараз цяжка выявіць, чый капітал — цесця Міхаіла Сямёнавіча Гатоўскага або зяця Вікенція Альфонсавіча Паклеўскага-Козел, з’явіўся асновай для вяртання грошай у банк, але ўся сума была цалкам выплачана ў 1891 годзе. Усё было зроблена за тры гады, і хутчэй за ўсё гэта быў сумесны ўдзел. Міхаіл Гатоўскі выказаў жаданне мець штосьці самавітае, мабыць, нездарма палац выглядае як літара «Г» — у гонар Гатоўскага. Вікенцій Альфонсавіч — фіксаваў выяву сямейнага герба Козел-Паклеўскіх над балконам галоўнага ўвахода. Адначасова з узвядзеннем палацу побач з ім быў разбіты «англійскі парк» пэйзажна-рэгулярнага тыпу па праекце знакамітага варшаўскага садавода Францішка Шаніёра, які садова-паркаваму мастацтву вучыўся ў Францыі, а ў Варшаве быў адказны за сад і парк каралеўскага палаца. Пасля смерці Міхаіла Сямёнавіча Гатоўскага ў 1904 годзе спадчынны маёнтак Красны Бераг Бабруйскага павета быў перапісаны на імя дваран Гатоўскіх, і сядзіба Красны Бераг перайшла да мужа Марыі Гатоўскай, Вікенція Альфонсавіча Паклеўскага-Козел. У 1905 годзе рэвалюцыйная сытуацыя ў Расіі адгукнулася ў Красным Беразе спробай мясцовых сялянаў абрабаваць панскі маёнтак, але казакі, якія апэратыўна прыбылі з Бабруйскай крэпасці, спробы гэтыя спынілі. Паклеўскі-Козел Вікенцій Альфонсавіч нікога не крануў у гады грамадзянскай вайны, але напярэдадні разгрому белых у Заўраллі, ён са сваёй сям’ёй 19 чэрвеня 1919 выехаў адтуль назаўжды. Праз Уладзівасток сям’я дабралася да Польшчы, дзе кіраўнік сям’і памёр у беднасці ў 1929 годзе. Марыя Міхайлаўна перажыла свайго мужа і памерла ўжо пасля заканчэння Другой сусветнай вайны. Апошні прытулак яны знайшлі на Паванзоўскіх могілках у Варшаве. У гэты час у Беларусі прагрымеў апошні бой Першай сусветнай вайны і яе завяршэнне цесна звязана з пачаткам новай страшнай вайны — грамадзянскай. Першая кроў у гэтай братазабойчай бойні пралілася ў Красным Беразе … 20 лістапада 1917 года другі Арэнбургскі ўдарны батальён, які знаходзіўся ў Жлобіне, выйшаў з горада насустрач першаму мінскаму рэвалюцыйнаму бронецягніку імя Леніна. У 9 гадзін 20 лістапада на станцыі Красны Бераг адбылося сутыкненне супрацстаячых сіл. Бой доўжыўся пяць гадзін і быў выйграны байцамі бронецягніка. Яны цалкам разграмілі два батальёны «ударнікаў». Ні дапамагло ім, ні ўпартасць, ні нават здрада сына дарожнага майстра, які ў самы разгар бою спрабаваў ўпотай правесці салдат праціўніка у тыл. Але камандзір бронецягніка быў папярэджаны шляхавым вартаўніком. Здраднік разам з 60 варожымі афіцэрамі і салдатамі трапіў у палон. Менавіта 20 лістапада 1917 года, дзень бою на станцыі Красны Бераг, можа лічыцца днём пачатку грамадзянскай вайны ў Беларусі{{крыніца}}. У сакавіку 1918 года Красны Бераг зноў апынуўся ў самым эпіцэнтры рэвалюцыйных падзей. Польскі корпус генерала Ю. Р. Доўбар-Мусніцкага ў студзені 1918 года пачаў наступ на Мінск і Магілёў. Частка падраздзяленняў дывізіі размясцілася ў горадзе Бабруйску, іншыя знаходзіліся ў яго наваколлі. Кавалерыйскі легіён быў высланы ў Красны Бераг. 12 студзеня 1918 часці корпуса пачалі шырокія баявыя дзеянні і неўзабаве захапілі Рагачоў, Бабруйск і шэраг іншых населеных пунктаў, у тым ліку і Красны Бераг. Наступ на Жлобін вёўся з двух кірункаў: Рагачова і Краснага Берага. Для барацьбы з польскім корпусам у Жлобін прыбыў бронецягнік пад камандаваннем Ольчака. Ураджэнец Краснага Берага Ярашаў А. М. быў камісарам гэтага бронецягніка. Яго баявыя дзеяньні падчас грамадзянскай вайны былі адзначаны ордэнам Чырвонага Сцяга, шматлікімі падзякамі камандавання. Для забеспячэння нармальнага жыцця насельніцтва Жлобіна была створана першая рэвалюцыйная батарэя, якая ў хуткім часе пагрузілася ў вагоны і выехала ў Красны Бераг, дзе заняла агнявую пазіцыю і вяла абстрэл праціўніка. У гэты час у батарэю прыйшло шмат краснабярэжцаў: Андрэй і Павел Ярашавы, Даніла, Іван і Пётр Кандраценка, Павел Кавалёў, Ціт Савельевіч Ярашаў, Мікіта Паўлавіч Ткачоў, Дзмітрый, Мікалай і Аляксей Раманенка, Гаўрыла Васільевіч Раманенка, Лука і Марцін Іванчукі, Яфім Лупсякоў , Гаўрыла Сямёнавіч Шкірман. З іх дапамогай рух цягнікоў з Мінску ў Жлобін быў спынены. На чыгунцы ўсталявалі узброеныя кантрольныя пасты. У канцы лютага 1918 года корпус Доўбар-Мусніцкага быў разгромлены. 2 сакавіка 1918 года Жлобін і Жлобіншчына былі акупаваны нямецкімі войскамі. У гэты ж дзень у данясенні Стаўкі з горада Арол адзначалася: ''«Сёння ў 12 гадзін 5 мін., Жлобін заняты немцамі пасля жорсткага бою пад Красным Берагам, які працягваўся дзень 26 лютага. Немцаў, палякаў выбыла са строю каля 400 салдат і шмат параненых. Мы страцілі браневікі і некалькі забітых»''. Немцы пратрымаліся ў Жлобіне з 02.03.1918 года па 24.11.1918 года. Воіны Чырвонай Арміі 22 лістапада 1918 г. вызвалілі Рагачоў, 24 лістапада — Жлобін. У красавіку 1919 года была ўтворана Гомельская губернія. У яе ўвайшоў Жлобін у складзе Рагачоўскага павета. Красны Бераг застаўся ў Бабруйскім павеце Мінскай губерніі. Летам 1919 года з агітцягніком «Кастрычніцкая рэвалюцыя» Міхаіл Іванавіч Калінін праехаў праз Красны Бераг са Жлобіна на Мінск. У канцы жніўня 1919 года белапалякі фарсіравалі Бярэзіну ў раёне Бабруйска і распачалі наступ на Рагачоў і Жлобін. Сур’ёзную дапамогу фронту аказваў партызанскі рух у тыле ворага. Партызанскі батальён пад камандаваньнем Сямёна Вілюгі налічваў каля 750 чалавек. Ён дзейнічаў у раёне станцыі Красны Бераг, штаб батальёна змяшчаўся ў Краснабярэжскай Слабодцы. Вёска Красны Бераг у трэці раз за апошні час апынулася ў эпіцэнтры гістарычных падзей. Пасля грамадзянскай вайны пачалося мірнае гаспадарчае будаўніцтва. Яшчэ пасля рэвалюцыі 1917 года маёнтак у Красным Беразе быў нацыяналізаваны, а ў лютым 1919 года знайшоў сваё прымяненне. Польская акупацыя адтэрмінавала гэтае рашэнне. У жніўні 1920 года Народны камісарыят земляробства Рэспублікі Беларусь пастанавіў зрабіць на базе панскага маёнтка Красны Бераг Бабруйскага павета ніжняе сельгасвучылішча I ступені, у якое пераехалі вучні з Азарыцкіх і Бабруйскай сельскагаспадарчых школ. У вёсцы Красны Бераг у 1930 годзе быў утвораны саўгас «Красны Бераг», у вёсцы Краснабярэжская Слабодка і станцыя Красны Бераг — калгас «Чырвоны камунар». Пад канец 20-х гадоў ХІХ стагоддзя ў Красным Беразе пачаліся вялікія будоўлі: * на вуліцы Каапэратыўнай у канцы 20-х гадоў пачала працаваць павідлаварка, якая ў 30-х гадах была перайменавана ў варэнневарачны завод. * на беразе Добасны ў верасні 1931 года пачаў працаваць крухмальны завод, да якога быў пракладзены чыгуначны шлях. Першапачаткова тут працаваў 41 чалавек; * у лесе, у ліпені 1936 года, у канцы вуліцы Кааператыўная, размясцілася база захоўвання гаручага. Да яе ад станцыі быў пракладзены чыгуначны шлях. * у 1936 годзе паміж крухмальным заводам і чыгункай быў пабудаваны новы будынак 7-гадовай школы. З 14 жніўня 1937 года вёска з’яўляецца цэнтрам Краснабярэжскага сельсавета Жлобінскага раёна і 15.01.1938 года ўвайшла ў склад Гомельскай вобласці. Вёска Красны Бераг была занята фашыстамі 5 ліпеня 1941 года. Яшчэ 27 чэрвеня 1941 года пачаў фармавацца Жлобінскі знішчальны батальён з партыйных і савецкіх работнікаў, актывістаў, камсамольцаў і моладзі райцэнтра, калгаснікаў прыгарадных гаспадарак. Камандзірам быў прызначаны інструктар ЦК КП(б)Б Уладзімір Арцёмавіч Міронаў. Фактычным камісарам быў Георгій Васільевіч Злынаў. Начальнікам штаба стаў Аляксандр Міхайлавіч Ярашаў з Краснага Берага, ардэнаносец, партызан часоў грамадзянскай вайны. У ліку першых байцоў былі ветэрынарны ўрач вучэбнай гаспадаркі «Красны Бераг» Д. К. Капчанава, тэхнічны кіраўнік Краснабярэжскага варэнневарачнага завода Віктар Міхайлавіч Васільчык, дырэктар Краснабярэжскага крухмальнага завода Яўсей Андрэевіч Гаранкоў, які ў кастрычніку 1941 года загінуў ад рук гітлераўцаў. У вайну ў Красным Беразе загінулі 173 вяскоўцы (у тым ліку 112 дзяцей), памяць пра якіх ушаноўвае стэла з імёнамі загінуўшых, пастаўленая ў 1967 годзе на тэрыторыі тэхнікума. 62 чалавекі вярнуліся з вайны інвалідамі. У першыя дні акупацыі ад рук фашыстаў загінулі Фёдар Восіпавіч Ярашаў, Самуіл Раманенка і яшчэ 15 мужчын з Краснага Берага былі расстраляныя немцамі. Ужо 15 ліпеня 1941 гады ў Нямеччыну былі адпраўленыя 15 навучэнцаў Краснабярэжскага сельскагаспадарчага тэхнікума. Тагачасны дырэктар гэтай навучальнай установы Іван Фёдаравіч Баёў застаўся на акупаванай тэрыторыі для арганізацыі падпольнай барацьбы, але хутка трапіў у рукі ворага і ў кастрычніку 1941 года быў расстраляны разам з групай сваіх вучняў. За тры гады акупацыі ў невялікай вёсачцы фашысты стварылі ў раёне чыгуначнага вакзала адзін з найбуйнейшых перасыльных пунктаў Гомельскай вобласці, а таксама велізарны шпіталь для лячэння салдат і афіцэраў. У 1943 годзе па загадзе Гітлера ў вёсцы Красны Бераг ствараецца адзін з пяці дзіцячых донарскіх канцлагераў для дзяцей — поўных донараў. Праз перасыльны пункт Красны Бераг прайшло больш за 15 тысяч чалавек, з іх 12 тысяч — гэта дзеці да 15 гадоў. Красны Бераг быў вызвалены 25 чэрвеня 1944 года. ; У 1930-1980-х гадах у вёсцы былі (закрэслена тое, чаго ўжо няма станам на 2020 год) * парк пейзажна-рэгулярнага тыпу, занесены ў пералік батанічных памятнікаў прыроды рэспубліканскага значэння; * былы маёнтак Гатоўскага-Паклеўскага-Козел, занесены ў дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь; * чыгуначная станцыя Красны Бераг; * чыгуначны вакзал пабудовы <s>1871 года, 1979 года,</s> 2005 года; * вайсковая часць № 55461; * <s>крухмала-патачны завод</s> (адзіны ў Беларусі); * <s>варэнневарачны завод,</s> вуліца Кааператыўная; * <s>цэх першаснай перапрацоўкі малака,</s> вуліца Савецкая; * <s>пякарня,</s> вуліца Палявая; * саўгасы: «Краснабярэжскі» і «<s>Саўгас-тэхнікум»</s>; * <s>трусаферма;</s> * лясніцтва, вуліца Лясная; * базісны пітомнік ГЛХУ «Жлобінскі лясхоз», вуліца Лясная; * пітомнік сельскагаспадарчага тэхнікума; * электрападстанцыя, вуліца Заводская; * <s>ачыстныя збудаванні крухмала-патачнага завода,</s> вуліца Заводская; * <s>кар’ер па здабычы будаўнічага пяску.</s> ; У сферу гандлю і грамадскага харчаваньня ўваходзілі наступныя аб’екты * «Гандлёвы цэнтр» — харчовы магазін, <s>прамтаварны магазін, магазін гаспадарчых тавараў, сталовая і кафэ,</s> вуліца Кааператыўная; * <s>абутковая і кніжная крамы, невялікі буфет,</s> вуліца Кааператыўная; * <s>буфет у былым будынку</s> чыгуначнай станцыі Красны Бераг; * <s>сталовая</s> і харчовы магазін у мікрараёне крухмала-патачнага завода; * крама паўсядзённага попыту ў мікрараёне старой школы; * харчовы магазін, вуліца Саўгасная; * сталовая на тэрыторыі сельскагаспадарчага тэхнікума; * харчовы і прамтаварны магазіны ў мікрараёне сельскагаспадарчага тэхнікума; . * <s>крама паўсядзённага попыту</s> ў мікрараёне вайсковай часці; * <s>склад-пакгаўз Белкаапсаюза</s> на чыгуначнай станцыі; * <s>крама па продажы газы,</s> вуліца Савецкая; * <s>вагон-крама</s> (раз у месяц прыязджала на станцыю Красны Бераг). ; У сацыяльную структуру вёскі ўваходзілі * сельскагаспадарчы тэхнікум у былым панскім маёнтку Гатоўскага-Паклеўскага-Казела; * <s>тры</s> інтэрнаты для навучэнцаў Краснабярэжскага сельскагаспадарчага тэхнікума; * двухпавярховы жылы дом (для патрэб работнікаў і гаспадаркі чыгуначнай станцыі), пабудовы 1872 года; * <s>аднапавярховая драўляная сярэдняя школа</s> на вуліцы Школьнай, пасля 1971 — трохпавярховая цагляная школа на вуліцы Саўгасная; * <s>інтэрнат</s> для навучэнцаў Краснабярэжскай СШ на вуліцы Школьная, пасля 1972 — <s>інтэрнат</s> на вуліцы Саўгасная; * стадыён у сельскагаспадарчым тэхнікуме; * стадыён у сярэдней школе; * музычная школа ў будынку сярэдняй школы; * <s>Краснабярэжскі дзіцячы дом,</s> вёска Антушы; * <s>піянерскі лагерь «Красны Бераг» рэспубліканскага значэння</s> на тэрыторыі былога панскага маёнтка; * <s>аднапавярховая цагляная бальніца</s> на вуліцы Малая Палявая, пасля 1982 — двухпавярховвя цагляная бальніца на вуліцы 1-я Садовая; * <s>Дом быта — атэлье, парыкмахерская, фотастудыя, майстэрня па рамонту абутку</s>; * <s>бібліятэка</s> ў былым панскім маёнтку; * <s>бібліятэка ў будынку сельсавета</s> на вуліцы Савецкая 3, пасля 1969 — у будынку <s>кінатэатра «Маяк»,</s> СДК; * дзіцячыя яслі-сад <s>на вуліцы Школьная</s>, на вуліцы Саўгасная, на тэрыторыі тэхнікума; * Сельскі Дом культуры на вуліцы Саўгасная; * Храм Святога вялікамучаніка Георгія Перамоганосца <s>на вуліцы Кааператыўная,</s> пасля 2006 — новы будынак на вуліцы імя Ісаева; * аддзяленне сувязі Красны Бераг-1 на вуліцы Кааператыўная; * аддзяленне сувязі Красны Бераг-2 у каледжы; * <s>аптэка</s> на вуліцы Кааператыўная; * <s>лазні</s> на беразе ракі Дабосна, побач з дарогай Красны Бераг-Сенажаткі, на вуліцы Саўгасная, у вайсковай часці; * кацельні на крухмала-патачным заводзе, у тэхнікуме, у школе, у вайсковай часці; * <s>кінатэатр «Маяк»,</s> вуліца Саўгасная; * <s>кінатэатры</s> ў клубе крухмала-патачнага завода, у палацы сельскагаспадарчага тэхнікума, у вайсковай часці; * <s>вагон-клуб</s> (раз у месяц прыязджаў на станцыю Красны Бераг). У 1962 годзе да вёскі далучаны пасёлак вучгаса «Красны Бераг», у 1974 годзе — вёска [[Прыстань (Жлобінскі раён)|Прыстань]] (да якой у 1966 годзе быў далучаны пасёлак крухмальна-патачнага завода), пасёлак чыгуначнай станцыі «Красны Бераг». 15 кастрычніка 2009 года вёска Красны Бераг зарэгістравана як аграгарадок. 29 верасня 2013 года першы электрацягнік у гісторыі Гомельскай вобласці прайшоў з Мінска праз станцыю Красны Бераг на Жлобін.<ref>[https://bobruisk.ru/news/2013/09/30/35211 Пошла электричка до Жлобина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122161904/https://bobruisk.ru/news/2013/09/30/35211 |date=22 студзеня 2021 }}</ref> == Насельніцтва == * 1845 год — у маёнтку Чырвоны Бераг па 8 перапісе лічыцца сялян: здольных да работ — 310 душ, мужчынскага полу — 147, жаночага полу — 163. * 1897 год — 362 жыхары (па перапісе). * 1916 год — у вёсцы 101 двор — 580 жыхароў (у сярэднім 5.74 жыхароў на адзін двор), у маёнтку 28 мужчын і 33 жанчыны — усяго 61 чалавек, на чыгуначнай станцыі 51 двор — 266 жыхароў (у сярэднім 5.22 жыхароў на адзін двор). * 1925 год — у вёсцы 88 двароў, на чыгуначнай станцыі 13 двароў. * 1959 год — у вёсцы 580 жыхароў, на чыгуначнай станцыі 145 жыхароў, у пасёлку вучэбнай гаспадаркі 529 жыхароў (па перапісе). * 2016 год — 822 гаспадаркі, 2395 жыхароў. * 2019 год — 825 гаспадарак, 2320 жыхароў. == Славутасці == * [[Палацава-паркавы комплекс Козелаў-Паклеўскіх (Красны Бераг)|Сядзібна-паркавы комплекс]] — яркі ўзор помнікаў архітэктуры і садова-паркавага мастацтва канца XIX — пачатку XX стагоддзя эклектычнага напрамка. Несумненнай вартасцю помніка з’яўляецца цэласнасць і добрая захаванасць складнікаў элементаў. Сядзібны дом, які з’яўляецца галоўным архітэктурным элементам комплексу, быў пабудаваны ў 1890—1893 гадах па праекце прафесара архітэктуры Пецярбурскай акадэміі мастацтваў Шротэра. Ансамбль размешчаны на беразе ракі Добысна і ўключае сядзібны дом, флігель, шэраг гаспадарчых пабудоваў, акружаных паркам. * «Англійскі парк» з пейзажна-рэгулярнай планіроўкай плошчай каля 10 га. Ён быў закладзены па праекце архітэктара Ф. Шаніёра. Батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. * [[Помнік дзецям — ахвярам Вялікай Айчыннай вайны]]. 28 чэрвеня 2007 года адбылося ўрачыстае адкрыццё мемарыяла, помніка рэспубліканскага значэння, які спраектаваны творчай групай заслужанага архітэктара Рэспублікі Беларусь, Лаўрэата Ленінскай прэміі Леаніда Мендзелеявіча Левіна. Творчаму калектыву ў складзе Леаніда Левіна, Аляксандра Фінскага і Святланы Катковай за мемарыял «Дзецям — ахвярам Вялікай Айчыннай вайны» была прысуджана Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь. Адпаведны ўказ А. Лукашэнка падпісаў 30 жніўня 2011 года == Ганаровыя грамадзяне == '''Васільчык Віктар Міхайлавіч''' (07.11.1895-12.12.1971), ветэран Вялікай Айчыннай вайны, падпольшчык<ref>Рашэнне Краснабярэжскага Савета дэпутатаў № 6-1 ад 12 лістапада 2014 года</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Уладзіміравіч Варабей]] (нар. 1955) — беларускі вучоны ў галіне хірургічнай гастраэнтэралогіі, калапракталогіі і эндаскапіі. [[Член-карэспандэнт]] (2014), [[доктар медыцынскіх навук]] (2000), [[прафесар]] (2003); * [[Петр Іванавіч Гаварушка]] (14.07.1923-09.11.1997), Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1978), сапраўдны член Пятроўскай Акадэміі навук і мастацтв (1997); * [[Любоў Мартынаўна Галавач|Любоў Мартынаўна Галавач (Іванчук)]] (нар. 23.11.1921), урач, ганаровы грамадзянін г. Светлагорска (1992 год); * [[Яўген Нічыпаравіч Гаўрыльчык]] (28.03.1928-2001), Заслужаны майстар прафтэхадукацыі БССР (1985); * [[Аляксандар Пятровіч Гаўрыльчык]] (25.12.1935-2011), кандыдат тэхнічных навук (1968), доктар тэхнічных навук (1987), акадэмік Горнай акадэміі Рэспублікі Беларусь, Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі; * [[Уладзімір Пятровіч Гаўрыльчык]] (нар. 25.11.1939), дзяржаўны саветнік юстыцыі III класса, Ганаровы работнік пракуратуры СССР, пракурор Гомельскай вобласці (1984—2000); * [[Іван Аляксандравіч Грахоўскі]] (1885—1936), бацька беларускага паэта і празаіка, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі імя Якуба Коласа, Заслужанага работніка культуры Беларускай ССР Грахоўскага Сяргея Іванавіча; * [[Мікалай Мартынавіч Іванчук]] (01.01.1923-30.06.2004), палкоўнік медыцынскай службы, урач-хірург Галоўнага ваеннага клінічнага шпіталя імя акадэміка М. М. Бурдэнка Міністэрства абароны Расіі; * [[Анатолій Іванавіч Кавалёў]] (нар. 30.09.1938), намеснік міністра эканомікі Рэспублікі Беларусь (1996—2004), Ганаровы член Калегіі Міністэрства эканомікі, віцэ-прэзідэнт, старшыня апякунскага Савета Беларускай федэрацыі валейбола (1999—2014 год); * [[Юлія Афанасьеўна Казлоўская]] (1909—1963), маці беларускага і расійскага пісьменніка, празаіка, паэта, літаратурнага крытыка, пераводчыка Ласкова Івана Антонавіча; * [[Леанід Іванавіч Магальчук]] (нар. 1948), палкоўнік Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі, Ганаровы чыгуначнік Расіі, дзяржаўны саветнік I класа; * [[Надзея Адольфаўна Мігай]] (1896—1976), Заслужаны настаўнік БССР (1936); * [[Таццяна Мікалаеўна Мігай]] (20.09.1929-31.01.2012), Выдатнік народнай асветы БССР; * [[Людміла Мікалаеўна Мінакова]] (04.05.1962-17.08.2020), кандыдат філалагічных навук, дацэнт ГГУ імя Францыска Скарыны; * [[Аляксандр Мікалаевіч Пабалавец]] (нар. 14.10.1956 г.), сацыяльны педагог, географ, краявед. Лаўрэат абластной літаратурнай прэміі 2020 г. імя А. П. Капусціна ў галіне прозы і публітыстыкі. Аўтар кніг «Красны Бераг. Некранутая рэчаіснасць» (2016 г.), «Красны Бераг. Людзі, іх лёсы і справы» (2017 г.), «Красны Бераг. Шануй бацькоў сваіх» (2019 г.); * [[Павел Кандрацьевіч Памяцінскі]] (06.11.1903-17.07.1952), прадзед зоркі сусветнага жаночага тэніса Шарапавай Марыі; * [[Леанід Дзмітрыевіч Раманенка]] (14.08.1928-15.04.1987), Заслужаны настаўнік БССР; * [[Раман Раманавіч Рудкоўскі]] (нар. 27.01.1937), кандыдат геолага-мінералагічных навук (1991); * [[Павел Мікітавіч Ткачоў]] (15.03.1927-28.01.2013), паэт, краявед; * [[Пётр Васільевіч Хорт]] (нар. 11.10.1956), генеральны дырэктар рэспубліканскага навукова-вытворчага аб’яднання «Лён Беларусі», дырэктар ТТА «ХортТэхТрэйдзінг»; * [[Дзмітрый Шапіра]] (нар. 29.07.1948), паэт, пісьменнік (Ізраіль); * [[Юрый Львовіч Шкляр]] (нар. 25.11.1957), кандыдат філалагічных навук (1987), дацэнт кафедры лексікалогіі нямецкай мовы Мінскага дзяржаўнага лінгвіністычнага ўніверсітэту, сябра навукова-мэтадычнага аб’яднання навукоўцаў універсітэту па праблемах лексыкалогіі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. [[Валянціна Лемцюгова|В. П. Лемцюговай]]. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. - ISBN 985-458-131-4 — С. 163. * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Красны Бераг. Некранутая рэчаіснасць. Кніга першая. /Аляксандр Пабалавец; — Барк, 2016. — 204 с.: іл.<nowiki>ISBN 978-985-7065-56-1</nowiki> * Красны Бераг. Людзі, іх лёсы і справы. Кніга другая. /Аляксандр Пабалавец; артыкулы Л. Рэйдэр, А. Хлапкова і М. Шуканава. — Барк, 2017. — 192 с.: іл. <nowiki>ISBN 978-985-7065-72-1</nowiki> * Красны Бераг. Шануй бацькоў сваіх. Кніга трэцяя./Аляксандр Пабалавец; — ПАМВЫДАТ, 2019. — 108 с.: іл. * Нашчадкі Дэметры. Да 90-годдзя УА «Чырвонабярэжскі дзяржаўны аграрны каледж». ЗАТ «Конфидо», 2010. − 93 с.: іл. * URBANSKI ANTONI. MEMENTO KRESOWE. WARSZAWA, 1929. * Aftanazy Roman. Materialy do dziejow rezydencji. T. 1A, B. Warszawa, 1986 {{Краснабярэжскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Краснабярэжскі сельсавет (Жлобінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Красны Бераг (Жлобінскі раён)| ]] 2ugxlrvn9hlyr4us2c0emxglum295jp 0 247358 5140900 5069058 2026-05-12T20:56:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Насельніцтва */ 5140900 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Кіраў}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Кіраўскі |першае згадванне = |ранейшыя імёны = '''Махаеды''' }} '''Кі́раў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}} Сустракаецца таксама варыянт '''Махае́ды, Мухае́ды, мн.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kiraŭ}}, {{lang-ru|Киров}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027339&q_id=3526499|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 6 октября 2009 года № 107 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района в агрогородки"|access-date=9 жніўня 2025|archive-date=11 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011014721/https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027339&q_id=3526499|url-status=dead}}</ref> у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Да 1939 г. — '''Махаеды'''<ref name="bel8">{{Крыніцы/БелЭн|8к}}</ref>. Уваходзіць у склад [[Кіраўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Кіраўскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 36 км у напрамку на поўдзень ад горада [[Нароўля]], за 214 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel8" />. == Гісторыя == У першай палове XVIII ст. у Мазырскім павеце адным з уплывовых шляхецкіх родаў былі паны [[Аскеркі]], якія адносіліся да мясцовай рэгіянальнай эліты і менавіта якія доўгі час на ленных правах трымалі каралеўшчыну, у склад якой уваходзіла Нароўля<ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=348|артыкул=|аўтар=}}</ref>. Так, у 1738—1741 гг. [[Нароўля]] ўпамінаецца як [[фальварак]], які разам з фальваркамі Мухаеды, [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]] трымаў [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскі маршалак]] (1720—1722), [[Кашталяны новагародскія|новагародскі кашталян]] (1726—1734) [[Антоній Міхалавіч Аскерка]] (каля 1670 — пасля 1734)<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Збор твораў : у 6 т. — Т. 6. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст. — Мінск, 2010. — С. 255.</ref>. Антонію Аскерку належалі і іншыя зямельныя валоданні. [[Файл:Пастанова канвакацыйнага сейму 1764 г.jpg|250px|thumb|Пастанова Генеральнай Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай на канвакацыйным сойме ў Варшаве ў 1764 г., што ленныя маёнткі (Барбароў, Нароўля, Мухаеды, Антонаў, Вуглы, Галоўчыцы, Карпавічы і інш.) [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) пераводзяцца ў спадчынныя. ''(фрагмент дакумента)'']] Пасля [[Антоній Міхалавіч Аскерка|Антонія Міхалавіча Аскеркі]] (каля 1670 — пасля 1734) ленным трымальнікам каралеўшчыны (каралеўскіх маёнткаў) [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], Нароўля, Мухаеды і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]] стаў яго сын [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767)<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. — Мінск, 2002. С. 329.</ref>. У 1764 г. канвакацыйны сойм Рэчы Паспалітай прызнаў [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчыну (каралеўскае ўладанне)]] Нароўля (мястэчкі [[Нароўля]] і [[Барбароў]] разам з фальваркамі [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], Мухаеды, [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]], [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцы]] і Карпавічы), якую доўга паводле леннага права трымалі [[Аскеркі]], [[Вотчына, маёнтак|вотчынай]] [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскага маршалка]] [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) і яго нашчадкаў<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 48.</ref>. У 1793 г. уласнік вялікага маёнтка Барбароў (і Мухаеды) [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) стаў адным з арганізатараў падрыхтоўкі шляхты Мазырскага павета да [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі]] супраць расійскай улады і падзелу Рэчы Паспалітай, для чаго ўдзельнічаў у нарадным з’ездзе паўстанцаў у [[Хойнікі|Хойніках]]. У 1794 г. за ўдзел у паўстанні вялізныя маёнткі [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]] (1735—1796) ([[Барбароў]], [[Нароўля]], [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]] і [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], — у тым ліку мястэчка Мухаеды) — цалкам 1954 душы сялян — былі канфіскаваны ў дзяржаўны скарб Расійскай імперыі<ref>''Радзюк, А. Р.'' Пад скіпетрам Расейскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. — С. 33.</ref>. У 1802 г. дзяржаўны маёнтак Мухаеды быў перададзены ў арэнду мінскаму чыноўніку Андрэю Мацвеевічу фон Гольсту, аднак жыхары адмовіліся падпарадкавацца арандатару і выконваць павіннасці на яго карысць<ref name="ReferenceA">Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 50.</ref>. 23 лістапада 1802 г. у Мухаеды прыехалі чыноўнікі Рэчыцкага ніжняга суду, каб разабрацца ў сітуацыі. Сяляне не хацелі мець арандатарам персанальна фон Гольста. Мясцовы святар Фёдар Цішкевіч адмовіўся ад прапановы чыноўнікаў ўгаворваць слухацца фон Гольста і стаў на бок сялян. У выніку 14 сялян было арыштавана і перавезена ў Рэчыцу для пакарання «па законе»<ref name="ReferenceA"/>. == Насельніцтва == * 1998 год — 424 жыхары, 182 двары<ref name="bel8" />. * 2004 год — 388 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] (нар. 1971) — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. Анішчанка. — Т. 6 : Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст.: спісы на рускай мове. — Мінск : Хурсік, 2010. — 388 с. * {{Крыніцы/БелЭн|8}} — С. 278. * Гербоўнік беларускай шляхты. Т.1 А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. — 493 с. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=34|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н. В. Кузьменкова, Н. И. Данильченко, С. В. Коновод. — [[Мазыр|Мозырь]] : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — [[Гомель]] : редакция газеты «[[Гомельская праўда|Гомельская правда]]», [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В. В. Шляги]]. — [[Гомель]] : Редакция газеты «[[Гомельская праўда]]», 2015. — 119 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — [[Мінск]] : [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]], 1998. — 445 с. * ''[[Аляксандр Рыгоравіч Радзюк|Радзюк, А. Р.]]'' Пад скіпетрам Расейскай імперыі: рэпрэсіўная палітыка царызму на землях Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. / А. Р. Радзюк. — Гародня-Кракаў, 2017. — 196 с. == Спасылкі == {{Commons}} {{Кіраўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} [[Катэгорыя:Кіраўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 31gjavgka9d9riotb4rnah4bn8sbyew 0 251945 5140655 4910669 2026-05-12T12:29:57Z JerzyKundrat 174 5140655 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Баравікі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Баравікі |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Баравікі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Baraviki}}, {{lang-ru|Боровики}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] q8xho02ap380jvy2rk296d1ohu0ptwe 0 251946 5140654 4910670 2026-05-12T12:29:32Z JerzyKundrat 174 5140654 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бялымшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Бялы́мшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bialymščyna}}, {{lang-ru|Белымщина}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] oiwgfum9h9wfssrdkb6p0n1hnqwymy4 0 251947 5140653 5110549 2026-05-12T12:28:56Z JerzyKundrat 174 5140653 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вадоль |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Вадо́ль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vadoĺ}}, {{lang-ru|Водоль}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Назва == На польскай карце 1933 г. — ''Вадолі'' (''Wodole''). З-пад Вільні (Немянчын) фіксавалася прозвішча Вадалевіч (''Wodolewicz'')<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1400%2F1%2F9</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 8js3lqqalmgarp5kzc1vtn8maxyf84k 0 251948 5140652 4910672 2026-05-12T12:28:24Z JerzyKundrat 174 5140652 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Васілевічы, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Васілевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Васіле́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vasilievičy}}, {{lang-ru|Василевичи}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 2rnyrzn7srq675lb0y5zeoeazixumgl 0 251949 5140651 4910673 2026-05-12T12:28:02Z JerzyKundrat 174 5140651 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Высоцкія}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Высоцкія |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Высо́цкія'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vysockija}}, {{lang-ru|Высоцкие}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 1dlujgdpza2vnihth1ygjk0fix0o280 0 251950 5140650 4910674 2026-05-12T12:27:38Z JerzyKundrat 174 5140650 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гіравічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гіравічы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Гі́равічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hiravičy}}, {{lang-ru|Гировичи}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] k3takxuf5ytqbwl45r8jq1pyl3c7dgi 0 251951 5140649 4992488 2026-05-12T12:27:11Z JerzyKundrat 174 5140649 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Гута}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гута |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Гу́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Huta}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] r1vp2i9k0ysorxo1gb7adr0h73c8xc6 0 251952 5140648 4910676 2026-05-12T12:26:50Z JerzyKundrat 174 5140648 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дабраполь}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дабраполь |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Дабрапо́ль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dabrapoĺ}}, {{lang-ru|Доброполь}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] lze4wasqyzlnitw438kr1ibl2r95o0q 0 251953 5140647 4910677 2026-05-12T12:26:28Z JerzyKundrat 174 5140647 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Дабраўляны}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дабраўляны |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Дабраўля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dabraŭliany}}, {{lang-ru|Добровляны}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 0cw0ydoiv4dt3qr87n11aofz8aq58xn 0 251954 5140646 4910678 2026-05-12T12:26:05Z JerzyKundrat 174 5140646 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Даўгялаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Даўгя́лаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Daŭhialaŭščyna}}, {{lang-ru|Довгяловщина}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] mih3fuq6knsv1u0jjfp90y9lqw6mi4v 0 251955 5140645 4910679 2026-05-12T12:25:40Z JerzyKundrat 174 5140645 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ёдзенцы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Ёдзенцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Е́дзенцы'''</ref> ({{lang-be-trans|Jodziency}}, {{lang-ru|Ёденцы}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 7glp525ngx94lquwekgba196risp6vy 0 251956 5140644 5104119 2026-05-12T12:25:18Z JerzyKundrat 174 5140644 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жамайтукі |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Жамайтукі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žamajtuki}}, {{lang-ru|Жемойтуки}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Назва == Тут сама ([[Дуды (Іўеўскі раён)|Дуды]]) фіксавалася прозвішча Жэмайтук<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-59N4-D?i=261&cat=2325442&lang=pl</ref>. Было іўеўскае Жэмойта<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-ND64?i=996&cat=2322277</ref>, лідскае Жэмайтэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9FL-9Y17?i=132&cat=2325345</ref>. Ёсць літоўскае ''Žemaitis'' (ад ''žemaitis'' «жамойт, жыхар [[Жамойць|Жамойці]]») а з адпаведнымі памяншальнымі ўтваральнікамі — ''Žemaitukas, Žemaitėlis'' («Жамойцік»)<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=a43790cb1e52f2c2aacb100ddab05099 https://pavardes.lki.lt/?pv=38f3990c49abdcf02ef1f98f646a03a5</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] dpdqndk68lo7nl81db1ibmdogwuyhyy 0 251960 5140643 4910682 2026-05-12T12:24:33Z JerzyKundrat 174 5140643 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Квяткоўцы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Квятко́ўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kviatkoŭcy}}, {{lang-ru|Квятковцы}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] qcobbda8np7hqel1jzqjz7nswlzu0l7 0 251961 5140642 4910683 2026-05-12T12:24:08Z JerzyKundrat 174 5140642 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кіслыя |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Кі́слыя'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kislyja}}, {{lang-ru|Кислые}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] tbc26csgc7mfiuhv97rnzhh1x71i28u 0 251962 5140640 5052767 2026-05-12T12:23:37Z JerzyKundrat 174 5140640 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кудэйшы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Кудэ́йшы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kudejšy}}, {{lang-ru|Кудейши}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1954—1959 гадах цэнтр [[Кудэйшынскі сельсавет|Кудэйшынскага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Назва == Ёсць літоўскія прозвішчы ''Kuda, Kudas, Kudys''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 1101, 1102.</ref>''.'' == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{SKP|IV|844|Kudejsze}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] kxlvt2x3jqwq1rpplo60svpc2mtm77d 0 251963 5140638 4910685 2026-05-12T12:22:48Z JerzyKundrat 174 5140638 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лаўкенікі |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Лаўке́нікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лаўкені́кі'''</ref> ({{lang-be-trans|Laŭkieniki}}, {{lang-ru|Ловкеники}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] gtklwwdyrmtlwcn6ger3orfdpj5erdp 0 251965 5140637 5042419 2026-05-12T12:22:25Z JerzyKundrat 174 5140637 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лынтуп |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Лы́нтуп'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lyntup}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] kcyuvcgujwoqrj5eahdvt1t85xxdoiy 0 251966 5140636 4910687 2026-05-12T12:22:08Z JerzyKundrat 174 5140636 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мажулі |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Мажу́лі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mažuli}}, {{lang-ru|Мажули}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] gqft4nny66x4ndq7308cxdmjhe2rcki 0 251967 5140635 4910688 2026-05-12T12:21:46Z JerzyKundrat 174 5140635 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Навасяды}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Навасяды |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Навася́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Navasiady}}, {{lang-ru|Новосяды}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] sl7ekclgr38lg6rroi0tay42ta19035 0 251968 5140634 5042420 2026-05-12T12:21:24Z JerzyKundrat 174 5140634 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Нарбуты (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Нарбуты |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''На́рбуты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Narbuty}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 04iiy9xkwiwqq72otnuiljmy0vo19vo 0 251969 5140633 4910690 2026-05-12T12:21:07Z JerzyKundrat 174 5140633 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Новы Свет (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Новы Свет |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі |ранейшыя імёны = Бычкі }} '''Но́вы Свет'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бычкі́'''</ref> ({{lang-be-trans|Novy Sviet}}, {{lang-ru|Новый Свет}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] o0ws85c4kx8fsr1nmftwzys6j04rdx9 0 251970 5140632 4910692 2026-05-12T12:20:35Z JerzyKundrat 174 5140632 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Падваранцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Падваранцы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Падвара́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padvarancy}}, {{lang-ru|Подворанцы}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] rhl3n8cx6cjmnvloa3et8v6hbv38sjr 0 251971 5140631 4910694 2026-05-12T12:20:08Z JerzyKundrat 174 5140631 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Петрыманаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Петрыма́наўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Петры́манаўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Pietrymanaŭščyna}}, {{lang-ru|Петримановщина}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 6po8rwx8dbv9iat7lbifap5uvkm4570 0 251972 5140630 4910695 2026-05-12T12:19:41Z JerzyKundrat 174 5140630 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Раманы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Раманы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Раманы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ramany}}, {{lang-ru|Романы}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] rxsn0jngjfo1o9ao3ida2l66rrj1dgd 0 251973 5140629 5003775 2026-05-12T12:19:15Z JerzyKundrat 174 5140629 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рудэўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Рудэ́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudeŭščyna}}, {{lang-ru|Рудевщина}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. Да 29 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Геранёнскі сельсавет|Геранёнскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 29 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гісторыя == У 1664 г. згадваецца ў складзе [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 3</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 8epoiovxy4h6p8qttqulce5ms8800l6 0 251974 5140628 4910697 2026-05-12T12:18:52Z JerzyKundrat 174 5140628 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рыбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рыбакі |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Рыбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rybaki}}, {{lang-ru|Рыбаки}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 5wp7eo16cktxi4950nila18v5vlfngp 0 251977 5140627 4910699 2026-05-12T12:18:28Z JerzyKundrat 174 5140627 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Таруці |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Тару́ці'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Taruci}}, {{lang-ru|Тарути}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] gus3xkugehpnjwp3gbeatol5jcww7q9 0 251978 5140626 4910700 2026-05-12T12:18:04Z JerzyKundrat 174 5140626 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хілевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Хі́левічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chilievičy}}, {{lang-ru|Хилевичи}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] bxpscuvjyctuepi58827tlg9y5qrglv 0 251979 5140625 4910702 2026-05-12T12:17:41Z JerzyKundrat 174 5140625 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шаркуці |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Суботніцкі }} '''Шаркуці́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Шарку́ці'''</ref> ({{lang-be-trans|Šarkuci}}, {{lang-ru|Шаркути}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Суботніцкі сельсавет|Суботніцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Суботніцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Суботніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] k6to1ot35okaoaye0vb0k5bw5o7guaf 0 266418 5140859 4466088 2026-05-12T18:32:34Z Takhirgeran Umar 10044 /* Спасылкі */ 5140859 wikitext text/x-wiki {{Раздзел Вікіпедыі | код = ce | назва = Чачэнская Вікіпедыя | арыгінальная назва = Нохчийн Википеди | скрыншот = |дата пачтаку працы = [[28 лютага]] [[2005]] }} Чачэнская Вікіпедыя ({{lang-ce|Нохчийн Википеди}}) - раздзел Вікіпедыі на [[чачэнская мова|чачэнскай мове]]. Створаны 28 лютага 2005 года, базуецца на кірыліцы. На {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{nobr|{{CURRENTYEAR}} года}} ў Чачэнскай Вікіпедыі налічваецца {{NUMBEROF|ARTICLES|ce|N}} {{plural:{{NUMBEROF|ARTICLES|ce}}|артыкул|артыкула|артыкулаў}}. З канца 2014 года, гэта другі раздзел Вікіпедыі на мовах народаў Расіі пасля [[Руская Вікіпедыя|Рускай Вікіпедыі]] і найбуйнейшы з раздзелаў на нахска-дагестанскіх мовах. == Гісторыя == У пачатку XXI стагоддзя павольнае развіццё падзелу выклікала нараканні. Па выніках [[m: Proposals for closing projects/Closure of Chechen Wikipedia | абмеркавання]] ў лістападзе-снежні 2006 года раздзел было вырашана захаваць. У 2012 годзе застой у раздзеле прыцягнуў увагу чачэнскай грамадскасці<ref>Умар Рашыд: [http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59 Выратуем Вікіпэдыю на чачэнскай! (Газета «Сталіца»)]</ref>. Да 2013 года адміністратарамі падзелу былі ўдзельнікі, якія размяшчалі матэрыялы сепаратысцкага характару. Пасля звароту да сцюардаў паўнамоцтвы з ранейшых адміністратараў і бюракратаў былі зняты і падзел пачаў актыўна развівацца<ref>[http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ О. Абарныкаў: «Доўгі час на чачэнскую Вікіпедыю ніхто не звяртаў увагі»]</ref>. У канцы 2013 года [[ВП: Бот|ботам]] Umarbot было праведзена заліванне стабаў аб населеных пунктах, памерам у 3-5 [[Кілабайт|КБ]], у выніку якога колькасць артыкулаў у раздзеле вырасла з 5000 да больш за 20 000 . [[Вікіпедыя: Глыбіня|Глыбіня]] чачэнскай Вікіпедыі раўняецца 0,301 - менш за ўсіх іншых моўных разьдзелаў. На снежань 2013 года ў рэйтынгу тысячы [[Вікіпедыя:Істотныя артыкулы|артыкулаў, якія павінны быць у кожнай Вікіпедыі]], раздзел займаў 103 месца сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі<ref>[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles Спіс Вікіпедыі па ўзроўні прапрацаванасцьасноўных артыкулаў]</ref>, а па аб'ёме пашыранага спісу з 10 000 найважнейшых артыкулаў - 126 месца<ref>[https://meta.wikimedia.org/wiki/ List_of_Wikipedias_by_expanded_sample_of_articles List of Wikipedias by expanded sample of articles] {{ref-en}}</ref>сярод усіх раздзелаў Вікіпедыі. У раздзеле мелася [[:ce:Википеди:Хаьржина яззамаш|5]] [[Вікіпедыя:Абраныя артыкулы|абраных артыкулаў]]. З 1 лютага 2014 года ў Чачэнскай Вікіпедыі быў уключаны механізм патрулявання артыкулаў. 18 ліпеня 2015 года раздзел дасягнуў мяжы ў 100 тысяч артыкулаў. == Статыстыка == === 2013 год === * 28 лютага 2013 году - 1604 артыкулы (202 месца сярод усіх раздзелаў); * 28 красавіка 2013 году - 2000 артыкулаў; * 6 ліпеня 2013 году - 3000 артыкулаў; * 27 ліпеня 2013 году - за 100 000 правак; * 12 верасня 2013 году - 4000 артыкулаў; * 9 лістапада 2013 году - 5000 артыкулаў (пачатак залівання масіва стабой аб населеных пунктах ботам [[:ce:Декъашхо:Umarbot |Umarbot]]); * 26 лістапада 2013 года - 10 000 артыкулаў; * 17 снежня 2013 цаны - 150 000 правак; * 19 снежня 2013 года - 20 000 артыкулаў (98 месца); === 2014 год === * 7 сакавіка - 200 000 правак; * 29 кастрычніка - 25 000 артыкулаў (96 месца); * 5 мая - за 40 000 старонак; * 10 мая - 30 000 артыкулаў (84 месца); * 2 жніўня - 50 000 артыкулаў (72 месца). * [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Татарская Вікіпедыя|татарскую]], адсунуўшы яе на 61 месца; * [[16 лістапада]] - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Тамільская Вікіпедыя|тамільскую]], адсунуўшы яе на 60 месца; * 18 лістапада - 400 тысяч правак; * [[7 снежня]] - 70 000 артыкулаў; * 9 снежня - лік артыкулаў у раздзеле дасягнула 72 195. Раздзел абышоў Няварскую Вікіпедыю і падняўся на 58 месца. * [[24 снежня]] - 75 000 артыкулаў; === 2015 год === * 12 студзеня - 77 777 артыкулаў; * 14 лютага - 80 000 артыкулаў; * 14 кастрычніка - Чачэнская Вікіпедыя па колькасці артыкулаў абыйшла [[Македонская Вікіпедыя|македонскую]], адсунуўшы яе на 58 месца; * 26 красавіка - раздзел абышоў [[Беларуская Вікіпедыя|Беларускую Вікіпедыю]] і падняўся на 56 месца; * 11 мая - 100 тысяч старонак; * 19 траўня - раздзел абышоў [[Правансальская мова|правансальскую]] Вікіпедыю і падняўся на 55 месца; * 26 мая - 90 тысяч артыкулаў; * 8 чэрвеня - 10 тысяч удзельнікаў; * 11 чэрвеня - 95 тысяч артыкулаў; * 14 чэрвеня - раздзел абышоў [[Тайская Вікіпедыя|Тайскую Вікіпедыю]] і падняўся на 54-е месца; * 15 чэрвеня - раздзел абышоў [[Грузінская Вікіпедыя|Грузінскую Вікіпедыю]] і падняўся на 53 месца; * 24 чэрвеня - раздзел абышоў [[Азербайджанская Вікіпедыя|Азербайджанскую Вікіпедыю]] і падняўся на 52 месца; * 2 ліпеня - 800 тысяч правак; * 18 ліпеня - 100 тысяч артыкулаў; === 2016 год === * 16 лютага - за 1 млн правак<ref>[[:meta:Wikimedia News#February 2016]]</ref>. * 21 верасня - 150 тысяч артыкулаў. Знаходзіцца на 44 месцы <ref>[[:meta:Wikimedia News#September 2016]]</ref>. == Лагатыпы == <gallery> Выява:Wiki 15 март 2007.png|2007 Выява:Nohchi-Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|2010 Выява:Wikipedia-logo--nohchi-ce.png|2010 Выява:Wiki 28 декабрь 2010.png|2010 Выява:Wikipedia-logo-v2-March 23, 2013 ce.png|23 март 2013 Выява:Logo-ce-5000-агӀо.png|5 000 Выява:Wikipedia-logo-v2-ce. 10. 000.png|10 000 Выява:Wikipedia-logo-v2- 20. 000ce.png|20 000 Выява:Wikipedia-logo-v3-ce.png|30 000 Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-50 000.png|50 000 Выява:Wikipedia-logo-v2-ce-100000.svg|100 000 </gallery> == Літаратура == * ''Зинаида Фёдорова''. Чеченская Википедия // «Хьерхаро»: газета. - [[Грозны]], [[14 жніўня]] [[2013]]. -№ 15 (207). == Спасылкі == * [http://chechnyatoday.com/content/view/279941?_utl_t=ok Умар Дагиров: «История создания Чеченской википедии довольно туманна»] * {{Cite web|url=http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|title=Спасем Википедию на чеченском! - Официальный сайт газеты "Столица ПЛЮС" - Чеченская Республика, город Грозный|author = Алихан Динаев|lang=ru-ru|website=stolicaplus.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704091933/http://stolicaplus.ru/index.php/2009-12-21-06-59-54/111-2009-12-21-07-02-20/2136-2012-01-27-06-52-59|archive-date=2015-07-04|access-date=2026-05-12}} * [http://chechnyatoday.com/content/view/278835/ Олег Абарников: «Долгое время на чеченскую Википедию никто не обращал внимания»] {{Вікіпедыі}} [[Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі]] lhi3qyn3w77q4foikmyon279g07277h 0 283164 5141088 4716906 2026-05-13T09:47:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141088 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Станіславова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Станіславова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 56|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Станіславоў<br/>Станіславаў |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015792 }} '''Станіславо́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Станісла́вава'''</ref> ({{lang-be-trans|Stanislavova}}, {{lang-ru|Станиславово}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XIX стагоддзі [[фальварак]] Станіславоў (Станіславаў) у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць [[Ратынскія|Ратынскіх]]. Пасля 1861 года ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] Ігуменскага павета. Каля 1874 года памёр Станіслаў Ратынскі, пасля чаго ўласнасць перайшла да спадкаемцаў па яго сястры{{Sfn|SgKP|1890|с=191}}. У 1889 годзе маёнткам валодаў [[стацкі саветнік]] Буяноўскі Фёдар Емяльянавіч, праваслаўны, было 606 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 22 двары, 145 жыхароў * 1917 год — 31 двор, 218 жыхароў * 1926 год — 44 двары, 255 жыхароў * 2002 год — 47 двароў, 79 жыхароў * 2009 год — 71 жыхар * 2019 год — 78 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-22|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Транспарт == Праз тэрыторыю вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Месціцца прыпыначны пункт [[Новае Сяло (прыпыначны пункт)|Новае Сяло]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Станіславава|185}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|191|Stanisławów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Станіславова (Пухавіцкі раён)| ]] qqhzq16xak4pcqe0z65fnmcfkjvzhij 0 283192 5141086 4900625 2026-05-13T09:35:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141086 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Станкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Станкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Станки, Пуховичский район.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 58|lon_sec = 47 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015722 }} '''Станкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stanki}}, {{lang-ru|Станки}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. Месціцца на ўсход ад возера [[Глухое (возера, Пухавіцкі раён)|Глухое]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1926 год — 19 двароў, 97 жыхароў * 2002 год — 12 двароў, 27 жыхароў * 2009 год — 17 жыхароў * 2019 год — 7 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-23|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Станкі|185}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] o7jug62929rj6jew3hvrpamzqi15l04 0 284125 5140853 5140518 2026-05-12T18:27:04Z Krupski Oleg 16820 дапаўненне 5140853 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова |Назва = Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус |Скарачэнне = Брэсцкі кадэцкі корпус |выява = Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1855) (2).jpg |подпіс = Будынак у Брэсце ў 1841-1854 гадах, дзе размяшчаўся Брэсцкі кадэцкі корпус. |Заснаваны = 1841 |Зачынена = 1863 |Тып = [[кадэцкі корпус]] |Дэвіз = * «Жыццё — Радзіме. Душа — Богу. Сэрца — людзям. Гонар — нікому!» * «Кадэт для кадэта — сябар і брат» |Адрас = * [[Брэст]] (з 1841) * [[Масква]] (з 1854) * [[Вільня]] (1860-1863) |краіна = [[Расійская імперыя]] |Commons = Brest Cadet Corps }} '''Брэсцкі кадэцкі корпус''' або '''Аляксандраўскі Брэсцкі кадэцкі корпус''', з 1857 — '''Аляксандраўскі кадэцкі корпус''' — [[кадэцкі корпус]], [[Расійская імперыя|расійская]] сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова закрытага тыпу ў [[Брэст|Брэсце]] для падрыхтоўкі дваранскіх дзяцей да вайсковай службы. == Гісторыя корпуса == [[Файл:(1888) жетон Александровского Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Жэтон Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1888 года выпуску.]] Дзейнічаў у 1842—1863 гадах. Заснаваны на сродкі скарбу, а таксама памешчыкаў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай губерняў]]. Найменне «Аляксандраўскі» — у імя будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], які ў 1849—1855 гадах быў галоўным начальнікам (шэфам) кадэцкіх карпусоў Расіі. Размяшчаўся ў пераабсталяваным будынку бернардзінскага кляштара на [[Валынскае ўмацаванне|Валынскім умацаванні]] [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. Быў разлічаны на 400 навучэнцаў (кадэтаў). На вучобу прымаліся дзеці дваран, штаб- і обер-афіцэраў узростам 9,5—11,5 гадоў. Выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы за курс гімназіі (мовы, прыродазнаўчыя і грамадазнаўчыя навукі), страявая падрыхтоўка, верхавая язда, ружэйная стральба, фехтаванне, гімнастыка, плаванне, музыка і танцы. Выпускнікоў накіроўвалі пераважна ў юнкерскія вучылішчы<ref>{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1731_1862/al-brest/comm.htm|title=Александровский Брестский кадетский корпус|website=www.ruscadet.ru|access-date=2025-11-20}}</ref>. [[Файл:(1894) реверс жетона Брестского кадетского корпуса.jpg|thumb|right|150px|Рэверс значка Аляксандраўскага Брэсцкага кадэцкага корпуса 1894 года выпуску.]] У сувязі з пачаткам [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856 гадоў]] і абвяшчэннем ваеннага становішча ў Брэсцкай крэпасці Брэсцкі кадэцкі корпус у 1854 годзе пераведзены ў Маскву, а ў 1860 годзе — у [[Вільнюс|Вільню]], дзе ў 1863 годзе скасаваны з рэформай ваенна-навучальных устаноў. Многія з выхаванцаў корпуса пазней сталі дзеячамі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, кіраўнікамі і ўдзельнікамі [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Беларусі, [[Літва|Літве]] і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[П. І. Адамовіч]], [[Я. В. Дамброўскі]], [[Я. Ф. Кульчыцкі]], [[Б. В. Люгайла]], [[І. А. Падбельскі]], [[З. У. Падлеўскі]], [[Б. С. Паўловіч]], [[Я. А. Пыдзеўскі]], [[М. В. Сакалоў]], [[А. Г. Стаброўскі]], [[П. Ф. Уладычанскі]] і іншыя. У Брэсцкім кадэцкім корпусе навучаўся будучы беларускі мастак [[Апалінар Гараўскі]] і яго браты. У кадэцкім корпусе мастацкія здольнасці Апалінара заўважыў адзін з выхавальнікаў, палкоўнік Бенуа, заахвочваў маляваць і пазнаёміў з сваім братам вядомым архітэктарам [[Мікалай Бенуа|Мікалаем Бенуа]]. == Дырэктары == * 1842—1852 — {{нп1|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|Аляксандр Пятровіч Гельмерсэн|uk|Гельмерсен Олександр Петрович}}; * 12 мая 1852 — 9 чэрвеня 1852 — Мэйнандэр; * 9 чэрвеня 1852 — 25 сакавіка 1854 — {{нп1|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|Уладзімір Мікалаевіч Назімаў|uk|Назімов Володимир Миколайович}}; * з вясны 1854 — {{нп1|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|Фёдар Філіпавіч Рэдыгер|uk|Редігер Федір Пилипович}}; * 1859—1863 — {{нп1|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|Мікалай Карлавіч Баўмгартэн|uk|Баумгартен Микола Карлович}}. == Педагогі == {{Div col|2}} * {{нп1|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|Мікалай Вікенцьевіч Альберціні|uk|Альбертіні Микола Вікентійович}}; * {{нп1|Антон Іванавіч Лакс|Антон Іванавіч Лакс|uk|Лакс Антон Іванович}}; * {{нп1|Мікалай Пятровіч Някрасаў|Мікалай Пятровіч Някрасаў|uk|Некрасов Микола Петрович}}; * {{нп1|Аляксандр Дзмітрыевіч Гарамыкін|Аляксандр Дзмітрыевіч Гарамыкін|uk|Горемикін Олександр Дмитрович}}; * {{нп1|Траадзій Васільевіч Шаўроў|Траадзій Васільевіч Шаўроў|uk|Шавров Троадій Васильович}}; * {{нп1|Аляксандр Карлавіч Румель|Аляксандр Карлавіч Румель|uk|Руммель Олександр Карлович}}; * {{нп1|Міхаіл Яўсеевіч Дзяругін|Міхаіл Яўсеевіч Дзяругін|uk|Дерюгін Михайло Євсійович}}; * {{нп1|Карл Карлавіч Эрнрот|Карл Карлавіч Эрнрот|uk|Ернрот Карл Карлович}}; * {{нп1|Іван Майсеевіч Зайцаў|Іван Майсеевіч Зайцаў|uk|Зайцев Іван Мойсейович}}; * {{нп1|Эдуард Мікалаевіч Лунд|Эдуард Мікалаевіч Лунд|uk|Лунд Едуард Миколайович}} * {{нп1|Пятро Андрэйовіч Берг|Пятро Андрэйовіч Берг|uk|Берг Петро Андрійович}} * Канстанцін Мацвеевіч Хадкевіч, * Васіль Барысавіч Чысцякоў, * Іван Ягоравіч Цюрын, * Мікалай Пятровіч Лектарскі, * Эрнест Лаўрэнцьевіч Жэрбе, * Ілья Сцяпанавіч Едзінеўскі, * Мікіта Аляксеевіч Гарызонтаў, * Генрых Карлавіч Ланкенау, * Карл Карлавіч Марэль, * Роберт Іванавіч Джозефсан, * Адам Іванавіч Казьмян і іншыя. {{Div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{ВТ-ВЭС | Александровский Брестский кадетский корпус | аўтар = | том = 1 | старонкі = 252—253 }}{{Ref-ru}} * {{кніга |спасылка = https://www.academia.edu/77244554/From_Publishing_to_the_Publisher_Portugal_and_Changes_in_the_World_of_Print_in_the_Nineteenth_Century |загаловак = Мятежный корпус: из истории Александровского Брестского кадетского корпуса (1842–1863) |аўтар = П. И. Бригадин, А. М. Лукашевич |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = ГИУСТ [[БДУ|БГУ]] |год = 2007 |старонак = 183 |isbn = 978-985-6739-74-6 |ref = БГУ}}{{Ref-ru}} * ''Еленский Осип'' «Мои воспоминания о забытом корпусе» // Русская старина.&nbsp;— [[1895]].&nbsp;— [https://www.prlib.ru/item/362600 Т.83. №&nbsp;6.&nbsp;— С.143—169]; [https://www.prlib.ru/item/362525 Т.84. №&nbsp;11.&nbsp;— С.185—203].{{ref-ru}} * Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С.9. == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Brest Cadet Corps|Брэсцкі кадэцкі корпус}} * {{ref-ru}} [http://mnsvu.org/index.php/option/content/task/view/id/300 Брестский Александровский кадетский корпус] // Сайт выпускников Минского СВУ * {{ref-ru}} [http://www.armymuseum.ru/kad20_r.html Кадеты и кадетские корпуса российской империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101119205016/http://armymuseum.ru/kad20_r.html |date=19 лістапада 2010 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Брэста]] [[Катэгорыя:Кадэцкія карпусы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1841 годзе]] g9n41g2bxjdi2zvijyq5oazy9l7sc13 0 310528 5140845 3901011 2026-05-12T18:21:02Z Pabojnia 135280 афармленне 5140845 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Лявонцій Іванавіч Галынец |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[Медыцына]], [[ахова здароўя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|медыцыны}} |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Значэнні|Галынец}} '''Лявонцій Іванавіч Галынец''' ({{ДН|18|6|1858}}, в. [[Галоўчын]], цяпер {{МН|Бялыніцкі раён|ў Бялыніцкім раёне|}} — {{ДС|||1896}}) — беларускі ўрач. Доктар медыцыны (1887)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Голынец Леонтий Иванович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 157 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Медыка-хірургічную акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] ў 1882<ref name="БС"/>. Першы [[прыват-дацэнт]] медыцынскай статыстыкі і геаграфіі кафедры гігіены Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-280443&strq=l_siz=20 Голынец, Леонтий Иванович (медицина ; 1856—). Биография] {{ref-ru}}</ref>. Працаваў ваенным урачом у [[Магілёў|Магілёве]]. Даследаваў санітарны стан, натуральны рух (нараджальнасць, смяротнасць, прырост) насельніцтва ў Магілёве<ref name="БС"/>. Усебакова вывучыў умовы жыцця, асаблівасці фізічнага развіцця асобных сацыяльных груп насельніцтва Магілёва ў залежнасці ад эканамічных, кліматычных і гігіенічных умоў, прыйшоў да высновы аб нізкім адукацыйным узроўні жыхароў<ref name="ОВМГ">[http://wiki.mogilev.by/index.php/%D0%9E%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8 Общество врачей Могилевской губернии] {{ref-ru}}</ref><ref>«Могилевская губерния» (Государственные религиозные и общественные учреждения 1772—1917) Минск «Беларусь» 2014 Авторы: [[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Е. К. Анищенко]], [[Зінаіда Васільеўна Антановіч|З. В. Антонович]], [[Вадзім Валер’евіч Урублеўскі|В. В. Врублевский]]</ref>. == Бібліяграфія == * К изучению в медико-топографическом и статистическом отношении губернского города Могилева: дис. … д-ра медицины / Л. Голынец; [Имп. Воен.-мед. акад.]. — СПб., 1887. — 61 с.: ил<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-280443%22&lst_siz=20 Голынец, Леонтий Иванович (медицина ; 1856—). Библиография] {{ref-ru}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * К изучению в медико-топографическом и статистическом отношении губернского города Могилева : диссертация на степень доктора медицины Л. Голынца. — Санкт-Петербург, 1887. * Профессор А. П. Доброславин — основоположник отечественной гигиены (к 170-летию со дня рождения) / С. М. Кузнецов, Ю. В. Лизунов, П. П. Терентьева // Вестник Российской военно-медицинской академии. — 2013. — № 2. — С. 244—250. (Сведения об энтитете: с. 248.) {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Галынец Лявонцій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] catd1fn0b0j9tspgrwaxqzsks2idfr1 0 323131 5140810 5138701 2026-05-12T16:06:03Z Bakir123 92051 5140810 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўная пасада |пасада = Прэзідэнт Рэспублікі Сербскай |арыгінальная назва = {{lang-sr|Предсједник Републике Српске}} |краіна = Рэспубліка Сербская |эмблема = Flag of the President of Republika Srpska.svg |подпіс эмблемы = Прэзідэнцкі штандар |цяперашні = [[Сiнiша Каран]] |партрэт = Siniša Karan (2026-05-09) (cropped).jpg |з'явілася = 1992 |першы = [[Радаван Караджыч]] |сайт = {{url|predsjednikrs.net}} }} '''Прэзідэнт Рэспублікі Сербскай''' ({{lang-sr|Предсједник Републике Српске}}) — кіраўнік [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]]. Ён прадстаўляе Рэспубліку Сербскую, прапануе [[Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай|парламенту]] кандыдатаў у прэм'ер-міністры, можа адправіць у адстаўку кіраўніка ўрада, у адпаведнасці з Канстытуцыяй развязвае пытанні абароны, бяспекі і вонкавай палітыкі і г.д.<ref>{{cite web|url=http://www.predsjednikrs.net/cy/predsjednik/nadleznosti/|title=Надлежности|accessdate=2013-04-30|lang=sr|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GX0q6NeA?url=http://www.predsjednikrs.net/cy/predsjednik/nadleznosti/|archivedate=11 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Палітычны лад Рэспублікі Сербскай]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Рэспубліка Сербская]] 5d97jcvl3ic5j824pvj7ratyt66m9uq 0 325441 5141046 3716550 2026-05-13T08:11:12Z IP781584110 134977 афармленне 5141046 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Александровіч}} '''Стані́слаў Александро́віч''' ({{lang-pl|Stanisław Aleksandrowicz}}; {{ДН|5|4|1931}}, {{МН|Вільня||}} — {{ДС|||2015}}) — [[Польшча|польскі]] [[гісторык]]. [[Доктар гуманітарных навук]] ([[1976]]). == Біяграфія == Скончыў у [[1955]] годзе [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча|Пазнаньскі ўніверсітэт імя А. Міцкевіча]], працаваў у ім выкладчыкам [[гісторыя СССР|гісторыі СССР]]. Прафесар [[Торуньскі ўніверсітэт|Торуньскага ўніверсітэта]] і [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага філіялу]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. == Навуковая дзейнасць == Аўтар прац па гісторыі [[Мястэчка|мястэчак]], [[рамяство|рамяства]], [[гандаль|гандлю]] на [[Беларусь|Беларусі]] і ў [[Літва|Літве]] [[XVI]]—[[XVII]] ст. Даследаваў гісторыю [[картаграфія|картаграфіі]] [[Польшча|Польшчы]], Беларусі, Літвы і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] [[XV]]—[[XVIII]] ст. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|1|||240}} * ''Liedke M.'' Profesor Stanisław Alexandrowicz (1931—2015). Historyk kartografii Wielkiego Księstwa Litewskiego, badacz dziejów Podlasia, nauczyciel akademicki // Białoruskie Zeszyty Historyczne. Nr 45. 2016. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Александровіч Станіслаў}} [[Катэгорыя:Дактары гуманітарных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] px1pp220ww3dgv6z2omuwqcqstinibw 0 345777 5140924 4457902 2026-05-12T21:39:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140924 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! &nbsp;&nbsp; !! Імя !! Партыйнасць !! Акруга !! Вобласць !! Месца пражывання |- |bgcolor='#F64A8A' | ||[[Леанід Рыгоравіч Брыч]] || [[Беларуская патрыятычная партыя]] || [[Брэсцкая-Заходняя выбарчая акруга № 1|№ 1]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Брэст]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валянцін Станіслававіч Мілашэўскі]] || беспартыйны || [[Брэсцкая-Цэнтральная выбарчая акруга № 2|№ 2]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Анатоль Міхайлавіч Дашко]] || беспартыйны || [[Брэсцкая-Усходняя выбарчая акруга № 3|№ 3]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Брэст]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Уладзімір Аляксандравіч Базанаў]] || беспартыйны || [[Брэсцкая-Пагранічная выбарчая акруга № 4|№ 4]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Вольга Сяргееўна Палітыка]] || беспартыйная || [[Баранавіцкая-Заходняя выбарчая акруга № 5|№ 5]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Таццяна Раманаўна Якубовіч]] || беспартыйная || [[Баранавіцкая-Усходняя выбарчая акруга № 6|№ 6]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Баранавічы]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Леанід Аляксандравіч Цупрык]] || беспартыйны || [[Баранавіцкая сельская выбарчая акруга № 7|№ 7]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Брэст]] |- |bgcolor='#E32636' | ||[[Жанна Уладзіміраўна Стаціўка]] || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] || [[Белавежская выбарчая акруга № 8|№ 8]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Брэст]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Леанід Іванавіч Качына]] || беспартыйны || [[Бярозаўская выбарчая акруга № 9|№ 9]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Бяроза]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Юрый Іванавіч Дарагакупец]] || беспартыйны || [[Днепра-Бугская выбарчая акруга № 10|№ 10]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Анатоль Уладзіміравіч Ткачук]] || беспартыйны || [[Івацэвіцкая выбарчая акруга № 11|№ 11]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Івацэвічы]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Васіль Мікалаевіч Дземідовіч]] || беспартыйны || [[Кобрынская выбарчая акруга № 12|№ 12]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Кобрын]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ігар Леанідавіч Невар]] || беспартыйны || [[Лунінецкая выбарчая акруга № 13|№ 13]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Лунінец]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ігар Міхайлавіч Колб]] || беспартыйны || [[Пінская гарадская выбарчая акруга № 14|№ 14]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Пінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Іван Рыгоравіч Рабкавец]] || беспартыйны || [[Пінская сельская выбарчая акруга № 15|№ 15]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Пінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аляксандр Сяргеевіч Бабаловіч]] || беспартыйны || [[Столінская выбарчая акруга № 16|№ 16]] || [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] || г. [[Столін]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Таццяна Аляксандраўна Старынская]] || беспартыйная || [[Віцебская-Горкаўская выбарчая акруга № 17|№ 17]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Віцебск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Сяргей Мікалаевіч Занько]] || беспартыйны || [[Віцебская-Чкалаўская выбарчая акруга № 18|№ 18]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Віцебск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Васіль Іванавіч Чэкан]] || беспартыйны || [[Віцебская-Чыгуначная выбарчая акруга № 19|№ 19]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Віцебск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аляксандр Уладзіміравіч Цацоха]] || беспартыйны || [[Віцебская-Кастрычніцкая выбарчая акруга № 20|№ 20]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Віктар Вікенцьевіч Мірош]] || беспартыйны || [[Гарадоцкая выбарчая акруга № 21|№ 21]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Гарадок]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка]] || беспартыйны || [[Докшыцкая выбарчая акруга № 22|№ 22]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ігар Феліксавіч Мартынаў]] || беспартыйны || [[Лепельская выбарчая акруга № 23|№ 23]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Віцебск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Вадзім Анатольевіч Дзевятоўскі]] || беспартыйны || [[Наваполацкая выбарчая акруга № 24|№ 24]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Людміла Анатольеўна Дабрыніна]] || беспартыйная || [[Аршанская гарадская выбарчая акруга № 25|№ 25]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Віталь Ігаравіч Чудовіч]] || беспартыйны || [[Аршанская-Дняпроўская выбарчая акруга № 26|№ 26]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Орша]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Наталля Васільеўна Гуйвік]] || беспартыйная || [[Полацкая гарадская выбарчая акруга № 27|№ 27]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Андрэй Юр’евіч Юніцын]] || беспартыйны || [[Полацкая сельская выбарчая акруга № 28|№ 28]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Полацк]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Сяргей Рычардавіч Зямчонак]] || беспартыйны || [[Пастаўская выбарчая акруга № 29|№ 29]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Паставы]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Анатоль Іванавіч Лукашоў]] || беспартыйны || [[Сенненская выбарчая акруга № 30|№ 30]] || [[Віцебская вобласць|Віцебская]] || г. [[Дуброўна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Іван Аляксеевіч Корж]] || беспартыйны || [[Гомельская-Юбілейная выбарчая акруга № 31|№ 31]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Віталь Пятровіч Шылаў]] || беспартыйны || [[Гомельская-Сяльмашаўская выбарчая акруга № 32|№ 32]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Гомель]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Алег Фёдаравіч Леўшуноў]] || беспартыйны || [[Гомельская-Цэнтральная выбарчая акруга № 33|№ 33]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Павел Леанідавіч Ждановіч]] || беспартыйны || [[Гомельская-Савецкая выбарчая акруга № 34|№ 34]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Гомель]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Дзмітрый Міхайлавіч Гурскі]] || беспартыйны || [[Гомельская-Прамысловая выбарчая акруга № 35|№ 35]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Гомель]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Алена Іванаўна Астапюк]] || беспартыйная || [[Гомельская-Навабеліцкая выбарчая акруга № 36|№ 36]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ала Аляксандраўна Навумчык]] || беспартыйная || [[Гомельская сельская выбарчая акруга № 37|№ 37]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Мікалай Андрэевіч Васількоў]] || беспартыйны || [[Буда-Кашалёўская выбарчая акруга № 38|№ 38]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Гомель]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ірына Мікалаеўна Кралевіч]] || беспартыйная || [[Жыткавіцкая выбарчая акруга № 39|№ 39]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мазыр]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Вячаслаў Іванавіч Дзьячэнка]] || беспартыйны || [[Жлобінская выбарчая акруга № 40|№ 40]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Жлобін]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Яўгеній Буніслававіч Адаменка]] || беспартыйны || [[Калінкавіцкая выбарчая акруга № 41|№ 41]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Калінкавічы]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Мікалай Фёдаравіч Рассоха]] || беспартыйны || [[Мазырская выбарчая акруга № 42|№ 42]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='red' | ||[[Леанід Фёдаравіч Пісанік]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Палеская выбарчая акруга № 43|№ 43]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Ельск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Баляслаў Казіміравіч Пірштук]] || беспартыйны || [[Рэчыцкая выбарчая акруга № 44|№ 44]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Гомель]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Уладзіслаў Аляксандравіч Шчэпаў]] || беспартыйны || [[Рагачоўская выбарчая акруга № 45|№ 45]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Галіна Васільеўна Філіповіч]] || беспартыйная || [[Светлагорская выбарчая акруга № 46|№ 46]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Святлана Уладзіславаўна Чэкан]] || беспартыйная || [[Хойніцкая выбарчая акруга № 47|№ 47]] || [[Гомельская вобласць|Гомельская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аляксандр Іванавіч Сягоднік]] || беспартыйны || [[Ваўкавыская выбарчая акруга № 48|№ 48]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Сяргей Лявонцьевіч Пацэвіч]] || беспартыйны || [[Гродзенская-Занёманская выбарчая акруга № 49|№ 49]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Гродна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Віктар Рамуальдавіч Русак]] || беспартыйны || [[Гродзенская-Кастрычніцкая выбарчая акруга № 50|№ 50]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Гродна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Лілія Вацлаваўна Кір’як]] || беспартыйная || [[Гродзенская-Цэнтральная выбарчая акруга № 51|№ 51]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Гродна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Тамара Сяргееўна Далгашэй]] || беспартыйная || [[Гродзенская-Ленінская выбарчая акруга № 52|№ 52]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Гродна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Сяргей Іванавіч Літвін]] || беспартыйны || [[Гродзенская сельская выбарчая акруга № 53|№ 53]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Скідзель]], [[Гродзенскі раён]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аляксандр Іванавіч Маркевіч]] || беспартыйны || [[Іўеўская выбарчая акруга № 54|№ 54]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Смаргонь]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Андрэй Мікалаевіч Наумовіч]] || беспартыйны || [[Лідская выбарчая акруга № 55|№ 55]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валянцін Уладзіміравіч Міхневіч]] || беспартыйны || [[Дзятлаўская выбарчая акруга № 56|№ 56]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Вольга Мікалаеўна Папко]] || беспартыйная || [[Навагрудская выбарчая акруга № 57|№ 57]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || в. [[Тэльмы-1]], [[Брэсцкі раён]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ала Мікалаеўна Сопікава]] || беспартыйная || [[Слонімская выбарчая акруга № 58|№ 58]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Адам Дзмітрыевіч Кавалька]] || беспартыйны || [[Смаргонская выбарчая акруга № 59|№ 59]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Астравец]] |- |bgcolor='red' | ||[[Валерый Іосіфавіч Саўко]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Шчучынская выбарчая акруга № 60|№ 60]] || [[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] || г. [[Гродна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Пётр Аляксеевіч Атрошчанка]] || беспартыйны || [[Бярэзінская выбарчая акруга № 61|№ 61]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Васіль Міхайлавіч Бараннік]] || беспартыйны || [[Барысаўская гарадская выбарчая акруга № 62|№ 62]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Барысаў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Тамара Пятроўна Красоўская]] || беспартыйная || [[Барысаўская сельская выбарчая акруга № 63|№ 63]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Барысаў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Дзмітрый Васільевіч Заблоцкі]] || беспартыйны || [[Жодзінская выбарчая акруга № 64|№ 64]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Жодзіна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч]] || беспартыйны || [[Пухавіцкая выбарчая акруга № 65|№ 65]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Заслаўе]], [[Мінскі раён]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Людміла Іванаўна Ніжэвіч]] || беспартыйная || [[Капыльская выбарчая акруга № 66|№ 66]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валянціна Вітальеўна Ражанец]] || беспартыйная || [[Слуцкая выбарчая акруга № 67|№ 67]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Слуцк]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Андрэй Анатольевіч Рыбак]] || беспартыйны || [[Салігорская гарадская выбарчая акруга № 68|№ 68]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Салігорск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Юлія Георгіеўна Мурына]] || беспартыйная || [[Салігорская сельская выбарчая акруга № 69|№ 69]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Салігорск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Алена Мікалаеўна Анісім]] || беспартыйная || [[Стаўбцоўская выбарчая акруга № 70|№ 70]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Юрый Аляксандравіч Лобач]] || беспартыйны || [[Дзяржынская выбарчая акруга № 71|№ 71]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Фаніпаль]], [[Дзяржынскі раён]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Людміла Мікалаеўна Канановіч]] || беспартыйная || [[Маладзечанская гарадская выбарчая акруга № 72|№ 72]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Маладзечна]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Іван Станіслававіч Маркевіч]] || беспартыйны || [[Маладзечанская сельская выбарчая акруга № 73|№ 73]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Наталія Пятроўна Жыбуль]] || беспартыйная || [[Вілейская выбарчая акруга № 74|№ 74]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Вілейка]] |- |bgcolor='red' | ||[[Пётр Андрэевіч Вабішчэвіч]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Лагойская выбарчая акруга № 75|№ 75]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || в. [[Янушкавічы (Лагойскі раён)|Янушкавічы]], [[Лагойскі раён]] |- |bgcolor='#F64A8A' | ||[[Мікалай Дзмітрыевіч Улаховіч]] || [[Беларуская патрыятычная партыя]] || [[Сеніцкая выбарчая акруга № 76|№ 76]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валянціна Вацлаваўна Курсевіч]] || беспартыйная || [[Заслаўская выбарчая акруга № 77|№ 77]] || [[Мінская вобласць|Мінская]] || в. [[Валяр’янава]], [[Мінскі раён]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ірына Мікалаеўна Рынейская]] || беспартыйная || [[Бабруйская-Ленінская выбарчая акруга № 78|№ 78]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Бабруйск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Віталій Эдуардавіч Власевіч]] || беспартыйны || [[Бабруйская-Першамайская выбарчая акруга № 79|№ 79]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Бабруйск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ігар Паўлавіч Кананчук]] || беспартыйны || [[Бабруйская сельская выбарчая акруга № 80|№ 80]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Магілёў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Таццяна Пятроўна Кананчук]] || беспартыйная || [[Быхаўская выбарчая акруга № 81|№ 81]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Алена Пятроўна Каляснёва]] || беспартыйная || [[Горацкая выбарчая акруга № 82|№ 82]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Горкі]] |- |bgcolor='red' | ||[[Таццяна Барысаўна Марачкова]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Крычаўская выбарчая акруга № 83|№ 83]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Крычаў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк]] || беспартыйны || [[Магілёўская-Ленінская выбарчая акруга № 84|№ 84]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Магілёў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аляксандр Генадзьевіч Старавойтаў]] || беспартыйны || [[Магілёўская-Цэнтральная выбарчая акруга № 85|№ 85]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Магілёў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Вольга Уладзіміраўна Петрашова]] || беспартыйная || [[Магілёўская-Кастрычніцкая выбарчая акруга № 86|№ 86]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Магілёў]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Пётр Аляксандравіч Салаўёў]] || беспартыйны || [[Магілёўская-Прамысловая выбарчая акруга № 87|№ 87]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Магілёў]] |- |bgcolor='#0e294b' | ||[[Анатоль Пятровіч Хішчанка]] || [[Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь)|Ліберальна-дэмакратычная партыя]] || [[Магілёўская сельская выбарчая акруга № 88|№ 88]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч]] || беспартыйны || [[Асіповіцкая выбарчая акруга № 89|№ 89]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Бабруйск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Дзмітрый Дзмітрыевіч Гобараў]] || беспартыйны || [[Шклоўская выбарчая акруга № 90|№ 90]] || [[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Аксана Уладзіміраўна Няхайчык]] || беспартыйная || [[Шабаноўская выбарчая акруга № 91|№ 91]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валерый Віктаравіч Курсевіч]] || беспартыйны || [[Аўтазаводская выбарчая акруга № 92|№ 92]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валерый Анатольевіч Барадзеня]] || беспартыйны || [[Васняцоўская выбарчая акруга № 93|№ 93]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Валерый Іосіфавіч Варанецкі]] || беспартыйны || [[Свіслацкая выбарчая акруга № 94|№ 94]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='#F64A8A' | ||[[Таццяна Іванаўна Сайганава]] || [[Беларуская патрыятычная партыя]] || [[Купалаўская выбарчая акруга № 95|№ 95]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='red' | ||[[Наталля Анатольеўна Клімовіч]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Чкалаўская выбарчая акруга № 96|№ 96]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='#3399FF' | ||[[Ганна Анатольеўна Канапацкая]] || [[Аб’яднаная грамадзянская партыя]] || [[Кастрычніцкая выбарчая акруга № 97|№ 97]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='#E32636' | ||[[Ігар Сяргеевіч Камароўскі]] || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] || [[Паўднёва-Заходняя выбарчая акруга № 98|№ 98]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Людміла Эдуардаўна Макарына-Кібак]] || беспартыйная || [[Грушаўская выбарчая акруга № 99|№ 99]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='#E32636' | ||[[Аксана Вячаславаўна Гайдук]] || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] || [[Ясенінская выбарчая акруга № 100|№ 100]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ганна Валянцінаўна Старавойтава]] || беспартыйная || [[Сухараўская выбарчая акруга № 101|№ 101]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='red' | ||[[Людміла Пятроўна Кубракова]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Каменнагорская выбарчая акруга № 102|№ 102]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='red' | ||[[Віталь Рыгоравіч Місявец]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Дамброўская выбарчая акруга № 103|№ 103]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Міхаіл Вячаслававіч Мілаванаў]] || беспартыйны || [[Кальварыйская выбарчая акруга № 104|№ 104]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Ірына Аркадзьеўна Дарафеева]] || беспартыйная || [[Старавіленская выбарчая акруга № 105|№ 105]] || [[Мінск]] || в. [[Воўкавічы (Дзяржынскі раён)|Воўкавічы]], [[Дзяржынскі раён]], [[Мінская вобласць]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў]] || беспартыйны || [[Коласаўская выбарчая акруга № 106|№ 106]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='red' | ||[[Аляксей Мікалаевіч Сокал]] || [[Камуністычная партыя Беларусі]] || [[Усходняя выбарчая акруга № 107|№ 107]] || [[Мінск]] || в. [[Шубнікі (Мінскі раён)|Шубнікі]], [[Мінскі раён]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Максім Уладзіміравіч Місько]] || беспартыйны || [[Каліноўская выбарчая акруга № 108|№ 108]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Сяргей Валянцінавіч Бобрыкаў]] || беспартыйны || [[Уручская выбарчая акруга № 109|№ 109]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |- |bgcolor='grey' | ||[[Вольга Віктараўна Мычко]] || беспартыйная || [[Партызанская выбарчая акруга № 110|№ 110]] || [[Мінск]] || г. [[Мінск]] |} == Спасылкі == * [http://vybory2016.by/result.html Выбраныя дэпутаты]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{Дэпутаты Беларусі}} [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|6]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання| ]] hw5h6fu408rsaf7hkgb5r2bi2vpfjwg 0 346648 5140846 4627996 2026-05-12T18:22:19Z Pabojnia 135280 афармленне 5140846 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Павел Палікарпавіч Ганчароў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[патафізіялогія]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|медыцынскіх навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = {{Ордэн Леніна}}{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Ганчароў}} '''Павел Палікарпавіч Ганчароў''' ({{ДН|||1900}}, в. [[Цяцерын]]а {{МН|Круглянскага раёна|ў Круглянскім раёне|Круглянскі раён}} [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] — {{ДС|6|9|1970}}) — патафізіёлаг, прафесар медыцынскіх навук, генерал-палкоўнік медыцынскай службы, начальнік [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава]] (1953—1968)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гончаров Павел Поликарпович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 158 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1900 годзе. У 1919 г. уступіў у рады Чырвонай Арміі. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайне 1920 года]], [[Паход Булак-Балаховіча|разгроме войск]] [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Булак-Балаховіча]] каля г. [[Мазыр]]<ref name="БС"/>. Пасля тэрміновай службы закончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію]]. Працаваў урачом палка, праз год стаў ад’ютантам кафедры паталагічнай анатоміі і паталагічнай фізіялогіі Ваенна-медыцынскай акадэміі. З 1934 года выкладчык, начальнік кафедры, намеснік начальніка акадэміі па навуковай і навучальнай рабоце Ваенна-медыцынскай акадэміі імя Кірава<ref name="БС"/>. У 1941 годзе начальнік кафедры {{нп3|Самарскі ваенна-медыцынскі інстытут|Куйбышаўскай Ваенна-медыцынскай акадэміі|ru|Самарский военно-медицинский институт}}. Доктар медыцынскіх навук з 1942 года, [[генерал-палкоўнік]] медыцынскай службы з 1943 года, прафесар з 1947 года. З 1953 па 1968 гады — начальнік Ваенна-медыцынскай акадэміі імя Кірава<ref name="БС"/>. == Навуковая дзейнасць == У пачатку 30-х гадоў сумесна з [[Іаакім Раманавіч Пятроў|І. Р. Пятровым]] ён вывучаў ва ўмовах палётаў на баявых машынах уплыў разрэджанай атмасферы на жывёл з раненнямі чэрапа, грудзей, жывата, а таксама {{нп3|Страта крыві|стратай крыві|ru|Кровопотеря}}. Правераныя ў лабараторных умовах, гэтыя работы паслужылі падставай да ўстанаўлення паказанняў і проціпаказанняў для {{нп3|Экстраная эвакуацыя авіятранспартам|эвакуацыі авіятранспартам||Emergency aircraft evacuation}} параненых. Прапанаваў і ўпершыню выкарыстаў пры вывучэнні {{нп3|Тампанада сэрца|тампанады сэрца|ru|Тампонада сердца}} новы метад рэгістрацыі яго работы. Унёс значны ўклад у рашэнне шэрагу навуковых праблем. Многія яго работы маюць не толькі тэарэтычнае, а і практычнае значэнне. П. П. Ганчароў вёў даследаванні, звязаныя з цячэннем працэсаў пасля [[Рана|ранення]], займаўся праблемамі ўплыву на арганізм {{нп3|Хірургічная аперацыя|аператыўных умяшанняў|ru|Хирургическая операция}} на [[Лёгкае|лёгкіх]] і [[Плеўра|плеўры]], пытаннямі прафесіянальнай паталогіі, прымаў удзел у работах па вывучэнню {{нп3|Паражэнне электрычным токам|электратраўм|ru|Поражение электрическим током}}, высвятляў механізмы іх дзеяння на арганізм. Арганізаваў дзейнасць медыка-біялагічнай лабараторыі па вывучэнню [[Прамянёвая хвароба|радыяцыйных паражэнняў]], займаўся даследаваннямі па радыяцыйных паражэннях, агульнай паталогіі, прамянёвай хваробе, лячэбна-прафілактычных мерапрыемствах пры ёй. Аўтар навуковых прац па медыцыне, буйны ваенны патолаг. Ініцыятар стварэння і галоўны рэдактар працы «Развіццё навукі ў Ваенна-медыцынскай акадэміі за 50 гадоў Савецкай улады». Прадстаўляў савецкую медыцынскую навуку на міжнародных канферэнцыях. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі: [[Ордэн Леніна|Леніна]], [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]], трыма ордэнамі [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырвонага Сцяга]], медалямі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелСЭ|3|Ганчароў Павел Палікарпавіч||341—342}} * Ганчароў Павел Палікарпавіч // Памяць: Гіст.-дак. хроніка Круглянскага р-на. — Мн., 1996. — С. 502. * Дарашэнка Н. Застаецца назаўсёды // Сельскае жыццё. — 1991. — 23 кастрычніка. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ганчароў Павел Палікарпавіч}} [[Катэгорыя:Медыкі Расіі]] d5oykwssv1znyoi7z1gy9pmmzs0s3z1 4 349528 5140811 5140015 2026-05-12T16:06:27Z Emilia Noah 155537 /* Камп’ютарная гульня → Камп’ютарная гульня і Відэагульня */ 5140811 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] → [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]] == Прапанавана да падзелу на старонцы [[Вікіпедыя:Да выдалення]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:01, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Апельсін]] → [[Апельсін (расліна)]] і [[Апельсін (плод)]] == Артыкул [[Апельсін]] звязаны з адзінкай Вікіданых [[wikidata:Q3355098|Q3355098]] (расліна ''Citrus sinensis''), а пра [[wikidata:Q13191|Q13191]] (плод гэтай расліны) асобнага артыкула няма. Ці не варта перанесці існуючы артыкул пад назву "Апельсін (расліна)", а інфармацыю пра яе плод вынесці ў новы артыкул? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:40, 30 ліпеня 2025 (+03) :праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:19, 6 верасня 2025 (+03) == [[Эканоміка]] → [[Эканоміка (навука)]] і [[Эканоміка (гаспадарка)]] == Артыкул [[Эканоміка]] звязаны з адзінкай Вікіданых [[wikidata:Q8134|Q8134]] (навука, {{lang-en|economics}}), а пра [[wikidata:Q159810|Q159810]] (гаспадарка, {{lang-en|economy}}) асобнага артыкула няма. Ці не варта перанесці існуючы артыкул пад назву "Эканоміка (навука)" і стварыць новы артыкул пра эканоміку як гаспадарку? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:08, 30 ліпеня 2025 (+03) :калі вы хочаце заняцца, то праўце смела. Стварыце новы артыкул, існуючы перанясіце пад новую назву, а [[Эканоміка]] тады зрабіць старонкай неадназначнасці. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:19, 6 верасня 2025 (+03) == [[Матылі]] → [[Лускакрылыя]] і [[Матылі]] == Артыкул [[Матылі]] звязаны з адзінкай Вікіданых [[wikidata:Q28319|Q28319]] (''Lepidoptera''), а пра [[wikidata:Q11946202|Q11946202]] (''Papilionoformes'') асобнага артыкула няма. Ці не варта перанесці існуючы артыкул пад назву "Лускакрылыя" і стварыць новы артыкул "Матылі" пра ''Papilionoformes''? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:50, 30 ліпеня 2025 (+03) :мае сэнс. Перанес пад назву лускакрылыя і можаце рэдагаваць [[Матылі]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:22, 6 верасня 2025 (+03) :: Па-беларуску матылі гэта не ''group of insects in the order Lepidoptera'', але ўсе ''Lepidoptera''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 6 верасня 2025 (+03) :::Ці існуе асобная беларуская назва для ''Papilionoformes'' (=''Rhopalocera''), каб артыкул пра гэтую групу ''Lepidoptera'' мог адпавядаць [[:en:Butterfly]], [[:ru:Булавоусые чешуекрылые]], [[:pl:Motyle dzienne]], [[:uk:Rhopalocera]]? Калісьці ў [https://slounik.org/search?search=rhopalocera&dict=bnt12 БНТ] быў прапанаваны адпаведнік ''булававусыя'', але ў БелЭн такога артыкула няма. Можа быць, ''дзённыя матылі''? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:59, 6 верасня 2025 (+03) :::: Назва ''дзённыя матылі'' ў крыніцах ёсць, на мой густ яна трапная, як ''собирательное название для некоторых надсемейств чешуекрылых'' ці то для ''group of insects in the order Lepidoptera''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:05, 6 верасня 2025 (+03) == [[Камп’ютарная гульня]] → [[Камп’ютарная гульня]] і [[Відэагульня]] == Артыкул змешвае паняцці камп'ютарнай гульні і відэагульні. Да камп'ютарных аднесены і тэтрыс, і аркадныя аўтаматы. Прапаную асноўным зрабіць артыкул пра відэагульні і ў ім разглядаць пытанне гісторыі, жанраў і класіфікацыі. А артыкул пра камп'ютарныя гульні выкарыстоўваць у вузкім сэнсе - гульні для [[ПК]] --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:30, 21 чэрвеня 2024 (+03) :{{за}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:17, 6 верасня 2025 (+03) :{{За}}, падтрымліваю аргументацыю [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:59, 11 мая 2026 (+03) :{{За}}, тое ж самае з катэгорыямі, якія пачынаюцца з "Камп’ютарныя гульні", але гэта значна большая задача - выправіць усе падкатэгорыі і артыкулы [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:21, 11 мая 2026 (+03) : Агулам, {{За}}, але засмучае, што ў элеменце Вікідадзеных толькі дзве інтэрвікі, то бок не вельмі папулярная менавіта гэтая {{Не перакладзена 5|Відэа агульня|фармуліроўка|d|Q56312618}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 19:06, 12 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] ezulg21iyklkbesu9sidv6afa8cxm8j 5140962 5140811 2026-05-13T01:53:09Z IshaBarnes 124956 /* Камп’ютарная гульня → Камп’ютарная гульня і Відэагульня */ Адказ 5140962 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] → [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]] == Прапанавана да падзелу на старонцы [[Вікіпедыя:Да выдалення]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:01, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Апельсін]] → [[Апельсін (расліна)]] і [[Апельсін (плод)]] == Артыкул [[Апельсін]] звязаны з адзінкай Вікіданых [[wikidata:Q3355098|Q3355098]] (расліна ''Citrus sinensis''), а пра [[wikidata:Q13191|Q13191]] (плод гэтай расліны) асобнага артыкула няма. Ці не варта перанесці існуючы артыкул пад назву "Апельсін (расліна)", а інфармацыю пра яе плод вынесці ў новы артыкул? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:40, 30 ліпеня 2025 (+03) :праўце смела [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:19, 6 верасня 2025 (+03) == [[Эканоміка]] → [[Эканоміка (навука)]] і [[Эканоміка (гаспадарка)]] == Артыкул [[Эканоміка]] звязаны з адзінкай Вікіданых [[wikidata:Q8134|Q8134]] (навука, {{lang-en|economics}}), а пра [[wikidata:Q159810|Q159810]] (гаспадарка, {{lang-en|economy}}) асобнага артыкула няма. Ці не варта перанесці існуючы артыкул пад назву "Эканоміка (навука)" і стварыць новы артыкул пра эканоміку як гаспадарку? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:08, 30 ліпеня 2025 (+03) :калі вы хочаце заняцца, то праўце смела. Стварыце новы артыкул, існуючы перанясіце пад новую назву, а [[Эканоміка]] тады зрабіць старонкай неадназначнасці. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:19, 6 верасня 2025 (+03) == [[Матылі]] → [[Лускакрылыя]] і [[Матылі]] == Артыкул [[Матылі]] звязаны з адзінкай Вікіданых [[wikidata:Q28319|Q28319]] (''Lepidoptera''), а пра [[wikidata:Q11946202|Q11946202]] (''Papilionoformes'') асобнага артыкула няма. Ці не варта перанесці існуючы артыкул пад назву "Лускакрылыя" і стварыць новы артыкул "Матылі" пра ''Papilionoformes''? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:50, 30 ліпеня 2025 (+03) :мае сэнс. Перанес пад назву лускакрылыя і можаце рэдагаваць [[Матылі]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:22, 6 верасня 2025 (+03) :: Па-беларуску матылі гэта не ''group of insects in the order Lepidoptera'', але ўсе ''Lepidoptera''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 6 верасня 2025 (+03) :::Ці існуе асобная беларуская назва для ''Papilionoformes'' (=''Rhopalocera''), каб артыкул пра гэтую групу ''Lepidoptera'' мог адпавядаць [[:en:Butterfly]], [[:ru:Булавоусые чешуекрылые]], [[:pl:Motyle dzienne]], [[:uk:Rhopalocera]]? Калісьці ў [https://slounik.org/search?search=rhopalocera&dict=bnt12 БНТ] быў прапанаваны адпаведнік ''булававусыя'', але ў БелЭн такога артыкула няма. Можа быць, ''дзённыя матылі''? [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:59, 6 верасня 2025 (+03) :::: Назва ''дзённыя матылі'' ў крыніцах ёсць, на мой густ яна трапная, як ''собирательное название для некоторых надсемейств чешуекрылых'' ці то для ''group of insects in the order Lepidoptera''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:05, 6 верасня 2025 (+03) == [[Камп’ютарная гульня]] → [[Камп’ютарная гульня]] і [[Відэагульня]] == Артыкул змешвае паняцці камп'ютарнай гульні і відэагульні. Да камп'ютарных аднесены і тэтрыс, і аркадныя аўтаматы. Прапаную асноўным зрабіць артыкул пра відэагульні і ў ім разглядаць пытанне гісторыі, жанраў і класіфікацыі. А артыкул пра камп'ютарныя гульні выкарыстоўваць у вузкім сэнсе - гульні для [[ПК]] --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:30, 21 чэрвеня 2024 (+03) :{{за}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:17, 6 верасня 2025 (+03) :{{За}}, падтрымліваю аргументацыю [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:59, 11 мая 2026 (+03) :{{За}}, тое ж самае з катэгорыямі, якія пачынаюцца з "Камп’ютарныя гульні", але гэта значна большая задача - выправіць усе падкатэгорыі і артыкулы [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:21, 11 мая 2026 (+03) : Агулам, {{За}}, але засмучае, што ў элеменце Вікідадзеных толькі дзве інтэрвікі, то бок не вельмі папулярная менавіта гэтая {{Не перакладзена 5|Відэа агульня|фармуліроўка|d|Q56312618}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 19:06, 12 мая 2026 (+03) ::Не ведаю, навошта быў створаны гэты элемент у 2023, але з 2012 ўжо быў [https://www.wikidata.org/wiki/Q7889 Q7889], там 145 інтэрвік. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:53, 13 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 21np46449yp4hohcb5c3ez4lwy7nf1y 0 353446 5141098 3804352 2026-05-13T10:05:07Z Feeleman 163471 афармленне 5141098 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял |Выява=The Ren & Stimpy Show Logo.png }}'''Шоу Рэна і Сцімпі''' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял, створаны [[Канада|канадскім]] аніматарам Джонам Крысфалусі (вядомым як Джон К.). Серыял распавядае пра прыгоды двух антрапаморфных звяроў, сабакі Рэна і ката Сцімпі. Спачатку серыял выходзіў у эфір на музычным канале [[MTV]]. Пазней быў пераведзены для паказу на дзіцячым кабельным канале [[Nickelodeon]], дзе выходзіў у эфір у нядзелю раніцай да сярэдзіны 90-х гадоў, працягваючы пры гэтым паспяхова транслявацца на MTV. «Шоу Рэна і Сцімпі» зарабіла рэпутацыю серыяла з правакацыйным, дэструктыўным гумарам, выклікаючы шматлікія дыскусіі узроўнем гвалту і вобразнасцю жартаў, а таксама частым зваротам да тэмы туалетнага гумару (так, эпізод «Stimpy's First Fart» апавядае пра тое, як Сцімпі ўпершыню ў жыцці пусціў вецер і што адбывалася з выпушчаным на волю згусткам газу). У 1992 у Nickelodeon звольніў Крысфалусі і адхіліў студыю Spümcø ад вытворчасці серыяла, перадаручыўшы яго новаўтворанаму падраздзяленні Games Animation, якое займалася вытворчасцю шоу аж да яго закрыцця ў 1995 годзе. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул}} ex0v6fu4l1otfrm22gu5rxidl22qeh1 5141099 5141098 2026-05-13T10:06:11Z Feeleman 163471 афармленне 5141099 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял |Выява=The Ren & Stimpy Show Logo.png }}'''Шоу Рэна і Сцімпі''' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял, створаны [[Канада|канадскім]] аніматарам Джонам Крысфалусі (вядомым як Джон К.). Серыял распавядае пра прыгоды двух антрапаморфных звяроў, сабакі Рэна і ката Сцімпі. Спачатку серыял выходзіў у эфір на музычным канале [[MTV]]. Пазней быў пераведзены для паказу на дзіцячым кабельным канале [[Nickelodeon]], дзе выходзіў у эфір у нядзелю раніцай да сярэдзіны 90-х гадоў, працягваючы пры гэтым паспяхова транслявацца на MTV. «Шоу Рэна і Сцімпі» зарабіла рэпутацыю серыяла з правакацыйным, дэструктыўным гумарам, выклікаючы шматлікія дыскусіі узроўнем гвалту і вобразнасцю жартаў, а таксама частым зваротам да тэмы туалетнага гумару (так, эпізод «Stimpy's First Fart» апавядае пра тое, як Сцімпі ўпершыню ў жыцці пусціў вецер і што адбывалася з выпушчаным на волю згусткам газу). У 1992 у Nickelodeon звольніў Крысфалусі і адхіліў студыю Spümcø ад вытворчасці серыяла, перадаручыўшы яго новаўтворанаму падраздзяленні Games Animation, якое займалася вытворчасцю шоу аж да яго закрыцця ў 1995 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} eawefbxr57v6l188gjw4li4a6xpaabr 5141100 5141099 2026-05-13T10:07:05Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1991 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141100 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял |Выява=The Ren & Stimpy Show Logo.png }}'''Шоу Рэна і Сцімпі''' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял, створаны [[Канада|канадскім]] аніматарам Джонам Крысфалусі (вядомым як Джон К.). Серыял распавядае пра прыгоды двух антрапаморфных звяроў, сабакі Рэна і ката Сцімпі. Спачатку серыял выходзіў у эфір на музычным канале [[MTV]]. Пазней быў пераведзены для паказу на дзіцячым кабельным канале [[Nickelodeon]], дзе выходзіў у эфір у нядзелю раніцай да сярэдзіны 90-х гадоў, працягваючы пры гэтым паспяхова транслявацца на MTV. «Шоу Рэна і Сцімпі» зарабіла рэпутацыю серыяла з правакацыйным, дэструктыўным гумарам, выклікаючы шматлікія дыскусіі узроўнем гвалту і вобразнасцю жартаў, а таксама частым зваротам да тэмы туалетнага гумару (так, эпізод «Stimpy's First Fart» апавядае пра тое, як Сцімпі ўпершыню ў жыцці пусціў вецер і што адбывалася з выпушчаным на волю згусткам газу). У 1992 у Nickelodeon звольніў Крысфалусі і адхіліў студыю Spümcø ад вытворчасці серыяла, перадаручыўшы яго новаўтворанаму падраздзяленні Games Animation, якое займалася вытворчасцю шоу аж да яго закрыцця ў 1995 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1991 года]] nq5abjx7t0if3onzb160z03o99256lu 5141101 5141100 2026-05-13T10:08:52Z Feeleman 163471 +[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]; +[[Катэгорыя:Мультсерыялы Канады]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141101 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял |Выява=The Ren & Stimpy Show Logo.png }}'''Шоу Рэна і Сцімпі''' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял, створаны [[Канада|канадскім]] аніматарам Джонам Крысфалусі (вядомым як Джон К.). Серыял распавядае пра прыгоды двух антрапаморфных звяроў, сабакі Рэна і ката Сцімпі. Спачатку серыял выходзіў у эфір на музычным канале [[MTV]]. Пазней быў пераведзены для паказу на дзіцячым кабельным канале [[Nickelodeon]], дзе выходзіў у эфір у нядзелю раніцай да сярэдзіны 90-х гадоў, працягваючы пры гэтым паспяхова транслявацца на MTV. «Шоу Рэна і Сцімпі» зарабіла рэпутацыю серыяла з правакацыйным, дэструктыўным гумарам, выклікаючы шматлікія дыскусіі узроўнем гвалту і вобразнасцю жартаў, а таксама частым зваротам да тэмы туалетнага гумару (так, эпізод «Stimpy's First Fart» апавядае пра тое, як Сцімпі ўпершыню ў жыцці пусціў вецер і што адбывалася з выпушчаным на волю згусткам газу). У 1992 у Nickelodeon звольніў Крысфалусі і адхіліў студыю Spümcø ад вытворчасці серыяла, перадаручыўшы яго новаўтворанаму падраздзяленні Games Animation, якое займалася вытворчасцю шоу аж да яго закрыцця ў 1995 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1991 года]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы Канады]] 9pb6em0yd30mqtmdp076l7ev1pahsqr 0 358552 5141012 3770971 2026-05-13T06:53:25Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, пунктуацыя 5141012 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Эдуáрда Альфрэда Хуáн Бернáрда Фрэй Руіс-Тáгле''' ({{lang-es|Eduardo Alfredo Juan Bernardo Frei Ruiz-Tagle}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чылійскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Чылі з 11 сакавіка 1994 па 11 сакавіка 2000 года. Старэйшы сын Прэзідэнта Чылі [[Эдуарда Фрэй Мантальва|Эдуарда Фрэя Мантальва]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 чэрвеня 1942 года ў [[Сант’яга]] ([[Чылі]]). Атрымаў інжынерную адукацыю ва [[Чылійскі ўніверсітэт|Універсітэце Чылі]]. У 1988 годзе заснаваў «Камітэт за свабодныя выбары». На першых пасля ваеннай дыктатуры свабодных выбарах абраны ў Сенат. З 1992 года — старшыня Хрысціянска-дэмакратычнай партыі. На прэзідэнцкіх выбарах 1993 года быў вылучаны кандыдатам у прэзідэнты ад Кааліцыі партый за дэмакратыю (ККД), перамог, набраўшы 58 % галасоў. Пасля заканчэння прэзідэнцкага тэрміну стаў як экс-прэзідэнт пажыццёвым сенатарам. У 2005 годзе ў выніку канстытуцыйнай рэформы пажыццёвае сяброўства ў Сенаце было адменена. На парламенцкіх выбарах 2005 года абраны ў Сенат. У 2006—2014 гадах — сенатар. У 2006—2008 гадах — старшыня Сената (як і яго бацька, абраны пасля прэзідэнцтва ў Сенат і які стаў яго старшынёй). Кандыдат у прэзідэнты ад ККД на выбарах 2010 года. У першым туры заняў другое месца, набраўшы 29,6 % галасоў. У другім туры набраў 48 % і саступіў [[Себасцьян Піньера|Себасцьяну Піньера]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Прэзідэнты Чылі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фрэй Руіс-Тагле Эдуарда}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі]] axkjpv4hatlxwi2l46z9b5jwh763omc 0 358565 5141010 4195089 2026-05-13T06:50:29Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, дапаўненне, стыль, афармленне 5141010 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Эдуарда Ніканор Фрэй Мантальва''' ({{lang-es|Eduardo Nicanor Frei Montalva}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чылійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[Прэзідэнт Чылі]] (1964−1970). == Біяграфія == Нарадзіўся 16 студзеня 1911 года ў [[Сант’яга]]. Бацька — немец, эмігрант з Швейцарыі. Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Каталіцкім універсітэце ў 1933 годзе. Палітычную дзейнасць пачаў у Кансерватыўнай партыі, у 1938 годзе стаў лідарам Нацыянальнага руху кансерватыўнай моладзі, ператворанага ў гэтым жа годзе ў партыю Нацыянальная фаланга. Выкладаў у Каталіцкім універсітэце. У 1937—1945 гадах — член Палаты дэпутатаў. У 1945—1946 гадах — Міністр грамадскіх работ і дарожнага будаўніцтва Чылі. У 1949—1964 гадах — сенатар. Пасля стварэння ў 1957 годзе Хрысціянска-дэмакратычнай партыі на базе Нацыянальнай фалангі і Сацыял-хрысціянскай кансерватыўнай партыі стаў яе лідарам. У 1958 годзе — кандыдат у прэзідэнты, набраў 20,7 % галасоў і заняў трэцяе месца. Памёр 22 студзеня 1982 года. == Сям’я == * Сын — [[Эдуарда Фрэй Руіс-Тагле]] — Прэзідэнт Чылі (1994—2000). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Прэзідэнты Чылі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі]] f6rp70evfl5rv1hnlcttjgxtb47ur3e 0 452938 5140708 5113629 2026-05-12T13:33:25Z Feeleman 163471 афармленне 5140708 wikitext text/x-wiki {{Мультфільм | Назва = Таямніца Келза | Арыгінал = The Secret of Kells | Выява = Таямніца Келза.jpg | Тып = | Рэжысёр = | Сцэнарыст = | Ролі = | Кампазітар = | Аніматары = [[Нора Твомі]] і інш. | Студыя = [[Cartoon Saloon]]<br />[[Les Armateurs]]<br />[[France 2 Cinéma]]<br />[[Vivi Film]] | Краіна = {{Сцягафікацыя|Ірландыя}}, <br />{{Сцягафікацыя|Францыя}}, <br />{{Сцягафікацыя|Бельгія}} | Час = 75 хвіл. | Год = 2009 | anim_id = | imdb_id = | bcdb_link = }} '''«Таямні́ца Ке́лза»''' ({{lang-en|The Secret of Kells}}) — французска-бельгійска-ірландскі<ref>{{cite web|author= Lou Lumenick|title= A visual feast — just add Celt|url= http://nypost.com/2010/03/05/a-visual-feast-just-add-celt/|publisher= New York Post|date= 5 сакавіка 2010|access-date= 28 лютага 2017|language = en}}</ref> [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[фэнтэзійны фільм]] 2009 года, створаны ірландскай студыяй «[[Cartoon Saloon]]». Рэжысёры — [[Том Мур]] і Нора Твомі. Прэм’ера мультфільму адбылася 8 лютага 2009 на [[Берлінскі кінафестываль 2009|59-м Берлінскім кінафестывалі]]. Дзеянні мультфільма адбываюцца ў сярэдневяковай Ірландыі. Галоўны герой — хлопчык-манах Брэндан, які ўдзельнічае ва ўратаванні і складанні [[Келская кніга|Келзскай кнігі]] ў пачатку [[IX стагоддзе|IX стагоддзя]]. Ролі агучвалі [[Эван Мак-Гуайр]], [[Брэндан Глісан]], Крыстэн Муні, [[Мік Лэлі]], [[Майкл Мак-Грат, акцёр|Майкл Мак-Грат]], Ліям Хурыкан, Пол Тылак і Пол Янг. У 2010 годзе мультфільм быў намінаваны на [[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|прэмію «Оскар» за найлепшы анімацыйны фільм]]<ref>{{cite web|author= A. O. Scott|title= Outside the Abbey’s Fortified Walls, a World of Fairy Girls and Beasts|url= http://www.nytimes.com/2010/03/05/movies/05secret.html|publisher= The New York Times|date= 4 сакавіка 2010|access-date= 28 лютага 2017|language = en}}</ref><ref>{{cite web|author= Melena Ryzik|title= An Indie Takes On Animation’s Big Boys|url= http://www.nytimes.com/2010/03/03/movies/awardsseason/03kells.html?pagewanted=1&sq=The%20Secret%20of%20Kells&st=cse&scp=2|publisher= The New York Times|date= 2 сакавіка 2010|access-date= 28 лютага 2017|language = en}}</ref>. == Сюжэт == [[Ірландыя]], пачатак [[IX стагоддзе|IX стагоддзя]]. Малады, цікаўны і аптымістычны хлопчык Брэндан жыве ў ізаляванай грамадзе [[Келскі кляштар|кляштара Келза]], абатам якога — яго строгі дзядзька Келах. Абат, устурбаваны пастаяннымі набегамі [[вікінг]]аў, увесь свой час прысвячае будаўніцтву высокага муру вакол кляштара. Брэндан навучаецца ў кляштарным [[Скрыпторый|скрыпторыі]]. Аднойчы, пачуўшы ад манахаў пра брата Эйдана, найлепшага ілюстратара кніг, ён пажадаў пазнаёміцца з гэтым майстрам і [[Келская кніга|яго кнігай]], «чые старонкі маюць неверагодную моц перамяніць цемру ў святло». яго мара здзяйсняецца, калі Эйдан са сваім катом па мянушцы [[Пангур Бан]] прыяжджае ў Келз. Нарманы захапілі востраў Аёна і зруйнавалі тамашні кляштар, аднак Эйдан здолеў уратаваць сваю няскончаную кнігу. Кнігу Аёны ахоўвае Пангур Бан, аднак Брэндана ён дапускае паглядзець на яе, бо хлопчык не нясе пагрозы. Бачачы Брэнданаву зацікаўленасць, Эйдан выпраўляе хлопчыка пад суправаджэннем Пангур Бана ў лес, каб прынесці [[Земляная сажа|чарнільных арэшкаў]]. Упершыню не паслухаўшыся дзядзькі, Брэндан прабіраецца ў лес, але тут на яго нападаюць ваўкі. Хлопчыка ратуе лясная фея Ашлінг, якая жыве самотна, можа перамяшчацца хутка і не кранаючыся зямлі, і яе слухаюцца лясныя звяры. Калі хлопчык кажа, што гарэшкі патрэбныя дзеля працягу напісання кнігі, яны з Ашлінг становяцца сябрамі. Пасля непрацяглай сутычкі з [[Кром Круах]]ам, богам смерці і разбурэння, якога Ашлінг вельмі баіцца, яны развітваюцца. Брэндан прыносіць Эйдану патрэбныя матэрыялы, аднак яго дзядзька Келах забараняе надалей выходзіць з кляштару. Эйдан вучыць хлопчыка маляваць, каб той працягнуў справу па стварэнні кнігі, бо сам Эйдан ужо стары. Аднак дзеля працягу працы неабходнае Вока [[Святы Калумба|Калумбы]] — чароўны крышталь, страчаны пры наездзе нарманаў на Аёну. Іншы такі крышталь можна здабыць толькі ў Кром Круаха. Брэндан вырашае накіравацца на бой з пачварай, але абат Келах за непаслушэнства зачыняе яго ў пакоі. Пангур Бан і Ашлінг вызваляюць Брэндана. Хлопчык распавядае Ашлінг пра свой намер выправіцца ў пячору Кром Круаха; фея спрабуе адгаварыць яго, каб хлопчык не загінуў, як увесь яе народ, аднак Брэндан пераконвае Ашлінг, што крышталь неабходны, інакш кніга не зможа быць скончаная. Ашлінг пагаджаецца пайсці з Брэнданам у пячору, дзе ледзь не гіне. Брэндан перамагае Крома ў баі і вырывае яго вока, а сляпая пачвара [[Ураборас|паядае сама сябе]]. Брэндан і Эйдан працягваюць працу над кнігай. Неўзабаве на Келз нападаюць вікінгі, мясцовыя жыхары хаваюцца за кляштарнымі мурамі. Нарманы штурмуюць кляштар і забіваюць усіх, хто не паспеў схавацца ў цэнтральнай вежы. Келах цяжка паранены, а Эйдан з Брэнданам здолелі ўцячы. У лесе яны натыкаюцца на вікінгаў, але тых загрызаюць ваўкі. Кнігу, якую ледзь не расцерушылі нападнікі, атрымліваецца ўратаваць. Скрыпторый і цэнтральная вежа спаленыя, аднак Келах з рэштай сялян здолелі схавацца ў кляштары. Мінаюць гады, Брэндан і Эйдан у выгнанні завяршаюць кнігу і прапаведуюць па ёй [[Біблія|Свяшчэннае Пісанне]]. Пакідаючы кнігу Брэндану, Эйдан памірае. Дарослы Брэндан вяртаецца ў Келз з Пангур Банам і белай ваўчыцай (Ашлінг). Дзядзька Келах жывы, аднак увесь гэты час дакараў сябе за тое, што быў жорсткім з Брэнданам. Нарэшце яны сустракаюцца, і Брэндан паказвае дзядзьку закончаную кнігу. == У ролях == * [[Эван Мак-Гуайр]] — ''Брэндан'', светлы, цікаўны і летуценны 12-гадовы хлопчык, які вядзе жыццё пустэльніка. * [[Брэндан Глісан]] — ''абат Келах'', колішні [[Ілюмінаваны рукапіс|ілюмінатар]], які цяпер кіруе будаўніцтвам муру дзеля абароны [[Келскае абацтва|Келзскага абацтва]] ад наездаў. * Крыстэн Муні — ''Ашлінг'', лясная [[фея]] з {{Не перакладзена 5|Туата Дэ Данан|народа|ga|Tuatha Dé Danann}} {{Не перакладзена 5|Дану, кельцкая міфалогія|Дану|ga|Danu}}, жыве ў лясах ля Келза. * [[Мік Лэлі]] — ''манах Эйдан'', ілюмінатар. * [[Майкл Мак-Грат, акцёр|Майкл Мак-Грат]] — ''дарослы Брэндан''. * Ліям Хурыкан — ''манахі Танг і Леанарда'', два ілюмінатары з Азіі і Італіі (адпаведна). * Пол Тылак — ''манах Асуа'', ілюмінатар з Афрыкі. * Пол Янг — ''манах Сквер'', ілюмінатар з Англіі. == Вытворчасць == Фільм заснаваны на гісторыі стварэння [[Келская кніга|кнігі з Келза]], [[Ілюмінаваны рукапіс|ілюмінаванага]] [[Лацінская мова|лацінскага]] [[Евангелле|Евангелля]], складзенага з [[Евангелле|чатырох кніг]] [[Новы Запавет|Новага Запавету]], якое захоўваецца ў [[Дублін]]е (Ірландыя). Акрамя таго, у мультфільм уключаныя элементы [[Кельцкая міфалогія|кельцкай міфалогіі]]<ref name="seattletimes">{{cite web|author= John Hartl|title= ‘The Secret of Kells’: An enchanting tale of a boy in barbarian times|url= http://www.seattletimes.com/entertainment/movies/the-secret-of-kells-an-enchanting-tale-of-a-boy-in-barbarian-times/|publisher= Seattle Times|date= 13 мая 2010|access-date= 1 сакавіка 2017|language = en}}</ref>: напрыклад, [[Кром Круах]] — дахрысціянскае ірландскае боства<ref name="salon">{{cite web|author = Andrew O’Hehir.|last = O’Hehir|first = Andrew|date = 4 сакавіка 2010|url = http://www.salon.com/2010/03/04/secret_of_kells/|title = “The Secret of Kells”: Oscar’s dazzling Irish surprise|work = Salon.com|access-date = 1 сакавіка 2017|language = en}}</ref>, — ці адсылка да паэтычнага жанру {{нп5|ашлінг||ga|Aisling (litríocht na Gaeilge)}}, у якім паэт спатыкае ў сне ці ў відзежы прарочыцу. У больш шырокім сэнсе можна таксама пабачыць падабенства метафізічнай сутычкі Брэндана з Кром Круахам да падводнай бойкі [[Беавульф]]а з [[Грэндэлева маці|Грэндэлевай маці]]<ref name="basement">{{cite web |author = shaun. |date = 15 кастрычніка 2011 |url = http://basement-garden.co.uk/blog/2010/06/secret-kells-circle-serpent/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20111015052555/http://basement-garden.co.uk/blog/2010/06/secret-kells-circle-serpent/ |archive-date = 15 кастрычніка 2011 |title = The Secret of Kells: the circle and the serpent |publisher = Basement Garden |access-date = 1 сакавіка 2017 |url-status = dead }}</ref>. Прататыпам галоўнага герою Брэндана, магчыма, з’яўляецца [[святы Брэндан]], сучаснік [[Святы Калумба|Калумбы]]. Праца над «Таямніцай Келза» пачалася ў 1999 годзе пасля таго, як Том Мур з сябрамі натхніліся анімацыяй «[[Злодзей і шавец]]» [[Рычард Уільямс|Рычарда Уільямса]], дыснееўскай «[[Мулан (мультфільм)|Мулан]]» і творчасцю [[Хаяо Міядзакі]], заснаванымі на традыцыйным мастацтве. Яны вырашылі зрабіць штосьці падобнае да фільмаў студыі [[Гіблі (студыя)|Гіблі]], але паводле {{Не перакладзена|Інсулярнае мастацтва|ірландскіх традыцый||Insular art}}<ref name="awn">{{cite web|author = Karl Cohen.|last = Cohen|first = Karl|date = 16 сакавіка 2010|url = http://www.awn.com/animationworld/secret-kells-what-remarkable-animated-feature|title = 'The Secret of Kells' - What is this Remarkable Animated Feature?|publisher = Animation World Network|access-date = 1 сакавіка 2017|language = en}}</ref><ref>{{cite web|author = Steven D. Greydanus.|last = Greydanus|first = Steven D.|date = 2 красавіка 2010|url = http://www.christianitytoday.com/ct/2010/aprilweb-only/secretofkells.html|title = The Secret of Kells|work = Reviews|publisher = Christianity Today|access-date = 1 сакавіка 2017|language = en}}</ref>. == Ацэнкі == Фільм атрымаў даволі ўхвальныя ацэнкі; на [[Rotten Tomatoes]] ён мае сумарны рэйтынг 91 % з 80 рэцэнзіяў і [[Сярэднія велічыні|сярэднеўзважаным рэйтынгам]] 7,6/10<ref name="tomatoes">{{cite web|url = https://www.rottentomatoes.com/m/secret_of_the_kells/|title = The Secret of Kells, 2010|work = Rotten Tomatoes|publisher = Flixster|access-date = 1 сакавіка 2017|language = en}}</ref>. На старонцы Metacritic, якая прысвойвае нармалізаваны рэйтынг па 100-бальнай сістэме на аснове водгукаў, мультфільм атрымаў адзнаку 81 («агульная ўхвала»)<ref>{{cite web|url = http://www.metacritic.com/movie/the-secret-of-kells|title = The Secret of Kells 2010|work = Metacritic|access-date = 1 сакавіка 2017|language = en}}</ref>. == Прэміі і ўзнагароды == {| class="wikitable" |- ! Рок ! Прэмія ! Катэгорыя ! Вынік |- | 2008 | style="text-align:center;"| Прэмія Гільдыі кінарэжысёраў Ірландыі | style="text-align:center;"| Прэмія шукальнікаў рэжысёраў | {{Узнагароджаны}} |- | rowspan="9" | 2009 | rowspan="2" style="text-align:center;"| [[Міжнародны кінафестываль мультыплікацыйных фільмаў у Анесі]] | style="text-align:center;"| Гран-пры за найлепшы фільм | {{Намінацыя}} |- | style="text-align:center;"| Прыз глядацкіх сімпатыяў | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| [[Эдынбургскі міжнародны кінафестываль]] | style="text-align:center;"| Прыз глядацкіх сімпатыяў | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| Анімацыйны кінафестываль 2D ці не 2D (Сіэтл) | style="text-align:center;"| Прэмія імя [[Рой Эдвард Дысней|Роя Дыснея]] | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| [[Сеульскі міжнародны мультыплікацыйны кінафестываль]] | style="text-align:center;"| Гран-пры | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| 9-ы Кечкемецкі анімацыйны кінафестываль | style="text-align:center;"| Прыз глядацкіх сімпатыяў | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| Фестываль еўрапейскіх мультыплікацыйных поўнаметражных фільмаў і тэлефільмаў ([[Кечкемет]]) | style="text-align:center;"| Кечкемецкая гарадская прэмія | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| [[Еўрапейская кінапрэмія 2009|22-я Еўрапейская кінапрэмія]] | style="text-align:center;"| [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі анімацыйны поўнаметражны фільм|Найлепшы анімацыйны фільм]] | {{Намінацыя}} |- | style="text-align:center;"| 37-я прэмія «[[Эні (прэмія)|Эні]]» | style="text-align:center;"| Найлепшы анімацыйны фільм | {{Намінацыя}} |- | rowspan="4" | 2010 | rowspan="2" style="text-align:center;"| 7-я прэмія [[Ірландская акадэмія кіно і тэлебачання|ірландскага кіно і тэлебачання]] | style="text-align:center;"| Найлепшы фільм | {{Намінацыя}} |- | style="text-align:center;"| Найлепшы анімацыйны фільм | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| Брытанская мультыплікацыйная прэмія | style="text-align:center;"| Найлепшы еўрапейскі мультыплікацыйны фільм | {{Узнагароджаны}} |- | style="text-align:center;"| [[Оскар (кінапрэмія, 2010)|82-я прэмія «Оскар»]] | style="text-align:center;"| [[Прэмія «Оскар» за найлепшы анімацыйны поўнаметражны фільм|Найлепшы анімацыйны фільм]] | {{Намінацыя}} |} == Беларуская агучка == У [[2017]] годзе адбылася прэм’ера мультыплікацыйнага фільма ў Беларусі. Фільм быў агучаны на [[Беларуская мова|беларускай мове]] ў межах праекта [[Кінаконг|«Беларускія ўікэнды»]] пры падтрымцы «[[Атлант Тэлекам]]» і [[А1 (тэлекам-правайдар)|velcom]]. У агучцы ўдзельнічалі [[Павел Харланчук]], [[Ганна Хітрык]] і іншыя вядомыя беларускія акцёры. Першыя паказы адбыліся [[17 сакавіка|17]]-[[19 сакавіка]] ў [[Масква (кінатэатр, Мінск)|кінатэатры «Масква»]] ў [[Мінск]]у<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=186335 Сёння ў «Маскве» пачынаюць паказы «Таямніцы Келза» па-беларуску]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.gkids.com/films/the-secret-of-kells/ Афіцыйная старонка] {{ref-en}} * {{Imdb title|0485601}} * [http://www.allmovie.com/movie/v480597 Таямніца Келза] {{ref-en}} на старонцы AllMovie * [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=secretofkells.htm Таямніца Келза] {{ref-en}} на старонцы BoxOfficeMojo * [https://www.rottentomatoes.com/m/secret_of_the_kells/ Таямніца Келза] {{ref-en}} на старонцы RottenTomatoes * [http://www.metacritic.com/movie/the-secret-of-kells Таямніца Келза] {{ref-en}} на старонцы MetaCritic {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультфільмы 2009 года]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Ірландыі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Бельгіі]] [[Катэгорыя:Поўнаметражныя анімацыйныя фільмы]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя анімацыйныя фільмы]] [[Катэгорыя:Маляваныя мультфільмы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Келс]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг]] na9nh3z1xtbjl58zvjp2hbq9vor6u0e 0 462352 5141075 2846979 2026-05-13T08:59:17Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Ват]] 5141075 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ват]] 70kmg9ehowu9euwmrbcw8qepxp411kf 0 465699 5140772 4493163 2026-05-12T14:26:17Z JerzyKundrat 174 5140772 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Кіпятка |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 8 |Плошча басейна = |Басейн = |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir =N |s_lat_deg = 53|s_lat_min = 06|s_lat_sec = 37.62 |s_lon_dir =E |s_lon_deg = 24|s_lon_min = 43|s_lon_sec = 53.58 |Вусце = |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir =N |m_lat_deg = 53|m_lat_min = 10|m_lat_sec = 24.53 |m_lon_dir =E |m_lon_deg = 24|m_lon_min = 49|m_lon_sec = 02.00 |Ухіл ракі = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = Зэльвенскі раён }} '''Кіпя́тка''' — рака ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], левы прыток ракі [[Зэльвянка]] (басейн [[Нёман]]а). == Назва == Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Найбліжэйшы аналаг — сярод гідронімаў на старабалцкай тэрыторыі, рачная назва ''Кіпець'' (''Кіпетка'') на Верхнім Павоччы. Дакладны адпаведнік ёй (і коранем, і пашыральнікам) — прускі тапонім ''Kypyten'' (''Kip-, -t-'')<ref>''В. Н. Топоров.'' Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 176-177.</ref>. Балцка-яцвяжскімі таксама з'яўляюцца назвы ракі [[Зэльвянка|Зэльва]] (у яе Кіпятка ўцякае) і яе прытокаў [[Шчыба]], [[Сасва]]. == Гідраграфія == Даўжыня 8 км<ref>[http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf Агульная характарыстыка рачной сеткі Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211125/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf |date=23 верасня 2015 }}</ref>. Пачынаецца каля вёскі [[Янаўшчына (Зэльвенскі раён)|Янаўшчына]], упадае ў Зэльвянку за 2 км на поўнач ад гарадаскога пасёлка [[Зэльва]]. На працягу 5,8 км каналізаваная: ад вёскі [[Холстава (Зэльвенскі раён)|Холстава]] да аграгарадка [[Бародзічы (Зэльвенскі раён)|Бародзічы]] (3,8 км) і ад гарадскога пасёлка Зэльва да вусця (2 км). == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Блакітная кніга Беларусі}} [[Катэгорыя:Рэкі Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Зэльвянкі]] 1k6hetdr0i0ikog4srqjs8itf4b5rg9 8 467069 5141095 5132895 2026-05-13T10:00:58Z Plaga med 116903 актуалізацыя паведамлення 5141095 wikitext text/x-wiki <div style="clear:both; width:100%; box-sizing:border-box; margin:0 0 8px 75px; padding:6px 12px; border:1px solid var(--border-color-subtle,#a2a9b1); border-left:8px solid #E3BE19; background:transparent; color:var(--color-base,#202122); text-align:left; line-height:1.35; gap:12px;"> <div style="margin:0 0 .25em 0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;">'''Увага! Схаванне правак у палітычных артыкулах працуе з абмежаваннямі'''</div> <ul style="margin:.2em 0 0 1.25em; padding:0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;"> <li style="margin:0 0 .25em 0;">Наша Вікіпедыя страціла [[:m:Oversight_policy/be|рэвізораў]], таму новыя схаванні гісторыі правак з [[Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)|рызыкоўных артыкулаў]] могуць дзейнічаць з перабоямі, '''без''' поўнага выдалення звестак, як раней. Дадавайце артыкулы ў спіс на схаванне '''[[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|тут]]'''.</li> <li style="margin:0;">Удзельнікам у Беларусі не варта рэдагаваць рызыкоўных артыкулаў (палітыка, вайна, рэпрэсіі) са сваіх уліковых запісаў, нават пад псеўданімам. Раім выкарыстоўваць [[:en:Wikipedia:Temporary accounts|часовыя ўл. запісы]] (укладкі інкогніта).</li> </ul> </div> 26lqywo2r3u101le0muzs3n096tqdqh 0 469436 5141115 4704277 2026-05-13T11:07:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141115 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старадарожскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Старадарожскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = аграгарадок [[Старыя Дарогі (аграгарадок)|Старыя Дарогі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Свірскі Уладзімір Уладзіміравіч |Назва главы2 = Старшыня |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1676 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.staryedorogi.minsk-region.by/ru/starodor_CC-ru/ |Заўвагі = }} '''Старадаро́жскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Старадарожскі раён|Старадарожскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Старыя Дарогі (аграгарадок)|Старыя Дарогі]]. == Геаграфія == Старадарожскі сельсавет мяжуе з [[Новадарожскі сельсавет|Новадарожскім]], [[Палажэвіцкі сельсавет|Палажэвіцкім]], [[Дражнаўскі сельсавет (Старадарожскі раён)|Дражнаўскім]], [[Языльскі сельсавет|Языльскім]] сельсаветамі Старадарожскага раёна Мінскай вобласці. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старадарожскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старадарожскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]]. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Старадарожскага раёна. У 1967 годзе ў склад [[Палажэвіцкі сельсавет|Палажэвіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Шчыты]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 і 25 мая 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 18 (1176).</ref>. == Населеныя пункты == У склад сельсавета ўваходзяць 12 населеных пунктаў: * аграгарадок [[Старыя Дарогі (аграгарадок)|Старыя Дарогі]] * аграгарадок [[Шапчыцы (Старадарожскі раён)|Шапчыцы]] * вёска [[Аляксандраўка (Старадарожскі раён)|Аляксандраўка]] * вёска [[Дубное]] * вёска [[Кармазы]] * вёска [[Лагі (Старадарожскі раён)|Лагі]] * вёска [[Макарычы (Старадарожскі раён)|Макарычы]] * вёска [[Новіны (Старадарожскі раён)|Новіны]] * вёска [[Оршаль]] * вёска [[Слабодка (Старадарожскі раён)|Слабодка]] * вёска [[Старыя Ісаевічы]] * раз'езд [[Раз’езд Фалічы|Фалічы]] == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1724 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,7 % — [[беларусы]], 5,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1676 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Вытворчая сфера == * Старадарожскае лясніцтва ДВЛГУ «Старадарожскі вопытны лясгас» * ЛДД-683 ДЭУ-68 * ААТ «Старадарожскае» * ТАА «Шапчыцы-агра». == Сацыяльна-культурная сфера == * Ахова здароўя: тры фельчарска-акушэрскіх пункта ў аг. Старыя Дарогі і Шапчыцы, в. Макарычы. * Адукацыя: две дашкольныя установы ў аг. Старыя Дарогі і Шапчыцы. * Культура: Старадарожскі сельскі цэнтр культуры і адпачынку, бібліятэка-клуб у аг. Шапчыцы, бібліятэка ў аг. Старыя Дарогі. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Старадарожскі сельсавет}} {{Старадарожскі раён}} [[Катэгорыя:Старадарожскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] elrftyqiq02ova1eegnqi9sga49c2yo 0 471031 5140914 4469621 2026-05-12T21:20:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5140914 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адаменка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Буніслававіч Адаменка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 11 кастрычніка 2016 | перыядканец = 5 снежня 2019 | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]]<br>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | губернатар = | тытул_2 = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]] | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 6 снежня 2019 | перыядканец_2 = 21 сакавіка 2024 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_3 = 18 красавіка 2011 | перыядканец_3 = 2016 | папярэднік_3 = [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзімір Дворнік]] | пераемнік_3 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] | тытул_4 = [[Старшыня Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_4 = 2006 | перыядканец_4 = 2011 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Іван Іванавіч Піліпец|Іван Піліпец]] | дата нараджэння = 26.8.1960 | месца нараджэння = в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = 1 сын і 1 дачка | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Беларусі]] (да 1991) | дзейнасць = [[палітык]], [[дзяржаўны дзеяч]] | прафесія = інжынер-электрык | адукацыя = [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкі сельскагаспадарчы тэхнікум]]<br>[[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (1984)<br>[[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Яўге́н Бунісла́вавіч Адаме́нка''' (нар. {{ДН|26|08|1960}}, в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|VII скліканняў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 жніўня 1960 года ў вёсцы [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Скончыў аддзяленне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкага сельскагаспадарчага тэхнікума]]<ref name="ggatk"/>. У 1984 годзе з адзнакай скончыў факультэт электрыфікацыі [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі]]. Пазней атрымаў адукацыю ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-электрыкам саўгаса «Завалочыцы» [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1986 годзе стаў старшынёй выканаўчага камітэта [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельскага Савета народных дэпутатаў]], працаваў інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Пазней быў прызначаны на пасаду дырэктара саўгаса «Завалочыцы»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. У 1999 годзе пераведзены на пасаду першага намесніка старшыні&nbsp;— начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання [[Глускі раённы выканаўчы камітэт|Глускага раённага выканаўчага камітэта]]. З 2006 года працаваў дырэктарам раённага вытворчага ўпраўлення «Калінкавічырайгаз», пасля чаго ўзначаліў [[Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. 18 красавіка 2011 года быў прызначаны старшынёй [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]], змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Дворніка]]<ref name="ggatk"/><ref name="gp"/>. Падчас яго кіраўніцтва раён захоўваў лідарскія пазіцыі ў сельскай гаспадарцы Гомельскай вобласці, у прыватнасці па ўкараненні перадавых тэхналогій у жывёлагадоўлі і раслінаводстве<ref name="gp"/>. У 2016 годзе быў абраны дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="house"/>. Захапляецца чытаннем прыгодніцкай і дэтэктыўнай літаратуры, а таксама эканамічнай перыёдыкі. Самастойна асвоіў ігру на [[саксафон]]е для ўдзелу ў абласным конкурсе кіруючых работнікаў<ref name="gp"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="house"/>. == Крыніцы == {{крыніцы| <ref name="ggatk">{{cite web|url=https://ggatk.by/index.php/2017-01-13-09-14-55/vypuskniki-nasha-gordost |title=Адаменко Евгений Буниславович |publisher=УА «Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж» |date=16 студзеня 2017 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="gp">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/politics/news19900.html |title=Евгений Адаменко: Всё у нас получится! |publisher=Гомельская праўда |аўтар=Любовь Лобан |date=6 красавіка 2012 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="house">{{cite web|url=http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |title=Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |publisher=house.gov.by |lang=ru |accessdate=13 мая 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614160003/http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |archivedate=14 чэрвеня 2017}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак=Выпускники — гордость БГАТУ! |выданне=Агроинженер |тып=газета |год=2022 |дата=19 августа |нумар=9 (466) |старонкі=2 |ref=Агроинженер}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адаменка Яўген Буніслававіч}} [[Катэгорыя:Асобы, Нараўлянскі раён]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарадоцкага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] ewk9wn51mh7ksml4bg2gva2sr66fymd 5140915 5140914 2026-05-12T21:20:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Асобы, Нараўлянскі раён]]; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140915 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адаменка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Буніслававіч Адаменка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 11 кастрычніка 2016 | перыядканец = 5 снежня 2019 | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]]<br>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | губернатар = | тытул_2 = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]] | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 6 снежня 2019 | перыядканец_2 = 21 сакавіка 2024 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_3 = 18 красавіка 2011 | перыядканец_3 = 2016 | папярэднік_3 = [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзімір Дворнік]] | пераемнік_3 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] | тытул_4 = [[Старшыня Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_4 = 2006 | перыядканец_4 = 2011 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Іван Іванавіч Піліпец|Іван Піліпец]] | дата нараджэння = 26.8.1960 | месца нараджэння = в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = 1 сын і 1 дачка | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Беларусі]] (да 1991) | дзейнасць = [[палітык]], [[дзяржаўны дзеяч]] | прафесія = інжынер-электрык | адукацыя = [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкі сельскагаспадарчы тэхнікум]]<br>[[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (1984)<br>[[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Яўге́н Бунісла́вавіч Адаме́нка''' (нар. {{ДН|26|08|1960}}, в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|VII скліканняў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 жніўня 1960 года ў вёсцы [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Скончыў аддзяленне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкага сельскагаспадарчага тэхнікума]]<ref name="ggatk"/>. У 1984 годзе з адзнакай скончыў факультэт электрыфікацыі [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі]]. Пазней атрымаў адукацыю ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-электрыкам саўгаса «Завалочыцы» [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1986 годзе стаў старшынёй выканаўчага камітэта [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельскага Савета народных дэпутатаў]], працаваў інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Пазней быў прызначаны на пасаду дырэктара саўгаса «Завалочыцы»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. У 1999 годзе пераведзены на пасаду першага намесніка старшыні&nbsp;— начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання [[Глускі раённы выканаўчы камітэт|Глускага раённага выканаўчага камітэта]]. З 2006 года працаваў дырэктарам раённага вытворчага ўпраўлення «Калінкавічырайгаз», пасля чаго ўзначаліў [[Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. 18 красавіка 2011 года быў прызначаны старшынёй [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]], змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Дворніка]]<ref name="ggatk"/><ref name="gp"/>. Падчас яго кіраўніцтва раён захоўваў лідарскія пазіцыі ў сельскай гаспадарцы Гомельскай вобласці, у прыватнасці па ўкараненні перадавых тэхналогій у жывёлагадоўлі і раслінаводстве<ref name="gp"/>. У 2016 годзе быў абраны дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="house"/>. Захапляецца чытаннем прыгодніцкай і дэтэктыўнай літаратуры, а таксама эканамічнай перыёдыкі. Самастойна асвоіў ігру на [[саксафон]]е для ўдзелу ў абласным конкурсе кіруючых работнікаў<ref name="gp"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="house"/>. == Крыніцы == {{крыніцы| <ref name="ggatk">{{cite web|url=https://ggatk.by/index.php/2017-01-13-09-14-55/vypuskniki-nasha-gordost |title=Адаменко Евгений Буниславович |publisher=УА «Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж» |date=16 студзеня 2017 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="gp">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/politics/news19900.html |title=Евгений Адаменко: Всё у нас получится! |publisher=Гомельская праўда |аўтар=Любовь Лобан |date=6 красавіка 2012 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="house">{{cite web|url=http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |title=Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |publisher=house.gov.by |lang=ru |accessdate=13 мая 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614160003/http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |archivedate=14 чэрвеня 2017}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак=Выпускники — гордость БГАТУ! |выданне=Агроинженер |тып=газета |год=2022 |дата=19 августа |нумар=9 (466) |старонкі=2 |ref=Агроинженер}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адаменка Яўген Буніслававіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарадоцкага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] 64z4knc51oqn1vx9w81f6wcb4xenkno 5140916 5140915 2026-05-12T21:21:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Узнагароды */ 5140916 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адаменка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Буніслававіч Адаменка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 11 кастрычніка 2016 | перыядканец = 5 снежня 2019 | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]]<br>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | губернатар = | тытул_2 = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]] | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 6 снежня 2019 | перыядканец_2 = 21 сакавіка 2024 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_3 = 18 красавіка 2011 | перыядканец_3 = 2016 | папярэднік_3 = [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзімір Дворнік]] | пераемнік_3 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] | тытул_4 = [[Старшыня Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_4 = 2006 | перыядканец_4 = 2011 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Іван Іванавіч Піліпец|Іван Піліпец]] | дата нараджэння = 26.8.1960 | месца нараджэння = в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = 1 сын і 1 дачка | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Беларусі]] (да 1991) | дзейнасць = [[палітык]], [[дзяржаўны дзеяч]] | прафесія = інжынер-электрык | адукацыя = [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкі сельскагаспадарчы тэхнікум]]<br>[[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (1984)<br>[[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь}} | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Яўге́н Бунісла́вавіч Адаме́нка''' (нар. {{ДН|26|08|1960}}, в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|VII скліканняў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 жніўня 1960 года ў вёсцы [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Скончыў аддзяленне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкага сельскагаспадарчага тэхнікума]]<ref name="ggatk"/>. У 1984 годзе з адзнакай скончыў факультэт электрыфікацыі [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі]]. Пазней атрымаў адукацыю ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-электрыкам саўгаса «Завалочыцы» [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1986 годзе стаў старшынёй выканаўчага камітэта [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельскага Савета народных дэпутатаў]], працаваў інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Пазней быў прызначаны на пасаду дырэктара саўгаса «Завалочыцы»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. У 1999 годзе пераведзены на пасаду першага намесніка старшыні&nbsp;— начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання [[Глускі раённы выканаўчы камітэт|Глускага раённага выканаўчага камітэта]]. З 2006 года працаваў дырэктарам раённага вытворчага ўпраўлення «Калінкавічырайгаз», пасля чаго ўзначаліў [[Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. 18 красавіка 2011 года быў прызначаны старшынёй [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]], змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Дворніка]]<ref name="ggatk"/><ref name="gp"/>. Падчас яго кіраўніцтва раён захоўваў лідарскія пазіцыі ў сельскай гаспадарцы Гомельскай вобласці, у прыватнасці па ўкараненні перадавых тэхналогій у жывёлагадоўлі і раслінаводстве<ref name="gp"/>. У 2016 годзе быў абраны дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="house"/>. Захапляецца чытаннем прыгодніцкай і дэтэктыўнай літаратуры, а таксама эканамічнай перыёдыкі. Самастойна асвоіў ігру на [[саксафон]]е для ўдзелу ў абласным конкурсе кіруючых работнікаў<ref name="gp"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="house"/>. == Крыніцы == {{крыніцы| <ref name="ggatk">{{cite web|url=https://ggatk.by/index.php/2017-01-13-09-14-55/vypuskniki-nasha-gordost |title=Адаменко Евгений Буниславович |publisher=УА «Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж» |date=16 студзеня 2017 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="gp">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/politics/news19900.html |title=Евгений Адаменко: Всё у нас получится! |publisher=Гомельская праўда |аўтар=Любовь Лобан |date=6 красавіка 2012 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="house">{{cite web|url=http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |title=Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |publisher=house.gov.by |lang=ru |accessdate=13 мая 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614160003/http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |archivedate=14 чэрвеня 2017}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Выпускники — гордость БГАТУ!|выданне=Агроинженер|тып=газета|год=2022|дата=19 августа|нумар=9 (466)|старонкі=2|спасылка=https://web.archive.org/web/20240202101230/https://rep.bsatu.by/bitstream/doc/16723/1/%d0%90%d0%b3%d1%80%d0%be%d0%98%d0%bd%d0%b6%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%80%2009%20%d0%a1%d0%92.pdf|ref=Агроинженер}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адаменка Яўген Буніслававіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарадоцкага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] lcu3886ossbwcgy0zu3q93k4l19ntbg 5140918 5140916 2026-05-12T21:21:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5140918 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адаменка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Буніслававіч Адаменка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 11 кастрычніка 2016 | перыядканец = 5 снежня 2019 | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]]<br>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | губернатар = | тытул_2 = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]] | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 6 снежня 2019 | перыядканец_2 = 21 сакавіка 2024 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_3 = 18 красавіка 2011 | перыядканец_3 = 2016 | папярэднік_3 = [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзімір Дворнік]] | пераемнік_3 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] | тытул_4 = [[Старшыня Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_4 = 2006 | перыядканец_4 = 2011 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Іван Іванавіч Піліпец|Іван Піліпец]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = 1 сын і 1 дачка | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Беларусі]] (да 1991) | дзейнасць = [[палітык]], [[дзяржаўны дзеяч]] | прафесія = інжынер-электрык | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Яўге́н Бунісла́вавіч Адаме́нка''' (нар. {{ДН|26|08|1960}}, в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|VII скліканняў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 жніўня 1960 года ў вёсцы [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Скончыў аддзяленне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкага сельскагаспадарчага тэхнікума]]<ref name="ggatk"/>. У 1984 годзе з адзнакай скончыў факультэт электрыфікацыі [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі]]. Пазней атрымаў адукацыю ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-электрыкам саўгаса «Завалочыцы» [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1986 годзе стаў старшынёй выканаўчага камітэта [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельскага Савета народных дэпутатаў]], працаваў інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Пазней быў прызначаны на пасаду дырэктара саўгаса «Завалочыцы»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. У 1999 годзе пераведзены на пасаду першага намесніка старшыні&nbsp;— начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання [[Глускі раённы выканаўчы камітэт|Глускага раённага выканаўчага камітэта]]. З 2006 года працаваў дырэктарам раённага вытворчага ўпраўлення «Калінкавічырайгаз», пасля чаго ўзначаліў [[Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. 18 красавіка 2011 года быў прызначаны старшынёй [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]], змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Дворніка]]<ref name="ggatk"/><ref name="gp"/>. Падчас яго кіраўніцтва раён захоўваў лідарскія пазіцыі ў сельскай гаспадарцы Гомельскай вобласці, у прыватнасці па ўкараненні перадавых тэхналогій у жывёлагадоўлі і раслінаводстве<ref name="gp"/>. У 2016 годзе быў абраны дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="house"/>. Захапляецца чытаннем прыгодніцкай і дэтэктыўнай літаратуры, а таксама эканамічнай перыёдыкі. Самастойна асвоіў ігру на [[саксафон]]е для ўдзелу ў абласным конкурсе кіруючых работнікаў<ref name="gp"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="house"/>. == Крыніцы == {{крыніцы| <ref name="ggatk">{{cite web|url=https://ggatk.by/index.php/2017-01-13-09-14-55/vypuskniki-nasha-gordost |title=Адаменко Евгений Буниславович |publisher=УА «Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж» |date=16 студзеня 2017 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="gp">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/politics/news19900.html |title=Евгений Адаменко: Всё у нас получится! |publisher=Гомельская праўда |аўтар=Любовь Лобан |date=6 красавіка 2012 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="house">{{cite web|url=http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |title=Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |publisher=house.gov.by |lang=ru |accessdate=13 мая 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614160003/http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |archivedate=14 чэрвеня 2017}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Выпускники — гордость БГАТУ!|выданне=Агроинженер|тып=газета|год=2022|дата=19 августа|нумар=9 (466)|старонкі=2|спасылка=https://web.archive.org/web/20240202101230/https://rep.bsatu.by/bitstream/doc/16723/1/%d0%90%d0%b3%d1%80%d0%be%d0%98%d0%bd%d0%b6%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%80%2009%20%d0%a1%d0%92.pdf|ref=Агроинженер}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адаменка Яўген Буніслававіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарадоцкага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] 2ehjdr5p4sfya8r3z0bw0weppd20qwr 5140919 5140918 2026-05-12T21:23:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5140919 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адаменка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Буніслававіч Адаменка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 11 кастрычніка 2016 | перыядканец = 5 снежня 2019 | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]]<br>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | губернатар = | тытул_2 = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]] | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 6 снежня 2019 | перыядканец_2 = 21 сакавіка 2024 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_3 = 18 красавіка 2011 | перыядканец_3 = 2016 | папярэднік_3 = [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзімір Дворнік]] | пераемнік_3 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] | тытул_4 = [[Старшыня Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_4 = 2006 | перыядканец_4 = 2011 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Іван Іванавіч Піліпец|Іван Піліпец]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = 1 сын і 1 дачка | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычная партыя Беларусі]] (да 1991) | дзейнасць = [[палітык]], [[дзяржаўны дзеяч]] | прафесія = інжынер-электрык | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Яўге́н Бунісла́вавіч Адаме́нка''' (нар. {{ДН|26|08|1960}}, в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|VII скліканняў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 жніўня 1960 года ў вёсцы [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Скончыў аддзяленне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкага сельскагаспадарчага тэхнікума]]<ref name="ggatk"/>. У 1984 годзе з адзнакай скончыў факультэт электрыфікацыі [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі]]. Пазней атрымаў адукацыю ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-электрыкам саўгаса «Завалочыцы» [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1986 годзе стаў старшынёй выканаўчага камітэта [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельскага Савета народных дэпутатаў]], працаваў інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Пазней быў прызначаны на пасаду дырэктара саўгаса «Завалочыцы»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. У 1999 годзе пераведзены на пасаду першага намесніка старшыні&nbsp;— начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання [[Глускі раённы выканаўчы камітэт|Глускага раённага выканаўчага камітэта]]. З 2006 года працаваў дырэктарам раённага вытворчага ўпраўлення «Калінкавічырайгаз», пасля чаго ўзначаліў [[Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. 18 красавіка 2011 года быў прызначаны старшынёй [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]], змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Дворніка]]<ref name="ggatk"/><ref name="gp"/>. Падчас яго кіраўніцтва раён захоўваў лідарскія пазіцыі ў сельскай гаспадарцы Гомельскай вобласці, у прыватнасці па ўкараненні перадавых тэхналогій у жывёлагадоўлі і раслінаводстве<ref name="gp"/>. У 2016 годзе быў абраны дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="house"/>. Захапляецца чытаннем прыгодніцкай і дэтэктыўнай літаратуры, а таксама эканамічнай перыёдыкі. Самастойна асвоіў ігру на [[саксафон]]е для ўдзелу ў абласным конкурсе кіруючых работнікаў<ref name="gp"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="house"/>. == Крыніцы == {{крыніцы| <ref name="ggatk">{{cite web|url=https://ggatk.by/index.php/2017-01-13-09-14-55/vypuskniki-nasha-gordost |title=Адаменко Евгений Буниславович |publisher=УА «Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж» |date=16 студзеня 2017 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="gp">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/politics/news19900.html |title=Евгений Адаменко: Всё у нас получится! |publisher=Гомельская праўда |аўтар=Любовь Лобан |date=6 красавіка 2012 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="house">{{cite web|url=http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |title=Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |publisher=house.gov.by |lang=ru |accessdate=13 мая 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614160003/http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |archivedate=14 чэрвеня 2017}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Выпускники — гордость БГАТУ!|выданне=Агроинженер|тып=газета|год=2022|дата=19 августа|нумар=9 (466)|старонкі=2|спасылка=https://web.archive.org/web/20240202101230/https://rep.bsatu.by/bitstream/doc/16723/1/%d0%90%d0%b3%d1%80%d0%be%d0%98%d0%bd%d0%b6%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%80%2009%20%d0%a1%d0%92.pdf|ref=Агроинженер}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адаменка Яўген Буніслававіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарадоцкага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] bhqzdwyph3blgm5vpm5ob15em1248c7 0 471472 5140770 4728354 2026-05-12T14:22:50Z JerzyKundrat 174 5140770 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Мяна |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 16 |Плошча басейна = 66 |Басейн = Чарніца (прыток Плісы)/Пліса (прыток Бярэзіны)/Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = Чарніца (прыток Плісы) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл ракі = 1,2 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Смалявіцкі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Мяна́''' — [[рака]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Чарніца (прыток Плісы)|Чарніца]] (прыток [[Пліса (прыток Бярэзіны)|Плісы]], басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Гідраграфія == Даўжыня ракі 16 км. Плошча [[вадазбор]]у 66 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 1,2 м/км. Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход вёскі [[Дуброва (Курганскі сельсавет)|Дуброва]]<ref name="cr">[http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}</ref>. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на паўночным захадзе [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніны]]. == Гл. таксама == * [[Менка]] == Зноскі == {{крыніца}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|3|||428}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=16|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Бярэзіны]] tsqm703m4oapz7n9ph7x4xb05ujdw2z 5140771 5140770 2026-05-12T14:23:15Z JerzyKundrat 174 5140771 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Мяна |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 16 |Плошча басейна = 66 |Басейн = Чарніца (прыток Плісы)/Пліса (прыток Бярэзіны)/Бярэзіна/Дняпро/Чорнае мора |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = Чарніца (прыток Плісы) |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл ракі = 1,2 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Смалявіцкі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Мяна́''' — [[рака]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] ракі [[Чарніца (прыток Плісы)|Чарніца]] (прыток [[Пліса (прыток Бярэзіны)|Плісы]], басейн [[Дняпро|Дняпра]]). == Гідраграфія == Даўжыня ракі 16 км. Плошча [[вадазбор]]у 66 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 1,2 м/км. Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўднёвы ўсход вёскі [[Дуброва (Курганскі сельсавет)|Дуброва]]<ref name="cr">[http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}</ref>. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на паўночным захадзе [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніны]]. == Гл. таксама == * [[Менка]] == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|3|||428}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=16|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} * Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020051910/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Minsk/tabl1-2.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Басейн Бярэзіны]] swmn8b4rw4mxezqxqi1znuk1l8v5u00 0 472164 5140791 4703980 2026-05-12T15:42:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140791 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сорагскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Слуцкі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Сорагі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 909 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Со́рагскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Сорагі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Слуцкага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Слуцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Слуцкім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|157}}</ref>. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Амговіцкі сельсавет|Амговіцкага сельсавета]] (21 населены пункт: [[Амговічы]], [[Аступішча (Амговіцкі сельсавет)|Аступішча]], [[Гутніца]], [[Дворышча (Слуцкі раён)|Дворышча]], [[Каліта (Слуцкі раён)|Каліта]], [[Краснае (Слуцкі раён)|Краснае]], [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]], [[Ляхава (Слуцкі раён)|Ляхава]], [[Новы Гуткоў]], [[Падлошыца]], [[Падстарэва]], [[Паўлаўка (Сорагскі сельсавет)|Паўлаўка]], [[Рубеж (Слуцкі раён)|Рубеж]], [[Сліўка]], [[Старэва]], [[Стары Гуткоў]], [[Тарасаўка (Слуцкі раён)|Тарасаўка]], [[Хінолаўка]], [[Хорашава (Слуцкі раён)|Хорашава]], [[Ціхань (Слуцкі раён)|Ціхань]] і [[Чырвоная Старонка]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210615141212/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=1|date=15 чэрвеня 2021}}</ref>. 28 студзеня 2011 года скасавана вёска [[Аступішча (Амговіцкі сельсавет)|Аступішча]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-27/2011_27_9_38790.pdf Решение Слуцкого районного Совета депутатов от 28 января 2011 г. № 66 Об упразднении деревни Оступище Сорогского сельсовета Слуцкого района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616165835/https://www.pravo.by/pdf/2011-27/2011_27_9_38790.pdf|date=16 чэрвеня 2021}}</ref>. 30 сакавіка 2016 года ў склад [[Вясейскі сельсавет|Вясейскага сельсавета]] перададзены вёскі Каліта, Кучына, Падлошыца і Стары Гуткоў<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0076820&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 марта 2016 г. № 129 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924122500/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0076820&p1=1|date=24 верасня 2020}}</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (6 населеных пунктаў) — 541 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,0 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 909 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сорагскі сельсавет}} {{Слуцкі раён}} [[Катэгорыя:Сорагскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 1kjugik1bjz81rxahltgzdvgwxhc210 0 519911 5141074 2830159 2026-05-13T08:59:07Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Ват]] 5141074 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ват]] 70kmg9ehowu9euwmrbcw8qepxp411kf 0 539230 5140768 5107740 2026-05-12T14:21:28Z DzBar 156353 арфаграфія 5140768 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Назва = Evolve | Тып = студыйны альбом | Аўтар = [[Imagine Dragons]] | Вокладка = ImagineDragonsEvolve.jpg | Выдадзены = 23 чэрвеня 2017 | Запісаны = 2016-2017 | Стыль = [[поп-рок]], [[Сінці-поп|электрапоп]] | Працягласць = 39:12 | Мова = [[Англійская мова|Англійская]] | Лэйбл = Interscope, KIDinaKORNER | Прадзюсар = Алекс Да Кід | Храналогія = | Папярэдні альбом = [[Smoke + Mirrors]] (2015) | Гэты альбом = Evolve (2017) | Наступны альбом =Origins (2018) }} '''Evolve''' (з [[Англійская мова|англ.]] «эвалюцыянаваць») — трэці студыйны альбом амерыканскага інды-гурту [[Imagine Dragons]], выпушчаны 23 чэрвеня 2017 году на лэйблах Interscope і [[KIDinaKORNER]]. [[Вакаліст]] гурту [[Дэн Рэйнальдс]] назваў альбом «эвалюцыяй Imagine Dragons». Назва таксама стылізуецца пад ƎVOLVE. Альбом дасціг 2 пазіцыі у [[Billboard Hot 100]] і 1 у Billboard Top Rock Albums. Песні «[[Believer]]», «'''Thunder'''», «'''Whatever it takes'''» і «'''Next to Me'''» былі выпушчаны як сінглы. Альбом мае статус плацінавага ад [[RIAA]]. == Гісторыя == У лютым 2016 года пасля дзесяцімесячнага тура ў падтрымку альбома Smoke + Mirrors музыканты Imagine Dragons заявілі аб тым, што збіраюцца ўзяць перапынак да канца года. У інтэрв’ю для часопіса Billboard вакаліст Дэн Рэйнальдс растлумачыў, што гурт бесперапынна працаваў на працягу шасці гадоў, таму яны хочуць узяць перапынак мінімум на год. Тым не менш, у 2016 годзе гурт запісаў песні для саўндтрэкаў фільмаў «Да сустрэчы з табой», «Атрад самагубцаў», «Пасажыры» і ўдзельнічаў у некалькіх шоу. Першы тызер новага альбома з’явіўся 13 верасня 2016 года, на працягу наступных чатырох месяцаў гурт публікаваў паведамленні-падказкі. 24 студзеня 2017 года ў Twitter-акаўнце гурта было апублікавана паведамленне «goodnight +», якое азначала заканчэнне эпохі альбома Smoke + Mirrors і пераход да наступнага альбому. == Спіс кампазіцый == {{tracklist|collapsed=|headline=|extra_column=Producer(s)|total_length=43:07|all_writing=[[Дэн Рэйнальдс]], [[Уэйн Сэрман]], [[Бэн Мак-Кі]] і [[Дэн Плэцман]]. Дадатковая інфармацыя падана ніжэй|all_lyrics=|all_music=|writing_credits=yes|lyrics_credits=yes|music_credits=yes|title1=I Don't Know Why|note1=|writer1={{hlist|[[Mattman & Robin|Robin Fredriksson]]|[[Mattman & Robin|Mattias Larsson]]||[[Justin Tranter]]}}|lyrics1=|music1=|extra1=[[Mattman & Robin]]|length1=3:10|title2=Whatever It Takes|note2=|writer2=[[Joel Little]]|lyrics2=|music2=|extra2=Little|length2=3:21|title3=[[Believer]]|note3=|writer3={{hlist|Fredriksson|Larsson|Tranter}}|lyrics3=|music3=|extra3=Mattman & Robin|length3=3:24|title4=Walking the Wire|note4=|writer4={{hlist|Fredriksson|Larsson|Tranter}}|lyrics4=|music4=|extra4=Mattman & Robin|length4=3:52|title5=Rise Up|note5=|writer5=[[John Hill (record producer)|John Hill]]|lyrics5=|music5=|extra5=Hill|length5=3:51|title6=I'll Make It Up to You|note6=|writer6=Tim Randolph|lyrics6=|music6=|extra6=Randolph|length6=4:22|title7=Yesterday|note7=|writer7={{hlist|[[Alex da Kid|Alexander Grant]]|Jayson DeZuzio}}|lyrics7=|music7=|extra7={{hlist|[[Alex da Kid]]|DeZuzio}}|length7=3:25|title8=Mouth of the River|note8=|writer8=Randolph|lyrics8=|music8=|extra8=Randolph|length8=3:41|title9=Thunder|note9=|writer9={{hlist|Grant|DeZuzio}}|lyrics9=|music9=|extra9={{hlist|Alex da Kid|DeZuzio}}|length9=3:07|title10=Start Over|note10=|writer10={{hlist|Fredriksson|Larsson|Tranter}}|lyrics10=|music10=|extra10=Mattman & Robin|length10=3:06|title11=Dancing in the Dark|note11=|writer11=Grant|lyrics11=|music11=|extra11=Alex da Kid|length11=3:53}} {{tracklist|headline=Deluxe edition bonus tracks<ref>{{cite web|url=https://www.jbhifi.com.au/music/browse/alternative/evolve-deluxe-edition/454226/|title=JB Hi-Fi {{!}} Evolve (Deluxe Edition) – Imagine Dragons|publisher=[[JB Hi-Fi]]|access-date=June 24, 2017}}</ref>|extra_column=Producer(s)|total_length=50:02|writing_credits=yes|lyrics_credits=yes|music_credits=yes|title12=Levitate|note12=|writer1=Randolph|lyrics12=|music12=|extra12=Randolph|length12=3:18|title13=Not Today|note13=|writer13=[[Mike Daly|Michael Daly]]|lyrics13=|music13=|extra13=Imagine Dragons|length13=4:21|title14=Believer|note14=[[Kaskade]] remix|writer14={{hlist|Fredriksson|Larsson|Tranter}}|lyrics14=|extra14=[[Kaskade]]|length14=3:14}} {{tracklist|headline=Japanese edition<ref>{{cite web|title=Evolve Imagine Dragons CD Album|url=http://www.cdjapan.co.jp/product/UICS-1328|website=CDJapan|location=Japan|access-date=July 26, 2017}}</ref>|extra_column=Producer(s)|total_length=52:57|writing_credits=yes|lyrics_credits=yes|music_credits=yes|title15=[[Roots (song)|Roots]]|note15=|writer15=Grant|lyrics15=||extra15=Alex da Kid|length15=2:54}} {{tracklist|headline=Digital re-release<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/ca/album/evolve/1349124524|title=Evolve by Imagine Dragons on Apple Music|work=Apple Music|date=23 June 2017|access-date=February 21, 2018|archive-date=February 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223113821/https://itunes.apple.com/ca/album/evolve/1349124524|url-status=dead}}</ref>|extra_column=Producer(s)|total_length=46:57|writing_credits=yes|lyrics_credits=yes|music_credits=yes|title1=Next to Me|note1=|writer1=Grant|lyrics1=|music1=|extra1=Alex da Kid|length1=3:50}} == Сінглы == {| class="wikitable" |- ! Назва !! Дата выпуску |- | [[Believer]] || 1 лютага 2017 |- | [[Thunder]] || 27 красавіка 2017 |- | [[Whatever It Takes]] || 8 мая 2017 |- | Next to Me || 21 лютага 2018 |} == Пазіцыі у чартах == {| class="wikitable" |- ! Тыднёвы чарт (2017) !! Найвышэйшая пазіцыя |- | [[Аўстралія]] (ARIA) || 4 |- |[[Аўстрыя]] (Ö3 Austria) |2 |- |[[Бельгія]] (Ultratop Flanders) |5 |- |[[Бельгія]] (Ultratop Wallonia) |2 |- |[[Канада]] (''Billboard'') |1 |- |[[Чэхія]] (ČNS IFPI) |1 |- |[[Данія]] (Hitlisten) |6 |- |[[Нідэрланды]] (Album Top 100) |2 |- |[[Фінляндыя]] (Suomen virallinen lista) |1 |- |[[Францыя]] (SNEP) |3 |- | [[Германія]] (Offiziele Top 100) || 3 |- |[[Венгрыя]] (MAHASZ) |19 |- |[[Ірландыя]] (IRMA) |3 |- |[[Італія]] (FIMI) |3 |- |[[Мексіка]] (AMPROFON) |4 |- |[[Новая Зеландыя]] (RMNZ) |3 |- |[[Нарвегія]] (VG-lista) |1 |- |[[Польшча]] (ZPAV) |1 |- |[[Партугалія]] (AFP) |7 |- |[[Шатландыя]] (OCC) |3 |- |[[Іспанія]] (PROMUSICAE) |3 |- |[[Швецыя]] (Sverigetopplistan) |2 |- |[[Швейцарыя]] (Schweizer Hitparade) |1 |- | [[Вялікабрытанія]] (OCC) || 3 |- | [[ЗША]] (Billboard 200) || 2 |- |[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (Top Alternative Albums) |1 |- | [[ЗША]] (Top Rock Albums) || 1 |} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2017 года]] [[Катэгорыя:Альбомы Imagine Dragons]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] 5mzz205ri9iipb52pe0mk7z5d72p3k2 0 559839 5140893 4457614 2026-05-12T20:25:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140893 wikitext text/x-wiki Першыя '''графы''' (''comites'') '''[[Тулуза (графства)|Тулузы]]''' вядомыя яшчэ з [[Меравінгі|Меравінгскіх часоў]]. Яны прызначаліся каралямі Франкаў і кіравалі горадам і яго наваколлямі. Да нас дайшлі згадкі толькі пра некаторых з іх ды і тое, надзвычай скупыя. Пра графаў (часам званых герцагамі) Тулузы перыяду кіравання [[Каралінгі|Каралінгаў]] мы ведаем трохі больш. Вельмі хутка графам Тулузы ўдалося дамагчыся амаль поўнай незалежнасці<ref>Графы Тулузскія былі васаламі караля Францыі, але фактычна былі цалкам незалежнымі кіраўнікамі сваіх уладанняў.</ref> і ператварыць пасаду графа ў спадчынны тытул, які замацаваўся ў сям’і графаў Руэрга. Спадчынныя графы Тулузы кіравалі горадам [[Тулуза]]й і графствам, якое ўключала наваколлі горада, з канца [[IX]] стагоддзя да [[1271]] года. Графы Тулузы і іншыя члены гэтай фаміліі валодалі таксама ў розны час графствамі [[графства Керсі|Керсі]], [[графства Руэрг|Руэрг]], [[Графства Альбі|Альбі]] і [[Графства Нім|Нім]], а таксама былі [[маркіз Готыі|маркізамі Готыі]] і [[Спіс графаў і маркізаў Праванса|Праванса]]. Акрамя таго, [[Раймунд IV Тулузскі|Раймунд IV]] заснаваў дзяржаву [[Трыпалі]] ў Святой Зямлі, якая перайшла да яго нашчадкаў (гл. [[Трыпалі (графства)|Графства Трыпалі]]). == Каралінгскія графы == * '''[[778]]—[[787]]''' : '''[[Карсон]]''' * '''[[790]]—[[806]]''' : '''[[Гільём Жэлонскі|Гільём I Жэлонскі]]''' (пам. [[812]]) ж1 — Кунігунда, ж2 — Гібурж. * '''[[806]]—[[816]]''' : '''[[Бега (граф Парыжа)|Бега]]''' (пам. [[816]]), сын [[Жэрар I (граф Парыжа)|Жэрара I]], [[Спіс графаў Парыжскіх|граф Парыжскі]] (гл. [[Жэрардзіды]]) жонка — Альпаіс, дачка [[Людовік Набожны|Людовіка Набожнага]]. * '''[[816]]—[[835]]''' : '''[[Берэнгер I (граф Тулузы)|Берэнгер I Мудры]]''' (пам.835), маркіз Септыманіі з 832 * '''[[835]]—[[842]]''' : '''[[Бернар Септыманскі|Бернар I Септыманскі]]''' (пам. [[844]]), герцаг Септыманіі, граф Ацёна і Тулузы, сын [[Гільём Жэлонскі|Гільёма Жэлонскага]] жонка — [[Прынцэса Дуода|Дуода]]. * '''[[842]]—[[843]]''' : '''[[Акфрэд (граф Тулузы)|Акфрэд]]''' (пам. пасля 843) * '''[[844]]—[[849]] : [[Гільём Септыманскі|Гільём II Септыманскі]]''' ([[826]]—[[850]]), [[граф Барселоны]] == Спадчынныя графы == * '''[[849]]—[[851]] : [[Фрэдэлон Тулузскі|Фрэдэлон]]''' (пам. [[851]]), сын [[Фулькаальд (граф Руэрга)|Фулькаальда]], [[Спіс графаў дэ Руэрг|графа дэ Руэрг]] і Сенегонды. * '''[[852]]—[[863]] : [[Раймунд I Тулузскі|Раймунд I]]''' (пам. [[865]]), брат папярэдняга : жонка — Берта. * '''[[863]]—[[863]]: [[Анфруа (маркіз Бургундыі)|Анфруа (Гумфрэд)]]''' (пам. каля 863), граф Бона, Ацёна, Шалона, Макона, маркіз Бургундыі і Готыі * '''[[863]]—[[865]] : [[Раймунд I Тулузскі|Раймунд I]]''' (другасна) * '''[[865]]—[[872]] : [[Бернар II Тулузскі|Бернар II ''Цяля'']]''' (пам. [[872]]), сын Раймунда I * '''[[872]]—[[886]] : [[Бернар Плантвелю|Бернар III ''Плантвелю'']]''' ([[841]]—[[886]]), маркграф Аквітаніі, [[граф Ацёна]], [[граф Родзе]], [[граф Армуа]], [[граф Аверні]], [[граф Тулузы]], [[граф Буржа]], [[маркіз Готыі]], [[граф Макона]], [[граф Ліёна]] * '''[[886]]—[[918]] : [[Эд Тулузскі|Эд]]''' (пам. [[918]]), сын Раймунда I : жонка — [[Гарсінда д'Альбі]] * '''[[918]]—[[924]] : [[Раймунд II Тулузскі]]''' (пам. [[924]]), сын папярэдняга * '''[[924]]—паміж [[944]] і [[969]] : [[Раймунд III Тулузскі|Раймунд III Понс]]''' (пам. паміж [[944]] і [[969]]<ref>Найбольш часта сустракаемыя ў крыніцах даты — 950 і 961 гады.</ref>), сын папярэдняга : жонка — (Гарсінда ці Герсенда)<ref>Дакладнае яе імя невядома, таму стаіць у дужках. Таксама ёсць пэўныя сумневы наконт таго, ці была яна адзінай жонкай Раймунда III Понса. Але ў любым выпадку менавіта яна была маці Раймунда (IV).</ref>, верагодна, дачка [[Гарсія II Гасконскі|Гарсіі II Санчэса]], герцага Гасконі). :: ''Заўвага: У дадзеным спісе даюцца два графы, якія не фігуруюць у традыцыйным радаводзе графаў Тулузскіх, які быў складзеным [[Бенедыкцінцы|бенедыкцінцамі]] і прыводізцца ў «Histoire Generale du Languedoc». Нядаўнія даследаванні паказалі, што ў прамежку паміж Раймундам III Понсам і Гільёмам III (які паводле традыцыйнай версіі кіравалі каля 80 гадоў) кіравалі яшчэ два графы па імі Раймунд. Занясенне іх у спіс скажае прынятую нумарацыю, таму ў дужках удакладняецца іх правільны нумар. * '''паміж [[944]] і [[969]]—[[972]] : [[Раймунд (IV) Тулузскі|Раймунд (IV)]]''' (пам. [[972]]), сын Раймунда III Понса : жонка — Эмільда. * '''[[972]]—972/[[979]] : [[Раймунд (V) Тулузскі|Раймунд (V)]]''', сын [[Раймунд (IV) Тулузскі|Раймунда (IV)]] : жонка — [[Адэлаіда Анжуйская]]. * '''[[972]]/[[979]]—[[1037]] : [[Гільём III Тулузскі|Гільём III ''Тайлефер'']]''' ([[952]]—[[1037]]), сын папярэдняга : жонка — [[Эма Праванская]]. * '''[[1037]]—[[1060]] : [[Понс Тулузскі|Понс]]''' (пам. [[1060]]), сын [[Раймунд (IV) Тулузскі|Раймунда (IV)]] : жонка — [[Альмадзіс дэ Ла Марш]] * '''[[1060]]—[[1094]] : [[Гільём IV Тулузскі|Гільём IV]]''' (каля[[1040]]-[[1094]]), сын папярэдняга : жонка — [[Эма дэ Мартэн]]. :: '''[[1094]]—[[1117]] : [[Філіпа Тулузская]]''' (пам.[[1117]]), графіня Тулузы, дачка папярэдняга [[Выява:Blason Languedoc.svg|right|thumb|128 px|Герб графаў Тулузскіх]] * '''[[1088]]—[[1105]] : [[Раймунд IV Тулузскі|Раймунд IV (VI)]]''', таксама вядомы як ''Раймунд дэ Сен-Жыль'' (пам. [[1105]]), [[Спіс графаў і маркізаў Праванса|маркіз Праванса]], [[Спіс графаў Трыпалі|граф Трыпалі]], брат папярэдняга : ж1- (з каля [[1065]]) дачка [[Жафруа I (граф Праванса)|Готфрыда I]], [[Спіс графаў і маркізаў Праванса|графа і маркіза Праванса]] : ж2- (з [[1080]]) [[Мацільда дэ Гатвіль]] ([[1062]]—[[1094]]), дачка [[Ражэр I (граф Сіцыліі)|Ражэра I, вялікага графа Сіцыліі]] : ж3- (з [[1094]]) [[Эльвіра Кастыльская]]. * '''[[1105]]—[[1109]] : [[Бертран, граф Трыпалі|Бертран]]''' (пам. [[1112]]), граф Тулузы і Трыпалі, сын ад 1-й жонкі Раймунда IV (VI). У 1109 годзе адправіўся ў Святую Зямлю, пакінуўшы замест сябе графам Альфонса Іардана : жонка — (з [[1095]]) [[Алікс Бургундская]] ([[1085]]—[[1142]]). * '''[[1109]]—[[1110]] : [[Альфонс I Іардан]]''' ([[1103]]—[[1148]]), граф Тулузы і [[Спіс графаў і маркізаў Праванса|маркіз Праванса]], сын ад 3-й жонкі Раймунда IV (VI) * '''[[1098]], [[1110]]—[[1120]] : [[Гільём IX Аквітанскі|Гільём V ''Трубадур'']]''' (1076—1126), [[Спіс герцагаў Аквітаніі|герцаг Аквітаніі]] і [[Спіс графаў дэ Пуацье|граф дэ Пуацье]] : жонка — [[Філіпа Тулузская|Філіпа]] (1070—1117), дачка Гільёма IV, граф Тулузскага. : У перыяд маленства Альфонса Іардана ён захапіў землі апошняга, але пасля дзесяцігадовай вайны вымушаны быў ад іх адмовіцца. * '''[[1120]]—[[1148]] : [[Альфонс I Іардан]] (Журдэн)''' ([[1103]]—[[1148]]), граф Тулузы і [[Спіс графаў і маркізаў Праванса|маркіз Праванса]], сын ад 3-й жонкі Раймунда IV (VI) : жонка — (з [[1125]]) [[Файдзіда д'Юзес]] * '''[[1148]]—[[1194]] : [[Раймунд V Тулузскі|Раймунд V (VII)]]''' (пам. [[1194]]), сын папярэдняга мужа — (з [[1154]]) [[Канстанцыя Французская (дачка Людовіка VI)|Канстанцыя Капетынг]], дачка караля [[Людовік VI (кароль Францыі)|Людовіка VI]] і [[Адэлаіда Савойская|Адэлаіды Савойскай]] :* '''[[1148]]—[[1148]] [[Альфонс II (граф Тулузскі)|Альфонс II]]''' (пам.[[1175]]/[[1189]]), граф Тулузы ў 1148, сын Альфонса I і суправіцель брата Раймунда V.<ref>{{Cite web |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040413 |title=Foundation for Medieval Genealogy |access-date=8 мая 2018 |archive-date=24 чэрвеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624193504/http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE.htm#_Toc225040413 |url-status=dead }}</ref> * '''[[1194]]—[[1222]] : [[Раймунд VI Тулузскі|Раймунд VI (VIII)]]''' (пам. [[1222]]), сын папярэдняга : ж1- (з [[1173]]) Эрмесінда дэ Пеле (пам. [[1176]]) : ж2- (з [[1178]]) Беатрыса дэ Без’е, разведзены ў 1193 : ж3- (з [[1193]]) Бургонь дэ Лузіньян, разведзены ў 1196 : ж4- (з [[1196]]) [[Іаана Англійская]] ([[1165]]—[[1199]]), прынцэса Англійская, дачка [[Генрых II (кароль Англіі)|Генрыха II]] і [[Элеанора Аквітанская|Элеаноры Аквітанскай]] : ж5- (з [[1202]]) Элеанора Арагонская ([[1182]]—[[1226]]) :: '''[[1215]]—[[1218]] : [[Сімон IV дэ Манфор]]''', 5-ы [[граф Лестэр]], віконт [[Віконт Без'е|Без’е]], [[Віконт Агда|Агда]] і [[Віконт Каркасона|Каркасона]]<br />''граф Тулузскі па праве заваявання'' :: '''[[1218]]—[[1224]] : [[Амары VI дэ Манфор]]''' (пам.[[1241]]), сын папярэдняга. * '''[[1222]]—[[1249]] : [[Раймунд VII Тулузскі|Раймунд VII (IX)]]''', (пам. [[1249]]), сын Раймунда VI (VIII) ад 4-й жонкі : ж1- Санча Арагонская ([[1186]]—[[1242]]) : ж2- [[Маргарыта дэ Лузіньян]] * '''[[1249]]—[[1271]] : [[Жанна Тулузская]]''' († [[1271]]), дачка Раймунда VII (IX) і Санчы Арагонскай муж — (з 1241) '''[[Альфонс дэ Пуацье|Альфонс III дэ Пуацье]]''' ([[1220]]—[[1271]]), граф Тулузы, [[Спіс графаў дэ Пуацье|граф Пуацье]], брат караля [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовік IX Святога]] : З іх смерцю графства Тулузскае адышло да французскай кароны. == Няспадчынны граф == У 1681 годзе графства Тулузскае было адноўлена як каралеўскі [[апанаж]]. '''[[1681]]—[[1737]] : [[Луі-Аляксандр дэ Бурбон, Граф Тулузскі|Луі-Аляксандр дэ Бурбон]]''' ([[1678]]—[[1737]]), граф Тулузскі, пазашлюбны сын [[Людовік XIV (кароль Францыі)|Людовіка XIV]] і [[Мадам дэ Мантэспан]] {{зноскі}} == Літаратура == * Roger Genty, ''Les comtes de Toulouse: histoire et traditions'', Ferrières, Ed. de Poliphile, 1987, ISBN 2-86888-013-4 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ref-fr}} [http://membres.lycos.fr/ignacel/comtes.html Спіс кіраўнікоў Тулузы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090422135945/http://membres.lycos.fr/ignacel/comtes.html |date=22 красавіка 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тулуза}} [[Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Францыі]] [[Катэгорыя:Графы тулузскія|*]] bufpkut45pjikpvcj8j20cmbycm43y8 0 578084 5141066 5026296 2026-05-13T08:50:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141066 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стадоліцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лельчыцкі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стадолічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 933 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Стадо́ліцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. — вёска) [[Стадолічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лельчыцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лельчыцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Лельчыцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]]. 12 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Грабянёўскі сельсавет|Грабянёўскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: вёскі [[Альховая (Лельчыцкі раён)|Альховая]], [[Вусаў]], [[Вязавая (Лельчыцкі раён)|Вязавая]], [[Грабяні (Лельчыцкі раён)|Грабяні]], [[Жмурнае]], [[Запясочнае]], [[Кавыжаў]], [[Лохніца (вёска)|Лохніца]], [[Мяхач]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061256&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 283 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Лельчицкого района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121201721/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061256&p1=1|date=21 студзеня 2022}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 802 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,8 % — [[беларусы]], 3,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 933 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. {{Стадоліцкі сельсавет}} {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Стадоліцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] dlr7m81x66k354v09foov69r7rms3ww 0 578380 5141064 4742096 2026-05-13T08:45:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141064 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ставоцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ставок (Пінскі раён)|Ставок]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1299 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ставо́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Ставок (Пінскі раён)|Ставок]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пінскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] [[БССР]], з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з [[Лагішынскі сельсавет|Лагішынскага сельсавета]] [[Лагішынскі раён|Лагішынскага раёна]] перададзена вёска [[Іванісаўка]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>, якая ў 1980 годзе вернута ў склад [[Лагішынскі пассавет|Лагішынскага пассавета]]<ref>Рашэнні Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 жніўня і 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|30}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1512 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,4 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 2,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1299 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНДІДАС|БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Ставоцкі сельсавет}} {{Пінскі раён}} [[Катэгорыя:Ставоцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] cpw98yhsnh1bc335oplnxmwoahe9nc1 0 578460 5140812 4742049 2026-05-12T16:08:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140812 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сошненскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сошна]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]], </br>[[21 сакавіка]] [[1988]] |Скасаванне = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 851 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Со́шненскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Сошна]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Сошнаўскі сельсавет у складзе Пінскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Парахонскі сельсавет|Парахонскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 21 сакавіка 1988 года ўтвораны зноў з часткі Парахонскага сельсавета ў складзе 5 населеных пунктаў (вёскі [[Бакінічы]], [[Дубнавічы]], [[Ермакі (Пінскі раён)|Ермакі]], [[Сошна]] і [[Стараселле (Пінскі раён)|Стараселле]])<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89104.htm Решение Брестского областного исполнительного комитета от 21 марта 1988 г. №120 Об изменении в административном делении Пинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120531164708/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89104.htm|date=31 мая 2012}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1137 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,2 % — [[беларусы]], 2,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 851 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сошненскі сельсавет}} {{Пінскі раён}} [[Катэгорыя:Сошненскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1988 годзе]] tfkug8kdsf4mw1n3qppaq8kirj2v2sr 0 578636 5140823 4358285 2026-05-12T17:01:15Z JerzyKundrat 174 5140823 wikitext text/x-wiki '''Мена''' — гідронім і тапонім, таксама прозвішча. == Беларусь == * [[Мена (возера)|Мена]] — возера ва [[Ушацкі раён|Ушацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. * [[Менка|Мена]] або Менка — рака ў Мінскай вобласці == Германія == * [[Мена (Цюрынгія)]] == Украіна == * [[Мэна]] або Мена — горад у [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]]. * [[Мена (рака, Украіна)|Мена]] — рака ў Чарнігаўскай вобласці. == Гл. таксама == * [[Мяна]] {{неадназначнасць}} gj5onphrj8vaum6ny2bmxa95cgjjjik 0 578676 5140847 3623754 2026-05-12T18:23:11Z Pabojnia 135280 афармленне 5140847 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Горскі}} '''Пётр Андрэевіч Горскі''' ({{ДН|10|6|1874}}, в. Валок, [[Харкаўская губерня]] — ?) — беларускі ўрач. Доктар медыцыны (1910)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Горский Пётр Андреевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 165 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] ў 1898 годзе<ref name="БС"/>. Працаваў ваенным урачом у [[Бабруйск]]у. == Навуковая дзейнасць == Даследаваў санітарны стан Бабруйска, фізічнае развіццё, здароўе насельніцтва [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]. Сфармуляваў прапановы аб паляпшэнні санітарнага стану, развіцця медыцынскай дапамогі і ўвядзенні санітарнага надзору ў [[Бабруйск]]у<ref name="БС"/>. === Асобныя працы === * К характеристике физического развития населения Бобруйского уезда Минской губернии. По данным призывных списков воинского присутствия за 1874—1899 гг.: дис. … д-ра медицины / П. А. Горский; [Имп. Воен.-мед. акад.]. — СПб., 1910. — 145 с.: табл. == Сям’я == Сын Пятра Горскага, {{нп3|Андрэй Пятровіч Горскі||ru|Горский, Андрей Петрович}}, стаў вядомым расійскім мастаком. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Горскі Пётр Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] 6szolkmy6riyxxpj8ve433jz7w61bye 0 579381 5140800 4851556 2026-05-12T15:50:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140800 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Соснаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Любанскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Сосны 2]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1548 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Со́снаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок [[Сосны 2]] (да 2013 г. пасёлак Сосны). Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Загальскі сельсавет''' у складзе [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Загалле (Любанскі раён)|Загалле]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне БССР. 5 красавіка 1936 года перададзены ў склад Любанскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]]. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. 1 красавіка 1960 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сосны, а сельсавет перайменаваны ў Соснаўскі<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. У 1964 годзе ў склад [[Малагарадзяціцкі сельсавет|Малагарадзяціцкага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Зыслаў]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 28 лютага і 31 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2164 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,7 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1548 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Соснаўскі сельсавет}} {{Любанскі раён}} [[Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Глускага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] jt81rnmjhxf0aiewpvomq9s8l817pqp 0 580269 5140861 5138212 2026-05-12T18:40:39Z Pabojnia 135280 афармленне 5140861 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія |скарачэнне = СПбДА |эмблема = [[Файл:Лагатып СПбДА.png|180x400px]] |выява = Наб. Обводного канала 17 02.jpg |арыгінал = |міжназва = |ранейшая назва = Славяно–греко–латинская семинария, <br>Главная семинария, <br>Александро–Невская академия, <br>Санкт–Петербургская (Петроградская, Ленинградская) духовная академия |дэвіз = |заснаваны = [[1797]]<ref name="Карпук">{{артыкул |аўтар=Карпук Д. А. |загаловак=А была ли академия? или несколько слов в качестве предисловия|выданне=Вестник Исторического общества Санкт-Петербургской Духовной Академии|год=2020|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/a-byla-li-akademiya-ili-neskolko-slov-v-kachestve-predisloviya|нумар =1 (4)|старонкі= 10—14|мова= ru }}</ref> |зачынены = |рэарганізаваны = [[1809]] |год рэарганізацыі = |тып = [[Духоўная навучальная ўстанова]] |найменне пасады = Рэктар |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = Больш 900<ref name="Сайт">[https://spbda.ru/abitur/abits/abitur-common/ Общая информация о приеме на обучение в Санкт-Петербургскую Духовную Академию на 2018/2019 учебный год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305003045/https://spbda.ru/abitur/abits/abitur-common/ |date=5 сакавіка 2021 }}{{ref-ru|}}</ref> |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = 100<ref name="Сайт"/> |размяшчэнне = {{RUS}}, [[Санкт-Пецярбург]] |кампус = |адрас =193167, [[Санкт-Пецярбург]], [[набярэжная Абводнага канала]], 17 |сайт = [https://spbda.ru/] |узнагароды = |Месцазнаходжанне = Санкт-Пецярбург |lat_dir = N |lat_deg = 59.917602 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 30.383320 |lon_min = |lon_sec = |region = RU |CoordScale = category:Saint Petersburg Theological Academy |edu_region = }} '''Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія''' ({{lang-ru|Санкт–Петербургская духовная академия}}, поўнае юрыдычная назва: '''Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія Рускай праваслаўнай царквы''') — вышэйшая навучальная ўстанова [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], заснаваная ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў [[1797]] годзе<ref name="Карпук"/>. У цяперашні час уяўляе сабой комплекс духоўна-навучальных устаноў, якія аб’ядноўваюцца ўмоўнай назвай ''Санкт-Пецярбургскія духоўныя школы''. == Перыяд паасобнага існавання духоўна-навучальных устаноў == === Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія === ==== Установа ==== У [[1721]] годзе пры Аляксандра-Неўскім [[манастыр]]ы па распараджэнні архіепіскапа Наўгародскага {{нп5|Феадосій (Яноўскі)|Феадосія (Яноўскага)|ru|Феодосий (Яновский)}} была заснаваная '''Славенская школа''' для навучання азбуцы, пісьму, Псалтыру, арыфметыцы, граматыцы і тлумачэнню евангельскіх асалодаў. У [[1726]] годзе яна была перайменаваная ў '''Славяна-грэка-лацінскую семінарыю''' з выкладаннем багаслоўя, філасофіі, рыторыкі, красамоўства, гісторыі, геаграфіі, старажытных і новых моў. Вучні набіраліся з розных саслоўяў. Колькасць іх складала да 100 чалавек. Славяна-грэка-лацінская семінарыя ў 1736 годзе была аб’яднаная з семінарыяй, якая дзейнічала ў доме епіскапа Феафана (Пракаповіча) на Карпаўцы. У [[1761]] годзе [[Свяцейшы правячы сінод|Свяцейшы Сінод]] падаў дазвол выпускнікам семінарыі на навучанне медыцыне за мяжой з выплатай ім падвойнага пенсіёну. Яны накіроўваліся ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскі]] і [[Оксфардскі ўніверсітэт]]ы (Англія), [[Гётынген]] (Германія). У [[1788]] годзе навучальная ўстанова была ператворана ў '''Галоўную семінарыю''', куды пасылалі вучыцца лепшых выхаванцаў з многіх епархіяльных сэмінарыяў Расіі. [[Файл:10 Lavra SPb.jpg|міні|злева|Аляксандра-Неўская лаўра]] Старэйшыя класы [[Вялікі Ноўгарад|Наўгародскай]] семінарыі таксама былі пераведзены ў Аляксандра-Неўскі манастыр, і лік выхаванцаў у Галоўнай семінарыі дасягнуў 200. У Галоўнай семінарыі былі ўведзеныя: царкоўная гісторыя, механіка, натуральная гісторыя, а таксама быў адкрыты клас матэматыкі і вопытнай фізікі. Лепшыя са старшакласнікаў (яны называліся студэнтамі) прызначаліся лектарамі ў ніжэйшых класах. У [[1797]] годзе адначасова з перайменаваннем Свята-Траецкага Аляксандра-Неўскага манастыра ў [[Аляксандра-Неўская лаўра|Аляксандра-Неўскую лаўру]] '''Аляксандра-Неўская Галоўная семінарыя''' была ператворана ў '''Аляксандра-Неўскую акадэмію'''. У найвышэйшым загадзе [[Імператар Расійскай імперыі|імператара]] [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] ад 18 [[31 снежня|(31) снежня]] [[1797]] года было адзначана: [[Файл:Quarenghi - Alexander Nevsky Lavra.jpg|міні|справа|Аляксандра-Неўская лаўра ў 1780-ых гг.]] «''Признали Мы за благо следующее распоряжение: как просвещение и благонравие духовного чина способствует просвещению и утверждению добрых нравов и в мирских, повелеваем кроме бывших доныне Духовных академий в Москве и Киеве, учредить такие Духовные академии в Санкт–Петербурге при Александро–Невском монастыре, и в Казани, вместо находящихся там семинарий, снабдя их всем, соответствующим званию и для преподавания потребным''». У Духоўных акадэміях, акрамя агульных семінарскіх курсаў, пастанавілі выкладаць поўную сістэму філасофіі і багаслоўя, вышэйшае красамоўства, фізіку і мовы: лацінскую, старажытнагабрэйскую, грэцкую, нямецкую і французскую. Выпускнікі Духоўнай акадэміі размяркоўваліся настаўнікамі ў Духоўныя семінарыі і вучылішчы, на царкоўна-прыходскае служэнне, святарамі пры рускіх замежных місіях і амбасадах. Шмат хто працягваў сваё навучанне ў свецкіх навучальных установах. Лепшыя студэнты заставаліся выкладчыкамі акадэміі ніжэйшых класаў. На [[1808]] год у акадэміі лічылася 277 выхаванцаў. ==== Рэфармаваная акадэмія ==== Згодна ўсеагульнай рэформы духоўнай адукацыі ў пачатку [[1809]] года Аляксандра-Неўская акадэмія была падзеленая на тры навучальныя ўстановы, якія працягвалі размяшчацца ў Аляксандра-Неўскай лаўры: * Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (вышэйшая школа); * [[Санкт-Пецярбургскую духоўная семінарыя|Санкт-Пецярбургскую духоўную семінарыю]] (сярэдняя школа); * [[Аляксандра-Неўскае духоўнае вучылішча]] (ніжэйшая школа). Акадэмія і семінарыя займалі Фёдараўскі і Паўднёвы карпусы Лаўры. Пасля распрацоўкі і прыняцця Статута 17 лютага ([[1 сакавіка]]) [[1809]] года адбылося ўрачыстае адкрыццё Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. Былі ўведзеныя вучоныя ступені доктара, магістра і кандыдата багаслоўя. Першы выпуск рэфармаванай Духоўнай акадэміі быў здзейснены ў [[1814]] годзе. 12 з 78 выпускнікоў адразу ж папоўнілі прафесарска-выкладчыцкую карпарацыю. Пашырэнне і рэформа Духоўнай акадэміі запатрабавалі асобнага будынка. 10 [[22 чэрвеня|(22) чэрвеня]] [[1817]] года мітрапаліт {{нп5|Амброзій (Падабедаў)|Амброзій|ru|Амвросий (Подобедов)}} асвяціў закладку акадэмічнага корпуса. Яго пабудавалі ў [[1817]]—[[1821]] гадах на казённыя сродкі на тэрыторыі Лаўры, на поўдзень ад Фёдараўскага корпусу. З [[1821]] года Акадэмія стала выдаваць [[часопіс]] «''Христианское чтение''», які, як правіла, утрымліваў пераклад на рускую мову твораў [[Айцы Царквы|айцоў царквы]], артыкулы з развагамі пра хрысціянскую рэлігіі наогул, па тлумачэнню праваслаўнага веравучэння, царкоўнага красамоўства, царкоўнай гісторыі, з павучальных разважанняў і хрысціянскай бібліяграфіяй. З [[1847]] года пачалася перакладчыцкая дзейнасць. Былі перакладзеныя: гутаркі [[Іаан Златавуст|Іаана Златавуста]], гістарычныя сачыненні [[Яўсевій Памфіл|Яўсевія Памфіла]], [[Сакрат Схаластык|Сакрата Схаластыка]], [[Сазамен]]а, [[Феадарыт]]а, [[Эвагрый Схаластык|Эвагрыя Схаластыка]], [[Феадор чытальнік|Феадора чытальніка]] і [[Філасторгій|Філасторгія]]; сачыненне пра царкоўную іерархію, што прыпісваецца [[Дзіянісій Арэапагіт|Дзіянісію Арэапагіту]], сачыненні [[Сафроній|Сафронія]], Германа, [[Максім Спавяданнік|Максіма Спавяданніка]], [[Феадор Студыт|Феадора Студыта]], [[Сымона Салунскі|Сымона Салунскага]], [[Марк Эфескі|Марка Эфескага]], [[Мікалая Кавасіла|Мікалая Кавасілы]] і [[Паісій|Паісія]]. Былі ажыццёўлены пераклады твораў візантыйскіх гісторыкаў: Мікіты Ханіата, Георгія Пахімера, Нікіфара Рыгоры, летапіс Георгія Акрапаліта; таксама старажытныя літургіі ўсходнія і заходнія. Акадэмія таксама прымала ўдзел у перакладзе Святога пісьма на рускую мову. Пераклад [[Біблія|Бібліі]] быў даручаны Санкт-Пецярбургскай, [[Маскоўская духоўная акадэмія|Маскоўскай]], [[Кіеўская духоўная акадэмія|Кіеўскай]] і [[Казанская духоўная акадэмія|Казанскай]] духоўным акадэміям. Знакаміты прафесар акадэміі протаіерэй {{нп5|Герасім Пятровіч Паўскі|Герасім Паўскі|ru|Павский, Герасим Петрович}} і вядомы місіянер архімандрыт {{нп5|Макарый (Глухароў)|Макарый (Глухароў)|ru|Макарий (Глухарёв)}} пачалі грандыёзную работу па навуковаму перакладу Бібліі на рускую мову. Праца праходзіла пад кіраўніцтвам свц. Філарэта (Драздова). Агульную рэдакцыю ажыццяўляў прафесар грэцкай мовы Санкт-Пецярбургскай акадэміі {{нп5|Еўграф Іванавіч Лавягін|Е. І. Лавягін|ru|Ловягин, Евграф Иванович}}. Разгляд тэкстаў выраблялі мітрапаліт Маскоўскі {{нп5|Філарэт (Драздоў)|Філарэт|ru|Филарет (Дроздов)}} і Свяцейшы Сінод. [[Новы Запавет]] на рускай мове выйшаў у [[1863]] годзе<ref name="Краткая история">[https://spbda.ru/about/history-of-academy/brief-history/ Краткая история] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170620230748/http://spbda.ru/about/history-of-academy/brief-history/ |date=20 чэрвеня 2017 }}{{ref-ru|}}</ref>. [[Файл:«Церковный вестник». № 52. 1899. — Часть обложки.tiff|міні|справа|«Церковный вестник». № 52. 1899 год]] З 40-х гадоў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] акадэмія пачынае набіраць студэнтаў з Памесных Праваслаўных Цэркваў: з Балгарыі, Грэцыі, Грузіі, Румыніі, Сербіі. Сярод іх — услаўленыя Сербскай Праваслаўнай Царквой багаслоў прападобны {{нп5|Іўсцін (Паповіч)|Іўсцін (Паповіч)|ru|Иустин (Попович)}} і свяціцель {{нп5|Мікалай (Веляміравіч)|Мікалай (Веляміравіч)|ru|Николай (Велимирович)}}, будучы Патрыярх Сербскі {{нп5|Варнава (Патрыярх Сербскі)|Варнава (Росіч)|ru|Варнава (патриарх Сербский)}}. У [[1858]] годзе ў Акадэмію паступілі дзве бібліятэкі рукапісаў: [[Вялікі Ноўгарад|наўгародскага]] [[Сафійскі сабор (Ноўгарад)|Сафійскага сабора]] і [[Кірыла–Белазерскі манастыр|Кірылава манастыра]]. З [[1875]] года пачаў выдавацца пры Акадэміі часопіс — «''Церковный вестник''». У [[1879]] годзе была створаная калекцыя прадметаў царкоўных старажытнасцей. Наступны этап у гісторыі духоўнай акадэміі пачаўся з увядзення новага Статута [[1884]] года. Ён быў распрацаваны пры ўдзеле обер-пракурора Сінода {{нп5|Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|К. П. Пабеданосцава|ru|Победоносцев, Константин Петрович}} і ўведзены ў акадэміі пры рэктары (1883—1887) епіскапу {{нп5|Арсеній (Бранцаў)|Арсеню (Бранцаў)|ru|Арсений (Брянцев)}}. Новы статут ўзмацніў кантроль кіруючага архірэя, рэктара і інспектара над акадэмічнымі справамі, прыслабіў паўнамоцтвы Савета і Праўлення акадэміі. Тры аддзяленні, што існавалі да гэтага ў акадэміях былі скасаваныя, паколькі была пастаўленая мэта — даваць поўную багаслоўскую адукацыю. Ўзровень навуковай падрыхтоўкі выпускнікоў пачаў няўхільна зніжацца, а разам з ім і прэстыжнасць духоўнай адукацыі. Увядзенне новага статута пасля стала адной з асноўных прычын удзелу студэнтаў духоўных школ у рэвалюцыйным руху. [[Файл:Санкт-Петербургская Духовная академия. Фотография начала XX века.jpg|міні|злева|Акадэмія ў пачатку ХХ ст.]] Падзеі [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рускай рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] не лепшым чынам адбіліся на навучальным працэсе ў сталічных Духоўных школах, перыядычна адбываліся забастоўкі іх выхаванцаў. У пачатку [[1908]] года епіскап {{нп5|Сергій (Ціхаміраў)|Сергій (Ціхаміраў)|ru|Сергий (Тихомиров)}} быў вымушаны напісаць Санкт-Пецярбургскага мітрапаліту данясенне аб удзеле навучэнцаў Акадэміі ў студэнцкіх сходках<ref>Шкаровский Михаил «Санкт-Петербургские Духовные школы в XX—XXI вв.» Т. 1 Издательство Санкт-Петербургской Православной Духовной Академии_СПб_2015_2000 экз.</ref>. У [[1910]] годзе быў прыняты зацверджаны [[2 красавіка]] імператарам [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалаем II]] новы статут Духоўных акадэмій, які стаў пэўным кампрамісам паміж статутамі [[1869]] і [[1884]] гадоў. У новым статуце паказвалася, што Акадэміі — зачыненыя пастырскія школы, падначаленыя Свяцейшаму Сіноду, які кіруе імі і кантралюе іх праз епархіяльнага архірэя і рэктара. Правы апошняга значна пашыраліся. Цяпер у Акадэміі належала мець 9 ардынарных прафесараў, 10 экстраардынарных, 10 дацэнтаў і 3 лектара — усяго 32 выкладчыка і рэктар; тэрмін службы абмяжоўваўся 30 гадамі. У дачыненні да арганізацыі навучальнага працэсу дапушчалася ў парадку спецыялізацыі вылучэнне груп прадметаў (акрамя агульнаабавязковых), заняткі якімі падаваліся на выбар студэнтам; таксама павялічвалася колькасць кафедраў. Статут дапрацоўваўся і ў наступным [[1911]] годзе, калі была яшчэ больш павялічана ўлада рэктара: ён атрымаў права адбіраць і выключаць кандыдатаў у выкладчыкі, прадстаўленых акадэмічным Саветам, палова якога павінна была складацца ў святым сане. У [[1913]]—[[1917]] гадах Духоўная акадэмія насіла назву «Імператарскай». ==== Пераемнікі Акадэміі ў 1920-я гады ==== У [[1918]] годзе '''Петраградская духоўная акадэмія''' была зачынена. Прадаўжальнікам традыцый Санк-Пецярбургскай духоўнай акадэміі некаторы час быў [[Петраградскі багаслоўскі інстытут]] ([[1920]]—[[1923]] гады), які спыніў сваё існаванне, так як да сярэдзіны 1920-х гадоў амаль усё царкоўнае жыццё ў Петраградзе апынулася пад кантролем абнаўленчага епархіяльнага ўпраўлення. У [[1925]]—[[1928]] гадах у [[Ленінград]]зе дзейнічалі [[Вышэйшыя багаслоўскія курсы]], якія спынілі сваё існаванне ў сувязі з новай хваляй ганенняў на рэлігію і Царкву ў [[СССР]]. === Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя === Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя, як сярэдняя духоўна-навучальная ўстанова, была арганізаваная [[1 сакавіка]] [[1809]] года. У [[1841]] годзе семінарыя пераводзіцца за сцены [[Аляксандра-Неўская лаўра|Лаўры]] ў спецыяльна пабудаваны на казённыя сродкі будынак, у якім месціцца і дагэтуль. У [[1886]]—[[1887]] гадах па цэнтры семінарскага будынка з боку двара была зробленая трохпавярховая прыбудова, куды перамясцілі царкву апостала і евангеліста Іаана Багаслова і асвяцілі яе ў [[1888]] годзе. Семінарыя была зачыненая ў [[1918]] годзе. З [[1926]] года ў будынку размяшчаўся, спачатку, Паўночны факультэт {{нп5|Ленінградскі ўсходні інстытут|Ленінградскага ўсходняга інстытута|ru|Ленинградский восточный институт}}, папярэднікам якога было Паўночнае аддзяленне рабфака Ленінградскага ўніверсітэта (з [[1927]] года названы Паўночным факультэтам). Пазней, з [[1930]] года Паўночны факультэт быў вылучаны ў самастойную навукова-педагагічную ўстанову {{нп5|Інстытут народаў Поўначы|Інстытут народаў Поўначы|ru|Институт народов Севера}}, расфармаваны ў 1941 годзе. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў памяшканнях семінарыі працаваў [[шпіталь]], а ва ўсходняе (правае) крыло будынка трапіла [[авіябомба]]. == Адзіныя Санкт-Пецярбургскія духоўныя школы == Пасля выбрання Патрыярха [[Сергій (Патрыярх Маскоўскі)|Сергія]] і сустрэчы яго і мітрапалітаў [[Аляксій I (Патрыярх Маскоўскі)|Алексія (Сіманскі)]] і {{нп5|Мікалай (Ярушэвіч)|Мікалая (Ярушэвіч)|ru|Николай (Ярушевич)}} з [[Сталін|Іосіфам Сталіным]] [[4 верасня]] [[1943]] года становішча Царквы змянілася ў лепшы бок. Архіепіскап {{нп5|Рыгор (Чукаў)|Рыгор (Чукаў)|ru|Григорий (Чуков)}} падрыхтаваў даклад «Аб арганізацыі багаслоўскіх школ». На аснове гэтага дакладу Свяцейшы Сінод выпрацаваў «Палажэнне аб акадэміях і семінарыях». У лістападзе [[1945]] года ў Ленінградзе адкрыліся '''Багаслоўска-пастырскія курсы'''. Яны размясціліся на верхнім паверсе заходняга (не разбуранага авіябомбай) крыла будынка былой Петраградскай духоўнай семінарыі. '''Ленінградская духоўная акадэмія''' была заснавана [[1 верасня]] [[1946]] года ўказам Свяцейшага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Алексія I, а Ленінградская духоўная семінарыя перафарміравана яго ж указам з Багаслоўскую-пастырскіх курсаў, якія працавалі ў Ленінградзе ў [[1945]]—[[1946]] навучальным годзе. Урачыстае адкрыццё Ленінградскай духоўнай акадэміі адбылося [[14 кастрычніка]] [[1946]] года ў дзень Пакрова Прасвятой Багародзіцы ў прысутнасці Патрыярха [[Аляксій I (Патрыярх Маскоўскі)|Алексія I]]. Да гэтага часу быў адрамантаваны царкоўны флігель і асвечаны дамавы храм (былы семінарскі). Была прынятая сістэма двухступеністай духоўнай адукацыі — сярэдняй і вышэйшай. Сярэдняя школа — духоўная семінарыя, вышэйшая — духоўная акадэмія. Тэрмін навучання ў кожнай з гэтых школ быў роўны 4 гадам. Такім чынам, поўны цыкл багаслоўскай адукацыі быў разлічаны на 8 гадоў. У першы год пасля свайго аднаўлення выкладчыцкую карпарацыю адзінай духоўнай навучальнай установы ў Ленінградзе складалі 3 прафесара, 5 дацэнтаў і 3 выкладчыка. Супрацоўнікаў было 21 чалавек. У семінарыі і акадэміі ўсяго студэнтаў было 74 чалавекі. Першым рэктарам Ленінградскай духоўнай акадэміі і семінарыі (ЛДАіС) быў протаіерэй {{нп5|Ісідар (Богаяўленскі)|Іаан Якаўлевіч Богаяўленскі|ru|Исидор (Богоявленский)}}. У [[1947]]—[[1950]] гады на царкоўныя сродкі былі праведзены маштабныя будаўніча-аднаўленчыя работы ў разбуранай авіябомбай частцы будынка. Мітрапаліт {{нп5|Уладзімір (Катляроў)|Уладзімір (Катляроў)|ru|Владимир (Котляров)}}, які вучыўся ў Ленінградскай духоўнай акадэміі ў 1950-я гады, характарызаваў яе як лепшую духоўную школу ў СССР: «''У Маскоўскай Духоўнай Акадэміі адбіваўся ўплыў манастыра і назіралася паказная пабожнасць, а тут была здаровая абстаноўка. Там не дазвалялі выходзіць у горад ... А тут вы скончылі заняткі, паабедалі, пайшлі ўсе ў горад: хто ў бібліятэку, хто ў тэатр, хто ў краму, хто ў кіно, і да 18.00 збіраліся на вячэрнія заняткі. <...> Становішча было здаровым, не было "захапленняў", што мне падабалася. Леў Мікалаевіч (Парыйскі) патрабаваў, але патрабаваў па форме, далей ніколі не дазваляў сабе ўрывацца. Бацька рэктар Сперанскі быў наогул выдатны чалавек, па–бацькоўску добры. Так што тут абстаноўка была другая ... Міхаіл Філарэтавіч Русакоў арганізоўваў паездкі па музеях, вадзіў нас на Рэквіем ў Капэлу. Мы маглі пайсці ў тэатр, толькі трэба было ўзгадніць з інспектарам, каб ведалі, куды ты сышоў. <...> Культура ў Ленінградзе была значна вышэй, народ быў сапраўды сталічны, была адмысловая інтэлігентнасць, якой на Русі нам не хапала''». У [[1961]] годзе, у разгар [[Хрушчоўская антырэлігійная кампанія|хрушчоўскіх ганенняў на царкву]], паўстала пытанне пра закрыццё Ленінградскай Духоўнай Акадэміі і Семінарыі. У [[1961]] годзе ў семінарыю змаглі паступіць толькі 8 чалавек, хоць было пададзена 33 прашэнні аб прыёме. Таму з [[1962]] года ў Акадэміі было больш навучэнцаў, чым у семінарыі. Так у справаздачна-інфармацыйным дакладзе Ленінградскага ўпаўнаважанага І. В. Чарнова ў Савет па справах Рускай праваслаўнай царквы ад 24 лютага [[1961]] г. адмечана: ''«В настоящем отчете считаю так же необходимым поставить вопрос о ликвидации функционирующих в Ленинграде духовных учебных заведений: семинарии и академии… семинария и академия расположены в центре города (Обводный канал, дом № 7). Одно это обстоятельство говорит за то, что не целесообразно иметь рассадники религиозного мракобесия в Ленинграде, городе передовой советской науки и культуры…»''<ref name="Краткая история"/>. Актыўныя меры па недапушчэнні закрыцця ЛДАіС распачаў прызначаны ў [[кастрычнік]]у [[1963]] года на Ленінградскую кафедру мітрапаліт [[Нікадзім (Ротаў)]]. Будучы старшынёй {{нп5|Аддзел знешніх царкоўных сувязей Маскоўскага патрыярхата|АЗЦС|ru|Отдел внешних церковных связей Московского патриархата}}, ён стаў энергічна ўключаць Акадэмію ў міжнародную дзейнасць: сюды зачасцілі замежныя дэлегацыі, прафесары сталі актыўна наведваць замежныя сімпозіумы. Ведаючы пра ярка выяўленыя сімпатыі [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў|М. С. Хрушчова]] да афрыканскіх краінаў, што набывалі незалежнасць, мітрапаліт змог запрасіць на вучобу 7 афрыканцаў з [[Уганда|Уганды]] і [[Кенія|Кеніі]]. У [[1965]] годзе, паводле рашэння Свяцейшага Сінода, пры ЛДАіС быў заснаваны Факультэт афрыканскай хрысціянскай моладзі, ператвораны потым у Факультэт замежных студэнтаў. У [[1960]]-ыя гады пачаў дзейнічаць [[Рэгент|рэгенцкі]] гурток для выхаванцаў семінарыі і студэнтаў Акадэміі. З [[1967]] года Савет Акадэміі на чале з рэктарам епіскапам {{нп5|Міхаіл (Мудзюгін)|Міхаілам (Мудзюгіным)|ru|Михаил (Мудьюгин)}} пастанавіў рэгенцкі гурток ў далейшым называць рэгенцкім класам і правесці першы набор слухачоў з ліку навучэнцаў Духоўных школ. Заняткі пачаліся [[1 снежня]] [[1967]] года (у далейшым навучальны год пачынаўся з другога семестра). На чале рэгенцкага класа быў пастаўлены заслужаны прафесар {{нп5|Мікалай Дзмітрыевіч Успенскі|М. Д. Успенскі|ru|Успенский, Николай Дмитриевич}}. У [[1979]] годзе пры мітрапаліце Ленінградскім і Наўгародскім [[Антоній (Мельнікаў)|Антоніі (Мельнікаў)]] адбыўся першы набор у Рэгенцкі клас, куды з гэтага часу прымаліся дзяўчаты і жанчыны. У [[1983]] годзе Рэгенцкі клас быў ператвораны ў '''Рэгенцкае аддзяленне'''. У [[1990]] годзе выходзіў «Вестник Ленинградской духовной академии», у [[1991]] годзе часопіс вярнуў сваю старую назву — «''Христианское чтение''». Са [[Снежань|снежня]] [[1995]] года Санкт-Пецярбургскія духоўныя акадэмія і семінарыя знаходзяцца пад архіпастырскім акармленнем мітрапаліта Санкт-Пецярбургскага і Ладажскага Уладзіміра (Катлярова), выпускніка Акадэміі 1958 года, былога пры ёй прафесарскім стыпендыятам, а потым выкладчыкам. У [[1996]] годзе Санкт-Пецярбургскія духоўныя акадэмія і семінарыя адзначалі 275-годдзе заснавання і 50-годдзе свайго адраджэння. У [[1997]] годзе было заснаванае '''Іканапіснае аддзяленне'''. У [[2001]] годзе адбыўся яго першы выпуск. Першапачаткова іканапіснае аддзяленне месцілася ў некалькіх пакоях будынка побач з Акадэміяй, у якім размяшчаецца свецкі інтэрнат. Потым, пасля рамонту, аддзяленне перамясцілася ў суседні перададзены Акадэміі двухпавярховы корпус. У [[1998]] годзе ў СПбДАіС пачаўся працэс рэфармавання — пераход на новую сістэму духоўнай адукацыі. Семінарыя была ператворана ў бакалаўрыят з 4-гадовым цыклам, акадэмія — у магістратуру, тэрмін навучання ў якой скараціўся да 2-х гадоў, а таксама была створана аспірантура, тэрмін навучання ў якой вагаецца ад трох да пяці гадоў. Дадзеная адукацыйная мадэль абапіраецца на сістэму адукацыі, прынятую ў ВНУ, уключаючы ў т. л. [[Балонскі працэс]]. У канцы навучання на бакалаўрыяце студэнты абараняюць дыпломную працу, магістранты — магістарскую дысертацыю, а аспіранты — кандыдацкую дысертацыю. Акрамя вочнага навучання ажыццяўляецца прыём на завочнае аддзяленне бакалаўрыяту і магістратуры. Для завочнага аддзялення бакалаўрыяту ўведзена сістэма дыстанцыйнага навучання. У [[2002]] годзе Рэгенцкае аддзяленне атрымала свой асобны двухпавярховы будынак на тэрыторыі акадэміі. У [[2006]] годзе Санкт-Пецярбургскія духоўныя школы адзначалі 285-годдзе ад заснавання і 60-годдзе свайго адраджэння. З моманту свайго адраджэння ў [[1946]] годзе Духоўныя школы далі Царкве звыш двух тысяч свяшчэннаслужыцеляў, з якіх каля шасцісот — са ступенню кандыдата багаслоўя. У жніўні [[2010]] года Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія атрымала дзяржаўную ліцэнзію на ажыццяўленне адукацыйнай праграмы па спецыяльнасці «[[Тэалогія]]» (031900) вышэйшай прафесійнай адукацыі<ref>[https://spbda.ru/news/licenziya-na-osuschestvlenie-obrazovatelnoy-programmy-po-specialnosti-teologiya/ Лицензия на осуществление образовательной программы по специальности «Теология»]{{ref-ru|}}</ref>. [[Файл:Streets Sankt-Peterburg sent2011 4028.jpg|міні|злева|Акадэмія ў нашы дні]] У [[2013]] годзе Санкт-Пецярбургская акадэмія прайшла атэстацыйную праверку Вучэбнага Камітэта Рускай Праваслаўнай Царквы. Паводле яе вынікаў акадэмія ўвайшла ў лік лепшых навучальных устаноў Рускай Царквы, па шэрагу паказчыкаў заняўшы першае месца. [[29 лістапада]] [[2013]] года ў жыцці Духоўнай акадэміі адбылася важная і доўгачаканая падзея — падпісанне акта аб перадачы Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі на правах бязвыплатнага і бестэрміновага карыстання яе гістарычнага будынка, барацьба за вяртанне якога ішла каля 20 гадоў — з [[1993]] года. Першы ў навейшай гісторыі вучэбны занятак у гістарычным будынку — аспіранцкі семінар царкоўна-практычнага аддзялення, адбыўся [[12 лютага]] [[2014]] года. У гэты ж час быў пачаты працэс падрыхтоўкі да перадачы духоўным школам гістарычнага корпуса бібліятэкі Санкт-Пецярбургскай акадэміі (набярэжная Абводнага канала, 13), пабудаванай у [[1882]] годзе. [[18 снежня]] [[2016]] гады кіраўнік Федэральнай службы па наглядзе ў сферы адукацыі і навукі С. С. Краўцоў уручыў Найсвяцейшаму Патрыярху Маскоўскаму і ўсяе Русі Кірылу пасведчанне аб дзяржаўнай акрэдытацыі адукацыйнай дзейнасці духоўнай адукацыйнай арганізацыі вышэйшай адукацыі «Санкт-Пецярбургская Духоўная Акадэмія Рускай Праваслаўнай Царквы» == Сучасныя структура і статус == У Духоўнай Акадэміі ў агульнай колькасці навучаюцца больш за 900 студэнтаў і аспірантаў. У склад прафесарска-выкладчыцкай карпарацыі ўваходзіць амаль 100 членаў, сярод якіх шмат прафесараў і выкладчыкаў вядучых свецкіх ВНУ Санкт-Пецярбурга — [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], [[Расійскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя А. І. Герцэна|Расійскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Герцэна]], Акадэміі паслядыпломнай педагагічнай адукацыі і іншых<<ref name="Сайт">[https://spbda.ru/abitur/abits/abitur-common/ Общая информация о приеме на обучение в Санкт-Петербургскую Духовную Академию на 2018/2019 учебный год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305003045/https://spbda.ru/abitur/abits/abitur-common/ |date=5 сакавіка 2021 }}{{ref-ru|}}</ref>. Санкт-Пецярбургскія Духоўныя школы ўключаюць: * '''''Аспірантуру'''''. * '''''Магістратуру''''' — навукова-багаслоўскі, адукацыйны і даследчы цэнтр, які ажыццяўляе падрыхтоўку святароў, выкладчыкаў духоўных навучальных устаноў, царкоўных навукоўцаў і іншых спецыялістаў вышэйшай навуковай кваліфікацыі ў галіне праваслаўнага багаслоўя па праграмах аспірантуры і дактарантуры. У акадэміі існуюць наступныя формы навучання: вочная (стацыянарная) і экстэрнат (завочная). Нарматыўны тэрмін асваення праграмы па вочнай форме навучання — 2 гады, па завочнай — 2 гады. Маюцца некалькі аддзяленняў — біблейскае, багаслоўскае, царкоўна-практычнае і царкоўна-гістарычнае. * '''''Бакалаўрыят''''' — вышэйшая духоўная навучальная ўстанова, якая ажыццяўляе падрыхтоўку святароў, а таксама царкоўнаслужыцеляў і царкоўных спецыялістаў. На бакалаўрыяце існуюць наступныя формы навучання: вочная (стацыянарная) і экстэрнат (завочная). Нарматыўны тэрмін асваення праграмы — 4 гады. * '''''Рэгенцкае аддзяленне''''' — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова, якая рыхтуе рэгентаў. Экстэрнату, вячэрняга і завочнага навучання Рэгенцкая аддзяленне не мае. Тэрмін навучання — 4 гады. На аддзяленні навучаюцца каля 90 навучэнцаў. * '''''Іканапіснае аддзяленне''''' — спецыяльная духоўная навучальная ўстанова Маскоўскага Патрыярхата, якая рыхтуе іканапісцаў для Рускай Праваслаўнай Царквы. Тэрмін навучання — 4 гады. * '''''Факультэт замежных студэнтаў''''' — падрыхтоўка студэнтаў як па індывідуальных праграмах, якія прадугледжваюць, у тым ліку, паглыбленае вывучэнне рускай мовы, так і па агульных праграмах Акадэміі, Семінарыі, а таксама рэгенцкага або іканапіснага аддзялення. У цяперашні час на факультэце навучаюцца студэнты з [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]], [[Германія|Германіі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Кітай|Кітая]], [[Літва|Літвы]], [[Македонія|Македоніі]], [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Польшча|Польшчы]], [[Сербія|Сербіі]], [[Тайланд]]а, [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Нарвегія|Нарвегіі]]. * '''''Кафедры Духоўнай акадэміі''''': біблеістыкі, багаслоўя (у тым ліку дагматыка, патралогія, апалагетыка, сектазнаўства), царкоўнай гісторыі, царкоўна-практычных дысцыплін (літургіка, гамілетыка, кананічнае права), старажытных моў, замежных моў. * '''''Факультэты''''': багаслоўска-пастырскі і царкоўных мастацтваў. == Адміністрацыя == Як правапераемніца Петраградскай Духоўнай Акадэміі, закрытай у [[1918]] годзе, Акадэмія існуе пад начальніцкім наглядам [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі]], што ажыццяўляецца праз Навучальны камітэт Маскоўскай Патрыярхіі. Праграмы выкладаемых курсаў і адукацыйныя стандарты зацвярджаюцца [[Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы|Свяшчэнным Сінодам]] Рускай праваслаўнай царквы і Навучальным Камітэтам. Кананічны нагляд за дзейнасцю Акадэміі, якая знаходзіцца на тэрыторыі Санкт-Пецярбургскай епархіі, і духоўны клопат пра яе настаўнікаў і выхаванцаў ажыццяўляе кіруючы [[архірэй]] — мітрапаліт Санкт-Пецярбургскі і Ладажскі {{нп5|Варсанофій (Судакоў)|Варсанофій (Судакоў)|ru|Варсонофий (Судаков)}}. Рэктар — епіскап Пецяргофскі, вікарый Санкт-Пецярбургскай епархіі, {{нп5|Серафім (Амельчанкаў)|Серафім (Амельчанкаў)|ru|Серафим (Амельченков)}} — непасрэдны кіраўнік Акадэміі; узначальвае яе Вучоны савет. Пры рэктары дзейнічаюць дарадчыя органы: Адміністрацыйны савет і выхаваўчая нарада. Рэктар прызначаецца Свяшчэнным Сінодам Рускай праваслаўнай царквы па сумесным прадстаўленні кіруючага архірэя і Вучэбнага камітэта. Вучоны савет Акадэміі разглядае асноўныя пытанні акадэмічнага жыцця; прысуджае вучоныя ступені кандыдата багаслоўя і доктара багаслоўя, царкоўнай гісторыі і царкоўнага права, а таксама званне дацэнта, прафесара, заслужанага прафесара і ганаровага члена Акадэміі. Права зацвярджэння часопісаў Вучонага савета належыць мітрапаліту Санкт-Пецярбургскаму і Ладажскаму. Сцвярджае прысуджэнне вучоных ступеняў і званняў патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі. == Асаблівыя даты і святы == У Акадэміі ёсць тры храма: апостала і евангеліста Іаана Багаслова, Успення Прасвятой Багародзіцы і Дванаццаці апосталаў (у гістарычным будынку Санкт-Пецярбургскай Духоўнай Акадэміі). Прастольнае свята храма св. ап. і ев. [[Іаан (апостал)|Іаана Багаслова]] і днямі гадавых актаў Санкт-Пецярбургскіх духоўных школ з’яўляюцца: * Дні памяці святога апостала і евангеліста Іаана Багаслова: 9 [[21 мая|(21) мая]] і 26 верасня ([[9 кастрычніка]]); * Свята {{нп5|Абраз Божай Маці «Знаменне»|«Знаменне»|ru|Икона Божией Матери «Знамение»}} — 10 снежня ([[27 лістапада]]). Пасадныя святы двух іншых храмаў здзяйсняюцца па-за навучальным часам: * Успення Прасвятой Багародзіцы 15 жніўня ([[28 жніўня]]); * Сабор Дванаццаці апосталаў 30 чэрвеня ([[13 ліпеня]]); На восенскае свята апостала Іаана здзяйсняецца '''Актавы дзень''' — галоўнае свята Акадэміі. Традыцыйна, навучальны год у Акадэміі пачынаецца [[Літургія|Боскай Літургіяй]] [[1 верасня]], а выпуск адбываецца ў сярэдзіне чэрвеня кожнага года. == Персаналіі Акадэміі == З рэктараў і выкладчыкаў Аляксандра-Неўскай семінарыі (у 1788—1797 — Галоўнай семінарыі, у 1797—1809 — Аляксандра-Неўскай Акадэміі) найбольш вядомыя: {{нп5|Гаўрыла (Крамянецкі)|Гаўрыла (Крамянецкі)|ru|Гавриил (Кременецкий)}} (мітрапаліт Кіеўскі, † 1783), {{нп5|Веніямін (Краснапеўкаў-Румоўскі)|Веніямін (Краснапеўкаў)|ru|Вениамин (Краснопевков–Румовский)}} — аўтар "Новай скрыжалі "(† 1811), {{нп5|Амвросій (Зерціс-Каменскі)|Амвросій (Зерціс–Каменскі)|ru|Амвросий (Зертис–Каменский)}} († 1771), {{нп5|Арсеній (Верашчагін)|Арсеній (Верашчагін)|ru|Арсений (Верещагин)}} († 1779), Мікалай Музоўскі<ref>[http://hungary.orthodoxy.ru/detail/muzovsky.htm Протопресвитер Николай Васильевич Музовский]{{ref-ru|}} // Венгерская епархия Московского патриархата</ref> († 1848), вядомыя прапаведнікі {{нп5|Анастасій (Братаноўскі-Раманенка)|Анастасій (Братаноўскі)|ru|Анастасий (Братановский–Романенко)}}, архіепіскап {{нп5|Феафілакт (Русанаў)|Феафілакт (Русанаў)|ru|Феофилакт (Русанов)}} і іераманах {{нп5|Філарэт (Драздоў)|Філарэт ( Драздоў)|ru|Филарет (Дроздов)}}, пасля мітрапаліт Маскоўскі; у ліку вучняў і потым прэфектаў — {{нп5|Міхаіл Міхайлавіч Сперанскі|M. M. Сперанскі|ru|Сперанский, Михаил Михайлович}}, прафесар [[Яўген (Балхавіцінаў)]] (мітрапаліт Кіеўскі, † 1837). === Рэктары Санкт-Пецярбургскай / Петраградскай / Ленінградскай духоўнай акадэміі === * архімандрыт {{нп5|Яўграф (Музалеўскі-Платонаў)|Яўграф (Музалеўскі-Платонаў)|ru|Евграф (Музалевский-Платонов)}} ({{OldStyleDate|16|лютага||4}} — {{OldStyleDate|23|лістапада|1809|11}}) * архімандрыт {{нп5|Сергій (Крылоў-Платонаў)|Сергій (Крылоў-Платонаў)|ru|Сергий (Крылов-Платонов)}} ({{OldStyleDate|19|студзеня|1810|7}} — {{OldStyleDate|15|сакавіка|1812|3}}) * епіскап {{нп5|Філарэт (Драздоў)|Філарет (Драздоў)|ru|Филарет (Дроздов)}} ({{OldStyleDate|23|сакавіка|1812|11}} — {{OldStyleDate|25|сакавіка|1819|13}}) * епіскап {{нп5|Рыгор (Поснікаў)|Рыгор (Поснікаў)|ru|Григорий (Постников)}} ({{OldStyleDate|14|мая|1819|2}} — {{OldStyleDate|16|студзеня|1826|4}}) * архімандрыт {{нп5|Іаан (Дабразракаў)|Іаан (Дабразракаў)|ru|Иоанн (Доброзраков)}} ({{OldStyleDate|11|лютага|1826|30|студзеня}} — {{OldStyleDate|17|жніўня|1830|5}}) * архімандрыт {{нп5|Смарагд (Крыжаноўскі)|Смарагд (Крыжаноўскі)|ru|Смарагд (Крыжановский)}} ({{OldStyleDate|8|верасня|1830|27|жніўня}} — {{OldStyleDate|2|кастрычніка|1831|20|верасня}}) * архімандрыт {{нп5|Венедыкт (Грыгаровіч)|Венедыкт (Грыгаровіч)|ru|Венедикт (Григорович)}} ({{OldStyleDate|16|лістапада|1831|4}} — {{OldStyleDate|20|чэрвеня|1833|8}}) (''выхадзец з'' [[Рагачоў|Рагачова]]) * архімандрыт {{нп5|Віталь (Шчэпетаў)|Віталь (Шчэпетаў)|ru|Виталий (Щепетев)}} ({{OldStyleDate|20|чэрвеня|1833|8}} — [[чэрвень]] [[1837]]) * архімандрыт {{нп5|Мікалай (Дабрахотаў)|Мікалай (Дабрахотаў)|ru|Николай (Доброхотов)}} ({{OldStyleDate|17|ліпеня|1837|5}} — [[красавік]] [[1841]]) * епіскап {{нп5|Афанасій (Драздоў)|Афанасій (Драздоў)|ru|Афанасий (Дроздов)}} ({{OldStyleDate|3|мая|1841|21|красавіка}} — {{OldStyleDate|25|студзеня|1847|13}}) * епіскап {{нп5|Яўсевій (Арлінскі)|Яўсевій (Арлінскі)|ru|Евсевий (Орлинский)}} ({{OldStyleDate|29|студзеня|1847|17}} — {{OldStyleDate|31|снежня|1850|19}}) * епіскап {{нп5|Макарый (Булгакаў)|Макарый (Булгакаў)|ru|Макарий (Булгаков)}} ({{OldStyleDate|1|студзеня|1851|20|снежня|1850}} — {{OldStyleDate|13|мая|1857|1}}) * архімандрыт {{нп5|Феафан Затворнік|Феафан (Говараў)|ru|Феофан Затворник}} ({{OldStyleDate|25|чэрвеня|1857|13}} — {{OldStyleDate|21|мая|1859|9}}) * епіскап {{нп5|Нектарый (Надзеждзін)|Нектарый (Надзеждін)|ru|Нектарий (Надеждин)}} ({{OldStyleDate|29|ліпеня|1859|17}} — {{OldStyleDate|11|кастрычніка|1860|29|верасня}}) * архімандрыт {{нп5|Іанікій (Руднеў)|Іаннікій (Руднеў)|ru|Иоанникий (Руднев)}} ({{OldStyleDate|17|кастрычніка|1860|5}} — {{OldStyleDate|25|студзеня|1864|13}}) * епіскап {{нп5|Іаан (Сакалоў, Уладзімір Сяргеевіч)|Іаан (Сакалоў)|ru|Иоанн (Соколов, Владимир Сергеевич)}} ({{OldStyleDate|29|студзеня|1864|17}} — {{OldStyleDate|21|лістапада|1866|9}}9 (21) лістапада 1866) * протапрэсвітэр {{нп5|Іаан Лявонцьевіч Янышаў|Іаан Янышаў|ru|Янышев, Иоанн Леонтьевич}} ({{OldStyleDate|11|снежня|1866|29|лістапада}} — {{OldStyleDate|31|кастрычніка|1883|19}}) * епіскап {{нп5|Арсеній (Бранцаў)|Арсеній (Бранцаў)|ru|Арсений (Брянцев)}} ({{OldStyleDate|3|лістапада|1883|22|кастрычніка}} — {{OldStyleDate|9|красавіка|1887|28|сакавіка}} * епіскап {{нп5|Антоній (Вадкоўскі)|Антоній (Вадкоўскі)|ru|Антоний (Вадковский)}} ({{OldStyleDate|27|красавіка|1887|15}} — {{OldStyleDate|5|лістапада|1892|24|кастрычніка}}) * епіскап {{нп5|Барыс (Плотнікаў)|Барыс (Плотнікаў)|ru|Борис (Плотников)}} ({{OldStyleDate|12|лістапада|1892|30|кастрычніка}} — {{OldStyleDate|14|снежня|1893|2}}) * епіскап {{нп5|Нікандр (Малчанаў)|Нікандр (Малчанаў)|ru|Никандр (Молчанов)}} ({{OldStyleDate|25|снежня|1893|13}} — {{OldStyleDate|4|верасня|1895|23|жніўня}}) * епіскап {{нп5|Іаан (Кратыраў)|Іаан (Кратыраў)|ru|Иоанн (Кратиров)}} ({{OldStyleDate|12|верасня|1895|31|жніўня}} — {{OldStyleDate|28|студзеня|1899|16}}) * епіскап {{нп5|Барыс (Плотнікаў)|Барыс (Плотнікаў)|ru|Борис (Плотников)}} ({{OldStyleDate|1|сакавіка|1899|17|лютага}} — {{OldStyleDate|2|лютага|1901|20|студзеня}}) * епіскап [[Сергій (Патрыярх Маскоўскі)|Сергій (Страгародскі)]] ({{OldStyleDate|6|лютага|1901|24|студзеня}} — {{OldStyleDate|28|кастрычніка|1905|15}}) * епіскап {{нп5|Сергій (Ціхаміраў)|Сергій (Ціхаміраў)|ru|Сергий (Тихомиров)}} ({{OldStyleDate|28|кастрычніка|1905|15}} — {{OldStyleDate|2|красавіка|1908|21|сакавіка}}) * епіскап {{нп5|Феафан (Быстроў)|Феафан (Быстроў)|ru|Феофан (Быстров)}} ({{OldStyleDate|17|лютага|1909|4}} — 19 {{OldStyleDate|1|лістапада|1910|19|кастрычніка}}) * епіскап [[Георгій (Ярашэўскі)]] ({{OldStyleDate|22|лістапада|1910|9}} — {{OldStyleDate|26|мая|1913|13}}) * епіскап {{нп5|Анастасій (Аляксандраў)|Анастасій (Аляксандраў)|ru|Анастасий (Александров)}} ({{OldStyleDate|12|чэрвеня|1913|30|мая}} — {{OldStyleDate|23|чэрвеня|1918||}}) * протаіерэй {{нп5|Ісідар (Богаяўленскі)|Ісідор (Богаяўленскі)|ru|Исидор (Богоявленский)}} ([[1 верасня]] 1946 — [[22 чэрвеня]] 1947) * протаіерэй {{нп5|Аляксандр Аляксандравіч Осіпаў|Аляксандр Аляксандравіч Осіпаў|ru|Осипов, Александр Александрович}} (выконваючы абавязкі) [[1947]]—[[1948]] * епіскап {{нп5|Сімеон (Бычкоў)|Сімеон (Бычкоў)|ru|Симеон (Бычков)}} (20 красавіка [[1948]] — 30 чэрвеня [[1952]]) * протаіерэй {{нп5|Міхаіл Кранідавіч Сперанскі|Міхаіл Сперанскі|ru|Сперанский, Михаил Кронидович}} (21 ліпеня [[1952]] — 16 жніўня [[1966]]) * епіскап {{нп5|Міхаіл (Мудзюгін)|Міхаіл (Мудзюгін)|ru|Михаил (Мудьюгин)}} (16 жніўня [[1966]] — 30 ліпеня [[1968]]) * епіскап {{нп5|Герман (Цімафееў)|Герман (Цімафееў)|ru|Герман (Тимофеев)}} (28 лістапада [[1968]] — 25 чэрвеня [[1970]]) * епіскап {{нп5|Мелітон (Салаўёў)|Мелітон (Салаўёў)|ru|Мелитон (Соловьёв)}} (25 чэрвеня [[1970]] — 26 снежня [[1974]]) * архіепіскап [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл (Гундзяеў)]] (26 снежня [[1974]] — 26 снежня [[1984]]) * архімандрыт {{нп5|Мануіл (Паўлаў)|Мануіл (Паўлаў)|ru|Мануил (Павлов)}} (выконваючы абавязкі) 29 снежня [[1984]] — 2 сакавіка [[1986]] * протаіерэй {{нп5|Мікалай Міхайлавіч Гундзяеў|Мікалай Гундзяеў|ru|Гундяев, Николай Михайлович}} (выконваючы абавязкі) 2—15 сакавіка [[1986]], 15 сакавіка [[1986]] — 22 чэрвеня [[1987]] * протаіерэй {{нп5|Уладзімір Усцінавіч Сарокін|Уладзімір Сарокін|ru|Сорокин, Владимир Устинович}} (выконваючы абавязкі) з 22 чэрвеня [[1987]], 21 жніўня [[1987]] — 12 жніўня [[1992]] * протаіерэй {{нп5|Васіль Іванавіч Стойкаў|Васіль Іванавіч Стойкаў|ru|Стойков, Василий Иванович}} (выконваючы абавязкі) (12 жніўня [[1992]] — 19 ліпеня [[1993]], 19 ліпеня [[1993]] — 17 ліпеня [[1996]]) * архіепіскап [[Канстанцін (Гаранаў)]] (17 ліпеня [[1996]] — 6 кастрычніка [[2008]]) * архіепіскап {{нп5|Амвросій (Ермакоў)||ru|Амвросий (Ермаков)}} (6 кастрычніка [[2008]] — 14 ліпеня [[2018]]) * епіскап {{нп5|Серафім (Амельчанкаў)||ru|Серафим (Амельченков)}} (14 ліпеня [[2018]] — 9 ліпеня 2019) * епіскап Сілуан (Нікіцін) (p 9 ліпеня 2019) === Кананізаваныя выпускнікі === * [[Іаан Кранштацкі]] ([[1829]]—[[1909]]) — рускі праведны, святар [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], правазнавец, духоўны пісьменнік, член [[Свяцейшы Сінод|Свяцейшага Сінода]]. * [[Мікалай (Касаткін)]] ([[1836]]—[[1912]]) — [[епіскап]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]; [[Місіянерства|місіянер]], заснавальнік [[Японская праваслаўная царква|Праваслаўнай царквы ў Японіі]]. Праслаўлены ў ліку [[святы]]х як [[роўнаапостальны]]. * [[Ціхан (Патрыярх Маскоўскі)|Ціхан (Белавін)]] ([[1865]]—[[1925]]) — епіскап [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]; з 21 лістапада ([[4 снежня]]) [[1917]] года [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]], першы пасля аднаўлення [[Патрыярх (царкоўны сан)|патрыяршаства]] ў Расіі. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] многія выпускнікі Санкт-Пецярбургскай акадэміі прынялі на сябе пакутніцкі вянок. Сярод найбольш вядомых [[свяшчэннамучанік]]аў — мітрапаліт Петраградскі і Гдоўскі {{нп5|Веніямін (Казанскі)|Веніямін (Казанскі)|ru|Вениамин (Казанский)}}, мітрапаліт Казанскі {{нп5|Кірыл (Смірноў)|Кірыл (Смірноў)|ru|Кирилл (Смирнов)}}, протаіерэі {{нп5|Іван Аляксандравіч Качураў|Іаан Качураў|ru|Кочуров, Иван Александрович}}, {{нп5|Уладзімір Канстанцінавіч Лазіна-Лазінскі|Уладзімір Лазіна–Лазінскі|ru|Лозина–Лозинский, Владимир Константинович}} і {{нп5|Філосаф Мікалаевіч Арнацкі|Філосаф Арнацкі|ru|Орнатский, Философ Николаевич}}. == Будынкі == На манастырскай выспе ёсць шэраг будынкаў, якія гістарычна належалі Санкт-Пецярбургскім духоўным школам: [[Файл:Наб. Обводного канала 7.jpg|міні|справа|Набярэжная Абводнага канала 7]] * '''Будынак Духоўнай акадэміі''' (набярэжная Абводнага канала, 7). У [[1811]] годзе праект будынка Акадэміі прапанаваў [[Аляксандр Ягоравіч Штаўберт|А. Я. Штауберт]], але ажыццявіць яго не ўдалося. Сучасны будынак быў пабудаваны ў [[1817]]—[[1821]] гадах па праекце [[Луіджы Руска|Л. Руска]] і [[Джакама Кварэнгі|Дж. Кварэнгі]], аздабленнем кіраваў {{нп5|Іосіф Іванавіч Шарлемань|І. І. Шарлемань|ru|Шарлемань, Иосиф Иванович}}. У [[1881]]—[[1882]] гадах будынак быў пашыраны па праекце архітэктара Г. І. Карпава. У [[1915]] годзе для студэнтаў побач з Акадэмічным храмам было вырашана выбудаваць новы інтэрнат, аднак па прычыне недахопу сродкаў гэта не было ажыццёўлена. У 1918 годзе будынак быў перададзены прытулку для дэфектыўных дзяцей, а пад канец [[1927]] года — паўночнаму факультэту Усходняга інстытута. Потым ён доўгі час быў заняты Індустрыяльна-педагагічным тэхнікумам і Інстытутам павышэння кваліфікацыі работнікаў прафтэхадукацыі. Цяпер яго займае Каледж фізічнай культуры і спорту, эканомікі і тэхналогіі. У акадэмічным храме Дванаццаці апосталаў размешчаны спартзал. Складаны працэс вяртання будынка першапачатковага ўладальніку пачаўся толькі ў [[1993]] годзе і завяршыўся ў [[2014]] годзе. Будынак чакае рэстаўрацыя і пераабсталяванне пад патрэбы Духоўнай акадэміі. [[Файл:Streets Sankt-Peterburg sent2011 4035.jpg|міні|справа|Набярэжная Абводнага канала 17]] * '''Будынак Духоўнай семінарыі''' (набярэжная Абводнага канала, 17). З [[1827]] года ўздымалася пытанне аб пабудове, «у выглядзе замка або манастыра», уласнага будынка для семінарыі, але распрацаваны двума гадамі пазней праект В. П. Пятрова застаўся на паперы. Трохпавярховы з пілястрамі будынак быў закладзены па праекце сінадальнага архітэктара А. Ф. Шчадрына 24 ліпеня ([[5 жніўня]]) [[1838]] г. мітрапалітам Грузіі Іонай і асвечаны разам з храмам, размешчаным на другім паверсе, 26 верасня ([[8 кастрычніка]]) [[1841]] г. мітрапалітам Кіеўскім Філарэтам. У [[1886]]—[[1887]] гадах па цэнтры будынка, па праекце сінадальнага архітэктара Н. Н. Маркава, была з двара зробленая трохпавярховая прыбудова, куды на верхні паверх перамясцілі храм. З [[1945]] года тут былі размешчаны Духоўныя школы, аднак толькі ў адной палове будынка (іншая вернутая ў 1987 годзе). * '''Будынак Аляксандра-Неўскага Антоніеўскага духоўнага вучылішча''' (набярэжная Абводнага канала, 9). * '''Корпус Бібліятэкі Духоўнай акадэміі''' (набярэжная Абводнага канала, 13). Выбудаваны ў [[1882]] годзе пад кіраўніцтвам архітэктара. Д. В. Люшына. Па стане на [[2014]] год памяшканні будынка належаць розным установам, уключаючы [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Расійскую нацыянальную бібліятэку]]. Пачаты працэс падрыхтоўкі да перадачы корпуса Духоўным школам. == Гл. таксама == * [[Славяна-грэка-лацінская акадэмія]] * [[Маскоўская духоўная акадэмія]] * [[Кіеўская духоўная акадэмія]] * [[Казанская духоўная акадэмія]] * [[Спіс сінадальных устаноў Рускай праваслаўнай царквы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%94%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE-%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F Духовно-учебные заведения]{{ref-ru|}} // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907 * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B8_%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5 Барсов Н. И. «Академии духовные православные»]{{ref-ru|}} // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907 * [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003543546#?page=2 Чистович И. А. «История Санкт-Петербургской духовной академии»]{{ref-ru|}} — СПб.: в Тип. Якова Трея, 1857. — [8], 458, IV с. * [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003625941#?page=1 Чистович И. А. «Санкт-Петербургская духовная академия за последние 30 лет (1858—1888 гг.)»]{{ref-ru|}} — СПб.: Синод. тип., 1889. — 402 с. * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/14532-rodosskiy-a-s-biograficheskiy-slovar-studentov-pervyh-xxviii-mi-kursov-s-peterburgskoy-duhovnoy-akademii-1814-1869-gg-spb-1907#mode/grid/page/1/zoom/1 Родосский А. С. Биографический словарь студентов первых XXVIII-ми курсов С.-Петербургской духовной академии: 1814—1869 гг.]{{ref-ru|}} — СПб., 1907. — 552 с. * Ростиславов И. Санкт-Петербургская духовная академия до графа Протасова // Вестник Европы.{{ref-ru|}} — 1872 * Ростиславов И. Санкт-Петербургская духовная академия при графе Протасове // Вестник Европы.{{ref-ru|}} — 1883 * [http://memoirs.ru/texts/Sem_IV84_16_4.htm Семидесятипятилетний юбилей Петербургской духовной академии]{{ref-ru|}} // Исторический вестник, 1884. — Т. 16. — № 4. — С. 235 * [http://www.vladimirskysobor.ru/_mod_files/PDF_files/preemstvo.pdf ПРЕЕМСТВО Вера и служение Санкт-Петербургской Духовной Академии и Семинарии]{{ref-ru|}} — СПб., 2007 * Шкаровский М. В. «Санкт-Петербургские (Ленинградские) духовные школы во 2-й половине XX — начале XXI века»{{ref-ru|}} // Вестник церковной истории.{{ref-ru|}} — 2008. — № 4(12). — С. 171—210 * Ходаковская О. И., А. А. Бовкало Ленинградская (Санкт-Петербургская) православная духовная академия. Профессора и преподаватели. 1946—1996. Биографический справочник.{{ref-ru|}} — СПб., 2011 * Берташ А., свящ., Галкин А. Семинарский храм Санкт-Петербургской духовной академии.{{ref-ru|}} — СПб., 2012. * Ванчугов В. В. Первый историк русской философии: Архимандрит Гавриил и его время.{{ref-ru|}} — М.: Мир философии, 2015. — 752 с. — (Русская философия). — ISBN 978-5-9906502-0-6 == Спасылкі == * [http://www.spbda.ru/ Афіцыйны сайт СПбДА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190403214430/https://spbda.ru/ |date=3 красавіка 2019 }} * [https://www.youtube.com/user/spbpdatv Відэаканал на YouTube] * [https://vk.com/theologia_spb Група ВКонтакте]{{Недаступная спасылка}} * [http://instagram.com/spbpda Старонка на Instagram] * [https://www.flickr.com/photos/spbpda Старонка на Flickr] * [http://mitropolia-spb.ru/about/edu/ Старонка на афіцыйным сайте Санкт-Петярбургскай мітраполіі] {{Духоўныя семінарыі Рускай праваслаўнай царквы}} [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія| ]] [[Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1809 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1721 годзе]] [[Катэгорыя:1721 год у Еўропе]] 4svt5ye6iyo6u70wluhb653qzlfde2o 0 580944 5140870 4796326 2026-05-12T19:07:14Z DobryBrat 5701 афармленне, вікіфікацыя, арфаграфія, пунктуацыя 5140870 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бокун}} {{Архітэктар}} '''Галіна Віктараўна Бокун''' (нар. {{ДН|1|7|1946}}, г. [[Вэнтспілс]], [[ЛатССР]]) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыла ў 1969 годзе [[БПІ]]. У [[1969]]—[[1981]] гадах працавала ў праектным інстытуце «[[Белдзяржпраект]]», у [[1981]]—[[1984]] гадах - у [[ГалоўАПУ Мінгарвыканкама]] (вядучы архітэктар), у [[1984]]—[[1993]] гадах - ізноў у «Белдзяржпраекце» (архітэктар, вядучы архітэктар). З 1993 года працуе ў будаўнічым холдынгу «Сармат» (галоўны спецыяліст, намеснік дырэктара, тэхнічны дырэктар). Член [[Саюза архітэктараў Рэспублікі Беларусь]]. == Дзейнасць == Укараніла ў масавае будаўніцтва Беларусі [[энергаэфектыўнасць|энергаэфектыўныя]] тэхналогіі, перш за ўсё сістэмы вонкавага ўцяплення будынкаў («[[тэрмашуба]]»). == Літаратура == * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Бокун Галина Викторовна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бокун Галіна Віктараўна}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза архітэктараў]] [[Катэгорыя:Архітэктары СССР]] db8p8le9p93yb4o5mdb5h48xoc8m8gd 0 581053 5140836 4798168 2026-05-12T17:31:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140836 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Спораўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бярозаўскі раён]] |Уключае = 2 населеныя пункты |Сталіца = [[Спорава]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1522 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Спо́раўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Спорава]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Здзітаўскі сельсавет''' у складзе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Здзітава (Спораўскі сельсавет)|Здзітава]]. У 1962 годзе ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Белаазёрскага пассавета перададзены 6 населеных пунктаў ([[Альшэва (Бярозаўскі раён)|Альшэва]], [[Лісічыцы]], [[Манявічы]], [[Нівы (Бярозаўскі раён)|Нівы]], [[Ніўкі (Бярозаўскі раён)|Ніўкі]] і [[Хрыса]])<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 кастрычніка, 27 лістапада, 27 снежня 1962 г. і Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Здзітаўскага сельсавета 2 населеныя пункты<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}</ref>. 18 студзеня 1988 года сельсавет перайменаваны ў Спораўскі, цэнтр перанесены ў вёску Спорава. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1932 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,7 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1522 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Спораўскі сельсавет}} {{Бярозаўскі раён}} [[Катэгорыя:Спораўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 2n1vhetich9s305ybna66e7thohirut 0 581364 5141069 5014630 2026-05-13T08:53:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141069 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стадолішчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Гарадоцкі раён]] |Уключае = 44 населеныя пункты |Сталіца = [[Дубрава (Гарадоцкі раён)|Дубрава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 872 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Стадо́лішчанскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Дубрава (Гарадоцкі раён)|Дубрава]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Бяскатаўскі сельсавет''' у складзе Гарадоцкага раёна [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бяскатава]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Гарадоцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Вышадскі сельсавет|Вышадскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 4 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Болецкі сельсавет|Болецкага сельсавета]] (19 населеных пунктаў: [[Багамазава]], [[Буракова (Гарадоцкі раён)|Буракова]], [[Ваўненкі]], [[Вокшава]], [[Грыбалі]], [[Заазер’е (Гарадоцкі раён)|Заазер’е]], [[Зайцы (Гарадоцкі раён)|Зайцы]], [[Казырова (Гарадоцкі раён)|Казырова]], [[Кашчыха]], [[Круглікі (Гарадоцкі раён)|Круглікі]], [[Лапушніца]], [[Міроненкі (Гарадоцкі раён)|Міроненкі]], [[Нова-Болецк]], [[Новая (Стадолішчанскі сельсавет)|Новая Вёска]], [[Перадзелка (Гарадоцкі раён)|Перадзелка]], [[Працінцы]], [[Ушакова (Гарадоцкі раён)|Ушакова]], [[Шэцікі]] і [[Яроненкі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. 15 кастрычніка 1960 года ў склад сельсавета з [[Бычыхінскі сельсавет|Бычыхінскага сельсавета]] перададзена вёска [[Загаране (Гарадоцкі раён)|Загаране]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.</ref>. 22 снежня 1960 года ў склад сельсавета з [[Вярэцкі сельсавет|Вярэцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Карнілы]], [[Масееўка (Гарадоцкі раён)|Масееўка]], [[Прывальні]], [[Прывальні 2-я]] і [[Шандры (Гарадоцкі раён)|Шандры]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 4 (924).</ref>. 3 ліпеня 1970 года ў склад [[Бычыхінскі сельсавет|Бычыхінскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Забароўцы (Гарадоцкі раён)|Забароўцы]] і [[Загаране (Гарадоцкі раён)|Загаране]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).</ref>. У 1971 годзе скасаваны вёскі [[Загуззе (Бяскатаўскі сельсавет)|Загуззе]] і [[Маркаўцы (Гарадоцкі раён)|Маркаўцы]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).</ref>. 26 сакавіка 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Стадолішча (Гарадоцкі раён)|Стадолішча]], сельсавет перайменаваны ў Стадолішчанскі сельсавет<ref>{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|237}}</ref><ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 56 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|46}}</ref>. 7 жніўня 1979 года скасаваны пасёлак [[Прывальні (пасёлак)|Прывальні]] (зліўся з вёскай [[Прывальні]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>, у 1987 годзе — вёскі [[Новая Зара (Стадолішчанскі сельсавет)|Новая Зара]] і [[Перацінцы]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 лютага і 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Вярэцкі сельсавет|Вярэцкага сельсавета]] (14 вёсак: [[Вярэчча]], [[Дубрава (Гарадоцкі раён)|Дубрава]], [[Забарок]], [[Загуззе (Стадолішчанскі сельсавет)|Загуззе]], [[Заналючык]], [[Зарэчча (Стадолішчанскі сельсавет)|Зарэчча]], [[Казловічы (Гарадоцкі раён)|Казловічы]], [[Канашы (Гарадоцкі раён)|Канашы]], [[Кручкі (Гарадоцкі раён)|Кручкі]], [[Нізкія (Гарадоцкі раён)|Нізкія]], [[Ноўка (Стадолішчанскі сельсавет)|Ноўка]], [[Стаі (Гарадоцкі раён)|Стаі]], [[Стырыкі]], [[Сяло (Гарадоцкі раён)|Сяло]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. У чэрвені 2009 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дубрава. 30 сакавіка 2012 года скасаваны вёскі [[Загуззе (Стадолішчанскі сельсавет)|Загуззе]] і [[Стаі (Гарадоцкі раён)|Стаі]]<ref>[http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/2012/abolition2012.pdf Пералік назваў геаграфічных аб’ектаў Беларусі, якія спынілі сваё існаванне за 2012 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160405215717/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/2012/abolition2012.pdf|date=5 красавіка 2016}}</ref>, 29 верасня 2017 года — вёскі [[Бабахіна]] і [[Кручкі (Гарадоцкі раён)|Кручкі]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085532&p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 29 сентября 2017 г. № 170 Об упразднении сельских населенных пунктов Городокского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181005031039/http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085532&p1=1|date=5 кастрычніка 2018}}</ref>, 31 жніўня 2018 года — вёска [[Нізкія (Гарадоцкі раён)|Нізкія]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918v0091371&p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 31 августа 2018 г. № 24 Об упразднении сельских населенных пунктов Городокского района]</ref>, 24 верасня 2021 года — вёскі [[Карнілы]], [[Масееўка (Гарадоцкі раён)|Масееўка]] і [[Пазнякова (Гарадоцкі раён)|Пазнякова]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921v0111461&p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 24 сентября 2021 г. № 198 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Городокского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028212230/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921v0111461&p1=1|date=28 кастрычніка 2021}}</ref>, 29 снежня 2022 года — вёска [[Шандры (Гарадоцкі раён)|Шандры]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923v0120691&p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 29 декабря 2022 г. № 277 Об упразднении сельских населенных пунктов Городокского района]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1418 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 89,1 % — [[беларусы]], 8,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 872 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://gorodok.vitebsk-region.gov.by/ru/stodol_ss-ru/ Стодолищенский сельский Совет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171010063044/http://gorodok.vitebsk-region.gov.by/ru/stodol_ss-ru/ |date=10 кастрычніка 2017 }} {{Стадолішчанскі сельсавет}} {{Гарадоцкі раён}} [[Катэгорыя:Стадолішчанскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] rc0gfqlqxqso6is1stobon5jozz7ol7 0 581674 5141080 4806767 2026-05-13T09:12:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141080 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сталовіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Баранавіцкі раён]] |Уключае = 23 населеныя пункты |Сталіца = [[Сталовічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2695 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 128,6 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = http://baranovichi.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=49570%3A2018-07-26-06-01-32&catid=1331%3A2018-06-19-11-31-41&Itemid=3447&lang=ru |Заўвагі = }} '''Стало́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Сталовічы]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пастарынскі сельсавет|Пастарынскага сельсавета]], вёска [[Новы Свет (Баранавіцкі раён)|Новы Свет]] перададзена ў склад [[Каўпеніцкі сельсавет|Каўпеніцкага сельсавета]] [[Навамышскі раён|Навамышскага раёна]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 21 студзеня 1961 года ў склад [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Драгабыль]] і [[Пастарынне]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Баранавіцкага раёна. 21 чэрвеня 1966 года ў склад [[Мядзеневіцкі сельсавет|Мядзеневіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Арабаўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. 17 лютага 1975 года скасавана вёска [[Пастарынне (Сталовіцкі сельсавет)|Пастарынне]] (злілася з вёскай [[Пастарынне]] [[Гірмантаўскі сельсавет|Гірмантаўскага сельсавета]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 14 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|14|}}</ref>. 6 мая 1978 года скасавана вёска [[Тодараўцы]] (злілася з вёскай [[Вялікія Гацішчы]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 6 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. 26 чэрвеня 2013 года ў склад сельсавета былі перададзеныя ўсе населеныя пункты — [[Завоссе]], [[Круглікі (Баранавіцкі раён)|Круглікі]], [[Мелехавічы (Баранавіцкі раён)|Мелехавічы]], [[Міхнаўшчына]], [[Мядзеневічы]], [[Новыя Войкавічы]], [[Стайкі (Баранавіцкі раён)|Стайкі]], [[Старыя Войкавічы]] — скасаванага [[Мядзеневіцкі сельсавет|Мядзеневіцкага сельсавета]] і частка населеных пунктаў [[Каўпеніцкі сельсавет|Каўпеніцкага сельсавета]] з вёскамі [[Антанова (Баранавіцкі раён)|Антанова]], [[Вялікая Каўпеніца]], [[Малая Каўпеніца]], [[Новы Свет (Баранавіцкі раён)|Новы Свет]]<ref>{{Спасылка|url = http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm |копія = https://web.archive.org/web/20150802203908/http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%91%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82/type-%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/286-26.06.2013.htm |дата копіі = 2 жніўня 2015 |загаловак = «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области». Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286 |дата доступу = 28 снежня 2018 |мова = ru }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 1674 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 90,0 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 2695 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 чэрвеня 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|130672}} {{Сталовіцкі сельсавет}} {{Баранавіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Сталовіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Гарадзішчанскі раён|child|загаловак=Сталовіцкі сельсавет у [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Баранавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сталовіцкі сельсавет у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Сталовіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзішчанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] q30j8yhlalve8j1q8r3ptous1n2bec9 0 582147 5141111 4798016 2026-05-13T10:59:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141111 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старавольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пружанскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стараволя]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[1 снежня]] [[2009]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 800 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Стараво́льскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Стараволя]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. З 17 снежня 1956 года ў складзе Пружанскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 8 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|32}}</ref>. 1 снежня 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Велікасельскі сельсавет (Пружанскі раён)|Велікасельскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-308/2009-308(002-003).pdf&oldDocPage=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 242 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022212707/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-308%2F2009-308%28002-003%29.pdf&oldDocPage=1 |date=22 кастрычніка 2020 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 800 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 81,8 % — [[беларусы]], 13,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 5 вёсак: [[Абруб (Пружанскі раён)|Абруб]], [[Зарэчча (Пружанскі раён)|Зарэчча]], [[Лазоўка (Пружанскі раён)|Лазоўка]], [[Перадзельск]], [[Стараволя]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Старавольскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Шарашоўскі раён|child|загаловак=Старавольскі сельсавет у [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскім раёне]] (1940—1956)}} |спіс2 = {{Пружанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Старавольскі сельсавет у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] (1956—2009)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шарашоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] 6bhrbncs01sig9225s3v66ayls37ux1 0 582975 5141023 5015464 2026-05-13T07:22:51Z DobryBrat 5701 /* Красавік */ [[Алан Гарсія]] 5141023 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, памерлых у [[2019]] годзе. [[Выява:Jerzy Turonek portret.jpg|thumb|160px|Беларускі гісторык [[Юры Туронак]].]] == Студзень == * [[2 студзеня]]: [[Юры Туронак]] (89) — беларускі дзеяч і [[гісторык]].<ref>{{cite news|title=Памёр выдатны гісторык Юры Туронак|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=223050|publisher=Наша Ніва|date=02.01.2019/22:18|access-date=2019-01-04}}</ref>. * [[4 студзеня]]: [[Гаральд Браўн]] (91) — [[ЗША|амерыканскі]] вучоны і палітык. * [[9 студзеня]]: [[Анатоль Іванавіч Лук’янаў]] (88) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=223385 Памёр Анатоль Лук’янаў — апошні старшыня Вярхоўнага Савета СССР]</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Павел Адамовіч]] (53) — мэр горада Гданьск<ref>https://tjournal.ru/incidents/84204-mer-gdanska-pavel-adamovich-umer-posle-napadeniya-s-nozhom-na-blagotvoritelnom-koncerte</ref>. * [[26 студзеня]]: [[Мішэль Легран]] (86) — французскі кампазітар, піяніст, аранжыроўшчык, дырыжор, спявак. == Люты == * [[3 лютага]]: [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха]] (83) — беларускі перакладчык<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=224680 Памёр Васіль Сёмуха]</ref>. * [[3 лютага]]: [[Дэцл]] (Кірыл Аляксандравіч Талмацкі) (35) — расійскі рэп-выканаўца<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20190203/1549177114-pamyor-reper-decl Памёр рэпер Дэцл]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Вячаслаў Аляксандравіч Аўчыннікаў]] (82) — савецкі і расійскі кампазітар. * [[5 лютага]]: [[Вацлаў Ворлічак]] (88) — [[Чэхія|чэшскі]] кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[5 лютага]]: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк]] (78) — беларускі гісторык, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996)<ref>[https://bel.sputnik.by/incidents/20190205/1039915017/Pamr-adzny--krane-gstoryk-akademk-Mkhal-Kastsyuk.html Памёр адзіны ў краіне гісторык-акадэмік Міхаіл Касцюк]</ref>. * [[5 лютага]]: [[Анатоль Іванавіч Лесніковіч]] (77) — беларускі хімік, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]<ref>[https://bel.sputnik.by/incidents/20190205/1039915710/Pamr-vyadomy-vuchony-khmk-Anatol-Lesnkovch.html Памёр вядомы навуковец-хімік Анатоль Лесніковіч]</ref>. * [[7 лютага]]: [[Альберт Фіні]] — англійскі акцёр. * [[8 лютага]]: [[Сяргей Юр’евіч Юрскі]] (83) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, сцэнарыст, [[народны артыст РСФСР]] (1987)<ref>[https://bel.sputnik.by/incidents/20190208/1039968792/Pamr-narodny-artyst-RSFSR-Syargey-Yursk.html Памёр народны артыст РСФСР Сяргей Юрскі]</ref>. * [[16 лютага]]: [[Бруна Ганц]] (77) — [[Швейцарыя|швейцарскі]] акцёр<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=225462|title=Памёр акцёр, што сыграў звар'яцелага фюрэра ў знакамітым фільме «Бункер|date=2019-02-16|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|lang=be|access-date=2019-02-19}}</ref>. * [[19 лютага]]: [[Карл Лагерфельд]] (85) — нямецкі мадэльер і фатограф<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20190219/1550578023-pamyor-madeler-karl-lagerfeld |title=Памёр мадэльер Карл Лагерфельд |access-date=20 лютага 2019 |archive-date=20 лютага 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220153537/http://zviazda.by/be/news/20190219/1550578023-pamyor-madeler-karl-lagerfeld |url-status=dead }}</ref>. == Сакавік == * [[1 сакавіка]]: [[Жарэс Алфёраў]] (88) — [[СССР|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[фізіка|фізік]] [[беларусы|беларускага]] паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] ([[2000]])<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=226276 Памёр нобелеўскі лаўрэат, ураджэнец Віцебска, Жарэс Алфёраў]</ref>. * [[1 сакавіка]]: [[Сурэн Гургенавіч Аруцюнян]] (79) — армянскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Арменіі ў Беларусі (1999—2006). * [[9 сакавіка]]: [[Андрэй Міхайлавіч Заспіцкі]] (95) — беларускі скульптар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1976), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977)<ref>[http://www.belartunion.by/naviny/ab-yavy/582-spachuvanni-rodnym-i-blizkim-u-suvyazi-sa-smertsyu-andreya-mikhajlavicha-zaspitskaga.html Спачуванні родным і блізкім у сувязі са смерцю Андрэя Міхайлавіча Заспіцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190319165613/http://www.belartunion.by/naviny/ab-yavy/582-spachuvanni-rodnym-i-blizkim-u-suvyazi-sa-smertsyu-andreya-mikhajlavicha-zaspitskaga.html |date=19 сакавіка 2019 }}</ref>. * [[9 сакавіка]]: [[Уладзімір Абрамавіч Этуш]] (96) — савецкі і расійскі акцёр<ref>[https://belsat.eu/news/pamyor-vyadomy-aktor-uladzimir-etush-tavarysh-saahau-z-kaukazkaj-palonnitsy/ Памёр вядомы актор Уладзімір Этуш — таварыш Саахаў з «Каўказкай палонніцы»]</ref>. * [[11 сакавіка]]: [[Андрэа Полак]] (57) — нямецкая плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка. * [[16 сакавіка]]: [[Юлія Віктараўна Началава]] (38) — расійская [[Спявак|спявачка]], [[Акцёр|актрыса]] і тэлевядучая<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20190316/1552765664-pamerla-rasiyskaya-spyavachka-yuliya-nachalava-yoy-bylo-38-gadou |title=Памерла расійская спявачка Юлія Началава. Ёй было 38 гадоў |access-date=20 сакавіка 2023 |archive-date=20 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320095127/https://zviazda.by/be/news/20190316/1552765664-pamerla-rasiyskaya-spyavachka-yuliya-nachalava-yoy-bylo-38-gadou |url-status=dead }}</ref>. * [[19 сакавіка]]: [[Марлен Мартынавіч Хуцыеў]] (93) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр. * [[21 сакавіка]]: [[Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў]] (86) — савецкі і беларускі архітэктар, Ганаровы грамадзянін горада Мінска, галоўны архітэктар Мінска (1974—1986). * [[27 сакавіка]]: [[Валерый Фёдаравіч Быкоўскі]] (84) — лётчык-касманаўт СССР, двойчы Герой Савецкага Саюза. * [[29 сакавіка]]: [[Аньес Варда]] (90) — кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар мастацкага і дакументальнага кіно, фатограф<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=227903|title=Памерла рэжысёр Аньес Варда|date=2019-03-29|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]|lang=be|access-date=2019-03-30}}</ref>. == Красавік == * [[4 красавіка]]: [[Георгій Мікалаевіч Данелія]] (88) — грузінскі і расійскі акцёр, кінарэжысёр і сцэнарыст. [[Народны артыст СССР]] (1989)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20190404/1554379078-pamyor-kinarezhysyor-georgiy-daneliya Памёр кінарэжысёр Георгій Данелія]</ref>. * [[5 красавіка]]: [[Мікалай Дзмітрыевіч Кавалёў]] (69) — расійскі палітычны дзеяч і дзеяч спецслужбаў, дырэктар [[ФСБ Расіі]] (1996—1998). * [[8 красавіка]]: [[Валерый Сяргеевіч Хатылёў]] (68) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|Міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] (2003—2009)<ref>[https://www.belta.by/society/view/umer-byvshij-pervyj-zamministra-sporta-i-turizma-valerij-hatylev-343122-2019/ Умер бывший первый замминистра спорта и туризма Валерий Хатылев]</ref>. * [[9 красавіка]]: [[Мікалай Сцяпанавіч Гарбачоў]] (70) — беларускі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] спартсмен ([[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанне на байдарках]]), алімпійскі чэмпіён (1972), чэмпіён свету, заслужаны майстар спорту СССР (1972)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20190409/1554800898-pamyor-alimpiyski-chempiyon-myunhena-1972-belarus-mikalay-garbachou Памёр алімпійскі чэмпіён Мюнхена-1972 беларус Мікалай Гарбачоў]</ref>. * [[14 красавіка]]: [[Бібі Андэрсан]] (83) — шведская актрыса<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=228833 Памерла муза Інгмара Бергмана Бібі Андэрсан]</ref>. * [[17 красавіка]]: [[Алан Гарсія]] (69) — перуанскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэзідэнт Перу]] (1985—1990, 2006—2011)<ref>[https://sputnik.by/20190417/Byvshiy-prezident-Peru-pokonchil-s-soboy-pri-zaderzhanii-1040835799.html Бывший президент Перу покончил с собой при задержании]</ref>. * [[19 красавіка]]: [[Мар’ян Дукса|Мар’ян Мікалаевіч Дукса]] (76) — беларускі [[празаік]] і [[паэт]]<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/pamyor-litaratar-maryan-duksa/ |title=Памёр літаратар Мар’ян Дукса |access-date=25 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419151411/https://www.racyja.com/hramadstva/pamyor-litaratar-maryan-duksa/ |archive-date=19 красавіка 2019 }}</ref>. * [[19 красавіка]]: [[Рэнальд Іванавіч Кныш]] (87) — беларускі трэнер па спартыўнай гімнастыцы. * [[21 красавіка]]: [[Юрый Уладзіміравіч Бліноў]] (43) — беларускі музыкант<ref>[https://sputnik.by/20190421/Souchreditel-komandy-Krumkachy-Yuriy-Blinov-umer-na-ekomarafone-1040886804.html Соучредитель команды «Крумкачы» Юрий Блинов умер на экомарафоне]</ref>. * [[26 красавіка]]: [[Эліна Аўрамаўна Быстрыцкая]] (91) — савецкая актрыса тэатра і кіно, [[народная артыстка СССР]] (1978)<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20190426/1556266359-pamerla-aktrysa-elina-bystryckaya |title=Памерла актрыса Эліна Быстрыцкая |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=26 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426123153/http://zviazda.by/be/news/20190426/1556266359-pamerla-aktrysa-elina-bystryckaya |url-status=dead }}</ref>. == Май == * [[9 мая]]: [[Сяргей Леанідавіч Дарэнка]] (59) — расійскі журналіст, тэле- і радыёвядучы, каментатар, прадзюсар<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20190510/1557469994-u-maskve-pamyor-zhurnalist-syargey-darenka |title=У Маскве памёр журналіст Сяргей Дарэнка |access-date=10 мая 2019 |archive-date=10 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510125232/http://zviazda.by/be/news/20190510/1557469994-u-maskve-pamyor-zhurnalist-syargey-darenka |url-status=dead }}</ref>. * [[16 мая]]: [[Роберт Хоўк]] (89) — аўстралійскі палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Аўстраліі (1983—1991). * [[17 мая]]: [[Герман Воўк]] (103) — амерыканскі пісьменнік, уладальнік Пулітцэраўскай прэміі (1952). * [[20 мая]]: [[Нікі Лаўда]] (70) — аўстрыйскі аўтагоншчык, трохразовы чэмпіён свету ў класе Формула-1 (1975, 1977, 1984). * [[27 мая]]: [[Клод Бельгард]] (91) — французскі мастак. == Чэрвень == * [[15 чэрвеня]]: [[Франка Дзэфірэлі]] (96) — італьянскі мастак, рэжысёр, прадзюсар. * [[17 чэрвеня]]: [[Мухамед Мурсі]] (67) — Прэзідэнт [[Егіпет|Егіпта]] (2012—2013). * [[26 чэрвеня]]: [[Ніна Мікалаеўна Мазай]] (69) — беларускі палітык і дыпламат<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=232830 Памерла Ніна Мазай — адна з самых высокапастаўленых жанчын у Беларусі ў 1980-я]</ref>. == Ліпень == * [[10 ліпеня]]: [[Віктар Аляксандравіч Грамыка]] (96) — [[Беларусь|беларускі]] [[жывапісец]]. [[Народны мастак Беларусі]] (1991)<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=233567 Памёр мастак Віктар Грамыка]</ref>. * [[13 ліпеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Шумідуб]] (55) — [[Беларусь|беларускі]] хакеіст, брамнік. * [[14 ліпеня]]: [[Іван Максімавіч Сакольчык]] (90) — савецкі і беларускі будаўнік-мантажнік, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). * [[19 ліпеня]]: [[Аўгуст Лазаравіч Мілаванаў]] (82) — [[Беларусь|беларускі]] акцёр, тэатральны педагог, [[Народны артыст Беларусі]] (1989)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20190719/1563526498-pamyor-narodny-artyst-belarusi-auguscin-milavanau Памёр народны артыст Беларусі Аўгуст Мілаванаў]</ref>. * [[22 ліпеня]]: [[Лі Пэн]] (90) — кітайскі палітычны дзеяч, Прэм’ер Дзяржсавета КНР (1988—1998)<ref>[https://www.svaboda.org/a/30071259.html У Кітаі памёр былы кіраўнік ураду зь мянушкай «Пэкінскі мясьнік»]</ref>. * [[25 ліпеня]]: [[Беджы Каід Эс-Себсі]] (92) — туніскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Туніскай Рэспублікі (2014—2019). == Жнівень == * [[5 жніўня]]: [[Леанід Паўлавіч Гарай]] (82) — беларускі футбаліст і трэнер<ref>[https://euroradio.fm/node/1142193/amp Памёр беларускі футбаліст і трэнер Леанід Гарай]</ref>. * [[8 жніўня]]: [[Жан-П'ер Макі]] (90) — французскі рэжысёр. * [[21 жніўня]]: [[Леанід Марцінавіч Дайнека]] (79) — [[Беларусь|беларускі]] пісьменнік<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20190821/1566389843-pamyor-vyadomy-belaruski-pismennik-leanid-dayneka |title=Памёр вядомы беларускі пісьменнік Леанід Дайнека |access-date=22 жніўня 2019 |archive-date=21 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821170141/http://www.zviazda.by/be/news/20190821/1566389843-pamyor-vyadomy-belaruski-pismennik-leanid-dayneka |url-status=dead }}</ref>. * [[21 жніўня]]: [[Ілья Львовіч Курган]] (93) — [[Беларусь|беларускі]] [[дыктар]], [[Заслужаны артыст Беларусі]] (1968)<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20190821/1566372540-pamyor-legendarny-dyktar-illya-kurgan |title=Памёр легендарны дыктар Ілля Курган |access-date=21 жніўня 2019 |archive-date=21 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821122755/http://zviazda.by/be/news/20190821/1566372540-pamyor-legendarny-dyktar-illya-kurgan |url-status=dead }}</ref>. * [[25 жніўня]]: [[Цімаці Бэл]] (77) — брытанскі паліттэхнолаг, лорд<ref>[https://euroradio.fm/pamyor-brytanski-piyarshchyk-lukashenki-lord-cimaci-bel Памёр брытанскі піяршчык Лукашэнкі лорд Цім Бэл]</ref>. * [[25 жніўня]]: [[Пятро Васючэнка|Пётр Васільевіч Васючэнка]] (60) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[крытык]], [[празаік]], [[драматург]], [[эсэіст]], казачнік і аўтар [[фэнтэзі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30128300.html Памёр літаратуразнаўца і пісьменьнік Пятро Васючэнка]</ref>. == Верасень == * [[3 верасня]]: [[Халвард Ханеволд]] (49) — нарвежскі біятланіст, чэмпіён зімовых Алімпійскіх гульняў у Нагана (1998), у Солт-Лэйк-Сіці (2002) і ў Ванкуверы (2010)<ref>[https://euroradio.fm/pamyor-vyadomy-narvezhski-biyatlanist-halvard-hanevold Памёр вядомы нарвежскі біятланіст Халвард Ханеволд]</ref>. * [[6 верасня]]: [[Роберт Мугабэ]] (95) — прэм’ер-міністр Зімбабвэ (1980—1997), прэзідэнт Зімбабвэ (1987—2017)<ref>[https://belsat.eu/news/pamyor-byly-prezident-zimbabve-robert-mugabe/ Памёр былы прэзідэнт Зімбабвэ Роберт Мугабэ]</ref>. * [[10 верасня]]: [[Альберт Аляксеевіч Разін]] (79) — удмурцкі навуковец і грамадскі дзеяч. * [[21 верасня]]: [[Зігмунд Ен]] (82) — нямецкі лётчык-касманаўт. * [[23 верасня]]: [[Алесь Масарэнка]] (81) — беларускі пісьменнік == Кастрычнік == * [[1 кастрычніка]]: [[Карэл Гот]] (80) — чэшскі спявак<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20191002/1570013347-pamyor-cheshski-estradny-spyavak-karel-got Памёр чэшскі эстрадны спявак Карэл Гот]</ref>. * [[11 кастрычніка]]: [[Аляксей Архіпавіч Лявонаў]] (85) — савецкі касманаўт, першы чалавек, які выйшаў у адкрыты космас. * [[16 кастрычніка]]: [[Джон Торэнс Тэйт]] (94) — амерыканскі матэматык. * [[26 кастрычніка]]: [[Абу Бакр аль-Багдадзі]] (48) — лідар тэрарыстычнай групоўкі «[[Ісламская дзяржава]]». * [[26 кастрычніка]]: [[Алег Уладзіміравіч Молчан]] (54) — беларускі кампазітар. * [[27 кастрычніка]]: [[Уладзімір Канстанцінавіч Букоўскі]] (76) — савецкі пісьменнік, палітычны і грамадскі дзеяч. == Лістапад == * [[2 лістапада]]: [[Богалетч Гебрэ]] — [[Эфіопія|эфіопская]] вучоная і актывістка. * [[6 лістапада]]: [[Ян Страскі]] (78) — чэшскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Чэхаславакіі і выконваючы абавязкі прэзідэнта Чэхаславакіі (1992)<ref>[https://zn.ua/WORLD/v-prage-umer-posledniy-premer-ministr-chehoslovakii-335440_.html В Праге умер последний премьер-министр Чехословакии]</ref>. * [[6 лістапада]]: [[Алесь Аляксандравіч Шут]] (67) — беларускі палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання<ref>[https://www.svaboda.org/a/30256102.html Памёр «дэпутат незалежнасьці» Алесь Шут]</ref>. * [[6 лістапада]]: [[Леанід Фёдаравіч Яўменаў]] (87) — беларускі філосаф і паэт, член-карэспандэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=240665 Памёр філосаф і пісьменнік Леанід Яўменаў]</ref>. * [[7 лістапада]]: [[Леў Самуілавіч Клейн]] (92) — савецкі і расійскі археолаг, культур-антраполаг, філолаг, гісторык навукі<ref>[https://ria.ru/20191108/1560709077.html Умер основатель теоретической археологии Лев Клейн]</ref>. * [[12 лістапада]]: [[Васіль Іванавіч Курылаў]] (71) — савецкі футбаліст, паўабаронца, беларускі футбольны трэнер, майстар спорту СССР<ref>[https://onlinebrest.by/novosti/umer-brestskiy-futbolist-hh-veka-vasiliy-kurilov.html Умер талантливый брестский футболист ХХ века Василий Курилов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191113063643/https://onlinebrest.by/novosti/umer-brestskiy-futbolist-hh-veka-vasiliy-kurilov.html |date=13 лістапада 2019 }}</ref>. * [[12 лістапада]]: [[Рэгіна Іосіфаўна Тышкевіч]] (90) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1984), прафесар (1986)<ref>[https://mmf.bsu.by/ru/news/mehmat-soboleznuet-rodnym-i-blizkim-tyshkevich-reginy-iosifovny/ Мехмат соболезнует родным и близким Тышкевич Регины Иосифовны]</ref>. * [[17 лістапада]]: [[Хелга Данцбэрга]] (77) — латвійская актрыса. * [[21 лістапада]]: [[Пётр Фёдаравіч Яноўскі]] (86) — савецкі і беларускі трэнер па веславанні на байдарках і каноэ<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20191121/1574328141-pamyor-trener-pa-veslavanni-na-baydarkah-i-kanoe-pyotr-yanouski Памёр трэнер па веславанні на байдарках і каноэ Пётр Яноўскі]</ref>. * [[25 лістапада]]: [[Андрэй Мікалаевіч Жук]] (43) — [[Францыя|французскі]] [[ваеннаслужачы]] [[Беларусь|беларускага]] паходжання, кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ордэна Ганаровага легіёна]] пасмяротна. * [[29 лістапада]]: [[Анатоль Андрэевіч Дзялендзік]] (85) — беларускі драматург, сцэнарыст, празаік<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20191130/1575101657-pamyor-belaruski-pismennik-i-dramaturg-anatol-dzyalendzik |title=Памёр беларускі пісьменнік і драматург Анатоль Дзялендзік |access-date=4 снежня 2019 |archive-date=4 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204085207/http://zviazda.by/be/news/20191130/1575101657-pamyor-belaruski-pismennik-i-dramaturg-anatol-dzyalendzik |url-status=dead }}</ref>. * [[30 лістапада]]: [[Марыс Янсанс]] (76) — савецкі і расійскі дырыжор, народны артыст РСФСР (1986). == Снежань == * [[10 снежня]]: [[Юрый Міхайлавіч Лужкоў]] (83) — расійскі палітык, мэр Масквы (1992—2010)<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20191210/1575969627-pamyor-eks-mer-maskvy-yuryy-luzhkou |title=Памёр экс-мэр Масквы Юрый Лужкоў |access-date=10 снежня 2019 |archive-date=10 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210141952/http://zviazda.by/be/news/20191210/1575969627-pamyor-eks-mer-maskvy-yuryy-luzhkou |url-status=dead }}</ref>. * [[14 снежня]]: [[Уладзімір Віктаравіч Цыплакоў]] (50) — беларускі хакеіст<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20191215/1576387002-pamyor-slavuty-belaruski-hakeist-uladzimir-cyplakou Памёр славуты беларускі хакеіст Уладзімір Цыплакоў]</ref>. * [[26 снежня]]: [[Галіна Барысаўна Волчак]] (86) — расійская актрыса, рэжысёр, народная артыстка СССР (1989)<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20191226/1577382800-pamerla-narodnaya-artystka-sssr-galina-volchak |title=Памерла народная артыстка СССР Галіна Волчак |access-date=27 снежня 2019 |archive-date=27 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227180814/http://zviazda.by/be/news/20191226/1577382800-pamerla-narodnaya-artystka-sssr-galina-volchak |url-status=dead }}</ref>. * [[30 снежня]]: [[Генадзь Іванавіч Валюкевіч]] (61) — беларускі спартсмен-лёгкаатлет, чэмпіён Еўропы ў памяшканні (1979). == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2019 годзе]] ==Зноскі== {{Reflist}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2019 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2019]] htirlkwzii123k84ifi6esqg1jy2k5c 0 582985 5140795 5090430 2026-05-12T15:45:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140795 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Соржыцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бешанковіцкі раён]] |Уключае = 30 населеных пунктаў |Сталіца = [[Соржыца]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]],</br>[[9 ліпеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[20 мая]] [[1960]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 776 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 165 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://beshenkovichi.vitebsk-region.gov.by/ru/sorzh/ |Заўвагі = }} '''Со́ржыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Соржыца]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Сініцкі сельсавет|Сініцкага]] і [[Стрэлішчанскі сельсавет|Стрэлішчанскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 20 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Астровенскі сельсавет|Астровенскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 9 ліпеня 1965 года ўтвораны зноў у складзе 27 населеных пунктаў ([[Асінаўка (Соржыцкі сельсавет)|Асінаўка]], [[Белле]], [[Берашэўцы]], [[Будзілава (Бешанковіцкі раён)|Будзілава]], [[Воўры]], [[Вяжышча (Бешанковіцкі раён)|Вяжышча]], [[Вялікія Паўлавічы]], [[Гарадзец (Бешанковіцкі раён)|Гарадзец]], [[Гняздзілава (Бешанковіцкі раён)|Гняздзілава]], [[Дашкава]], [[Забелле (Соржыцкі сельсавет)|Забелле]], [[Задарожжа (Бешанковіцкі раён)|Задарожжа]], [[Замошша (Бешанковіцкі раён)|Замошша]], [[Засор’е]], [[Засценкі (Бешанковіцкі раён)|Засценкі]], [[Ліхачы (Бешанковіцкі раён)|Ліхачы]], [[Малыя Паўлавічы]], [[Мартасы]], [[Медзвядзі (Бешанковіцкі раён)|Медзвядзі]], [[Падакі]], [[Равякі (Бешанковіцкі раён)|Равякі]], [[Сіняны]], [[Соржыца]], [[Стрэлішча]], [[Холм (Бешанковіцкі раён)|Холм]], [[Чарнагосце]] і [[Шчакатоўшчына]]), якія ўваходзілі ў склад Астровенскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. 3 ліпеня 1970 года ў склад сельсавета з [[Астровенскі сельсавет|Астровенскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Бардашы]], [[Беркава]], [[Дуброва (Бешанковіцкі раён)|Дуброва]], [[Жавуры]], [[Качана]], [[Кудзяны]], [[Ліхошына]], [[Макраны (Бешанковіцкі раён)|Макраны]], [[Светагорава]] і [[Сініцы (Бешанковіцкі раён)|Сініцы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).</ref>, 26 сакавіка 1973 года — вёска [[Валькава]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 35 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|40}}</ref>. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Асінаўка (Соржыцкі сельсавет)|Асінаўка]] і [[Ліхачы (Бешанковіцкі раён)|Ліхачы]]<ref>[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf |date=20 красавіка 2022 }}{{ref-ru}}</ref>, 24 лістапада 2009 года — вёска [[Стрэлішча]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42939.pdf |title=Решение Бешенковичского районного Совета депутатов от 24 ноября 2009 г. № 132 Об упразднении сельского населенного пункта Стрелище Бешенковичского района |access-date=4 студзеня 2019 |archive-date=18 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118163731/https://pravo.by/pdf/2011-89/2011_89_9_42939.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1122 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 776 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|118621}} {{Соржыцкі сельсавет}} {{Бешанковіцкі раён}} [[Катэгорыя:Соржыцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] nf5jartwb6zt0wh1gjmnt5rrlcs85c5 0 583927 5140741 4272709 2026-05-12T13:59:07Z JerzyKundrat 174 5140741 wikitext text/x-wiki '''Жлоба''' — беларускае прозвішча. Вядомыя носьбіты: * [[Анатоль Піліпавіч Жлоба]] (1923—1995) — беларускі [[хірург]], доктар медыцынскіх навук. * [[Людміла Аляксандраўна Жлоба]] (нар. у 1947) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Мікалай Фёдаравіч Жлоба]] (1935—2022) — беларускі архітэктар. == Гл. таксама == * [[Жлобін (значэнні)]] {{неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Беларускія прозвішчы]] 2mlypxpqvq4s3v2yom0wwx70ir5o9zi 0 585254 5141048 4357319 2026-05-13T08:16:40Z Feeleman 163471 5141048 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Фенікс}} {{Міфалагічны персанаж}} '''Фе́нікс''' ({{lang-el|Φοῖνιξ}}, {{lang-fa|ققنوس}}, {{lang-la|phoenix}}; магчыма ад {{lang-el|φοίνιξ}}, «пурпурны, барвяны») — міфалагічная [[Птушкі|птушка]], якая валодае здольнасцю спальваць сябе, а затым адраджацца. Вядомая ў [[Міфалогія|міфалогіях]] розных культур<ref>[[Міфы народаў свету (энцыклапедыя)|Мифы народов мира]]. М., 1991—92. В 2 т. Т. 2. С. 560, ''[[Фрыдрых Любкер|Любкер Ф.]]'' [[Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей|Реальный словарь классических древностей]]. М., 2001. В 3 т. Т. 3. С. 82</ref>, часта звязваецца з сонечным культам. Лічылася, што фенікс мае знешні выгляд, падобны на арла з ярка-чырвоным або залаціста-чырвоным апярэннем. Прадбачачы смерць, спальвае сябе ва ўласным гняздзе, а з попелу з’яўляецца птушаня. Па іншых версіях міфа, з попелу адраджаецца сам Фенікс. Звычайна лічылася, што Фенікс — адзіная, унікальная асобіна свайго віду. У [[Метафара|метафарычным]] тлумачэнні фенікс — [[сімвал]] вечнага абнаўлення, неўміручасці. == Міфалогія == [[Выява:Phoenix detail from Aberdeen Bestiary.jpg|thumb|right|''Смерць фенікса, згараючага ў полымі, [[Абердзінскі бестыярыюм]]'']] Першае пісьмовае згадванне міфа пра Фенікса сустракаецца ў [[Герадот]]а (V стагоддзе да н. э.). Ён паведамляе, што гэта птушка з [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]], жыве 500 гадоў разам са сваім бацькам, а калі той памірае, прылятае ў храм бога Сонца ў егіпецкім горадзе [[Геліопаль (Старажытны Егіпет)|Геліопалі]] і там хавае цела аднаго з бацькоў<ref>[[Герадот]]. Гісторыя II 73.</ref>. Аб самаспаленні Фенікса і далейшым адраджэнні Герадот не згадвае, а сам міф характарызуе як непраўдападобны. [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыт]] таксама лічыць легенду ў цэлым выдумкай, аднак піша, што ў консульства Паўла Фабія і Луцыя Вітэлія (каля 35 года н. э.) у Егіпце бачылі прылёт Фенікса<ref>[[Публій Карнелій Тацыт|Тацыт]]. [[Аналы]] VI 28</ref>. У пераказванні Тацыта Фенікс раз у 500 гадоў нараджае птушаня, пасля чаго памірае. Легенда згадваецца і іншымі антычнымі аўтарамі, большасць якіх ужо ўключае ў выклад акт самаспалення Фенікса. * Лактанцый, паэма «Птушка Фенікс». * [[Авідзій]]. Метамарфозы XV 392—407; Любоўныя элегіі II 6, 54. * Нон Панапалітанскі. Дзеі Дыяніса XL 406. * Клаўдзій Клаўдзіян Паэма «Фенікс». * Гай Юлій Салін 33, 12. Паводле Плінія, Фенікс жыве «платонаў», або «вялікі год» (Пліній, «Натуральная гісторыя», Х, 2), час, за якое Сонца, Месяц і пяць планет вяртаюцца ў першапачатковае становішча (25 920 гадоў). Клаўдзіян (канец IV ст. н. э.) ужо апісвае ў вершах несмяротную птушку, якая адраджаецца з попелу, спадчынніцу самой сябе і сведку многіх стагоддзяў. У хрысціянскім свеце фенікс азначае трыумф вечнага жыцця, уваскрашэнне, веру, сталасць; гэта сімвал Хрыста. У раннім хрысціянстве Фенікс пастаянна сустракаецца на пахавальных плітах: тут яго значэнне — перамога над смерцю, уваскрашэнне з мёртвых. На Русі ў Фенікса былі аналагі: [[Жар-птушка]] і Фініст. У іўдзейскай кабале ёсць некаторыя тлумачэння падзей, якія адбыліся ў Ган Эдэн (Райскім Садзе), дзе гаворыцца, што Хава (Ева) накарміла плёнам ад Дрэва спазнанняў дабра і зла мужа Адама і ўсіх жывёл і птушак і звяроў. Не паддалася спакусе толькі птушка Фенікс, якая захавала пасля з-за гэтага сваю адносную неўміручасць. Гэтая птушка жыве вечна, праз кожныя тысячу гадоў згараючы ў полымі, якое выходзіць з яе гнязда, і зноў адраджаецца з попелу. Тут жа згадваецца і аб гіганцкай птушцы Зіз, якая адным сваім крылом здольная закрыць усе сонца. Абедзве гэтыя птушкі, паводле паданняў, былі насельнікамі Ган Эдэна (Райскага Саду) у часы знаходжання там Адама і Евы (Хавы). Існуе і іншае паданне аб несмяротнай птушцы. Падчас 12-месячнага знаходжання праведнага [[Ной|Ноя]] ў Каўчэгу падчас патопу ён карміў жывёл, якія там знаходзіліся. З усіх насельнікаў каўчэга толькі фенікс ляжаў, сціпла прыкарнуўшы ў кутку, і на пытанне Ноя: «Чаго ты не патрабуеш сабе ежы?» — адказваў: «— Я бачыў, як шмат у цябе клопатаў з іншымі, і не адважыўся турбаваць цябе.» — Крануты гэтымі словамі, Ной сказаў: «—Ты пашкадаваў маёй працы, спачуваючы маім засмучэнням. Ды пашле табе Усявышні жыццё вечнае!» Варта адзначыць, што разам з феніксам дадзеная птушка ў некаторых месцах згадваецца як «Холь» — назва фенікса на іўрыце — «Афхоль» (עופחול) (з іўрыту — «оф» עוף — «птушка» і «холь» חול- пясок, пыл, попел) і Аршына{{efn|Гл. кам. на: Зоар Хадаш, Итро 130; Тегилим 95:6; Берейшит Рабба 19; Пиркей д’Раби Элиэзер; Сангедрин 108; Берейшит 3:1-6}}. == У геральдыцы == У [[Геральдыка|геральдыцы]] фенікса заўсёды малююць такім, што падымаецца з полымя; як [[Лізавета I]], так і [[Марыя Сцюарт|Марыя]], каралева шатландцаў, выбралі фенікса ў якасці сваёй эмблемы. == У мастацкіх творах == * У рамане Рэя Брэдберы «[[451 градус па Фарэнгейту|451 градус па Фарэнгейце]]» (апошняя глава) адзін з галоўных герояў звяртаецца да легенды пра Фенікса, параўноўваючы з ім людзей. * У зборніку [[Усходнія славяне|ўсходне-славянскіх]] народных духоўных вершаў канца XV — пачатку XVI стагоддзя «Галубіная кніга» фенікс прыводзіцца ў якасці маці ўсіх птушак. * У цыкле Ю. Брайдэра і Н. Чадовіча «Сцежка» несмяротныя Феніксы (Спрадвечныя) — уладары часу, адны са стваральнікаў чалавека. Супрацьпастаўляюцца Нябачным (Інасучым) валадарам прасторы. * У трактаце «Гоетыя» 37-ы дух апраметнай, маркіз Фенекс, з’яўляецца перад заклікацелем у выглядзе птушкі Фенікс з чорным пер’ем. === У сучасным мастацтве === * У кнізе «[[Гары Потэр і Таемная зала]]» і аднайменнай экранізацыі фенікс Фоўкс дапамагае [[Гары Потэр|галоўнаму герою]] справіцца з [[Васіліск|васіліскам Салазара Слізэрына]]. === Кіно === * Клан феніксаў з’яўляецца ў 3-м сезоне мультсерыяла «Легенды Чымы». * У карэйскай дараме «Легенда аб чатырох вартавых» нябеснага Уладара. * У тэлесерыяле «Звышнатуральнае» (6-ы сезон 18-я серыя «Заходняя зямля») фенікс Элай Фінч можа спальваць дакрананнем. Яго попел — адзінае, што можа забіць Маці ўсіх монстраў. * У мультсерыяле «[[Мае Маленькія Поні: Сяброўства — гэта цуд|Сяброўства — гэта цуд]]» (1-ы сезон 22-я серыя «Птушка Фенікс») фенікс Філаміна — гадаванец прынцэсы Селеста, які прыкідваўся хворым. У цмока Спайка быў гадаванец-фенікс Піві (2-й сезон 21-я серыя «Пошукі цмока»). * У мультсерыяле «Клуб Уінкс — Школа Чараўніц» (2 сезон) галоўны вораг шасці фей Лорд Даркар — цёмны фенікс, паўсталы пасля доўгага сну з мэтай завалодаць абсалютнай сілай і адпомсціць за паражэнне 16-гадовай даўніны. * У тэлесерыяле «Грым» (4-ы сезон, 13 серыя «Выпрабаванне агнём») істота-фенікс з’яўляецца адмоўным персанажам. Здольнасць да гарэння тлумачыцца выпрацоўкай у вялікай канцэнтрацыі белага фосфару. * У «[[Людзі Ікс|Людзях Ікс]]» Джына Грэй мае псіянічную форму Фенікса. == Галерэя == <gallery> Meuble héraldique Phénix.svg|Геральдычны фенікс Coat of Arms of Verbilki (Moscow oblast).png|Герб пгт. Вербілкі (Расія) </gallery> == Гл. таксама == * [[Жар-птушка]] == Заўвагі == {{каментарыі}} {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Кірыл Аляксандравіч Максімовіч|Максимович К. А.]]'' Птица Феникс в древнерусской литературе (К проблеме интерпретации образа) // Герменевтика древнерусской литературы. XI—XIV вв. Т. 5. М., 1992. С. 316—334. * ''Зибаев А. В.'' Ὄρνις vel Пτερόν, AVIS vel VOLUCRIS? О понимании природы феникса в античном мире // Scholia studiorum II: пространство исторического нарратива. Екатеринбург, 2018. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://dragons-nest.ru/glossary/pheonix.php Dragon’s Nest / Гласарый] * [http://www.symbolarium.ru/index.php/Феникс,_птица Фенікс на Symbolarium`е] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150329075909/http://www.symbolarium.ru/index.php/%D0%A4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%81,_%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0 |date=29 сакавіка 2015 }} * [http://www.fandom.ru/fido/ru_mythology/text/15.htm Пра феніксаў, дыскусія 1999 года ў Фіда-канферэнцыі] {{Гербавыя фігуры}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Феніксы|*]] [[Катэгорыя:Міфічныя птушкі]] cv45rlunk3j3bh5t8bhbze511ulczlx 5141050 5141048 2026-05-13T08:24:15Z Feeleman 163471 Адкат праўкі [[Special:Diff/5141048|5141048]] аўтарства [[Special:Contributions/Feeleman|Feeleman]] ([[User talk:Feeleman|размовы]]) 5141050 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Фенікс}} {{Міфалагічны персанаж}} '''Фе́нікс''' ({{lang-el|Φοῖνιξ}}, {{lang-fa|ققنوس}}, {{lang-la|phoenix}}; магчыма ад {{lang-el|φοίνιξ}}, «пурпурны, барвяны») — міфалагічная [[Птушкі|птушка]], якая валодае здольнасцю спальваць сябе, а затым адраджацца. Вядомая ў [[Міфалогія|міфалогіях]] розных культур<ref>[[Міфы народаў свету (энцыклапедыя)|Мифы народов мира]]. М., 1991—92. В 2 т. Т. 2. С. 560, ''[[Фрыдрых Любкер|Любкер Ф.]]'' [[Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей|Реальный словарь классических древностей]]. М., 2001. В 3 т. Т. 3. С. 82</ref>, часта звязваецца з сонечным культам. Лічылася, што фенікс мае знешні выгляд, падобны на арла з ярка-чырвоным або залаціста-чырвоным апярэннем. Прадбачачы смерць, спальвае сябе ва ўласным гняздзе, а з попелу з’яўляецца птушаня. Па іншых версіях міфа, з попелу адраджаецца сам Фенікс. Звычайна лічылася, што Фенікс — адзіная, унікальная асобіна свайго віду. У [[Метафара|метафарычным]] тлумачэнні фенікс — [[сімвал]] вечнага абнаўлення, неўміручасці. == Міфалогія == [[Выява:Phoenix detail from Aberdeen Bestiary.jpg|thumb|right|''Смерць фенікса, згараючага ў полымі, [[Абердзінскі бестыярыюм]]'']] Першае пісьмовае згадванне міфа пра Фенікса сустракаецца ў [[Герадот]]а (V стагоддзе да н. э.). Ён паведамляе, што гэта птушка з [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]], жыве 500 гадоў разам са сваім бацькам, а калі той памірае, прылятае ў храм бога Сонца ў егіпецкім горадзе [[Геліопаль (Старажытны Егіпет)|Геліопалі]] і там хавае цела аднаго з бацькоў<ref>[[Герадот]]. Гісторыя II 73.</ref>. Аб самаспаленні Фенікса і далейшым адраджэнні Герадот не згадвае, а сам міф характарызуе як непраўдападобны. [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыт]] таксама лічыць легенду ў цэлым выдумкай, аднак піша, што ў консульства Паўла Фабія і Луцыя Вітэлія (каля 35 года н. э.) у Егіпце бачылі прылёт Фенікса<ref>[[Публій Карнелій Тацыт|Тацыт]]. [[Аналы]] VI 28</ref>. У пераказванні Тацыта Фенікс раз у 500 гадоў нараджае птушаня, пасля чаго памірае. Легенда згадваецца і іншымі антычнымі аўтарамі, большасць якіх ужо ўключае ў выклад акт самаспалення Фенікса. * Лактанцый, паэма «Птушка Фенікс». * [[Авідзій]]. Метамарфозы XV 392—407; Любоўныя элегіі II 6, 54. * Нон Панапалітанскі. Дзеі Дыяніса XL 406. * Клаўдзій Клаўдзіян Паэма «Фенікс». * Гай Юлій Салін 33, 12. Паводле Плінія, Фенікс жыве «платонаў», або «вялікі год» (Пліній, «Натуральная гісторыя», Х, 2), час, за якое Сонца, Месяц і пяць планет вяртаюцца ў першапачатковае становішча (25 920 гадоў). Клаўдзіян (канец IV ст. н. э.) ужо апісвае ў вершах несмяротную птушку, якая адраджаецца з попелу, спадчынніцу самой сябе і сведку многіх стагоддзяў. У хрысціянскім свеце фенікс азначае трыумф вечнага жыцця, уваскрашэнне, веру, сталасць; гэта сімвал Хрыста. У раннім хрысціянстве Фенікс пастаянна сустракаецца на пахавальных плітах: тут яго значэнне — перамога над смерцю, уваскрашэнне з мёртвых. На Русі ў Фенікса былі аналагі: [[Жар-птушка]] і Фініст. У іўдзейскай кабале ёсць некаторыя тлумачэння падзей, якія адбыліся ў Ган Эдэн (Райскім Садзе), дзе гаворыцца, што Хава (Ева) накарміла плёнам ад Дрэва спазнанняў дабра і зла мужа Адама і ўсіх жывёл і птушак і звяроў. Не паддалася спакусе толькі птушка Фенікс, якая захавала пасля з-за гэтага сваю адносную неўміручасць. Гэтая птушка жыве вечна, праз кожныя тысячу гадоў згараючы ў полымі, якое выходзіць з яе гнязда, і зноў адраджаецца з попелу. Тут жа згадваецца і аб гіганцкай птушцы Зіз, якая адным сваім крылом здольная закрыць усе сонца. Абедзве гэтыя птушкі, паводле паданняў, былі насельнікамі Ган Эдэна (Райскага Саду) у часы знаходжання там Адама і Евы (Хавы). Існуе і іншае паданне аб несмяротнай птушцы. Падчас 12-месячнага знаходжання праведнага [[Ной|Ноя]] ў Каўчэгу падчас патопу ён карміў жывёл, якія там знаходзіліся. З усіх насельнікаў каўчэга толькі фенікс ляжаў, сціпла прыкарнуўшы ў кутку, і на пытанне Ноя: «Чаго ты не патрабуеш сабе ежы?» — адказваў: «— Я бачыў, як шмат у цябе клопатаў з іншымі, і не адважыўся турбаваць цябе.» — Крануты гэтымі словамі, Ной сказаў: «—Ты пашкадаваў маёй працы, спачуваючы маім засмучэнням. Ды пашле табе Усявышні жыццё вечнае!» Варта адзначыць, што разам з феніксам дадзеная птушка ў некаторых месцах згадваецца як «Холь» — назва фенікса на іўрыце — «Афхоль» (עופחול) (з іўрыту — «оф» עוף — «птушка» і «холь» חול- пясок, пыл, попел) і Аршына{{efn|Гл. кам. на: Зоар Хадаш, Итро 130; Тегилим 95:6; Берейшит Рабба 19; Пиркей д’Раби Элиэзер; Сангедрин 108; Берейшит 3:1-6}}. == У геральдыцы == У [[Геральдыка|геральдыцы]] фенікса заўсёды малююць такім, што падымаецца з полымя; як [[Лізавета I]], так і [[Марыя Сцюарт|Марыя]], каралева шатландцаў, выбралі фенікса ў якасці сваёй эмблемы. == У мастацкіх творах == * У рамане Рэя Брэдберы «[[451 градус па Фарэнгейту|451 градус па Фарэнгейце]]» (апошняя глава) адзін з галоўных герояў звяртаецца да легенды пра Фенікса, параўноўваючы з ім людзей. * У зборніку [[Усходнія славяне|ўсходне-славянскіх]] народных духоўных вершаў канца XV — пачатку XVI стагоддзя «Галубіная кніга» фенікс прыводзіцца ў якасці маці ўсіх птушак. * У цыкле Ю. Брайдэра і Н. Чадовіча «Сцежка» несмяротныя Феніксы (Спрадвечныя) — уладары часу, адны са стваральнікаў чалавека. Супрацьпастаўляюцца Нябачным (Інасучым) валадарам прасторы. * У трактаце «Гоетыя» 37-ы дух апраметнай, маркіз Фенекс, з’яўляецца перад заклікацелем у выглядзе птушкі Фенікс з чорным пер’ем. === У сучасным мастацтве === * У кнізе «[[Гары Потэр і Таемная зала]]» і аднайменнай экранізацыі фенікс Фоўкс дапамагае [[Гары Потэр|галоўнаму герою]] справіцца з [[Васіліск|васіліскам Салазара Слізэрына]]. === Кіно === * Клан феніксаў з’яўляецца ў 3-м сезоне мультсерыяла «Легенды Чымы». * У карэйскай дараме «Легенда аб чатырох вартавых» нябеснага Уладара. * У тэлесерыяле «Звышнатуральнае» (6-ы сезон 18-я серыя «Заходняя зямля») фенікс Элай Фінч можа спальваць дакрананнем. Яго попел — адзінае, што можа забіць Маці ўсіх монстраў. * У мультсерыяле «[[Мае Маленькія Поні: Сяброўства — гэта цуд|Сяброўства — гэта цуд]]» (1-ы сезон 22-я серыя «Птушка Фенікс») фенікс Філаміна — гадаванец прынцэсы Селеста, які прыкідваўся хворым. У цмока Спайка быў гадаванец-фенікс Піві (2-й сезон 21-я серыя «Пошукі цмока»). * У мультсерыяле «Клуб Вінкс — Школа Чараўніц» (2 сезон) галоўны вораг шасці фей Лорд Даркар — цёмны фенікс, паўсталы пасля доўгага сну з мэтай завалодаць абсалютнай сілай і адпомсціць за паражэнне 16-гадовай даўніны. * У тэлесерыяле «Грым» (4-ы сезон, 13 серыя «Выпрабаванне агнём») істота-фенікс з’яўляецца адмоўным персанажам. Здольнасць да гарэння тлумачыцца выпрацоўкай у вялікай канцэнтрацыі белага фосфару. * У «[[Людзі Ікс|Людзях Ікс]]» Джына Грэй мае псіянічную форму Фенікса. == Галерэя == <gallery> Meuble héraldique Phénix.svg|Геральдычны фенікс Coat of Arms of Verbilki (Moscow oblast).png|Герб пгт. Вербілкі (Расія) </gallery> == Гл. таксама == * [[Жар-птушка]] == Заўвагі == {{каментарыі}} {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Кірыл Аляксандравіч Максімовіч|Максимович К. А.]]'' Птица Феникс в древнерусской литературе (К проблеме интерпретации образа) // Герменевтика древнерусской литературы. XI—XIV вв. Т. 5. М., 1992. С. 316—334. * ''Зибаев А. В.'' Ὄρνις vel Пτερόν, AVIS vel VOLUCRIS? О понимании природы феникса в античном мире // Scholia studiorum II: пространство исторического нарратива. Екатеринбург, 2018. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://dragons-nest.ru/glossary/pheonix.php Dragon’s Nest / Гласарый] * [http://www.symbolarium.ru/index.php/Феникс,_птица Фенікс на Symbolarium`е] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150329075909/http://www.symbolarium.ru/index.php/%D0%A4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%81,_%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B0 |date=29 сакавіка 2015 }} * [http://www.fandom.ru/fido/ru_mythology/text/15.htm Пра феніксаў, дыскусія 1999 года ў Фіда-канферэнцыі] {{Гербавыя фігуры}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Феніксы|*]] [[Катэгорыя:Міфічныя птушкі]] 08r414kr1qxlo0egewnc6jbk8ydf173 0 590797 5141094 4829556 2026-05-13T09:59:14Z Feeleman 163471 афармленне 5141094 wikitext text/x-wiki {{мультсерыял|Выява=SpongeBob SquarePants logo.png}} '''«Губка Боб Квадратныя Штаны»''' ({{lang-en|«SpongeBob SquarePants»}}) — культавы [[ЗША|амерыканскі]] [[мультсерыял]] вытворчасці тэлеканала [[Nickelodeon]], які выйшаў у эфір летам [[1999]] года і стаў адным з самых папулярных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлевізійная праграма|тэлевізійных праграм]], а таксама фактычна «тварам» канала «Nickelodeon». За час існавання Губка Боб набыў рэпутацыю серыяла з добрым, адначасова дурным гумарам, нечаканым сюжэтам і арыгінальнымі сцэнамі. Гэта самы вялікі паводле колькасці серый мультыплікацыйны серыял [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] «Nickelodeon» — станам на 2024 год мае 13 поўных сезонаў, ідзе 14 сезон. == Сюжэт == Дзеянні мультфільма разгортваюцца на дне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] ў невялікім выдуманым мястэчку пад назвай Бікіні-Ботам, галоўнымі дзеючымі асобамі з’яўляюцца [[Антрапамарфізм|антрапаморфныя]] прадстаўнікі марской фаўны: [[Губкі|губка]], [[Марскія зоркі|марская зорка]], [[кальмар]], [[Крабы|краб]], [[планктон]], [[слімак]], [[кашалот]], [[рыба-вожык]], [[вавёрка]] і суперкамп’ютар. Падводная тэматыка была апрацавана стваральнікам серыяла, [[Стывен Хіленберг|Стывенам Хіленбергам]], які, перш чым стаць аніматарам, доўгі час прапрацаваў [[Біялогія акіяна|марскім біёлагам]]. [[Файл:Bikini Bottom.png|міні|231x231px|Бікіні-Ботам — месца разгортвання дзей мультсерыяла.|злева]] == Персанажы == Мультсерыял развіваецца вакол галоўнага героя Губкі Боба Квадратных Штаноў — энергічнай і аптымістычнай жоўтай марской [[губкі]], што жыве ў пагружаным у ваду [[ананас]]е. Губка Боб мае дзіцячы энтузіязм да жыцця, які пераносіць на сваю працу шэф-кухара ў рэстаране хуткага харчавання «Красці Краб». Адна з галоўных яго мэт — атрымаць [[вадзіцельскае пасведчанне]] ў школе кіравання [[Катар (тып судна)|катарамі]] місіс Паф, але яму гэта ніколі не ўдаецца. Яго інтарэсы — лоўля медуз, падобная да лоўлі матылькоў, і пусканне мыльных бурбалак розных формаў. У яго ёсць дамашні марскі слімак па мянушцы Гэры, які мяўкае як кот. За два дамы ад Губкі Боба, пад каменем, жыве яго найлепшы сябар Патрык Стар, дурнаватая, але даволі прыязная ружовая [[марскія зоркі|марская зорка]]. Нягледзячы на свае псіхічныя адхіленні, Патрык лічыць сябе разумным. Сквідвард Тэнтаклс, сусед Губкі Боба і яго калега па працы ў рэстаране «Красці Краб» — пагардлівы, нястрыманы [[васьміногі|васьміног]], які жыве ў доме ў выглядзе [[Мааі]]. Ён любіць іграць на [[кларнет|кларнеце]] і маляваць [[аўтапартрэт]]ы, але ненавідзіць сваю працу касіра. Ён таксама не любіць жыць паміж Губкай Бобам і Патрыкам з прычыны іх дурнога характару. Уладальнік «Красці Краб» — прагны чырвоны краб Юджын Крабс, што размаўляе як матрос і кіруе сваім рэстаранам, адзінокі бацька з дачкой-падлеткам, шэрым кашалотам Пэрл, якой хоча завяшчаць сваё багацце. Пэрл не хоча працягваць сямейны бізнес і бавіць час слухаючы музыку або працуючы ў мясцовым гандлёвым цэнтры. Сяброўка Губкі Боба — Сэндзі Чыкс, вавёрка, якая прыехала з [[Тэхас]]а, яна носіць напоўнены паветрам скафандр, каб дыхаць пад вадой. Жыве на дрэве з празрыстым шкляным купалам, эксперт у [[каратэ]], а таксама вучоная. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы 1999 года]] 65fyd1b004xc03a4rb1go8vdu36gjy9 5141096 5141094 2026-05-13T10:01:22Z Feeleman 163471 +[[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]]; +[[Катэгорыя:Мультсерыялы 1999 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141096 wikitext text/x-wiki {{мультсерыял|Выява=SpongeBob SquarePants logo.png}} '''«Губка Боб Квадратныя Штаны»''' ({{lang-en|«SpongeBob SquarePants»}}) — культавы [[ЗША|амерыканскі]] [[мультсерыял]] вытворчасці тэлеканала [[Nickelodeon]], які выйшаў у эфір летам [[1999]] года і стаў адным з самых папулярных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлевізійная праграма|тэлевізійных праграм]], а таксама фактычна «тварам» канала «Nickelodeon». За час існавання Губка Боб набыў рэпутацыю серыяла з добрым, адначасова дурным гумарам, нечаканым сюжэтам і арыгінальнымі сцэнамі. Гэта самы вялікі паводле колькасці серый мультыплікацыйны серыял [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] «Nickelodeon» — станам на 2024 год мае 13 поўных сезонаў, ідзе 14 сезон. == Сюжэт == Дзеянні мультфільма разгортваюцца на дне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] ў невялікім выдуманым мястэчку пад назвай Бікіні-Ботам, галоўнымі дзеючымі асобамі з’яўляюцца [[Антрапамарфізм|антрапаморфныя]] прадстаўнікі марской фаўны: [[Губкі|губка]], [[Марскія зоркі|марская зорка]], [[кальмар]], [[Крабы|краб]], [[планктон]], [[слімак]], [[кашалот]], [[рыба-вожык]], [[вавёрка]] і суперкамп’ютар. Падводная тэматыка была апрацавана стваральнікам серыяла, [[Стывен Хіленберг|Стывенам Хіленбергам]], які, перш чым стаць аніматарам, доўгі час прапрацаваў [[Біялогія акіяна|марскім біёлагам]]. [[Файл:Bikini Bottom.png|міні|231x231px|Бікіні-Ботам — месца разгортвання дзей мультсерыяла.|злева]] == Персанажы == Мультсерыял развіваецца вакол галоўнага героя Губкі Боба Квадратных Штаноў — энергічнай і аптымістычнай жоўтай марской [[губкі]], што жыве ў пагружаным у ваду [[ананас]]е. Губка Боб мае дзіцячы энтузіязм да жыцця, які пераносіць на сваю працу шэф-кухара ў рэстаране хуткага харчавання «Красці Краб». Адна з галоўных яго мэт — атрымаць [[вадзіцельскае пасведчанне]] ў школе кіравання [[Катар (тып судна)|катарамі]] місіс Паф, але яму гэта ніколі не ўдаецца. Яго інтарэсы — лоўля медуз, падобная да лоўлі матылькоў, і пусканне мыльных бурбалак розных формаў. У яго ёсць дамашні марскі слімак па мянушцы Гэры, які мяўкае як кот. За два дамы ад Губкі Боба, пад каменем, жыве яго найлепшы сябар Патрык Стар, дурнаватая, але даволі прыязная ружовая [[марскія зоркі|марская зорка]]. Нягледзячы на свае псіхічныя адхіленні, Патрык лічыць сябе разумным. Сквідвард Тэнтаклс, сусед Губкі Боба і яго калега па працы ў рэстаране «Красці Краб» — пагардлівы, нястрыманы [[васьміногі|васьміног]], які жыве ў доме ў выглядзе [[Мааі]]. Ён любіць іграць на [[кларнет|кларнеце]] і маляваць [[аўтапартрэт]]ы, але ненавідзіць сваю працу касіра. Ён таксама не любіць жыць паміж Губкай Бобам і Патрыкам з прычыны іх дурнога характару. Уладальнік «Красці Краб» — прагны чырвоны краб Юджын Крабс, што размаўляе як матрос і кіруе сваім рэстаранам, адзінокі бацька з дачкой-падлеткам, шэрым кашалотам Пэрл, якой хоча завяшчаць сваё багацце. Пэрл не хоча працягваць сямейны бізнес і бавіць час слухаючы музыку або працуючы ў мясцовым гандлёвым цэнтры. Сяброўка Губкі Боба — Сэндзі Чыкс, вавёрка, якая прыехала з [[Тэхас]]а, яна носіць напоўнены паветрам скафандр, каб дыхаць пад вадой. Жыве на дрэве з празрыстым шкляным купалам, эксперт у [[каратэ]], а таксама вучоная. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы 1999 года]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1999 года]] j5okihh4yf0lsf6oir83xxbvdtctrph 0 598132 5141062 5139115 2026-05-13T08:42:49Z Feeleman 163471 афармленне, арфаграфія 5141062 wikitext text/x-wiki '''Чарапашкі-ніндзя''' ({{lang-en|'''Teenage Mutant Ninja Turtles (TMNT)'''}}, у [[Еўропа|Еўропе]]&nbsp;— '''Teenage Mutant Hero Turtles (TMHT)''')&nbsp;— гэта выдуманая каманда з чатырох [[Чарапаха|чарапах]]-[[мутант]]аў, якія вучацца майстэрству ніндзя са сваім сэнсэем, [[пацук]]ом-мутантам, настаўнікам [[Сплінтэр (Чарапашкі-Ніндзя)|Сплінтэрам]]. Хаваючыся ад грамадскасці ў каналізацыі [[Манхэтэн]]а, яны змагаюцца са [[зло]]м на вуліцах горада [[Нью-Ёрк]]. == Гісторыя праекта == Чарапашкі-ніндзя ўпершыню з'явіліся на старонках комікса, выданага «[[Mirage Studios]]» у [[1984]] годзе. Ідэя пра чарапашак-мутантаў з'явілася ў двух сяброў, Кевіна Істмена і Пітэра Лэрда, у адзін вечар, калі яны разам малявалі камічныя малюнкі. Заняўшы грошы ў дзядзькі Істмена, маладыя мастакі самі выпусцілі першы выпуск комікса, які па першапачатковай задуме павінен быў быць пародыяй на чатыры папулярныя коміксы 80-х: «Daredevil» і «New Mutants» ад «[[Marvel Comics]]», «Cerebus» ад Дэйва Сіма і «Ronin» ад Фрэнка Мілера. Большай часткай свайго поспеху Чарапашкі-ніндзя абавязаны агенту па ліцэнзаванню, які прапанаваў Істмену і Лэрду развіць поспех комікса, наладзіўшы выпуск суправаджальных тавараў да [[Комікс|комікса]]. У [[1988]] годзе ў «Playmates Toys Inc.», невялікай каліфарнійскай кампаніі, былі выпушчаныя цацкі-чарапашкі. Чарапашкі-ніндзя адзначыліся ў гісторыі [[Масавая культура|поп-культуры]]. Хутка Чарапашкі-ніндзя былі ўсюды: пачынаючы з кубкаў і заканчваючы скейтбордамі, зубнымі шчоткамі і адзеннем. У цяперашні час ідзе планамернае адраджэнне брэнда, якому пайшоў на карысць выхад новага мультсерыяла, а таксама новай лініі фігурак ад «Playmates», [[відэагульні]] ад «[[Ubisoft]]» і камп'ютэрнага [[Поўнаметражны фільм|поўнаметражнага]] мультфільма, які быў выпушчаны ў [[2007]] годзе. == Сюжэт == Аднаго разу хлопчык выпусціў слоік з чатырма маленькімі чарапашкамі, і яны ўпалі праз каналізацыйную рашотку. А паблізу ехала [[грузавік]] з хімікатамі. Але адна каністра выпала, разбілася, і хімікаты пацяклі ў каналізацыю, і выліліся на чарапашак. На шчасце, іх знайшоў пацук, аднак ён і сам патрапіў у хімікаты. Міналі гады, і з-за хімікатаў чарапашкі і шчур пачалі расці. Так, шчур стаў бацькам і настаўнікам [[ніндзя]]. Адкуль ён ведаў прыёмы ніндзя? Справа ў тым, да таго, як знайсці чарапашак, шчур жыў з майстрам ніндзя Хамато Ёшы, які навучаў маленькага хатняга пацука прыёмам ніндзя. Да таго страшнага дня, калі да няго уварваўся суперзлодей&nbsp;— ніндзя Шрэдэр, і яго клан ніндзя Фут. Яны забілі Ёшы, і шчур застаўся сам, і пасяліўся ў каналізацыі. Аднак найбольш Сплінтэр баяўся таго, што праз некалькі гадоў яму трэба будзе расказаць гэтую жахлівую гісторыю сваім чарапашкам. Прайшло яшчэ некалькі гадоў, і прыйшоў час раскрыцца. Сплінтэр распавёў чарапашкам аб сваім мінулым. Чарапашкі пакляліся сцерці Шрэдэра з аблічча [[Зямля (планета)|Зямлі]], і яны выканалі сваё абяцанне. І цяпер яны могуць з годнасцю знікнуць у цемры. == Спасылкі == * [http://www.ninjaturtles.com Official Teenage Mutant Ninja Turtles Website] [[Катэгорыя:Творы 1984 года]] [[Катэгорыя:Чарапашкі-ніндзя| ]] [[Катэгорыя:Персанажы коміксаў]] [[Катэгорыя:Выдуманыя ніндзя]] 6p2bzfu2ezued1cfv9c6ckcxn82w2vl 5141063 5141062 2026-05-13T08:42:59Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Nickelodeon]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141063 wikitext text/x-wiki '''Чарапашкі-ніндзя''' ({{lang-en|'''Teenage Mutant Ninja Turtles (TMNT)'''}}, у [[Еўропа|Еўропе]]&nbsp;— '''Teenage Mutant Hero Turtles (TMHT)''')&nbsp;— гэта выдуманая каманда з чатырох [[Чарапаха|чарапах]]-[[мутант]]аў, якія вучацца майстэрству ніндзя са сваім сэнсэем, [[пацук]]ом-мутантам, настаўнікам [[Сплінтэр (Чарапашкі-Ніндзя)|Сплінтэрам]]. Хаваючыся ад грамадскасці ў каналізацыі [[Манхэтэн]]а, яны змагаюцца са [[зло]]м на вуліцах горада [[Нью-Ёрк]]. == Гісторыя праекта == Чарапашкі-ніндзя ўпершыню з'явіліся на старонках комікса, выданага «[[Mirage Studios]]» у [[1984]] годзе. Ідэя пра чарапашак-мутантаў з'явілася ў двух сяброў, Кевіна Істмена і Пітэра Лэрда, у адзін вечар, калі яны разам малявалі камічныя малюнкі. Заняўшы грошы ў дзядзькі Істмена, маладыя мастакі самі выпусцілі першы выпуск комікса, які па першапачатковай задуме павінен быў быць пародыяй на чатыры папулярныя коміксы 80-х: «Daredevil» і «New Mutants» ад «[[Marvel Comics]]», «Cerebus» ад Дэйва Сіма і «Ronin» ад Фрэнка Мілера. Большай часткай свайго поспеху Чарапашкі-ніндзя абавязаны агенту па ліцэнзаванню, які прапанаваў Істмену і Лэрду развіць поспех комікса, наладзіўшы выпуск суправаджальных тавараў да [[Комікс|комікса]]. У [[1988]] годзе ў «Playmates Toys Inc.», невялікай каліфарнійскай кампаніі, былі выпушчаныя цацкі-чарапашкі. Чарапашкі-ніндзя адзначыліся ў гісторыі [[Масавая культура|поп-культуры]]. Хутка Чарапашкі-ніндзя былі ўсюды: пачынаючы з кубкаў і заканчваючы скейтбордамі, зубнымі шчоткамі і адзеннем. У цяперашні час ідзе планамернае адраджэнне брэнда, якому пайшоў на карысць выхад новага мультсерыяла, а таксама новай лініі фігурак ад «Playmates», [[відэагульні]] ад «[[Ubisoft]]» і камп'ютэрнага [[Поўнаметражны фільм|поўнаметражнага]] мультфільма, які быў выпушчаны ў [[2007]] годзе. == Сюжэт == Аднаго разу хлопчык выпусціў слоік з чатырма маленькімі чарапашкамі, і яны ўпалі праз каналізацыйную рашотку. А паблізу ехала [[грузавік]] з хімікатамі. Але адна каністра выпала, разбілася, і хімікаты пацяклі ў каналізацыю, і выліліся на чарапашак. На шчасце, іх знайшоў пацук, аднак ён і сам патрапіў у хімікаты. Міналі гады, і з-за хімікатаў чарапашкі і шчур пачалі расці. Так, шчур стаў бацькам і настаўнікам [[ніндзя]]. Адкуль ён ведаў прыёмы ніндзя? Справа ў тым, да таго, як знайсці чарапашак, шчур жыў з майстрам ніндзя Хамато Ёшы, які навучаў маленькага хатняга пацука прыёмам ніндзя. Да таго страшнага дня, калі да няго уварваўся суперзлодей&nbsp;— ніндзя Шрэдэр, і яго клан ніндзя Фут. Яны забілі Ёшы, і шчур застаўся сам, і пасяліўся ў каналізацыі. Аднак найбольш Сплінтэр баяўся таго, што праз некалькі гадоў яму трэба будзе расказаць гэтую жахлівую гісторыю сваім чарапашкам. Прайшло яшчэ некалькі гадоў, і прыйшоў час раскрыцца. Сплінтэр распавёў чарапашкам аб сваім мінулым. Чарапашкі пакляліся сцерці Шрэдэра з аблічча [[Зямля (планета)|Зямлі]], і яны выканалі сваё абяцанне. І цяпер яны могуць з годнасцю знікнуць у цемры. == Спасылкі == * [http://www.ninjaturtles.com Official Teenage Mutant Ninja Turtles Website] [[Катэгорыя:Творы 1984 года]] [[Катэгорыя:Чарапашкі-ніндзя| ]] [[Катэгорыя:Персанажы коміксаў]] [[Катэгорыя:Выдуманыя ніндзя]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] qy18ttbipe53ojnfj4is7dqfj96m9sd 0 600649 5141041 4765804 2026-05-13T07:49:38Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне; ачыстка карткі 5141041 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = Audronius Ažubalis, 2010.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = |пасада = [[Міністэрства замежных спраў Літвы|Міністр замежных спраў Літвы]] |перыядпачатак = [[11 лютага]] [[2010]] |перыядканец = [[13 снежня]] [[2012]] |прэзідэнт = [[Даля Грыбаўскайце]] |прэм'ер-міністр = [[Андрус Кубілюс]] |папярэднік = [[Вігаўдас Ушацкас]] |пераемнік = [[Лінас Антанас Ліцкявічус]] |пасада_2 = Дэпутат [[Літоўскі Сейм|Сейма]] |перыядпачатак_2 = [[1996]] |перыядканец_2 = [[2000]] |папярэднік2 = |пераемнік2 = |прэм'ер-міністр2 = |прэзідэнт2 = |пасада_3 = |перыядпачатак_3 = [[2004]] |перыядканец_3 = |папярэднік3 = |пераемнік3 = |прэм'ер-міністр3 = |прэзідэнт3 = }} '''Аўдро́нюс Ажуба́ліс''' ({{lang-lt|Audronius Ažubalis}}; нар. {{ДН|17|1|1958}}, {{МН|Вільнюс|ў Вільні|}}, [[Літоўская ССР]]) — [[Літва|літоўскі]] журналіст, дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства замежных спраў Літвы|Міністр замежных спраў Літвы]] (2010—2012). == Біяграфія == Аўдронюс Ажубаліс скончыў сярэднюю школу імя [[Антанас Венуоліс|Антанаса Венуоліса]] ў Вільні (1976). Адлічаны з другога курсу гістарычнага факультэта [[Віленскі ўніверсітэт|Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] за сувязь з літоўскай [[Хельсінкская група|Хельсінкскай групай]]. У 1977—1979 гадах служыў у [[Савецкая армія|войску]]. У 1979—1988 гадах працаваў у Літоўскім дзяржаўным камітэце па справах выдавецтваў, друку і кніжнага гандлю, Літоўскім навукова-метадычным цэнтры культуры, Літоўскім дзяржаўным камітэце тэлебачання і радыёвяшчання, Літоўскім рэспубліканскім агенцтве па пракаце кінафільмаў. У 1989 завочна скончыў факультэт журналістыкі Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1989—1990 гадах працаваў карэспандэнтам газеты [[Саюдзіс]]а {{lang-lt|«Atgimimas»}} («Адраджэнне»). У 1990 цягам шасці месяцаў вывучаў палітыку і эканоміку ў Сусветным інстытуце прэсы [[Макалестэраў каледж|Макалестэрава каледжа]] (ЗША). У 1990—1992 быў прадстаўніком па сувязях з прэсай старшыні Вярхоўнага Савета [[Вітаўтас Ландсбергіс|Вітаўтаса Ландсбергіса]]. У 1991—1993 займаў пасаду загадчыка Цэнтра інфармацыі і аналізу Вярхоўнага Савета (Аднаўленчага Сейма). У 1993 годзе заснаваў першы ў Літве кансультацыйны цэнтр па сувязях з грамадскасцю, якіі кіраваў да лістапада 1996 года. У 1996 быў абраны ў [[Сейм Літоўскай Рэспублікі]]. Падчас дэпутацтва займаў пасады старшыні Камітэта замежных спраў, намесніка старшыні Камітэта па еўрапейскіх справах. Сябар Партыі кансерватараў Літвы «Саюз Айчыны» (цяпер — [[Саюз Айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты]]) з 1998 года. У 1998—2000 адначасна з’яўляўся прэзідэнтам Літоўска-Брытанскай гандлёвай палаты. Пасля сканчэння дэпутацкага тэрміна быў генеральным дырэктарам грамадскай установы «Цэнтр перакладаў, дакументацыі і інфармацыі» пры канцылярыі Урада Літоўскай Рэспублікі (2001—2004), прэзідэнтам Нацыянальнай асацыяцыі выдаўцоў часопісаў (2001—2003). У лістападзе 2004 года зноў абраны ў Сейм, у 2008 пераабраны; стаў старшынёй Камітэта замежных спраў. 11 лютага 2010 прызначаны міністрам замежных спраў Літвы. У 2011 старшыняваў у [[АБСЕ]] як прадстаўнік Літвы. У 2012 годзе абраны ў Сейм, пераабраны ў 2016. Валодае англійскай і рускай мовамі. == Прэміі і ўзнагароды == * Памятны медаль трынаццатага студзеня (1999) * [[Ордэн «За заслугі» (Украіна)]] III ступені (2007) == Сям’я == Жанаты, мае двух дачок. == Погляды == У [[2019]] годзе Аўдронюс Ажубаліс выступіў супраць [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Польская мова|польскай]] моў на магілах [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанцаў 1863—1864 гадоў]], якіх мусілі перапахаваць на віленскіх [[Могілкі Росы|могілках Росы]], бо калі дзяржаўнай [[Літоўская мова|літоўскай мове]] патрэбны «спадарожнікі», на яго думку, гэта ўжо будзе не дзяржаўнае пахаванне<ref name="nn">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/229570|title=«Яшчэ тут суседзі беларусы замітусіліся». Экс-міністр замежных спраў Літвы выступіў супраць беларускай мовы на магілах паўстанцаў Каліноўскага|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=26 красавіка 2019}}</ref>. {{Цытата|Яшчэ тут суседзі-беларусы замітусіліся і патрабуюць, каб хаця б прозвішча [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўск]]ага было і па-беларуску напісана. Напісанне прозвішчаў трыма мовамі — несур’ёзна. Адзін чалавек — тры прозвішчы, як у музеі, каб усім наведнікам было ўсё ясна. Толькі, бачыце, гэта не інфармацыйная шыльдачка музейнага экспаната, гэта пантэон змагароў за свабоду Літвы (а яе яны ўсе разумелі ў катэгорыях таго часу) ад маскоўшчыны<ref name="nn"/>.}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www3.lrs.lt/pls/inter/w3_lrs.seimo_narys?p_asm_id=7208&p_kalb_id=1 Біяграфія] {{ref-lt}} на старонцы Літоўскага Сейма {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ажубаліс Аўдронюс}} [[Катэгорыя:Члены Сейма Літвы]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы]] [[Катэгорыя:Журналісты Літвы]] [[Катэгорыя:Старшыні АБСЕ]] avvrp7966fskeo1ilmsx9h52j0nhxli 5141042 5141041 2026-05-13T07:50:09Z IP781584110 134977 арфаграфія 5141042 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = Audronius Ažubalis, 2010.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = |пасада = [[Міністэрства замежных спраў Літвы|Міністр замежных спраў Літвы]] |перыядпачатак = [[11 лютага]] [[2010]] |перыядканец = [[13 снежня]] [[2012]] |прэзідэнт = [[Даля Грыбаўскайце]] |прэм'ер-міністр = [[Андрус Кубілюс]] |папярэднік = [[Вігаўдас Ушацкас]] |пераемнік = [[Лінас Антанас Ліцкявічус]] |пасада_2 = Дэпутат [[Літоўскі Сейм|Сейма]] |перыядпачатак_2 = [[1996]] |перыядканец_2 = [[2000]] |папярэднік2 = |пераемнік2 = |прэм'ер-міністр2 = |прэзідэнт2 = |пасада_3 = |перыядпачатак_3 = [[2004]] |перыядканец_3 = |папярэднік3 = |пераемнік3 = |прэм'ер-міністр3 = |прэзідэнт3 = }} '''Аўдро́нюс Ажуба́ліс''' ({{lang-lt|Audronius Ažubalis}}; нар. {{ДН|17|1|1958}}, {{МН|Вільнюс|ў Вільні|}}, [[Літоўская ССР]]) — [[Літва|літоўскі]] журналіст, дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства замежных спраў Літвы|Міністр замежных спраў Літвы]] (2010—2012). == Біяграфія == Аўдронюс Ажубаліс скончыў сярэднюю школу імя [[Антанас Венуоліс|Антанаса Венуоліса]] ў Вільні (1976). Адлічаны з другога курсу гістарычнага факультэта [[Віленскі ўніверсітэт|Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] за сувязь з літоўскай [[Хельсінкская група|Хельсінкскай групай]]. У 1977—1979 гадах служыў у [[Савецкая армія|войску]]. У 1979—1988 гадах працаваў у Літоўскім дзяржаўным камітэце па справах выдавецтваў, друку і кніжнага гандлю, Літоўскім навукова-метадычным цэнтры культуры, Літоўскім дзяржаўным камітэце тэлебачання і радыёвяшчання, Літоўскім рэспубліканскім агенцтве па пракаце кінафільмаў. У 1989 завочна скончыў факультэт журналістыкі Вільнюскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1989—1990 гадах працаваў карэспандэнтам газеты [[Саюдзіс]]а {{lang-lt|«Atgimimas»}} («Адраджэнне»). У 1990 цягам шасці месяцаў вывучаў палітыку і эканоміку ў Сусветным інстытуце прэсы [[Макалестэраў каледж|Макалестэрава каледжа]] (ЗША). У 1990—1992 быў прадстаўніком па сувязях з прэсай старшыні Вярхоўнага Савета [[Вітаўтас Ландсбергіс|Вітаўтаса Ландсбергіса]]. У 1991—1993 займаў пасаду загадчыка Цэнтра інфармацыі і аналізу Вярхоўнага Савета (Аднаўленчага Сейма). У 1993 годзе заснаваў першы ў Літве кансультацыйны цэнтр па сувязях з грамадскасцю, якіі кіраваў да лістапада 1996 года. У 1996 быў абраны ў [[Сейм Літоўскай Рэспублікі]]. Падчас дэпутацтва займаў пасады старшыні Камітэта замежных спраў, намесніка старшыні Камітэта па еўрапейскіх справах. Сябар Партыі кансерватараў Літвы «Саюз Айчыны» (цяпер — [[Саюз Айчыны — Літоўскія хрысціянскія дэмакраты]]) з 1998 года. У 1998—2000 адначасна з’яўляўся прэзідэнтам Літоўска-Брытанскай гандлёвай палаты. Пасля сканчэння дэпутацкага тэрміна быў генеральным дырэктарам грамадскай установы «Цэнтр перакладаў, дакументацыі і інфармацыі» пры канцылярыі Урада Літоўскай Рэспублікі (2001—2004), прэзідэнтам Нацыянальнай асацыяцыі выдаўцоў часопісаў (2001—2003). У лістападзе 2004 года зноў абраны ў Сейм, у 2008 пераабраны; стаў старшынёй Камітэта замежных спраў. 11 лютага 2010 прызначаны міністрам замежных спраў Літвы. У 2011 старшыняваў у [[АБСЕ]] як прадстаўнік Літвы. У 2012 годзе абраны ў Сейм, пераабраны ў 2016. Валодае англійскай і рускай мовамі. == Прэміі і ўзнагароды == * Памятны медаль трынаццатага студзеня (1999) * [[Ордэн «За заслугі» (Украіна)]] III ступені (2007) == Сям’я == Жанаты, мае дзвюх дачок. == Погляды == У [[2019]] годзе Аўдронюс Ажубаліс выступіў супраць [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Польская мова|польскай]] моў на магілах [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанцаў 1863—1864 гадоў]], якіх мусілі перапахаваць на віленскіх [[Могілкі Росы|могілках Росы]], бо калі дзяржаўнай [[Літоўская мова|літоўскай мове]] патрэбны «спадарожнікі», на яго думку, гэта ўжо будзе не дзяржаўнае пахаванне<ref name="nn">{{Cite web|url=https://nashaniva.com/229570|title=«Яшчэ тут суседзі беларусы замітусіліся». Экс-міністр замежных спраў Літвы выступіў супраць беларускай мовы на магілах паўстанцаў Каліноўскага|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=26 красавіка 2019}}</ref>. {{Цытата|Яшчэ тут суседзі-беларусы замітусіліся і патрабуюць, каб хаця б прозвішча [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўск]]ага было і па-беларуску напісана. Напісанне прозвішчаў трыма мовамі — несур’ёзна. Адзін чалавек — тры прозвішчы, як у музеі, каб усім наведнікам было ўсё ясна. Толькі, бачыце, гэта не інфармацыйная шыльдачка музейнага экспаната, гэта пантэон змагароў за свабоду Літвы (а яе яны ўсе разумелі ў катэгорыях таго часу) ад маскоўшчыны<ref name="nn"/>.}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www3.lrs.lt/pls/inter/w3_lrs.seimo_narys?p_asm_id=7208&p_kalb_id=1 Біяграфія] {{ref-lt}} на старонцы Літоўскага Сейма {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ажубаліс Аўдронюс}} [[Катэгорыя:Члены Сейма Літвы]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Літвы]] [[Катэгорыя:Журналісты Літвы]] [[Катэгорыя:Старшыні АБСЕ]] 391cvpo9pv32p4gaf0u2exsb7tww63a 0 605956 5140948 5003129 2026-05-12T23:10:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140948 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Чаша (сузор’е)|сузор'я Чашы]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, уяўляючыя пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! Імя ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнні пераменных зорак|Var]] ! [[HD]] ! [[HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Дэльта Чашы]] || δ || 12 || || 98430 || 55282 || {{RA|11|19|20.52}} || {{DEC|−14|46|44.6}} || 3.56 || −0.32 || 195 || K0III || style="text-align:left;" | |- | [[Гама Чашы]] || γ || 15 || || 99211 || 55705 || {{RA|11|24|52.98}} || {{DEC|−17|41|02.5}} || 4.06 || 2.01 || 84 || A9V || style="text-align:left;" | [[падвойная зорка]] |- | [[Альфа Чашы]] || α || 7 || || 95272 || 53740 || {{RA|10|59|46.75}} || {{DEC|−18|17|56.8}} || 4.08 || 0.44 || 174 || K1III || style="text-align:left;" | Alkes, Aoul al Batjna, Prima Crateris<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000434.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=3 ліпеня 2019 |archive-date=4 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213553/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000434.000.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Бэта Чашы]] || β || 11 || || 97277 || 54682 || {{RA|11|11|39.49}} || {{DEC|−22|49|32.2}} || 4.46 || −0.10 || 266 || A1V || style="text-align:left;" |Al Sharāsīf<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Crater*.html Star Name - R.H.Allen p. 182]</ref><ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Hydra*.html Star Name - R.H.Allen p. 246]</ref> |- | [[Тэта Чашы]] || θ || 21 || || 100889 || 56633 || {{RA|11|36|40.95}} || {{DEC|−09|48|08.1}} || 4.70 || −0.15 || 305 || B9.5Vn || |- | [[Дзэта Чашы]] || ζ || 27 || || 102070 || 57283 || {{RA|11|44|45.76}} || {{DEC|−18|21|02.2}} || 4.71 || −0.45 || 350 || G8III || |- | [[Эпсілон Чашы]] || ε || 14 || || 99167 || 55687 || {{RA|11|24|36.61}} || {{DEC|−10|51|33.8}} || 4.81 || −0.43 || 364 || K5III || |- | [[Лямбда Чашы]] || λ || 13 || || 98991 || 55598 || {{RA|11|23|22.07}} || {{DEC|−18|46|47.6}} || 5.08 || 1.87 || 143 || F3IV || style="text-align:left;" | [[спектраскапічная падвойная]] |- | [[Эта Чашы]] || η || 30 || || 103632 || 58188 || {{RA|11|56|00.98}} || {{DEC|−17|09|02.9}} || 5.17 || 0.46 || 285 || A0V || |- | [[Ёта Чашы]] || ι || 24 || || 101198 || 56802 || {{RA|11|38|39.96}} || {{DEC|−13|12|08.1}} || 5.48 || 3.32 || 88 || F7V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 95808]] || || || || 95808 || 54029 || {{RA|11|03|14.93}} || {{DEC|−11|18|11.6}} || 5.51 || 0.56 || 318 || G7III... || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 94481]] || || || || 94481 || 53316 || {{RA|10|54|17.78}} || {{DEC|−13|45|29.0}} || 5.65 || 0.16 || 409 || K0III + (G) || |- | [[HD 99922]] || || || || 99922 || 56078 || {{RA|11|29|38.65}} || {{DEC|−24|27|50.6}} || 5.77 || 0.31 || 403 || A0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; меркаваная [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[HD 95314]] || || || || 95314 || 53778 || {{RA|11|00|11.70}} || {{DEC|−14|04|59.9}} || 5.86 || 0.20 || 442 || K5III || меркаваная пераменная |- | [[HD 95234]] || || || || 95234 || 53723 || {{RA|10|59|30.95}} || {{DEC|−16|21|13.3}} || 5.88 || −1.92 || 1185 || M1III || style="text-align:left;" | пераменная зорка |- | [[Капа Чашы]] || κ || 16 || || 99564 || 55874 || {{RA|11|27|09.58}} || {{DEC|−12|21|24.5}} || 5.93 || 1.80 || 219 || F4III-IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 100343]] || || || || 100343 || 56318 || {{RA|11|32|47.54}} || {{DEC|−07|49|39.1}} || 5.94 || −0.29 || 575 || K4III || |- | [[HD 100418]] || || || || 100418 || 56364 || {{RA|11|33|14.81}} || {{DEC|−16|16|49.0}} || 6.05 || 0.60 || 400 || F8/G0Ib/II || |- | [[HD 96220]] || || || || 96220 || 54214 || {{RA|11|05|33.98}} || {{DEC|−11|05|19.4}} || 6.09 || 2.05 || 209 || F0Vn || |- | [[Псі Чашы]] || ψ || || || 97411 || 54742 || {{RA|11|12|30.38}} || {{DEC|−18|29|59.3}} || 6.11 || 0.28 || 479 || A0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 98088]] || || || SV || 98088 || 55106 || {{RA|11|16|58.18}} || {{DEC|−07|08|04.9}} || 6.11 || 0.56 || 421 || A2p... || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная; [[пераменная тыпу α² Гончых псоў]] |- | [[HD 102845]] || || || || 102845 || 57732 || {{RA|11|50|19.60}} || {{DEC|−15|51|49.3}} || 6.13 || −0.44 || 672 || G8II/III || |- | [[VX Чашы]] || || || VX || 101370 || 56899 || {{RA|11|39|50.35}} || {{DEC|−16|37|12.8}} || 6.17 || −1.29 || 1012 || M3II/III || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[HD 101369]] || || || || 101369 || 56901 || {{RA|11|39|51.14}} || {{DEC|−14|28|06.6}} || 6.21 || −0.10 || 597 || A0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 101695]] || || || || 101695 || 57079 || {{RA|11|42|03.53}} || {{DEC|−20|17|38.5}} || 6.21 || 1.93 || 234 || G8IV || |- | [[HD 100219]] || || || || 100219 || 56245 || {{RA|11|31|47.63}} || {{DEC|−20|46|35.6}} || 6.24 || 3.26 || 129 || F7V || |- | [[HD 102574]] || || || || 102574 || 57587 || {{RA|11|48|23.55}} || {{DEC|−10|18|46.2}} || 6.24 || 3.09 || 139 || F7V || style="text-align:left;" | [[зорная сістэма|патройная зорка]] |- | [[HD 94386]] || || || || 94386 || 53259 || {{RA|10|53|32.86}} || {{DEC|−15|26|44.5}} || 6.34 || 1.91 || 251 || K2III || |- | [[HD 95870]] || || || || 95870 || 54048 || {{RA|11|03|36.53}} || {{DEC|−13|26|05.7}} || 6.34 || 0.21 || 549 || G8III || |- | [[HD 102990]] || || || || 102990 || 57819 || {{RA|11|51|22.04}} || {{DEC|−12|11|16.5}} || 6.34 || 3.08 || 147 || F1III-IV || |- | [[HD 95441]] || || || || 95441 || 53849 || {{RA|11|00|57.34}} || {{DEC|−15|47|33.3}} || 6.35 || 0.13 || 572 || K0III || |- | [[HD 97428]] || || || || 97428 || 54749 || {{RA|11|12|34.79}} || {{DEC|−21|44|57.7}} || 6.39 || −0.22 || 685 || K3III || |- | [[HD 101259]] || || || || 101259 || 56830 || {{RA|11|39|00.42}} || {{DEC|−24|43|13.8}} || 6.40 || 2.34 || 211 || G6/G8V || |- | [[SY Чашы]] || || || SY || 97918 || 54999 || {{RA|11|15|39.77}} || {{DEC|−12|35|33.3}} || 6.58 || || 797 || M3III || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[HD 98649]] || || || || 98649 || 55409 || {{RA|11|20|52}} || {{DEC|-23|13|02}} || 8.03 || || 131 || G4V || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 98649 b|b]] |- | [[HD 96167]] || || || || 96167 || 54195 || {{RA|11|05|15.07}} || {{DEC|−10|17|28.68}} || 8.08 || 3.46 || 273 || G5 || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 96167 b|b]] |- | [[HD 98219]] || || || || 98219 || 55174 || {{RA|11|17|48}} || {{DEC|-23|58|31}} || 8.21 || || 437 || K0III/IV || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 98219 b|b]] |- | [[HD 99563]] || || || XY || 99563 || 55890 || {{RA|11|27|16.64}} || {{DEC|−08|52|08.2}} || 8.67 || || 832 || F0 || style="text-align:left;" | [[roAP-зорка]] |- | [[HD 98800]] || || || TV || 98800 || 55505 || {{RA|11|22|05.29}} || {{DEC|−24|46|39.8}} || 8.94 || || 146.4 || K4V+... || style="text-align:left;" | [[зорка тыпу T Цяльца]] |- | [[S Чашы]] || || || S || 103154 || 57917 || {{RA|11|52|45.10}} || {{DEC|−07|35|48.1}} || 9.14 || || 2590 || M... || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[R Чашы]] || || || R || 95384 || 53809 || {{RA|11|00|33.85}} || {{DEC|−18|19|29.6}} || 9.80 || || 851 || M7III... || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[HD 95872]] || || || || 95872 || || {{RA|11|03|28.0}} || {{DEC|-22|05|38}} || 9.90 || || 24.65 || K0V || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 95872 b|b]] |- | [[BD-10°3166]] || || || || || || {{RA|10|58|28.78}} || {{DEC|−18|19|29.6}} || 10.08 || 5.96 || 218 || G4V || style="text-align:left;" | Уваходзіць у склад сістэмы [[LDS 4041]]; мае планету [[BD-10°3166 b|b]] |- | [[V Чашы]] || || || V || || || {{RA|11|21|13.43}} || {{DEC|−16|40|23.1}} || 10.26 || || || A6 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Algol]] |- | [[WASP-34]] || || || || || || {{RA|11|01|36}} || {{DEC|−23|51|38}} || 10.4 || || 391 || G5 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-34b|b]] |- | [[W Чашы]] || || || W || || 55825 || {{RA|11|26|29.64}} || {{DEC|−17|54|51.7}} || 11.70 || || || F4 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[WASP-31]] || || || || || || {{RA|11|17|45}} || {{DEC|−19|03|17}} || 11.7 || || 1300 || F || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-31b|b]] |- | [[HATS-1]] || || || || || || {{RA|11|42|06.0}} || {{DEC|-23|21|17}} || 12.05 || || 988 || || style="text-align:left;" | мае планету [[HATS-1b|b]] |- | [[WASP-162]] || || || || || || {{RA|11|13|10.0}} || {{DEC|-17|39|28}} || 12.2 || || || K0 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-162b|b]] |- | [[HATS-2]] || || || || || || {{RA|11|46|57.4}} || {{DEC|-22|33|47}} || 13.56 || || 1174 || K || style="text-align:left;" | мае планету [[HATS-2b|b]] |- | [[TT Чашы]] || || || TT || || || {{RA|11|34|47.18}} || {{DEC|−11|45|30.4}} || 15.3 || || || F4 || style="text-align:left;" | [[карлікавая новая]] |- | [[DENIS-P J1058.7-1548]] || || || || || || {{RA|10|58|47.87}} || {{DEC|−15|48|17.2}} || || || 56.5 || L3V || style="text-align:left;" | [[карычневы карлік]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239}} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27}} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42}} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |accessdate=3 ліпеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archivedate=27 лютага 2012 |url-status=dead }} *{{ cite web | title = AAVSO Website | publisher = American Association of Variable Star Observers | url = http://www.aavso.org}} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | access-date = 3 ліпеня 2019 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя: Чаша (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Чаша]] 2j13ab1dcyahmgvma4x5g5gf2g21b6z 0 607125 5140942 5003101 2026-05-12T22:38:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140942 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Воран (сузор’е)|сузор’я Ворана]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[γ Ворана]] || γ || 4 || || 106625 || 59803 || {{RA|12|15|48.47}} || {{DEC|−17|32|31.1}} || 2.58 || −0.94 || 165 || B8III || style="text-align:left;" | Gienah Corvi, Gienah, Gienah Ghurab, Djenah al Ghyrab al Eymen, Dextra ala Corvi;<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000434.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=11 ліпеня 2019 |archive-date=4 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213553/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000434.000.html |url-status=dead }}</ref> меркаваная [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[β Ворана]] || β || 9 || || 109379 || 61359 || {{RA|12|34|23.23}} || {{DEC|−23|23|47.8}} || 2.65 || −0.51 || 140 || G5II || style="text-align:left;" | Kraz, Tso Hea; меркаваная пераменная |- | [[δ Ворана]] || δ || 7 || || 108767 || 60965 || {{RA|12|29|51.98}} || {{DEC|−16|30|54.3}} || 2.94 || 0.79 || 88 || B9.5V || style="text-align:left;" | Algorab, Algoral, Algorel, Algores; [[падвойная зорка]]; меркаваная пераменная |- | [[ε Ворана]] || ε || 2 || || 105707 || 59316 || {{RA|12|10|07.53}} || {{DEC|−22|37|11.3}} || 3.02 || −1.82 || 303 || K2III || style="text-align:left;" | Minkar; меркаваная пераменная |- | [[α Ворана]] || α || 1 || || 105452 || 59199 || {{RA|12|08|24.75}} || {{DEC|−24|43|43.6}} || 4.02 || 3.17 || 48 || F0IV/V || style="text-align:left;" | Al Chiba, Al Minliar al Ghurab, Alchiba, Alchita, Alkhiba, Minkar al Ghyrab, Rostrum Corvi;<ref name="sb0"/> |- | [[η Ворана]] || η || 8 || || 109085 || 61174 || {{RA|12|32|04.48}} || {{DEC|−16|11|45.1}} || 4.30 || 3.00 || 59 || F2V || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[HD 107418]] || || || || 107418 || 60221 || {{RA|12|20|55.72}} || {{DEC|−13|33|56.7}} || 5.15 || 1.24 || 201 || K0III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[VV Ворана]] || || || VV || 110317 || 61910 || {{RA|12|41|16.02}} || {{DEC|−13|00|50.1}} || 5.17 || 0.51 || 278 || F3IV || style="text-align:left;" | [[кратная зорка]]; [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[ζ Ворана]] || ζ || 5 || || 107348 || 60189 || {{RA|12|20|33.71}} || {{DEC|−22|12|57.0}} || 5.20 || −0.16 || 385 || B8V || style="text-align:left;" |Chang Sha (長沙);<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Corvus*.html Star Name - R.H. Allen p.182]</ref> эмісійная зорка; падвойная зорка, меркаваная пераменная |- | [[31 Чашы]] || || 31 || TY || 104337 || 58587 || {{RA|12|00|51.17}} || {{DEC|−19|39|32.4}} || 5.28 || −3.37 || 1753 || B2IV || style="text-align:left;" | [[спектраскапічная падвойная]]; [[круцельная эліпсадальная пераменная]]; аднойчы памылкова прынялі за [[спадарожнік Меркурыя]] |- | [[3 Ворана]] || || 3 || || 105850 || 59394 || {{RA|12|11|03.88}} || {{DEC|−23|36|08.5}} || 5.45 || 1.70 || 183 || A1V || |- | [[HD 109272]] || || || || 109272 || 61296 || {{RA|12|33|34.27}} || {{DEC|−12|49|49.2}} || 5.58 || 2.15 || 158 || G8III/IV || |- | [[HD 108821]] || || || || 108821 || 61015 || {{RA|12|30|17.46}} || {{DEC|−23|41|47.1}} || 5.63 || −1.57 || 898 || M0III || |- | [[6 Ворана]] || || 6 || || 107815 || 60425 || {{RA|12|23|21.60}} || {{DEC|−24|50|26.2}} || 5.66 || 0.73 || 316 || K1III || |- | [[HD 109141]] || || || || 109141 || 61212 || {{RA|12|32|36.09}} || {{DEC|−13|51|32.3}} || 5.74 || 2.90 || 120 || F3IV/V || |- | [[HD 106485]] || || || || 106485 || 59728 || {{RA|12|14|59.58}} || {{DEC|−20|50|39.2}} || 5.82 || 0.65 || 353 || K0IIICN... || |- | [[HD 107295]] || || || || 107295 || 60157 || {{RA|12|20|10.83}} || {{DEC|−22|10|32.3}} || 5.94 || 0.13 || 474 || K0III+... || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 109931]] || || || || 109931 || 61688 || {{RA|12|38|44.69}} || {{DEC|−18|15|00.6}} || 6.00 || 2.03 || 203 || F0V || |- | [[HD 110385]] || || || || 110385 || 61951 || {{RA|12|41|49.51}} || {{DEC|−19|45|32.9}} || 6.02 || 1.91 || 216 || F2V || |- | [[HD 106819]] || || || || 106819 || 59895 || {{RA|12|17|03.36}} || {{DEC|−16|41|37.5}} || 6.05 || −0.04 || 540 || A2V || меркаваная пераменная |- | [[HD 112304]] || || || || 112304 || 63109 || {{RA|12|55|53.25}} || {{DEC|−15|19|37.3}} || 6.18 || −0.38 || 669 || A0V || |- | [[TU Ворана]] || || || TU || 109585 || 61496 || {{RA|12|35|58.77}} || {{DEC|−20|31|38.5}} || 6.20 || 1.77 || 251 || F0III || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[HD 109238]] || || || || 109238 || 61270 || {{RA|12|33|22.27}} || {{DEC|−19|47|32.9}} || 6.26 || 0.65 || 432 || F0IV/V || меркаваная пераменная |- | [[HD 104307]] || || || || 104307 || 58574 || {{RA|12|00|42.23}} || {{DEC|−21|50|14.9}} || 6.28 || 0.22 || 532 || K2III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 108477]] || || || || 108477 || 60809 || {{RA|12|27|49.45}} || {{DEC|−16|37|54.7}} || 6.30 || −1.67 || 1278 || G5II || |- | [[HD 108799]] || || || || 108799 || 60994 || {{RA|12|30|04.93}} || {{DEC|−13|23|35.0}} || 6.37 || 4.38 || 81 || G1/G2V || style="text-align:left;" | [[кратная зорка]] |- | [[HD 109132]] || || || || 109132 || 61208 || {{RA|12|32|32.89}} || {{DEC|−21|12|43.2}} || 6.41 || 0.86 || 419 || K0III || |- | [[TT Ворана]] || || || TT || 107814 || 60421 || {{RA|12|23|18.90}} || {{DEC|−11|48|43.5}} || 6.48 || −0.68 || 881 || M3III || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[R Ворана]] || || || R || 107199 || 60106 || {{RA|12|19|37.87}} || {{DEC|−19|15|21.8}} || 6.70 || || || M4.5-9:3 || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[HD 111031]] || || || || 111031 || 62345 || {{RA|12|46|30.85}} || {{DEC|-11|48|44.8}} || 6.88 || 4.45 || 99 || G5V || style="text-align:left;" | мае непацверджанную планету [[HD 111031 b|b]] |- | [[HD 103774]] || || || || 103774 || 58263 || {{RA|11|56|56.0}} || {{DEC|-12|06|28}} || 7.12 || || 179 || F5V || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 103774 b|b]] |- | [[HD 104067]] || || || || 104067 || 58451 || {{RA|11|59|10.01}} || {{DEC|−20|21|13.6}} || 7.93 || 6.34 || 68 || K2V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 104067 b|b]] |- | [[HD 111980]] || || || || 111980 || 62882 || {{RA|12|53|15.05}} || {{DEC|−18|31|20.0}} || 8.38 || || 310.5 || F7V || style="text-align:left;" | [[зорка высокай скорасці]] |- | [[RV Ворана]] || || || RV || 109796 || 61620 || {{RA|12|37|40.71}} || {{DEC|−19|34|40.1}} || 8.76 || || 656 || F0V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[SX Ворана]] || || || SX || 110139 || 61825 || {{RA|12|40|15.04}} || {{DEC|−18|48|00.9}} || 9.11 || || 298.0 || F7V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу W Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[W Ворана]] || || || W || || || {{RA|12|07|37.36}} || {{DEC|−13|08|59.0}} || 11.28 || || || G2Iab || style="text-align:left;" | пераменная тыпу β Ліры |- | [[TV Ворана]] || || || TV || || || {{RA|12|20|24.15}} || {{DEC|-18|27|02.0}} ||12.2 || || || || style="text-align:left;" | зорка Томба |- | [[WASP-83]] || || || || || || {{RA|12|40|37.0}} || {{DEC|-19|17|03}} || 12.9 || || 978 || G8 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-83b|b]] |- | [[DENIS-P J1228.2-1547]] || || || || || || {{RA|12|28|15.23}} || {{DEC|−15|47|34.2}} || || || 66.0 || L5V || style="text-align:left;" | падвойны [[карычневы карлік]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | author-link = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | access-date = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | access-date = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | access-date = 2006-12-26 }} *{{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher = Centre de Données astronomiques de Strasbourg | access-date = 2007-01-02 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = Combined General Catalogue of Variable Stars (GCVS4.2) | date = 2004 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?II/250 | access-date = 2007-01-03 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |access-date=2010-07-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archive-date=2012-02-27 }} *{{ cite web | title = AAVSO Website | publisher = American Association of Variable Star Observers | url = http://www.aavso.org | access-date = 9 March 2014 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | access-date = 4 July 2018 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{reflist}} {{Зоркі паводле сузор’яў}} {{Сузор’е Воран}} [[Катэгорыя:Воран (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак паводле сузор’яў|Воран]] elxd29u5b74yvdb1h2xj2bmtj66gz7o 0 607745 5140944 5003109 2026-05-12T22:43:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140944 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Дэльфін (сузор’е)|сузор’я Дэльфіна]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[β Дэльфіна]] || β || 6 || || 196524 || 101769 || {{RA|20|37|32.87}} || {{DEC|+14|35|42.7}} || 3.64 || 1.26 || 97 || F5IV || style="text-align:left;" | Rotanev, Rotanen, Venator; [[спектраскапічная падвойная]] |- | [[α Дэльфіна]] || α || 9 || || 196867 || 101958 || {{RA|20|39|38.25}} || {{DEC|+15|54|43.4}} || 3.77 || −0.57 || 241 || B9V || style="text-align:left;" | Sualocin, Scalovin, Svalocin, Nicolaus; [[падвойная зорка]]; меркаваная [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[ε Дэльфіна]] || ε || 2 || || 195810 || 101421 || {{RA|20|33|12.76}} || {{DEC|+11|18|12.0}} || 4.03 || −1.18 || 359 || B6III || style="text-align:left;" | Aldulfin, Deneb Dulfim, Deneb, Al Dhanab al Dulfim, Dzaneb al Delphin, Cauda Delphini;<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=17 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194747/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |url-status=dead }}</ref> меркаваная пераменная |- | [[Гама Дэльфіна|γ² Дэльфіна]] || γ² || 12 || || 197964 || 102532 || {{RA|20|46|39.52}} || {{DEC|+16|07|29.2}} || 4.27 || 1.81 || 101 || K1IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка разам з γ¹ Дэльфіна |- | [[δ Дэльфіна]] || δ || 11 || || 197461 || 102281 || {{RA|20|43|27.55}} || {{DEC|+15|04|28.9}} || 4.43 || 0.45 || 203 || A7IIIp d Del || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[ζ Дэльфіна]] || ζ || 4 || || 196180 || 101589 || {{RA|20|35|18.51}} || {{DEC|+14|40|27.1}} || 4.64 || 0.43 || 227 || A3V || меркаваная пераменная |- | [[ρ Арла]] || ρ || 67 || || 192425 || 99742 || {{RA|20|14|16.59}} || {{DEC|+15|11|50.9}} || 4.94 || 1.58 || 153 || A2V || style="text-align:left;" | Tso Ke; нядаўна перамясцілася ў сузор’е Дэльфіна з-за асабістага руху |- | [[κ Дэльфіна]] || κ || 7 || || 196755 || 101916 || {{RA|20|39|07.59}} || {{DEC|+10|05|10.1}} || 5.07 || 2.68 || 98 || G5IV+... || |- | [[Гама Дэльфіна|γ¹ Дэльфіна]] || γ¹ || 12 || || 197963 || 102531 || {{RA|20|46|38.87}} || {{DEC|+16|07|28.6}} || 5.15 || 2.65 || 103 || A2Ia+... || style="text-align:left;" | падвойная зорка разам з γ² Дэльфіна |- | [[17 Дэльфіна]] || || 17 || || 199253 || 103294 || {{RA|20|55|36.68}} || {{DEC|+13|43|17.6}} || 5.19 || −0.62 || 474 || K0III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[η Дэльфіна]] || η || 3 || || 195943 || 101483 || {{RA|20|33|57.00}} || {{DEC|+13|01|37.9}} || 5.39 || 1.77 || 173 || A3IVs || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[ι Дэльфіна]] || ι || 5 || || 196544 || 101800 || {{RA|20|37|49.10}} || {{DEC|+11|22|39.7}} || 5.42 || 1.74 || 177 || A2V || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная |- | [[18 Дэльфіна]] || || 18 || || 199665 || 103527 || {{RA|20|58|25.96}} || {{DEC|+10|50|21.7}} || 5.51 || 1.19 || 238 || G6III: || style="text-align:left;" | Musica,<ref name=NameExoWorlds>{{Cite web |url=http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |title=Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released |access-date=17 ліпеня 2019 |archive-date=2 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202072549/http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |url-status=dead }}</ref> [[падвойная зорка|аптычная падвойная]], мае [[экзапланета|планету]] [[18 Дэльфіна b|b]] |- | [[16 Дэльфіна]] || || 16 || || 199254 || 103298 || {{RA|20|55|38.55}} || {{DEC|+12|34|06.6}} || 5.54 || 1.61 || 199 || A4V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[13 Дэльфіна]] || || 13 || || 198069 || 102633 || {{RA|20|47|48.33}} || {{DEC|+06|00|29.7}} || 5.57 || −0.42 || 513 || A0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[θ Дэльфіна]] || θ || 8 || || 196725 || 101882 || {{RA|20|38|43.98}} || {{DEC|+13|18|54.5}} || 5.69 || −2.32 || 1304 || K3Ib || |- | [[HD 200044]] || || || || 200044 || 103675 || {{RA|21|00|27.70}} || {{DEC|+19|19|47.0}} || 5.69 || −0.62 || 596 || M3III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[HD 193472]] || || || || 193472 || 100256 || {{RA|20|20|00.19}} || {{DEC|+13|32|53.2}} || 5.96 || 1.18 || 294 || A5m || меркаваная пераменная |- | [[HD 196775]] || || || || 196775 || 101909 || {{RA|20|39|04.97}} || {{DEC|+15|50|17.6}} || 5.99 || −2.01 || 1299 || B3V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[10 Дэльфіна]] || || 10 || || 197121 || 102080 || {{RA|20|41|16.21}} || {{DEC|+14|34|58.4}} || 6.01 || 0.13 || 488 || K4III: || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[15 Дэльфіна]] || || 15 || || 198390 || 102805 || {{RA|20|49|37.74}} || {{DEC|+12|32|41.6}} || 6.01 || 3.66 || 96 || F5V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[1 Дэльфіна]] || || 1 || || 195325 || 101160 || {{RA|20|30|17.95}} || {{DEC|+10|53|45.3}} || 6.03 || −0.17 || 566 || A1sh || style="text-align:left;" | падвойная зорка; зорка эмісійнай лініі; меркаваная пераменная |- | [[HD 199223]] || || || || 199223 || 103301 || {{RA|20|55|40.64}} || {{DEC|+04|31|57.7}} || 6.04 || 0.82 || 361 || G6III-IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 194012]] || || || || 194012 || 100511 || {{RA|20|22|52.32}} || {{DEC|+14|33|04.0}} || 6.16 || 4.07 || 85 || F8V || |- | [[HD 193556]] || || || || 193556 || 100274 || {{RA|20|20|20.53}} || {{DEC|+14|34|09.3}} || 6.17 || 0.04 || 550 || G8III || |- | [[HD 193373]] || || || || 193373 || 100208 || {{RA|20|19|29.31}} || {{DEC|+13|13|00.5}} || 6.20 || −0.73 || 791 || M1III || |- | [[HD 194953]] || || || || 194953 || 100969 || {{RA|20|28|16.77}} || {{DEC|+02|56|13.7}} || 6.20 || 0.47 || 456 || G8III || |- | [[HD 198404]] || || || || 198404 || 102833 || {{RA|20|49|59.07}} || {{DEC|+05|32|40.4}} || 6.20 || 0.29 || 495 || K0 || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 195479]] || || || || 195479 || 101213 || {{RA|20|30|58.10}} || {{DEC|+20|36|21.6}} || 6.21 || 1.08 || 346 || A1m || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[EU Дэльфіна]] || || || EU || 196610 || 101810 || {{RA|20|37|54.71}} || {{DEC|+18|16|06.4}} || 6.22 || 1.03 || 356 || M6III || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[HD 194688]]|| || || || 194688 || 100807 || {{RA|20|26|23.15}} || {{DEC|+17|18|56.1}} || 6.23 || −0.75 || 813 || K0 || |- | [[HD 194937]] || || || || 194937 || 100953 || {{RA|20|28|07.52}} || {{DEC|+08|26|14.7}} || 6.23 || 1.23 || 326 || G9III || |- | [[LU Дэльфіна]] || || || LU || 197249 || 102158 || {{RA|20|41|58.16}} || {{DEC|+17|31|17.0}} || 6.24 || 0.63 || 432 || G8III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[HD 201196]] || || || || 201196 || 104281 || {{RA|21|07|33.61}} || {{DEC|+15|39|31.7}} || 6.27 || 1.00 || 369 || K2IV || |- | [[HD 194526]] || || || || 194526 || 100762 || {{RA|20|25|44.10}} || {{DEC|+10|03|21.9}} || 6.32 || −0.83 || 876 || K5IIIvar || style="text-align:left;" | |- | [[14 Дэльфіна]] || || 14 || || 198391 || 102819 || {{RA|20|49|48.24}} || {{DEC|+07|51|51.0}} || 6.32 || 0.32 || 517 || A1Vs || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная |- | [[HD 200430]] || || || || 200430 || 103891 || {{RA|21|03|01.78}} || {{DEC|+14|43|48.1}} || 6.33 || −0.11 || 633 || M1III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[HD 194578]] || || || || 194578 || 100781 || {{RA|20|26|01.58}} || {{DEC|+13|54|42.0}} || 6.35 || −0.64 || 815 || K5 || меркаваная пераменная |- | [[HD 198070]] || || || || 198070 || 102631 || {{RA|20|47|47.86}} || {{DEC|+03|18|23.2}} || 6.38 || 0.60 || 467 || A0Vn || |- | [[HD 196885]] || || || || 196885 || 101966 || {{RA|20|39|51.85}} || {{DEC|+11|14|58.0}} || 6.39 || 3.80 || 108 || F8IV: || style="text-align:left;" | падвойная зорка; мае планету [[HD 196885 A b|b]] |- | [[HD 195909]] || || || || 195909 || 101489 || {{RA|20|33|59.92}} || {{DEC|+04|53|55.3}} || 6.42 || 0.02 || 622 || K0 || |- | [[HD 197076]] || || || || 197076 || 102040 || {{RA|20|40|45.07}} || {{DEC|+19|56|05.2}} || 6.43 || 4.82 || 68 || G5V || style="text-align:left;" | аптычная падвойная |- | [[HD 194841]] || || || || 194841 || 100876 || {{RA|20|27|14.19}} || {{DEC|+20|28|35.4}} || 6.44 || −2.09 || 1655 || K0 || |- | [[HD 194616]] || || || || 194616 || 100779 || {{RA|20|26|01.15}} || {{DEC|+19|51|55.6}} || 6.45 || −0.13 || 675 || K0III || |- | [[U Дэльфіна]] || || || U || 197812 || 102440 || {{RA|20|45|28.23}} || {{DEC|+18|05|24.2}} || 6.74 || −1.16 || 1240 || M5II-III || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[HD 195019]] || || || || 195019 || 100970 || {{RA|20|28|18.64}} || {{DEC|+18|46|10.2}} || 6.91 || 4.05 || 122 || G3IV-V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; мае планету [[HD 195019 b|b]] |- | [[Глізэ 795]] || || || OQ || 196795 || 101955 || {{RA|20|39|37.71}} || {{DEC|+04|58|19.3}} || 7.84 || || 54.52 || K5V || style="text-align:left;" | патройная зорка; [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[V Дэльфіна]] || || || V || 198136 || || {{RA|20|47|46.04}} || {{DEC|+19|20|06.9}} || 8.1 || || || M6e: || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[DM Дэльфіна]] || || || DM || || || {{RA|20|39|37.01}} || {{DEC|+14|25|43.1}} || 8.65 || || || A2V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[LS Дэльфіна]] || || || LS || 199497 || || {{RA|20|57|10.29}} || {{DEC|+19|38|55.2}} || 8.72 || || 256.5 || G5 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу W Вялікай Мядведзіцы]] |- | [[MR Дэльфіна]] || || || MR || 195434 || 101236 || {{RA|20|31|13.46}} || {{DEC|+05|13|08.5}} || 8.77 || || 158.3 || K0 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] і пераменная тыпу BY Дракона |- | [[TX Дэльфіна]] || || || TX || || 102853 || {{RA|20|50|12.69}} || {{DEC|+03|39|08.4}} || 8.86 || || || F8 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу BL Геркулеса]] |- | [[DX Дэльфіна]] || || || DX || || 102593 || {{RA|20|47|28.36}} || {{DEC|+12|27|50.7}} || 9.56 || || 4200 || A7IIIv || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[W Дэльфіна]] || || || W || 352682 || 101780 || {{RA|20|37|40.09}} || {{DEC|+18|17|03.8}} || 9.81 || || 2200 || A0Ve || style="text-align:left;" | пераменная тыпу Алголя |- | [[TY Дэльфіна]] || || || TY || || || {{RA|21|04|21.98}} || {{DEC|+13|12|53.5}} || 10.08 || || || A0 || style="text-align:left;" | пераменная тыпу Алголя |- | [[HAT-P-23]] || || || || || || {{RA|20|24|30}} || {{DEC|+16|45|44}} || 11.94 || || 1282 || G5 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-23b|b]] |- | [[WASP-2]] || || || || || || {{RA|20|30|54}} || {{DEC|+06|25|46}} || 11.98 || || || K1V || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную]] планету [[WASP-2b|b]] |- | [[BX Дэльфіна]] || || || BX || || || {{RA|20|21|18.97}} || {{DEC|+18|26|16.2}} || 11.99 || || || A0 || style="text-align:left;" | пераменная тыпу BL Геркулеса |- | [[HR Дэльфіна]] || || || HR || || || {{RA|20|42|20.35}} || {{DEC|+19|09|35.3}} || 12.1 || || || A0 || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[HU Дэльфіна]] || || || HU || || || {{RA|20|29|48.34}} || {{DEC|+09|41|20.3}} || 13.04 || || 29.6 || M6.0V+... || style="text-align:left;" | [[успыхальная зорка]] |- | [[He 2-467]] || || || LT || || || {{RA|20|35|57.23}} || {{DEC|+20|11|27.5}} || 13.05 || || || G6III || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Z Андрамеды]] і [[круцельная эліпсадальная пераменная]] |- | [[CM Дэльфіна]] || || || CM || || || {{RA|20|24|56.93}} || {{DEC|+17|17|54.4}} || 13.40 || || || A0 || style="text-align:left;" | [[новападобная зорка]] |- | [[V339 Дэльфіна]] || || || V339 || || || {{RA|20|29|30.68}} || {{DEC|+20|46|03.8}} || 16.86 || || || || style="text-align:left;" | новая зорка |- | [[WISEPC J205628.90+145953.3|WISE 2056+1459]] || || || || || || {{RA|20|56|28.90}} || {{DEC|+14|59|53.3}} || || || 22.6 || Y0 || style="text-align:left;" | [[карычневы карлік]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | author-link = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | access-date = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | access-date = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | access-date = 2006-12-26 }} *{{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher = Centre de Données astronomiques de Strasbourg | access-date = 2007-01-02 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = Combined General Catalogue of Variable Stars (GCVS4.2) | date = 2004 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?II/250 | access-date = 2007-01-03 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |access-date=2010-07-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archive-date=2012-02-27 }} *{{ cite web | title = AAVSO Website | publisher = American Association of Variable Star Observers | url = http://www.aavso.org | access-date = 9 March 2014 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | access-date = 4 July 2018 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{reflist}} {{Зоркі паводле сузор’яў}} {{Дэльфін (сузор’е)}} [[Катэгорыя:Дэльфін (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак паводле сузор’яў|Дэльфін]] fg4cyega1oaswzz13vbk93buucy893q 0 608076 5140941 5003099 2026-05-12T22:35:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140941 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Валапас (сузор’е)|сузор’я Валапаса]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Арктур]] || α || 16 || |||| 124897 || 69673 || {{RA|14|15|40.35}} || {{DEC|+19|11|14.2}} || −0.05 || −0.31 || 37 || K2IIIp || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alramech, Al Simak Al Ramih, Al Simak Lanceator;<ref name=sb1>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000434.000.html |title=E.B Knobel – On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=21 ліпеня 2019 |archive-date=4 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213553/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000434.000.html |url-status=dead }}</ref> [[спіс самых яркіх зорак|3-я паводле яркасці зорка]], [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[ε Валапаса]] || ε || 36 || |||| 129988 || 72105 || {{RA|14|44|59.25}} || {{DEC|+27|04|27.0}} || 2.35 || −1.69 || 210 || A0 || style="text-align:left;" | таксама вядома як Izar, Mirak, Pulcherrima, Mintek al Aoua, Cingulum Latratoris;<ref name=sb1/> [[падвойная зорка]] |- | [[η Валапаса]] || η || 8 || |||| 121370 || 67927 || {{RA|13|54|41.12}} || {{DEC|+18|23|54.9}} || 2.68 || 2.41 || 37 || G0IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Muphrid, Ramih al Ramih, Lancea Lanceator<ref name=sb1/> |- | [[ε Валапаса]] || ε || 36 || |||| 129989 || || {{RA|14|44|59.20}} || {{DEC|+27|04|27.0}} || 2.70 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы ε Валапаса |- | [[γ Валапаса]] || γ || 27 || |||| 127762 || 71075 || {{RA|14|32|04.76}} || {{DEC|+38|18|28.4}} || 3.04 || 0.96 || 85 || A7IIIvar || style="text-align:left;" | таксама вядома як Seginus, Menkib al Aoua al Aisr, Humerus Sinister Latratoris;<ref name=sb1/> [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[δ Валапаса]] || δ || 49 || |||| 135722 || 74666 || {{RA|15|15|30.10}} || {{DEC|+33|18|54.4}} || 3.46 || 0.69 || 117 || G8III ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Princeps.<ref>[http://www.constellationsofwords.com/stars/Princeps.html Constellations of Word – Boötes (Princeps)]</ref> |- | [[β Валапаса]] || β || 42 || |||| 133208 || 73555 || {{RA|15|01|56.79}} || {{DEC|+40|23|26.3}} || 3.49 || −0.64 || 219 || G8III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Nekkar, Meres |- | [[ρ Валапаса]] || ρ || 25 || |||| 127665 || 71053 || {{RA|14|31|49.86}} || {{DEC|+30|22|16.1}} || 3.57 || 0.27 || 149 || K3III || |- | [[ζ Валапаса]] || ζ || 30 || |||| 129246 || 71795 || {{RA|14|41|08.92}} || {{DEC|+13|43|42.0}} || 3.78 || 0.06 || 180 || A3IVn || style="text-align:left;" | [[падвойная зорка]] |- | [[θ Валапаса]] || θ || 23 || |||| 126660 || 70497 || {{RA|14|25|12.02}} || {{DEC|+51|51|06.2}} || 4.04 || 3.22 || 48 || F7V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Asellus Primus<ref name=sb0>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Bootes*.html Star Name – R.H.Allen p.105]</ref> |- | [[υ Валапаса]] || υ || 5 || |||| 120477 || 67459 || {{RA|13|49|28.70}} || {{DEC|+15|47|52.1}} || 4.05 || −0.33 || 245 || K5IIIvar || |- | [[λ Валапаса]] || λ || 19 || |||| 125162 || 69732 || {{RA|14|16|23.18}} || {{DEC|+46|05|16.5}} || 4.18 || 1.81 || 97 || A0sh ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Xuángē (玄戈)<ref>{{Cite web |url=http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0606/ap060614.html |title=AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 6 月 14 日 |access-date=21 ліпеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716122337/http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0606/ap060614.html |archive-date=16 ліпеня 2011 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Мю Валапаса|μ¹ Валапаса]] || μ¹ || 51 || |||| 137391 || 75411 || {{RA|15|24|29.54}} || {{DEC|+37|22|37.1}} || 4.31 || 1.46 || 121 || F0V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alkalurops; падвойная зорка |- | [[ζ Валапаса]] || ζ || 30 || |||| 129247 || || {{RA|14|41|08.90}} || {{DEC|+13|43|42.0}} || 4.43 || || || || |- | [[σ Валапаса]] || σ || 28 || |||| 128167 || 71284 || {{RA|14|34|40.69}} || {{DEC|+29|44|41.3}} || 4.47 || 3.52 || 50 || F3Vwvar || |- | [[Пі Валапаса|π¹ Валапаса]] || π¹ || 29 || |||| 129174 || 71762 || {{RA|14|40|43.56}} || {{DEC|+16|25|05.9}} || 4.49 || −0.45 || 317 || B9p MnHg || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[τ Валапаса]] || τ || 4 || |||| 120136 || 67275 || {{RA|13|47|16.04}} || {{DEC|+17|27|24.4}} || 4.50 || 3.53 || 51 || F7V || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[Таў Валапаса b|b]] |- | [[ψ Валапаса]] || ψ || 43 || |||| 133582 || 73745 || {{RA|15|04|26.86}} || {{DEC|+26|56|51.6}} || 4.52 || 0.10 || 250 || K2III || |- | [[Капа Валапаса|κ² Валапаса]] || κ² || 17 || |||| 124675 || 69483 || {{RA|14|13|28.95}} || {{DEC|+51|47|24.0}} || 4.53 || 1.14 || 155 || A8IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Asellus Tertius;<ref name=sb0/> падвойная зорка; пераменная тыпу δ Шчыта |- | [[ξ Валапаса]] || ξ || 37 || |||| 131156 || 72659 || {{RA|14|51|23.28}} || {{DEC|+19|06|02.3}} || 4.54 || 5.41 || 22 || G8V + K4V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[Омікрон Валапаса|ο Валапаса]] || ο || 35 || |||| 129972 || 72125 || {{RA|14|45|14.50}} || {{DEC|+16|57|51.9}} || 4.60 || 0.40 || 225 || K0III || |- | [[ι Валапаса]] || ι || 21 || |||| 125161 || 69713 || {{RA|14|16|10.07}} || {{DEC|+51|22|01.3}} || 4.75 || 2.38 || 97 || A9V || style="text-align:left;"| таксама вядома як Asellus Secundus;<ref name=sb0/> падвойная зорка, [[зорная сістэма|патройная зорка]]; пераменная тыпу δ Шчыта |- | [[HD 125351]] || A || || |||| 125351 || 69879 || {{RA|14|17|59.82}} || {{DEC|+35|30|34.1}} || 4.80 || 0.63 || 223 || K1III || style="text-align:left;" | [[спектраскапічная падвойная]] |- | [[34 Валапаса]] || || 34 || |||| 129712 || 71995 || {{RA|14|43|25.37}} || {{DEC|+26|31|40.4}} || 4.80 || −2.38 || 888 || M3III || [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[ω Валапаса]] || ω ||41 || |||| 133124 || 73568 || {{RA|15|02|06.51}} || {{DEC|+25|00|29.7}} || 4.80 || −0.41 || 359 || K4III || |- | [[12 Валапаса]] || d || 12 || |||| 123999 || 69226 || {{RA|14|10|23.95}} || {{DEC|+25|05|30.6}} || 4.82 || 2.00 || 120 || F9IVw || |- | [[44 Валапаса]] || i || 44 || |||| 133640 || 73695 || {{RA|15|03|47.68}} || {{DEC|+47|39|14.5}} || 4.83 || 4.30 || 42 || G2V + G2V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу W Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[20 Валапаса]] || || 20 || |||| 125560 || 70027 || {{RA|14|19|45.32}} || {{DEC|+16|18|24.5}} || 4.84 || 1.01 || 190 || K3III || |- | [[HD 126128]] || || |||| || 126128 || 70327 || {{RA|14|23|22.74}} || {{DEC|+08|26|47.9}} || 4.86 || 0.76 || 215 || A0V || |- | [[31 Валапаса]] || || 31 || 6 || ||129312 || 71832 || {{RA|14|41|38.76}} || {{DEC|+08|09|42.3}} || 4.86 || −1.38 || 576 || G8IIIvar || |- | [[6 Валапаса]] || e || 6 || |||| 120539 || 67480 || {{RA|13|49|42.82}} || {{DEC|+21|15|50.6}} || 4.92 || −0.34 || 368 || K4III || |- | [[45 Валапаса]] || c || 45 || |||| 134083 || 73996 || {{RA|15|07|17.95}} || {{DEC|+24|52|10.5}} || 4.93 || 3.46 || 64 || F5V || |- | [[Ню2 Валапаса|ν² Валапаса]] || ν² || 53 || |||| 138629 || 76041 || {{RA|15|31|46.99}} || {{DEC|+40|53|57.7}} || 4.98 || −0.62 || 430 || A5V || |- | [[9 Валапаса]] || || 9 || |||| 121710 || 68103 || {{RA|13|56|34.16}} || {{DEC|+27|29|31.9}} || 5.02 || −1.47 || 648 || K3IIIvar || |- | [[Ню1 Валапаса|ν¹ Валапаса]] || ν¹ || 52 || |||| 138481 || 75973 || {{RA|15|30|55.75}} || {{DEC|+40|49|59.0}} || 5.04 || −2.10 || 872 || K5III || |- | [[BY Валапаса]] || || || || BY || 123657 || 69038 || {{RA|14|07|55.75}} || {{DEC|+43|51|16.3}} || 5.13 || −0.64 || 465 || M4.5:III || [[нерэгулярная пераменная]] |- | [[HD 134190]] || || || |||| 134190 || 73909 || {{RA|15|06|16.67}} || {{DEC|+54|33|22.6}} || 5.24 || 0.73 || 260 || G8III || |- | [[φ Валапаса]] || φ || 54 || |||| 139641 || 76534 || {{RA|15|37|49.55}} || {{DEC|+40|21|11.8}} || 5.25 || 1.76 || 163 || G8III-IV || |- | [[13 Валапаса]] || || 13 || || CF || 123782 || 69068 || {{RA|14|08|17.36}} || {{DEC|+49|27|28.9}} || 5.26 || −0.90 || 556 || M2III || style="text-align:left;" | [[нерэгулярная пераменная]] |- | [[χ Валапаса]] || χ || 48 || |||| 135502 || 74596 || {{RA|15|14|29.21}} || {{DEC|+29|09|51.2}} || 5.28 || 1.07 || 226 || A2V || |- | [[15 Валапаса]] || || 15 || |||| 124679 || 69612 || {{RA|14|14|50.86}} || {{DEC|+10|06|03.6}} || 5.29 || 0.82 || 255 || K1III || |- | [[50 Валапаса]] || || 50 || |||| 136849 || 75178 || {{RA|15|21|48.61}} || {{DEC|+32|56|01.2}} || 5.38 || 0.98 || 247 || B9Vn || |- | [[33 Валапаса]] || || 33 || |||| 129002 || 71618 || {{RA|14|38|50.28}} || {{DEC|+44|24|16.4}} || 5.39 || 1.49 || 197 || A1V || |- | [[22 Валапаса]] || f || 22 || |||| 126661 || 70602 || {{RA|14|26|27.41}} || {{DEC|+19|13|36.6}} || 5.40 || 0.68 || 286 || F0m || |- | [[18 Валапаса]] || || 18 || |||| 125451 || 69989 || {{RA|14|19|16.22}} || {{DEC|+13|00|15.8}} || 5.41 || 3.33 || 85 || F5IV || |- | [[HD 137704]] || || |||| || 137704 || 75572 || {{RA|15|26|17.46}} || {{DEC|+34|20|09.1}} || 5.46 || −0.42 || 489 || K4III || |- | [[HD 131111]] || || |||| || 131111 || 72582 || {{RA|14|50|29.80}} || {{DEC|+37|16|18.5}} || 5.47 || 1.53 || 200 || K0III-IV || |- | [[BP Валапаса]] || || || || BP || 140728 || 76957 || {{RA|15|42|50.82}} || {{DEC|+52|21|39.0}} || 5.48 || 0.54 || 317 || B9p... || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 133392]] || || |||| || 133392 || 73634 || {{RA|15|03|06.08}} || {{DEC|+35|12|20.8}} || 5.52 || 0.89 || 275 || G8III: || |- | [[14 Валапаса]] || || 14 || |||| 124570 || 69536 || {{RA|14|14|05.33}} || {{DEC|+12|57|34.5}} || 5.53 || 2.92 || 108 || F6IV || |- | [[32 Валапаса]] || || 32 || |||| 129336 || 71837 || {{RA|14|41|43.62}} || {{DEC|+11|39|39.4}} || 5.55 || 0.19 || 385 || G8III || |- | [[HD 137071]] || || |||| || 137071 || 75257 || {{RA|15|22|37.37}} || {{DEC|+39|34|53.4}} || 5.56 || −3.99 || 2650 || K4III || |- | [[HD 118889]]|| || || |||| 118889 || 66640 || {{RA|13|39|34.68}} || {{DEC|+10|44|46.7}} || 5.57 || 1.93 || 175 || F0V || |- | [[24 Валапаса]] || g || 24 || |||| 127243 || 70791 || {{RA|14|28|38.09}} || {{DEC|+49|50|41.9}} || 5.58 || 0.70 || 308 || G3IV || style="text-align:left;" | мае планету [[24 Валапаса b|b]] |- | [[47 Валапаса]] || k || 47 || |||| 133962 || 73841 || {{RA|15|05|25.89}} || {{DEC|+48|09|03.2}} || 5.59 || 1.08 || 260 || A1V || |- | [[2 Валапаса]] || || 2 || |||| 119126 || 66763 || {{RA|13|41|02.36}} || {{DEC|+22|29|45.0}} || 5.63 || 0.66 || 322 || G9III || |- | [[HD 132254]] || || |||| || 132254 || 73100 || {{RA|14|56|22.94}} || {{DEC|+49|37|44.4}} || 5.63 || 3.65 || 81 || F7V || |- | [[40 Валапаса]] || || 40 || |||| 132772 || 73369 || {{RA|14|59|36.97}} || {{DEC|+39|15|54.8}} || 5.64 || 2.13 || 164 || F1III-IV || |- | [[HD 136729]] || || || |||| 136729 || 75043 || {{RA|15|20|05.14}} || {{DEC|+51|57|30.6}} || 5.65 || 1.58 || 213 || A4V || |- | [[46 Валапаса]] || b || 46 || |||| 134320 || 74087 || {{RA|15|08|23.78}} || {{DEC|+26|18|04.3}} || 5.67 || 0.12 || 420 || K2III || |- | [[39 Валапаса]] || || 39 || |||| 131041 || 72524 || {{RA|14|49|41.36}} || {{DEC|+48|43|14.0}} || 5.68 || 1.44 || 229 || F6V+... || |- | [[7 Валапаса]] || || 7 || |||| 121107 || 67787 || {{RA|13|53|12.95}} || {{DEC|+17|55|58.3}} || 5.71 || −0.90 || 683 || G5III || |- | [[HD 118508]] || || |||| || 118508 || 66417 || {{RA|13|36|59.10}} || {{DEC|+24|36|47.9}} || 5.72 || −0.23 || 505 || M2III || |- | [[HD 129846]] || || |||| || 129846 || 72012 || {{RA|14|43|44.44}} || {{DEC|+40|27|33.1}} || 5.72 || −1.21 || 793 || K4III || |- | [[HD 132146]] || || |||| || 132146 || 73166 || {{RA|14|57|11.68}} || {{DEC|+16|23|17.3}} || 5.72 || −0.67 || 617 || G5III: || |- | [[1 Валапаса]] || || 1 || |||| 119055 || 66727 || {{RA|13|40|40.50}} || {{DEC|+19|57|20.4}} || 5.73 || 0.89 || 303 || A1V || |- | [[CH Валапаса]] || || || || CH || 128333 || 71280 || {{RA|14|34|39.66}} || {{DEC|+49|22|05.6}} || 5.74 || −1.16 || 782 || M1III || нерэгулярная пераменная |- | [[HD 128902]] || || || |||| 128902 || 71568 || {{RA|14|38|12.67}} || {{DEC|+43|38|31.4}} || 5.74 || −1.99 || 1144 || K2III || |- | [[10 Валапаса]] || || 10 || |||| 121996 || 68276 || {{RA|13|58|38.93}} || {{DEC|+21|41|46.8}} || 5.76 || −0.08 || 480 || A0Vs || |- | [[38 Валапаса]] || h || 38 || |||| 130945 || 72487 || {{RA|14|49|18.68}} || {{DEC|+46|06|59.0}} || 5.76 || 2.41 || 153 || F7IVw || style="text-align:left;" | таксама вядома як Merga |- | [[HD 139798]] || || |||| || 139798 || 76568 || {{RA|15|38|16.14}} || {{DEC|+46|47|52.8}} || 5.76 || 2.99 || 117 || F2V || |- | [[EK Валапаса]] || || || || EK || 130144 || 72208 || {{RA|14|46|06.00}} || {{DEC|+15|07|54.3}} || 5.78 || −1.44 || 908 || M5III || нерэгулярная пераменная |- | [[HD 130917]] || || |||| || 130917 || 72552 || {{RA|14|49|58.39}} || {{DEC|+28|36|57.0}} || 5.80 || 1.02 || 295 || A4V || |- | [[HD 134335]] || || |||| || 134335 || 74096 || {{RA|15|08|35.56}} || {{DEC|+25|06|31.1}} || 5.82 || −0.15 || 510 || K1III || |- | [[HD 128998]] || || |||| || 128998 || 71573 || {{RA|14|38|15.21}} || {{DEC|+54|01|24.2}} || 5.83 || 0.24 || 428 || A1V || |- | [[CY Валапаса]] || || || || CY || 125180 || 69829 || {{RA|14|17|28.44}} || {{DEC|+15|15|48.1}} || 5.84 || −1.62 || 1012 || M3III || style="text-align:left;" | таксама вядома як 101 Дзевы; полурэгулярная пераменная |- | [[HD 139906]] || || |||| || 139906 || 76594 || {{RA|15|38|34.20}} || {{DEC|+50|25|24.1}} || 5.84 || 0.54 || 374 || G8III || |- | [[HP Валапаса]] || || || || HP || 130948 || 72567 || {{RA|14|50|15.72}} || {{DEC|+23|54|42.4}} || 5.86 || 4.59 || 58 || G2V || [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[Пі Валапаса|π² Валапаса]] || π² || 29 || |||| 129175 || || {{RA|14|40|43.90}} || {{DEC|+16|25|04.0}} || 5.88 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы π Валапаса |- | [[HD 128750]] || || |||| || 128750 || 71571 || {{RA|14|38|14.01}} || {{DEC|+18|17|54.7}} || 5.90 || 0.64 || 367 || K2III: || |- | [[HD 131951]] || || |||| || 131951 || 73087 || {{RA|14|56|13.24}} || {{DEC|+14|26|46.6}} || 5.90 || −0.22 || 547 || A0V || |- | [[26 Валапаса]] || || 26 || |||| 127739 || 71115 || {{RA|14|32|32.62}} || {{DEC|+22|15|35.9}} || 5.91 || 2.35 || 168 || F2IV || |- | [[HD 129153]] || || |||| || 129153 || 71759 || {{RA|14|40|42.36}} || {{DEC|+13|32|03.7}} || 5.93 || 2.30 || 173 || F0V || |- | [[4G Валапаса]] || || || 4 || ||126200 || 70384 || {{RA|14|24|00.88}} || {{DEC|+08|14|38.4}} || 5.94 || 0.58 || 384 || A3V || [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[3 Валапаса]] || || 3 || |||| 120064 || 67239 || {{RA|13|46|43.33}} || {{DEC|+25|42|08.6}} || 5.97 || 1.36 || 272 || F6IV-V || |- | [[CN Валапаса]]|| || || || CN || 124953 || || {{RA|14|16|04.20}} || {{DEC|+18|54|43.0}} || 5.98 || || || A8III ||style="text-align:left;" | пераменная тыпу δ Шчыта |- | [[1G Валапаса]]|| || || 1 || ||122365 || 68498 || {{RA|14|01|20.41}} || {{DEC|+08|53|41.7}} || 5.98 || 1.25 || 288 || A2V || |- | [[HD 135438]] || || || |||| 135438 || 74561 || {{RA|15|14|06.01}} || {{DEC|+31|47|16.5}} || 5.98 || −0.29 || 585 || K5 || |- | [[HD 127726]] || || || |||| 127726 || 71094 || {{RA|14|32|20.27}} || {{DEC|+26|40|38.4}} || 6.00 || 1.74 || 232 || A7Vn || |- | [[DE Валапаса]] || || || || DE || 131511 || 72848 || {{RA|14|53|24.04}} || {{DEC|+19|09|08.2}} || 6.00 || 5.69 || 38 || K2V || [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[HD 121980]] || || || |||| 121980 || 68279 || {{RA|13|58|39.95}} || {{DEC|+14|38|57.9}} || 6.01 || −0.05 || 531 || K5III || |- | [[HD 128198]] || || || |||| 128198 || 71277 || {{RA|14|34|38.52}} || {{DEC|+36|37|34.2}} || 6.02 || −0.19 || 568 || K5III || |- | [[HD 134064]] || || || |||| 134064 || 74000 || {{RA|15|07|20.34}} || {{DEC|+18|26|31.0}} || 6.03 || 1.66 || 244 || A3V || |- | [[HD 127304]] || || || |||| 127304 || 70892 || {{RA|14|29|49.68}} || {{DEC|+31|47|28.2}} || 6.06 || 0.91 || 349 || A0Vs || |- | [[HD 137390]] || || || |||| 137390 || 75369 || {{RA|15|24|05.13}} || {{DEC|+45|16|15.7}} || 6.07 || 0.22 || 482 || K2III || |- | [[HD 120934]] || || || |||| 120934 || 67714 || {{RA|13|52|18.39}} || {{DEC|+12|09|54.6}} || 6.10 || 1.11 || 325 || A1V || |- | [[HD 119584]] || || || |||| 119584 || 66992 || {{RA|13|43|45.13}} || {{DEC|+22|42|01.8}} || 6.12 || −0.63 || 731 || K4III || |- | [[HD 132029]] || || || |||| 132029 || 73068 || {{RA|14|55|58.63}} || {{DEC|+32|18|00.3}} || 6.12 || 1.21 || 313 || A2V || |- | [[HD 135530]] || || || |||| 135530 || 74571 || {{RA|15|14|10.29}} || {{DEC|+42|10|17.2}} || 6.12 || −1.32 || 1003 || M2III || |- | [[HD 129132]] || || || |||| 129132 || 71729 || {{RA|14|40|21.88}} || {{DEC|+21|58|32.8}} || 6.13 || 1.01 || 344 || G0V || |- | [[HD 124186]] || || || |||| 124186 || 69316 || {{RA|14|11|15.14}} || {{DEC|+32|17|44.9}} || 6.14 || 0.79 || 383 || K4III || |- | [[HD 136751]] || || || |||| 136751 || 75093 || {{RA|15|20|41.65}} || {{DEC|+44|26|04.7}} || 6.14 || 2.49 || 175 || F4IVs || |- | [[HD 130025]] || || || |||| 130025 || 72139 || {{RA|14|45|20.58}} || {{DEC|+18|53|05.7}} || 6.15 || 0.24 || 495 || K0 || |- | [[HD 130603]] || || || |||| 130603 || 72412 || {{RA|14|48|23.41}} || {{DEC|+24|22|00.3}} || 6.15 || 1.61 || 264 || F2V || |- | [[HD 130817]] || || || |||| 130817 || 72469 || {{RA|14|49|06.93}} || {{DEC|+37|48|39.3}} || 6.15 || 3.09 || 134 || F2V || |- | [[HD 138213]] || || || |||| 138213 || 75770 || {{RA|15|28|44.41}} || {{DEC|+47|12|05.4}} || 6.15 || 0.32 || 479 || Amvar... || |- | [[HD 119288]] || || || |||| 119288 || 66860 || {{RA|13|42|12.98}} || {{DEC|+08|23|19.0}} || 6.16 || 3.39 || 117 || F3Vp || таксама вядома як 174G Дзевы |- | [[HD 121560]] || |||| |||| 121560 || 68030 || {{RA|13|55|50.17}} || {{DEC|+14|03|23.3}} || 6.16 || 4.24 || 79 || F6V || |- | [[HD 134323]] || || || |||| 134323 || 74121 || {{RA|15|08|53.54}} || {{DEC|+13|14|06.2}} || 6.16 || −0.10 || 582 || G6V: || |- | [[HD 122563]] || || || |||| 122563 || 68594 || {{RA|14|02|31.96}} || {{DEC|+09|41|10.6}} || 6.18 || −0.94 || 867 || F8IV ||style="text-align:left;" | надзвычай бедны на метал гігант |- | [[HD 125349]] || || || |||| 125349 || 69818 || {{RA|14|17|21.16}} || {{DEC|+51|18|26.6}} || 6.19 || 1.15 || 331 || A2IV || |- | [[5G Валапаса]] || || || 5 || ||126271 || 70414 || {{RA|14|24|18.34}} || {{DEC|+08|05|05.4}} || 6.19 || 0.95 || 363 || K4III || |- | [[HD 135402]] || || || |||| 135402 || 74514 || {{RA|15|13|35.59}} || {{DEC|+38|15|53.3}} || 6.19 || 0.54 || 439 || K2III: || |- | [[HD 126141]] || || || |||| 126141 || 70310 || {{RA|14|23|06.92}} || {{DEC|+25|20|16.9}} || 6.22 || 3.46 || 116 || F5V || |- | [[HD 127065]] || || || |||| 127065 || 70762 || {{RA|14|28|16.46}} || {{DEC|+36|11|49.3}} || 6.22 || −1.07 || 937 || K0III || |- | [[11 Валапаса]] || || 11 || ||||122405 || 68478 || {{RA|14|01|10.53}} || {{DEC|+27|23|11.6}} || 6.23 || 1.14 || 340 || A7III || |- | [[HD 124755]] || || || |||| 124755 || 69569 || {{RA|14|14|23.57}} || {{DEC|+41|31|08.5}} || 6.23 || 2.98 || 146 || K3III: || |- | [[2G Валапаса]] || || || 2 || ||122744 || 68687 || {{RA|14|03|36.79}} || {{DEC|+07|32|46.4}} || 6.25 || 0.64 || 432 || G9III || |- | [[HD 125040]] || || || |||| 125040 || 69751 || {{RA|14|16|32.93}} || {{DEC|+20|07|19.5}} || 6.25 || 3.71 || 105 || F8V || |- | [[HD 122742]] || || || |||| 122742 || 68682 || {{RA|14|03|32.30}} || {{DEC|+10|47|15.1}} || 6.27 || 5.17 || 54 || G8V || |- | [[HD 130084]] || || || |||| 130084 || 72124 || {{RA|14|45|13.68}} || {{DEC|+32|47|18.6}} || 6.27 || −1.11 || 976 || M1III || |- | [[HD 126597]] || || || |||| 126597 || 70517 || {{RA|14|25|29.15}} || {{DEC|+38|23|35.2}} || 6.28 || −0.13 || 625 || K2III: || |- | [[HD 132879]] || || || |||| 132879 || 73464 || {{RA|15|00|52.28}} || {{DEC|+22|02|44.1}} || 6.29 || −1.19 || 1022 || K0 || |- | [[HD 125406]] || || || |||| 125406 || 69862 || {{RA|14|17|49.21}} || {{DEC|+48|00|07.5}} || 6.32 || 2.07 || 231 || F5 || |- | [[HD 128093]] || || || |||| 128093 || 71243 || {{RA|14|34|11.63}} || {{DEC|+32|32|04.1}} || 6.32 || 3.20 || 137 || F5V || |- | [[HD 125642]] || || || |||| 125642 || 70029 || {{RA|14|19|47.72}} || {{DEC|+38|47|38.7}} || 6.33 || 0.65 || 447 || A2V || |- | [[HD 134493]] || || || |||| 134493 || 74083 || {{RA|15|08|19.54}} || {{DEC|+50|03|18.0}} || 6.33 || 0.77 || 423 || K0III || |- | [[BX Валапаса]] || || || || BX || 133029 || 73454 || {{RA|15|00|38.73}} || {{DEC|+47|16|38.7}} || 6.35 || 0.53 || 477 || B9p SiSrCr || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 134044]] || || || |||| 134044 || 73941 || {{RA|15|06|35.19}} || {{DEC|+36|27|21.5}} || 6.35 || 4.00 || 96 || F8V || |- | [[HD 122443]] || || || |||| 122443 || 68516 || {{RA|14|01|36.84}} || {{DEC|+17|40|06.9}} || 6.36 || −4.98 || 6037 || G5 || |- | [[HD 127334]] || || || |||| 127334 || 70873 || {{RA|14|29|36.68}} || {{DEC|+41|47|47.2}} || 6.36 || 4.50 || 77 || G5V || |- | [[HD 124713]] || || || |||| 124713 || 69592 || {{RA|14|14|40.94}} || {{DEC|+21|52|24.3}} || 6.38 || 2.53 || 192 || A7V || |- | [[HD 125111]] || || || |||| 125111 || 69735 || {{RA|14|16|24.38}} || {{DEC|+39|44|40.9}} || 6.38 || 2.96 || 157 || F2IV || |- | [[HD 126307]] || || || |||| 126307 || 70385 || {{RA|14|24|01.98}} || {{DEC|+27|24|47.5}} || 6.39 || −1.89 || 1475 || K4III || |- | [[HD 127986]] || || || |||| 127986 || 71168 || {{RA|14|33|20.27}} || {{DEC|+36|57|33.1}} || 6.39 || 2.07 || 238 || F8IVw || |- | [[HD 128402]] || || || |||| 128402 || 71406 || {{RA|14|36|06.88}} || {{DEC|+23|15|01.1}} || 6.39 || 1.08 || 377 || K0 || |- | [[HD 129430]] || || || |||| 129430 || 71857 || {{RA|14|41|54.24}} || {{DEC|+21|07|25.3}} || 6.40 || 0.58 || 475 || G8III || |- | [[HD 131473]] || || || |||| 131473 || 72846 || {{RA|14|53|23.36}} || {{DEC|+15|42|18.4}} || 6.41 || 2.96 || 160 || F6III || |- | [[HD 119784]] || || || |||| 119784 || 67104 || {{RA|13|45|13.47}} || {{DEC|+10|19|31.5}} || 6.42 || 1.14 || 371 || K2 || |- | [[HD 124678]] || || || |||| 124678 || 69585 || {{RA|14|14|35.66}} || {{DEC|+13|58|30.9}} || 6.45 || 0.51 || 502 || K2 || |- | [[HD 125658]] || || || |||| 125658 || 70051 || {{RA|14|20|08.67}} || {{DEC|+30|25|44.9}} || 6.45 || 1.76 || 283 || A5III || |- | [[HD 118839]] || || || |||| 118839 || 66594 || {{RA|13|39|02.31}} || {{DEC|+18|15|55.3}} || 6.46 || −0.31 || 738 || K3III || |- | [[HD 125632]] || || || |||| 125632 || 69958 || {{RA|14|18|55.93}} || {{DEC|+54|51|49.6}} || 6.47 || 1.42 || 334 || A5Vn || |- | [[HD 135944]] || || || |||| 135944 || 74690 || {{RA|15|15|50.68}} || {{DEC|+50|56|18.8}} || 6.47 || 2.56 || 197 || G5 || |- | [[HD 118660]] || || || |||| 118660 || 66522 || {{RA|13|38|07.86}} || {{DEC|+14|18|07.1}} || 6.49 || 2.21 || 234 || A9Vs || |- | [[HD 131040]] || || || |||| 131040 || 72508 || {{RA|14|49|32.37}} || {{DEC|+51|22|28.2}} || 6.49 || 2.93 || 168 || F5IV || |- | [[HD 125076]] || || || |||| 125076 || 69704 || {{RA|14|16|02.41}} || {{DEC|+45|33|58.0}} || 6.50 || 1.00 || 410 || K0 || |- | [[CI Валапаса]] || || || || CI || 126009 || 70236 || {{RA|14|22|14.03}} || {{DEC|+29|22|11.9}} || 6.50 || −0.19 || 709 || MIII || нерэгулярная пераменная |- | [[HD 132145]] || || || |||| 132145 || 73156 || {{RA|14|57|03.61}} || {{DEC|+21|33|19.7}} || 6.50 || 0.83 || 444 || A1V || |- | [[Мю Валапаса|μ² Валапаса]] || μ² || 51 || |||| 137392 || 75415 || {{RA|15|24|30.97}} || {{DEC|+37|20|49.5}} || 6.51 || 3.65 || 122 || G1V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы μ Валапаса |- | [[Капа Валапаса|κ¹ Валапаса]] || κ¹ || 17 || |||| 124674 || 69481 || {{RA|14|13|27.75}} || {{DEC|+51|47|16.4}} || 6.62 || 2.73 || 196 || F1V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы κ Валапаса |- | [[HD 141399]] || || || |||| 141399 || 77301 || {{RA|15|46|54.0}} || {{DEC|+46|59|11}} || 7.2 || 4.41 || 118 || K0V || style="text-align:left;" | мае чатыры планеты: [[HD 141399 b|b]], [[HD 141399 c|c]], [[HD 141399 d|d]] і [[HD 141399 e|e]] |- | [[HD 128311]] || || || |||| 128311 || 71395 || {{RA|14|36|00.56}} || {{DEC|+09|44|47.5}} || 7.48 || 6.38 || 54 || K0V || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 128311 b|b]] і [[HD 128311 c|c]] |- | [[HD 122562]] || || || |||| 122562 || 68578 || {{RA|14|02|21.0}} || {{DEC|+20|52|53}} || 7.69 || 4.04 || 175 || G5 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 122562 b|b]] |- | [[HD 136418]] || || || |||| 136418 || 74961 || {{RA|15|19|06.18}} || {{DEC|+41|43|59.5}} || 7.88 || 2.74 || 347 || G5III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 136418 b|b]] |- | [[HD 131496]] || || || |||| 131496 || 72845 || {{RA|14|53|23}} || {{DEC|+18|14|07}} || 7.96 || 2.75 || 359 || K0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 131496 b|b]] |- | [[HD 125390]] || || || |||| 125390 || 69888 || {{RA|14|18|09.3}} || {{DEC|+38|58|01}} || 8.2 || || 503 || G7III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 125390 b|b]] |- | [[HD 134113]] || || || |||| 134113 || 74033 || {{RA|15|07|47.0}} || {{DEC|+08|52|47}} || 8.26 || 3.97 || 235 || F9V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 134113 b|b]] |- | [[HD 132406]] || || || |||| 132406 || 73146 || {{RA|14|56|54.65}} || {{DEC|+53|22|55.8}} || 8.45 || 4.19 || 231 || G0V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 132406 b|b]] |- | [[HD 132563]] B || || || |||| 132563 || || {{RA|14|58|21}} || {{DEC|+44|02|36}} || 9.47 || 4.56 || 313 || || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 132563 B b|b]] |- | [[WASP-14]] || || || |||| || || {{RA|14|33|06.3549}} || {{DEC|+21|53|40.978}} || 9.745 || 3.725 || 521.6 || F5V || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную]] планету [[WASP-14 b|b]] |- | [[BD+36°2593]] || || || |||| || || {{RA|15|19|57.93}} || {{DEC|+36|13|46.8}} || 11.2 || 3.6 || 1010 || F || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную]] планету [[HAT-P-4 b|b]] |- | [[R Валапаса]] || || || || R || 128609 || 71490 || {{RA|14|37|11.70}} || {{DEC|+26|44|10.0}} || 11.70 || 3.16 || 1664 || M4e || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[WASP-113]] || || || || || || || {{RA|14|59|29.0}} || {{DEC|+46|57|36}} || 11.80 || 4.02 || 1174 || G1 || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную]] планету [[WASP-113 b|b]] |- | [[HAT-P-44]] || || || || || || || {{RA|14|12|35.0}} || {{DEC|+47|00|53}} || 13.21 || 5.35 || 1220 || || style="text-align:left;" | мае дзве [[астранамічны транзіт|транзітныя]] планеты: [[HAT-P-44 b|b]] і [[HAT-P-44 c|c]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] == Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | author-link = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |access-date=19 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archive-date=27 February 2012 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = Combined General Catalogue of Variable Stars (GCVS4.2) | date = 2004 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?II/250 | access-date = 3 April 2012 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = General Catalog of Variable Stars (GCVS database, version 2012Feb) | date = 2012 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?B/gcvs | access-date = 3 April 2012 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | access-date = 13 December 2017 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя:Валапас (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак паводле сузор’яў|Валапас]] 81udd8v0rms6a3pdv9ko73io6c2oxxn 0 608079 5140945 4755938 2026-05-12T22:47:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140945 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Змяя (сузор’е)|сузор’я Змяі]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. Таксама ў гэтым спісе абазначэнне Гулда ўлічвае падзел сузор’я Змяі на Галаву Змяі і Хвост Змяі. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[α Змяі]] || α || 24 || 21 Галавы||||140573 || 77070 || {{RA|15|44|16.00}} || {{DEC|+06|25|31.9}} || 2.63 || 0.87 || 73 || K2III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Unukalhai, Unukalhay, Unuk al Hay, Unuk Elhai, Unuk, Cor Serpentis |- | [[η Змяі]] || η || 58 || 34 Хваста||||168723 || 89962 || {{RA|18|21|18.92}} || {{DEC|−02|53|49.6}} || 3.23 || 1.84 || 62 || K0III-IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Donghai, Tung Hae<ref name=sb0>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Serpens*.html Star Name - R.H. Allen p. 374]</ref> |- | [[μ Змяі]] || μ || 32 || 27 Галавы||||141513 || 77516 || {{RA|15|49|37.27}} || {{DEC|−03|25|48.5}} || 3.54 || 0.14 || 156 || A0V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Tiānrǔ (天乳)<ref>{{Cite web |url=http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0606/ap060629.html |title=AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 6 月 29 日 |access-date=21 ліпеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605100121/http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0606/ap060629.html |archivedate=5 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}</ref> |- | [[ξ Змяі]] || ξ || 55 || 8 Хваста||||159876 || 86263 || {{RA|17|37|35.23}} || {{DEC|−15|23|54.3}} || 3.54 || 0.99 || 105 || F0IIIp || таксама вядома як Nanhai, Nan Hae<ref name="sb0"/> |- | [[β Змяі]] || β || 28 || ||||141003 || 77233 || {{RA|15|46|11.21}} || {{DEC|+15|25|18.9}} || 3.65 || 0.29 || 153 || A3V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Chow |- | [[ε Змяі]] || ε || 37 || 29 Галавы||||141795 || 77622 || {{RA|15|50|48.89}} || {{DEC|+04|28|39.3}} || 3.71 || 2.04 || 70 || A2m ||style="text-align:left;" |таксама вядома як Ba, Pa,<ref name="sb0"/> кампанент сістэмы δ Змяі; [[кратная зорка]]; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[γ Змяі]] || γ || 41 |||||| 142860 || 78072 || {{RA|15|56|26.99}} || {{DEC|+15|39|53.0}} || 5.20 || 3.62 || 36 || F6V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Zheng, Ching<ref name="sb0"/> |- | [[κ Змяі]] || κ || 35 |||||| 141477 || 77450 || {{RA|15|48|44.41}} || {{DEC|+18|08|30.4}} || 4.09 || −1.05 || 348 || M1III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Gudja<ref name="IAU-CSN">{{Cite web |url=http://www.pas.rochester.edu/~emamajek/WGSN/IAU-CSN.txt |title=IAU Catalog of Star Names |publisher=[[International Astronomical Union]] |accessdate=2018-09-17}}</ref> |- | [[δ Змяі]] A || δ || 13 |||||| 138917 || 76276 || {{RA|15|34|48.19}} || {{DEC|+10|32|19.9}} || 3.80 || −0.24 || 210 || F0IV || style="text-align:left;" | [[кратная зорка]]; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[Омікрон Змяі|ο Змяі]] || ο || 56 ||11 Хваста|||| 160613 || 86565 || {{RA|17|41|24.92}} || {{DEC|−12|52|30.6}} || 4.24 || 0.68 || 168 || A2Va || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[ν Змяі]] || ν || 53 || 1 Хваста||||156928 || 84880 || {{RA|17|20|49.64}} || {{DEC|−12|50|48.8}} || 4.32 || 0.45 || 193 || A0/A1V || |- | [[λ Змяі]] || λ || 27 || 25 Галавы||||141004 || 77257 || {{RA|15|46|26.75}} || {{DEC|+07|21|11.7}} || 4.42 || 4.07 || 38 || G0Vvar || |- | [[ι Змяі]] || ι || 21 |||||| 140159 || 76852 || {{RA|15|41|33.09}} || {{DEC|+19|40|13.8}} || 4.51 || 0.66 || 192 || A1V || |- | [[ζ Змяі]] || ζ || 57 || 17 Хваста||||164259 || 88175 || {{RA|18|00|28.92}} || {{DEC|−03|41|24.6}} || 4.62 || 2.79 || 76 || F3V || |- | [[Тэта1 Змяі|θ¹ Змяі]] || θ¹ || 63 ||71 Хваста|||| 175638 || 92946 || {{RA|18|56|13.16}} || {{DEC|+04|12|12.7}} || 4.62 || 1.59 || 132 || A5V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alya, Alga, Dzaneb al Haiyet, Cauda Serpentis<ref>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000430.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=21 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303025447/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000430.000.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[ρ Змяі]] || ρ || 38 |||||| 141992 || 77661 || {{RA|15|51|15.94}} || {{DEC|+20|58|40.4}} || 4.74 || −0.68 || 395 || K5III || |- | [[π Змяі]] || π || 44 |||||| 143894 || 78554 || {{RA|16|02|17.69}} || {{DEC|+22|48|15.8}} || 4.82 || 1.15 || 177 || A3V || |- | [[σ Змяі]] || σ || 50 ||49 Галавы|||| 147449 || 80179 || {{RA|16|22|04.44}} || {{DEC|+01|01|44.1}} || 4.82 || 2.64 || 89 || F0V || |- | [[Тэта2 Змяі|θ² Змяі]] || θ² || 63 ||72 Хваста|||| 175639 || 92951 || {{RA|18|56|14.61}} || {{DEC|+04|12|07.4}} || 4.98 || 1.77 || 143 || A5Vn || |- | [[5 Змяі]] || || 5 ||9 Галавы|| MQ || 136202 || 74975 || {{RA|15|19|18.58}} || {{DEC|+01|46|00.0}} || 5.04 || 3.08 || 81 || F8III-IV ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[b Змяі]] || b || 36 ||30 Галавы|| ||141851 || 77660 || {{RA|15|51|15.65}} || {{DEC|−03|05|25.5}} || 5.09 || 1.65 || 159 || A3Vn || |- | [[10 Змяі]] || || 10 ||13 Галавы|| ||137898 || 75761 || {{RA|15|28|38.29}} || {{DEC|+01|50|31.8}} || 5.15 || 2.28 || 122 || A8IV || |- | [[Таў1 Змяі|τ¹ Змяі]] || τ¹ || 9 |||| ||137471 || 75530 || {{RA|15|25|47.41}} || {{DEC|+15|25|41.0}} || 5.16 || −2.09 || 918 || M1III || |- | [[R Змяі]] || || |||| R || 141850 || || {{RA|15|50|41.70}} || {{DEC|+15|08|01.0}} || 5.20 || || || ||style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[d Змяі]] || d || 59 |||||| 169986 || || {{RA|18|27|12.20}} || {{DEC|+00|11|48.0}} || 5.20 || || || || |- | [[d Змяі]] || d || 59 ||41 Хваста|||| 169985 || 90441 || {{RA|18|27|12.51}} || {{DEC|+00|11|46.1}} || 5.20 || −0.63 || 479 || G0III+... || |- | [[δ Змяі]] B || δ || 13 |||||| 138918 || || {{RA|15|34|48.10}} || {{DEC|+10|32|21.0}} || 4.20 || || 210 || F0IV || |- | [[ω Змяі]] || ω || 34 ||28 Галавы|||| 141680 || 77578 || {{RA|15|50|17.53}} || {{DEC|+02|11|47.8}} || 5.21 || 0.68 || 263 || G8III || style="text-align:left;" | мае планету [[Омега Змяі b|b]] |- | [[16 Змяі]] || || 16 |||||| 139195 || 76425 || {{RA|15|36|29.55}} || {{DEC|+10|00|37.6}} || 5.26 || 0.97 || 235 || K0p || |- | [[3 Змяі]] || || 3 ||2 Галавы|||| 135482 || 74649 || {{RA|15|15|11.37}} || {{DEC|+04|56|21.7}} || 5.32 || −0.46 || 467 || K0III || |- | [[χ Змяі]] || χ || 20 |||||| 140160 || 76866 || {{RA|15|41|47.39}} || {{DEC|+12|50|51.1}} || 5.34 || 1.11 || 228 || A0p Sr || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[6 Змяі]] || || 6 ||11 Галавы|||| 136514 || 75119 || {{RA|15|21|02.02}} || {{DEC|+00|42|56.1}} || 5.35 || 0.98 || 244 || K3III || |- | [[c Змяі]] || c || 60 ||45 Хваста|||| 170474 || 90642 || {{RA|18|29|40.96}} || {{DEC|−01|59|06.8}} || 5.38 || 1.08 || 236 || K0III || |- | [[A2 Змяі|A² Змяі]] || A² || 25 ||24 Галавы|| PT || 140873 || 77227 || {{RA|15|46|05.65}} || {{DEC|−01|48|14.8}} || 5.39 || −0.10 || 408 || B8III ||style="text-align:left;" | |- | [[43G Галавы Змяі]] || || ||43 Галавы|||| 145206 || 79195 || {{RA|16|09|50.53}} || {{DEC|−03|28|00.2}} || 5.39 || −0.51 || 494 || K4III || |- | [[32G Хваста Змяі]] || || ||32 Хваста|||| 168415 || 89851 || {{RA|18|20|08.77}} || {{DEC|−15|49|53.8}} || 5.39 || −0.41 || 470 || K3III || |- | [[QY Змяі]]|| || |||| QY || 142574 || 77902 || {{RA|15|54|34.66}} || {{DEC|+20|18|39.1}} || 5.45 || −0.88 || 601 || M0III || |- | [[A1 Змяі|A¹ Змяі]] || A¹ || 11 ||15 Галавы|||| 138562 || 76133 || {{RA|15|32|57.95}} || {{DEC|−01|11|10.7}} || 5.50 || 0.91 || 270 || K0III || |- | [[φ Змяі]] || φ || |||||| 142980 || 78132 || {{RA|15|57|14.64}} || {{DEC|+14|24|51.4}} || 5.54 || 1.33 || 227 || K1IV || |- | [[6G Хваста Змяі]] || || ||6 Хваста|||| 159358 || 86019 || {{RA|17|34|46.35}} || {{DEC|−11|14|31.2}} || 5.54 || 0.23 || 377 || B8Vn || |- | [[64 Змяі]] || || 64 ||74 Хваста|||| 175869 || 93051 || {{RA|18|57|16.59}} || {{DEC|+02|32|07.4}} || 5.56 || −2.08 || 1101 || B9IIIp... || |- | [[22G Галавы Змяі]]|| || ||22 Галавы|||| 140775 || 77163 || {{RA|15|45|23.47}} || {{DEC|+05|26|50.4}} || 5.57 || 0.21 || 384 || A1V || |- | [[4 Змяі]] || || 4 ||3 Галавы|||| 135559 || 74689 || {{RA|15|15|49.14}} || {{DEC|+00|22|19.6}} || 5.62 || 2.15 || 161 || A4V || |- | [[45 Змяі]] || || 45 |||||| 144874 || 79007 || {{RA|16|07|37.55}} || {{DEC|+09|53|30.3}} || 5.63 || 1.05 || 269 || A7V || |- | [[HD 136138]] || || || || || 136138 || 74896 || {{RA|15|18|24.51}} || {{DEC|+20|34|22.1}} || 5.68 || 0.93 || 290 || G5IV || |- | [[47 Змяі]] || || 47 ||39 Галавы|| FS || 145002 || 79072 || {{RA|16|08|28.08}} || {{DEC|+08|32|03.6}} || 5.69 || −0.52 || 568 || M3.5IIIa ||style="text-align:left;" | |- | [[υ Змяі]] || υ || 31 |||||| 141187 || 77336 || {{RA|15|47|17.35}} || {{DEC|+14|06|55.0}} || 5.71 || 1.27 || 252 || A3V || |- | [[44G Хваста Змяі]] || || ||44 Хваста|||| 170200 || 90497 || {{RA|18|27|58.77}} || {{DEC|+06|11|39.0}} || 5.71 || −1.07 || 739 || B8III-IV || |- | [[10G Хваста Змяі]] || || ||10 Хваста|||| 160018 || 86313 || {{RA|17|38|09.51}} || {{DEC|−10|55|34.5}} || 5.74 || 0.16 || 425 || K0III || |- | [[20G Хваста Змяі]] || || ||20 Хваста|||| 165438 || 88684 || {{RA|18|06|15.11}} || {{DEC|−04|45|04.2}} || 5.74 || 3.02 || 114 || K1IV || |- | [[e Змяі]] || e || ||57 Хваста|||| 171978 || 91322 || {{RA|18|37|35.95}} || {{DEC|−00|18|33.9}} || 5.76 || −0.72 || 644 || A2V || |- | [[Таў7 Змяі|τ⁷ Змяі]] || τ⁷ || 22 |||||| 140232 || 76878 || {{RA|15|41|54.76}} || {{DEC|+18|27|50.0}} || 5.80 || 2.17 || 174 || A2m || |- | [[3 Геркулеса]] || || (3) ||34 Галавы|||| 143553 || 78442 || {{RA|16|00|51.16}} || {{DEC|+04|25|37.8}} || 5.82 || 1.49 || 239 || K0III: || |- | [[66G Хваста Змяі]] || || ||66 Хваста|||| 173495 || 92027 || {{RA|18|45|28.36}} || {{DEC|+05|30|00.4}} || 5.82 || −0.87 || 709 || A1V || |- | [[19G Хваста Змяі]] || || ||19 Хваста|||| 165402 || 88670 || {{RA|18|06|07.40}} || {{DEC|−08|19|26.1}} || 5.84 || −0.37 || 570 || B8III-IV || |- | [[ψ Змяі]] || ψ || 23 ||20 Галавы|||| 140538 || 77052 || {{RA|15|44|01.85}} || {{DEC|+02|30|55.9}} || 5.86 || 5.03 || 48 || G5V || патройная зорка; [[сонцападобная зорка]] |- | [[6G Галавы Змяі]] || || || 6 Галавы||||136028 || 74901 || {{RA|15|18|26.13}} || {{DEC|−00|27|40.5}} || 5.88 || −1.51 || 979 || K5III || |- | [[FL Змяі]] || || |||| FL || 134943 || 74386 || {{RA|15|12|04.27}} || {{DEC|+18|58|33.6}} || 5.90 || −1.13 || 830 || M4III || |- | [[Таў5 Змяі|τ⁵ Змяі]] || τ⁵ || 18 |||||| 139225 || 76424 || {{RA|15|36|29.20}} || {{DEC|+16|07|08.8}} || 5.93 || 2.48 || 160 || F3V || |- | [[41G Галавы Змяі]] || || ||41 Галавы|||| 145085 || 79120 || {{RA|16|08|58.90}} || {{DEC|+03|27|16.0}} || 5.93 || 0.33 || 430 || K5III || |- | [[42G Галавы Змяі]] || || ||42 Галавы|||| 145148 || 79137 || {{RA|16|09|11.06}} || {{DEC|+06|22|49.8}} || 5.93 || 3.51 || 99 || K1+... || |- | [[13G Хваста Змяі]] || || ||13 Хваста|||| 161701 || 87074 || {{RA|17|47|36.79}} || {{DEC|−14|43|32.8}} || 5.93 || −0.04 || 510 || B9V || |- | [[16G Хваста Змяі]] || || ||16 Хваста|||| 163336 || 87813 || {{RA|17|56|19.04}} || {{DEC|−15|48|44.5}} || 5.93 || 1.52 || 249 || A0V || |- | [[61 Змяі]] || || 61 ||48 Хваста|||| 170920 || 90844 || {{RA|18|31|56.99}} || {{DEC|−01|00|10.7}} || 5.93 || −0.28 || 570 || A4III || |- | [[9G Хваста Змяі]] || || ||9 Хваста|||| 159877 || 86266 || {{RA|17|37|36.20}} || {{DEC|−15|34|15.7}} || 5.94 || −3.63 || 2672 || F0IV || |- | [[HD 141353]] || || || || || 141353 || 77412 || {{RA|15|48|13.31}} || {{DEC|+13|47|21.6}} || 5.98 || 0.33 || 440 || K2III || |- | [[28G Хваста Змяі]] || || ||28 Хваста|||| 167768 || 89587 || {{RA|18|16|53.09}} || {{DEC|−03|00|24.3}} || 5.99 || 0.97 || 329 || G3III || |- | [[Таў6 Змяі|τ⁶ Змяі]] || τ⁶ || 19 |||||| 140027 || 76810 || {{RA|15|40|59.09}} || {{DEC|+16|01|28.7}} || 6.00 || 0.30 || 450 || G8III || |- | [[HD 137853]] || || || || || 137853 || 75674 || {{RA|15|27|38.87}} || {{DEC|+25|06|06.0}} || 6.01 || −0.90 || 786 || M1III || |- | [[HD 139087]] || || || || || 139087 || 76372 || {{RA|15|35|53.39}} || {{DEC|+11|15|56.5}} || 6.04 || −0.64 || 706 || K0III: || |- | [[39 Змяі]] || || 39 |||||| 142267 || 77801 || {{RA|15|53|12.19}} || {{DEC|+13|11|52.8}} || 6.07 || 4.86 || 57 || G0IV || |- | [[43 Змяі]] || || 43 ||35 Галавы|||| 144046 || 78685 || {{RA|16|03|45.71}} || {{DEC|+04|59|12.5}} || 6.07 || 0.68 || 389 || G9III || |- | [[Таў3 Змяі|τ³ Змяі]] || τ³ || 15 |||||| 139074 || 76337 || {{RA|15|35|33.28}} || {{DEC|+17|39|20.1}} || 6.10 || 0.58 || 414 || G8III: || |- | [[8 Змяі]] || || 8 ||12 Галавы|||| 137006 || 75342 || {{RA|15|23|43.67}} || {{DEC|−01|01|20.3}} || 6.11 || 2.41 || 179 || F0V || |- | [[NW Змяі]] || || ||35 Хваста|| NW || 168797 || 89977 || {{RA|18|21|28.40}} || {{DEC|+05|26|08.7}} || 6.14 || −3.93 || 3361 || B3Ve ||style="text-align:left;" |[[Be-зорка]] |- | [[73G Хваста Змяі]] || || ||73 Хваста|||| 175679 || 92968 || {{RA|18|56|25.60}} || {{DEC|+02|28|16.3}} || 6.14 || 0.11 || 523 || G8III || |- | [[Таў8 Змяі|τ⁸ Змяі]] || τ⁸ || 26 |||||| 140729 || 77111 || {{RA|15|44|42.15}} || {{DEC|+17|15|51.2}} || 6.15 || 1.18 || 321 || A0V || |- | [[HD 144889]] || || || || || 144889 || 78985 || {{RA|16|07|22.19}} || {{DEC|+21|49|21.8}} || 6.15 || −0.05 || 566 || K4III || |- | [[37G Хваста Змяі]] || || ||37 Хваста|||| 169493 || 90253 || {{RA|18|24|57.21}} || {{DEC|−01|34|45.9}} || 6.15 || 0.54 || 432 || F1V || |- | [[14G Хваста Змяі]] || || ||14 Хваста|||| 162757 || 87540 || {{RA|17|53|03.51}} || {{DEC|−10|53|58.2}} || 6.17 || 1.56 || 273 || K1III: || |- | [[47 Змеяносца]] || || (47)<ref>Although SIMBAD and other sources report 47 Ophiuchi as being a 4th-magnitude star in Ophiuchus, this is an error.</ref> ||5 Хваста|||| 157968 || 85397 || {{RA|17|27|02.12}} || {{DEC|−12|30|44.4}} || 6.20 || 2.92 || 148 || F7V || |- | [[67G Хваста Змяі]] || || ||67 Хваста|||| 173954 || 92254 || {{RA|18|48|02.67}} || {{DEC|+04|14|29.0}} || 6.20 || −0.97 || 886 || K5 || |- | [[HD 142357]] || || || || || 142357 || 77835 || {{RA|15|53|34.86}} || {{DEC|+16|04|30.0}} || 6.21 || 1.48 || 288 || F5II-III || |- | [[Таў2 Змяі|τ² Змяі]] || τ² || 12 |||||| 138527 || 76069 || {{RA|15|32|09.68}} || {{DEC|+16|03|22.1}} || 6.22 || 0.61 || 431 || B9V || |- | [[HD 139862]] || || || || || 139862 || 76733 || {{RA|15|40|10.36}} || {{DEC|+12|03|10.6}} || 6.22 || −1.34 || 1058 || G8II || |- | [[HD 137510]] || || || || || 137510 || 75535 || {{RA|15|25|53.30}} || {{DEC|+19|28|50.6}} || 6.26 || 3.16 || 136 || G0V || |- | [[HD 142763]] || || || || || 142763 || 77995 || {{RA|15|55|39.86}} || {{DEC|+18|37|14.8}} || 6.26 || −2.26 || 1646 || B8III || |- | [[38G Галавы Змяі]] || || ||38 Галавы|||| 144426 || 78840 || {{RA|16|05|37.93}} || {{DEC|+08|05|46.5}} || 6.27 || 0.81 || 402 || A3m || |- | [[40 Змяі]] || || 40 ||32 Галавы|| FP || 142500 || 77910 || {{RA|15|54|40.27}} || {{DEC|+08|34|49.2}} || 6.28 || 1.94 || 241 || A7Vn ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[7 Змяі]] || || 7 |||||| 136831 || 75230 || {{RA|15|22|23.24}} || {{DEC|+12|34|03.1}} || 6.29 || 0.62 || 445 || A0V || |- | [[HD 142244]] || || || || || 142244 || 77782 || {{RA|15|52|56.15}} || {{DEC|+17|24|11.4}} || 6.29 || 0.43 || 485 || K0 || |- | [[29G Хваста Змяі]] || || ||29 Хваста|||| 167833 || 89623 || {{RA|18|17|24.16}} || {{DEC|−09|45|30.5}} || 6.29 || 0.69 || 430 || A8V || |- | [[HD 135263]] || || || || || 135263 || 74505 || {{RA|15|13|31.84}} || {{DEC|+22|58|59.4}} || 6.31 || 1.63 || 282 || A2V || |- | [[23G Галавы Змяі]] || || ||23 Галавы|||| 140815 || 77186 || {{RA|15|45|39.50}} || {{DEC|+00|53|27.8}} || 6.32 || −0.07 || 619 || K0III || |- | [[21G Хваста Змяі]] || || ||21 Хваста|||| 165462 || 88671 || {{RA|18|06|07.44}} || {{DEC|−00|26|46.0}} || 6.32 || 0.36 || 507 || G8IIp || |- | [[10G Галавы Змяі]] || || ||10 Галавы|||| 136442 || 75101 || {{RA|15|20|47.17}} || {{DEC|−02|24|46.5}} || 6.34 || 3.50 || 120 || K0V || |- | [[27G Хваста Змяі]] || || ||27 Хваста|||| 167564 || 89512 || {{RA|18|15|57.93}} || {{DEC|−03|37|04.7}} || 6.35 || 0.55 || 472 || A4V || |- | [[HD 136643]] || || || || || 136643 || 75125 || {{RA|15|21|06.90}} || {{DEC|+24|57|29.0}} || 6.36 || 0.20 || 555 || K0 || |- | [[12G Хваста Змяі]] || || ||12 Хваста|||| 161023 || 86769 || {{RA|17|43|48.45}} || {{DEC|−13|30|30.3}} || 6.36 || 3.21 || 139 || F0V || |- | [[36G Хваста Змяі]] || || ||36 Хваста|||| 169268 || 90174 || {{RA|18|24|03.60}} || {{DEC|−03|34|58.9}} || 6.36 || 2.25 || 216 || F6III-IV || |- | [[63G Хваста Змяі]] || || ||63 Хваста|||| 172365 || 91499 || {{RA|18|39|36.88}} || {{DEC|+05|15|51.4}} || 6.36 || −1.25 || 1087 || F8Ib-II || |- | [[HD 138085]] || || || || || 138085 || 75810 || {{RA|15|29|12.14}} || {{DEC|+16|23|43.7}} || 6.38 || 0.45 || 499 || G8III-IV || |- | [[24G Хваста Змяі]] || || ||24 Хваста|||| 166103 || 88981 || {{RA|18|09|43.37}} || {{DEC|−13|56|03.9}} || 6.38 || −0.18 || 669 || K1II || |- | [[MV Змяі]] || || ||49 Хваста|| MV || 170973 || 90858 || {{RA|18|32|06.88}} || {{DEC|+03|39|34.5}} || 6.41 || −1.41 || 1194 || A0sp... ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[45G Галавы Змяі]] || || ||45 Галавы|| || 145936 || 79522 || {{RA|16|13|38.63}} || {{DEC|−01|28|30.5}} || 6.45 || 1.46 || 324 || K0 || |- | [[2G Хваста Змяі]] || || ||2 Хваста|| || 156971 || 84883 || {{RA|17|20|52.60}} || {{DEC|−10|41|46.9}} || 6.46 || 3.09 || 154 || F1III+... || |- | [[4G Галавы Змяі]] || || ||4 Галавы|| || 135615 || 74695 || {{RA|15|15|53.57}} || {{DEC|+06|27|53.6}} || 6.47 || −1.38 || 1212 || K0 || |- | [[FQ Змяі]] || || || 40 Галавы|| FQ || 145050 || 79086 || {{RA|16|08|36.53}} || {{DEC|+08|36|47.7}} || 6.47 || 0.69 || 468 || M4III || |- | [[FR Змяі]] || || || 51 Хваста|| FR || 171586 || 91142 || {{RA|18|35|36.48}} || {{DEC|+04|56|09.8}} || 6.47 || 1.41 || 335 || A2pvar ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 140438]] || || || || ||140438 || 76985 || {{RA|15|43|10.54}} || {{DEC|+13|40|03.9}} || 6.48 || 0.05 || 629 || G5III || |- | [[4G Хваста Змяі]] || || || 4 Хваста||||157969 || 85405 || {{RA|17|27|09.89}} || {{DEC|−15|51|12.0}} || 6.48 || 0.70 || 466 || K0II/III || |- | [[HD 138803]] || || || || ||138803 || 76198 || {{RA|15|33|52.74}} || {{DEC|+17|08|14.9}} || 6.49 || 2.50 || 205 || F3III || |- | [[60G Хваста Змяі]] || || || 60 Хваста||||172088 || 91394 || {{RA|18|38|23.80}} || {{DEC|−03|11|37.4}} || 6.49 || 3.00 || 163 || F9IV || |- | [[HD 135061]] || || || || ||135061 || 74441 || {{RA|15|12|47.19}} || {{DEC|+10|42|08.9}} || 6.50 || −0.06 || 669 || K2 || |- | [[5G Галавы Змяі]] || || || 5 Галавы||||136027 || 74895 || {{RA|15|18|22.62}} || {{DEC|+00|56|22.0}} || 6.50 || 0.89 || 432 || K0 || |- | [[48G Галавы Змяі]] || || ||48 Галавы|||| 146740 || 79834 || {{RA|16|17|43.37}} || {{DEC|+01|29|48.2}} || 6.50 || 0.18 || 598 || K0 || |- | [[Таў4 Змяі|τ⁴ Змяі]] || τ⁴ || 17 |||||| 139216 || 76423 || {{RA|15|36|28.19}} || {{DEC|+15|06|05.0}} || 6.51 || 0.50 || 520 || M5II-III || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[14 Змяі]] || || 14 ||19 Галавы|||| 139137 || 76427 || {{RA|15|36|33.72}} || {{DEC|−00|33|41.3}} || 6.51 || 0.52 || 514 || G8III+... || |- | [[29 Змяі]] || || 29 ||45 Галавы|||| 141040 || 77249 || {{RA|15|46|24.02}} || {{DEC|+15|31|36.1}} || 6.70 || −0.19 || 780 || A3 || |- | [[46 Змяі]] || || 46 |||||| 144937 || 79047 || {{RA|16|08|05.73}} || {{DEC|+10|04|49.8}} || 6.74 || 1.55 || 355 || A3 || |- | [[HD 168443]] || || || || || 168443 || 89844 || {{RA|18|20|03.93}} || {{DEC|−09|35|44.6}} || 6.92 || 4.03 || 124 || G5IV || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 168443 b|b]] і [[карычневы карлік|карычневага карліка]] |- | [[8G Галавы Змяі]] || || ||8 Галавы|||| 136118 || 74948 || {{RA|15|18|55.47}} || {{DEC|−01|35|32.6}} || 6.94 || 3.35 || 171 || F9V || style="text-align:left;" | мае кампаньёна [[чырвоны карлік|чырвонага карліка]], які раней лічыўся планетай |- | [[HD 142245]] || || || || || 142245 || 77783 || {{RA|15|52|56}} || {{DEC|+15|25|51}} || 7.63 || || 357 || K0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 142245 b|b]] |- | [[HD 168746]] || || || || || 168746 || 90004 || {{RA|18|21|49.78}} || {{DEC|−11|55|21.7}} || 7.95 || 4.78 || 141 || G5V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 168746 b|b]] |- | [[HD 175541]] || || || || || 175541 || 92895 || {{RA|18|55|40.88}} || {{DEC|+04|15|55.2}} || 8.03 || 2.49 || 417 || G8IV || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 175541 b|b]] |- | [[Глізэ 710]] || || || || || 168442 || 89825 || {{RA|18|19|50.84}} || {{DEC|−01|56|19.0}} || 9.66 || 8.26 || 63 || K7V || style="text-align:left;" | будучая сустрэча на адлегласці 1.1 св.г. |- | [[HAT-P-46]] || || |||||| || || {{RA|18|01|47.0}} || {{DEC|-02|58|15}} || 11.94 || || 965 || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[HAT-P-46 b|b]] і [[HAT-P-46 c|c]] |- | [[HAT-P-45]] || || |||||| || || {{RA|18|17|30.0}} || {{DEC|-03|22|52}} || 12.79 || || 995 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-45 b|b]] |- | [[COROT-11]] || || |||| || |||| {{RA|18|42|44.95}} || {{DEC|+05|56|15.7}} || 12.94 || 4.20 || ~1820 || F6V || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[COROT-11 b|b]] |- | [[COROT-28]] || || |||| || |||| {{RA|18|34|45.0}} || {{DEC|+05|34|26}} || 13.49 || || 1826 || G8/9IV || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[COROT-28 b|b]] |- | [[COROT-9]] || || |||| || |||| {{RA|18|43|09.18}} || {{DEC|+06|12|14.9}} || 13.7 || 5.4 || 1500 || G3V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[COROT-9 b|b]] |- | [[COROT-33]] || || |||| || |||| {{RA|18|38|34.0}} || {{DEC|+05|37|29}} || 14.7 || || || G9V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[COROT-33 b|b]] |- | [[COROT-27]] || || |||| || |||| {{RA|18|33|59.0}} || {{DEC|+05|32|19}} || 15.54 || || || G2 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[COROT-27 b|b]] |- | [[COROT-23]] || || |||| || |||| {{RA|18|39|08}} || {{DEC|+04|21|28}} || 15.63 || || || F9/G0V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[COROT-23 b|b]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |accessdate=2010-07-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archivedate=2012-02-27 }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} {{Змяя (сузор’е)}} [[Катэгорыя: Змяя (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Змяя]] fwbmd91mdolremmvct7fqvqgviq2wqy 0 608083 5140947 5003122 2026-05-12T23:01:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140947 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Рыбы (сузор’е)|сузор’я Рыбаў]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[η Рыбаў]] || η || 99 |||| || 9270 || 7097 || {{RA|01|31|28.99}} || {{DEC|+15|20|45.0}} || 3.62 || −1.16 || 294 || G8III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alpherg, Kullat-Nunu; [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[γ Рыбаў]] || γ || 6 || 21|||| 219615 || 114971 || {{RA|23|17|09.49}} || {{DEC|+03|16|56.1}} || 3.70 || 0.68 || 131 || G7III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Simmah |- | [[ω Рыбаў]] || ω || 28 || 56|||| 224617 || 118268 || {{RA|23|59|18.60}} || {{DEC|+06|51|48.9}} || 4.03 || 1.47 || 106 || F4IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Dzaneb al Samkat, Cauda Piscis<ref name=sb1>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000430.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=21 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303025447/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000430.000.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[ι Рыбаў]] || ι || 17 || 39|||| 222368 || 116771 || {{RA|23|39|56.82}} || {{DEC|+05|37|38.5}} || 4.13 || 3.43 || 45 || F7V || |- | [[Омікрон Рыбаў|ο Рыбаў]] || ο || 110 || 127|||| 10761 || 8198 || {{RA|01|45|23.59}} || {{DEC|+09|09|27.5}} || 4.26 || −0.23 || 258 || K0III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Torcular, Torcularis Septentrionalis |- | [[ε Рыбаў]] || ε || 71 || 103|||| 6186 || 4906 || {{RA|01|02|56.66}} || {{DEC|+07|53|24.3}} || 4.27 || 0.44 || 190 || K0III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Kaht, 悠翔星 (Haruto-boshi) |- | [[θ Рыбаў]] || θ || 10 || 29|||| 220954 || 115830 || {{RA|23|27|58.17}} || {{DEC|+06|22|44.8}} || 4.27 || 0.83 || 159 || K1III || |- | [[α Рыбаў]] A || α || 113 |||||| 12446 || 9487 || {{RA|02|02|02.80}} || {{DEC|+02|45|49.5}} || 4.33 || || 139 || A0p || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alrescha, Al Rescha, Alrischa, Alrisha, Rescha, El Rischa, Al Richa, Kaitain, Okda; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[30 Рыбаў]] || || 30 || 59|| YY || 224935 || 154 || {{RA|00|01|57.59}} || {{DEC|−06|00|50.3}} || 4.37 || −1.15 || 415 || M3III ||style="text-align:left;" | |- | [[δ Рыбаў]] || δ || 63 || 97|||| 4656 || 3786 || {{RA|00|48|40.90}} || {{DEC|+07|35|06.7}} || 4.44 || −0.42 || 305 || K5III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Linteum |- | [[ν Рыбаў]] || ν || 106 || 125|||| 10380 || 7884 || {{RA|01|41|25.91}} || {{DEC|+05|29|15.4}} || 4.45 || −0.81 || 368 || K3III || |- | [[β Рыбаў]] || β || 4 || 14|||| 217891 || 113889 || {{RA|23|03|52.61}} || {{DEC|+03|49|12.3}} || 4.48 || −1.42 || 492 || B6Ve || style="text-align:left;" | таксама вядома як Fumalsamakah, Fum al Samakah, Samaka |- | [[λ Рыбаў]] || λ || 18 || 41|||| 222603 || 116928 || {{RA|23|42|02.88}} || {{DEC|+01|46|49.5}} || 4.49 || 2.04 || 101 || A7V || |- | [[τ Рыбаў]] || τ || 83 |||||| 7106 || 5586 || {{RA|01|11|39.59}} || {{DEC|+30|05|23.0}} || 4.51 || 1.03 || 162 || K0III-IV... || style="text-align:left;" | таксама вядома як Anunitum |- | [[33 Рыбаў]] || || 33 ||63|| BC || 28 || 443 || {{RA|00|05|20.15}} || {{DEC|−05|42|28.2}} || 4.61 || 1.63 || 128 || K1III ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[ξ Рыбаў]] || ξ || 111 || 132|||| 11559 || 8833 || {{RA|01|53|33.34}} || {{DEC|+03|11|14.9}} || 4.61 || 0.78 || 191 || K0III SB || |- | [[χ Рыбаў]] || χ || 84 |||||| 7087 || 5571 || {{RA|01|11|27.19}} || {{DEC|+21|02|04.8}} || 4.66 || −0.99 || 439 || K0III || |- | [[φ Рыбаў]] || φ || 85 |||||| 7318 || 5742 || {{RA|01|13|44.94}} || {{DEC|+24|35|01.6}} || 4.67 || −0.65 || 377 || K0III... || |- | [[υ Рыбаў]] || υ || 90 |||||| 7964 || 6193 || {{RA|01|19|27.98}} || {{DEC|+27|15|50.7}} || 4.74 || −0.16 || 311 || A3V || |- | [[μ Рыбаў]] || μ || 98 || 120|||| 9138 || 7007 || {{RA|01|30|10.94}} || {{DEC|+06|08|38.2}} || 4.84 || −0.38 || 360 || K4III || |- | [[27 Рыбаў]] || || 27 || 55|||| 224533 || 118209 || {{RA|23|58|40.41}} || {{DEC|−03|33|20.9}} || 4.88 || 0.70 || 224 || G9III || |- | [[κ Рыбаў]] || κ || 8 || 27|||| 220825 || 115738 || {{RA|23|26|55.91}} || {{DEC|+01|15|21.0}} || 4.95 || 1.47 || 162 || A0p ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[19 Рыбаў]] || || 19 || 42|| TX || 223075 || 117245 || {{RA|23|46|23.54}} || {{DEC|+03|29|12.7}} || 4.95 || −1.89 || 760 || C5II || style="text-align:left;" | [[вугляродная зорка]] |- | [[47 Рыбаў]] || || 47 |||| TV || 2411 || 2219 || {{RA|00|28|02.84}} || {{DEC|+17|53|35.1}} || 5.01 || −0.88 || 490 || M3IIIvar || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[7 Рыбаў]] || b || 7 || 22|||| 220009 || 115227 || {{RA|23|20|20.54}} || {{DEC|+05|22|53.2}} || 5.05 || −0.05 || 341 || K2III || |- | [[64 Рыбаў]] || || 64 |||||| 4676 || 3810 || {{RA|00|48|58.71}} || {{DEC|+16|56|28.1}} || 5.07 || 3.18 || 78 || F8V... || |- | [[29 Рыбаў]] || || 29 || 58|||| 224926 || 145 || {{RA|00|01|49.44}} || {{DEC|−03|01|38.9}} || 5.13 || −0.36 || 409 || B7III-IV || |- | [[89 Рыбаў]] || f || 89 || 115|||| 7804 || 6061 || {{RA|01|17|47.98}} || {{DEC|+03|36|52.3}} || 5.13 || 0.99 || 220 || A3V || |- | [[82 Рыбаў]] || g || 82 |||||| 7034 || 5544 || {{RA|01|11|06.77}} || {{DEC|+31|25|29.2}} || 5.15 || −1.03 || 560 || F0V || |- | [[ζ Рыбаў]] A || ζ || 86 |||||| 7344 || 5737 || {{RA|01|13|43.80}} || {{DEC|+07|34|31.8}} || 5.21 || 1.93 || 148 || A7IV || style="text-align:left;" | [[Рэватхі (каляндар Бхарація)|Рэватхі]] ў [[Індуісцкая астралогія|Індуісцкай астралогіі]] |- | [[α Рыбаў]] B || α || 113 || 137|||| 12447 || || {{RA|02|02|02.80}} || {{DEC|+02|45|49.0}} || 5.23 || || || A3m || |- | [[91 Рыбаў]] || l || 91 |||||| 8126 || 6315 || {{RA|01|21|07.35}} || {{DEC|+28|44|18.2}} || 5.23 || 0.12 || 344 || K5III || |- | [[107 Рыбаў]] || || 107 |||||| 10476 || 7981 || {{RA|01|42|29.95}} || {{DEC|+20|16|12.5}} || 5.24 || 5.87 || 24 || K1V || style="text-align:left;" | побач |- | [[Псі¹ Рыбаў|ψ¹ Рыбаў]] А || ψ¹ || 74 |||||| 6456 || 5131 || {{RA|01|05|40.93}} || {{DEC|+21|28|23.6}} || 5.33 || 1.01 || 238 || A1Vn || |- | [[ρ Рыбаў]] || ρ || 93 |||||| 8723 || 6706 || {{RA|01|26|15.28}} || {{DEC|+19|10|20.4}} || 5.35 || 3.27 || 85 || F2V:var || |- | [[55 Рыбаў]] || || 55 |||||| 3690 || 3138 || {{RA|00|39|55.55}} || {{DEC|+21|26|18.8}} || 5.36 || −0.14 || 411 || F3V... || |- | [[57 Рыбаў]] || || 57 |||| EL || 4408 || 3632 || {{RA|00|46|32.98}} || {{DEC|+15|28|32.2}} || 5.36 || −0.92 || 587 || M4III ||style="text-align:left;" | |- | [[41 Рыбаў]] || d || 41 ||81|||| 1635 || 1645 || {{RA|00|20|35.86}} || {{DEC|+08|11|24.9}} || 5.38 || −0.04 || 395 || K3III || |- | [[52 Рыбаў]] || || 52 |||||| 2910 || 2568 || {{RA|00|32|35.40}} || {{DEC|+20|17|40.0}} || 5.38 || 0.90 || 257 || K0III || |- | [[5 Рыбаў]] || A || 5 || 17|||| 218527 || 114273 || {{RA|23|08|40.84}} || {{DEC|+02|07|39.4}} || 5.42 || 0.75 || 280 || G8IV || |- | [[2 Рыбаў]] || || 2 || 9|||| 217264 || 113521 || {{RA|22|59|27.40}} || {{DEC|+00|57|47.1}} || 5.43 || 0.76 || 280 || K1III: || |- | [[68 Рыбаў]] || h || 68 |||||| 5575 || 4510 || {{RA|00|57|50.15}} || {{DEC|+28|59|32.0}} || 5.44 || −1.23 || 704 || G6III || |- | [[20 Рыбаў]] || || 20 || 43|||| 223252 || 117375 || {{RA|23|47|56.49}} || {{DEC|−02|45|41.8}} || 5.49 || 0.73 || 291 || G8III || |- | [[σ Рыбаў]] || σ || 69 |||||| 6118 || 4889 || {{RA|01|02|49.09}} || {{DEC|+31|48|15.6}} || 5.50 || −0.02 || 414 || B9.5V || |- | [[94 Рыбаў]] || || 94 |||||| 8763 || 6732 || {{RA|01|26|41.65}} || {{DEC|+19|14|26.0}} || 5.50 || 0.63 || 307 || K1III || |- | [[58 Рыбаў]] || || 58 |||||| 4482 || 3675 || {{RA|00|47|01.43}} || {{DEC|+11|58|26.2}} || 5.51 || 0.99 || 262 || G8II || |- | [[80 Рыбаў]] || e || 80 || 109|||| 6763 || 5346 || {{RA|01|08|22.34}} || {{DEC|+05|39|00.8}} || 5.51 || 2.73 || 117 || F0III-IV || |- | [[34 Рыбаў]] || || 34 |||||| 560 || 813 || {{RA|00|10|02.18}} || {{DEC|+11|08|44.9}} || 5.54 || 0.55 || 325 || B9V || |- | [[π Рыбаў]] || π || 102 |||||| 9919 || 7535 || {{RA|01|37|05.96}} || {{DEC|+12|08|29.4}} || 5.54 || 2.89 || 110 || F0V || |- | [[Псі¹ Рыбаў|ψ¹ Рыбаў]] В || ψ¹ || 74 |||||| 6457 || 5132 || {{RA|01|05|41.68}} || {{DEC|+21|27|55.7}} || 5.55 || 1.38 || 222 || A0Vn || |- | [[Псі² Рыбаў|ψ² Рыбаў]] || ψ² || 79 |||||| 6695 || 5310 || {{RA|01|07|57.11}} || {{DEC|+20|44|21.6}} || 5.56 || 2.09 || 161 || A3V || |- | [[Псі³ Рыбаў|ψ³ Рыбаў]] || ψ³|| 81 |||||| 6903 || 5454 || {{RA|01|09|49.20}} || {{DEC|+19|39|30.2}} || 5.57 || 0.11 || 403 || G0III || |- | [[22 Рыбаў]] || || 22 || 49|||| 223719 || 117683 || {{RA|23|51|57.83}} || {{DEC|+02|55|49.5}} || 5.59 || −2.21 || 1181 || K4II || |- | [[72 Рыбаў]] || || 72 |||||| 6397 || 5081 || {{RA|01|05|05.35}} || {{DEC|+14|56|45.6}} || 5.64 || 1.95 || 178 || F4II-III || |- | [[16 Рыбаў]] || || 16 || 38|||| 221950 || 116495 || {{RA|23|36|23.35}} || {{DEC|+02|06|07.5}} || 5.68 || 3.22 || 101 || F6Vbwvar || |- | [[51 Рыбаў]] || || 51 || 90|||| 2913 || 2548 || {{RA|00|32|23.75}} || {{DEC|+06|57|19.6}} || 5.69 || 1.15 || 264 || B9.5V || |- | [[32 Рыбаў]] || c || 32 || 61|||| 225003 || 194 || {{RA|00|02|29.76}} || {{DEC|+08|29|08.1}} || 5.70 || 2.82 || 123 || F0V || |- | [[HD 4628]] || || || 96|||| 4628 || 3765 || {{RA|00|48|22.53}} || {{DEC|+05|17|00.2}} || 5.74 || 6.38 || 24 || K2V || style="text-align:left;" | побач |- | [[44 Рыбаў]] || || 44 ||85|||| 2114 || 2006 || {{RA|00|25|24.22}} || {{DEC|+01|56|23.0}} || 5.77 || −0.53 || 593 || G5III || |- | [[21 Рыбаў]] || || 21 || 46|||| 223438 || 117491 || {{RA|23|49|27.48}} || {{DEC|+01|04|34.3}} || 5.77 || 1.20 || 267 || A5m || |- | [[XZ Рыбаў]] || || || 52|| XZ || 224062 || 117887 || {{RA|23|54|46.65}} || {{DEC|+00|06|33.6}} || 5.78 || −0.69 || 643 || M5IIb || |- | [[66 Рыбаў]] || || 66 |||||| 5267 || 4267 || {{RA|00|54|35.22}} || {{DEC|+19|11|18.4}} || 5.80 || 0.54 || 367 || A1Vn || |- | [[HD 6953]] || || |||||| 6953 || 5494 || {{RA|01|10|19.45}} || {{DEC|+25|27|28.9}} || 5.81 || 0.60 || 360 || K5III || |- | [[67G Рыбаў]] || || ||67|||| 587 || 840 || {{RA|00|10|18.85}} || {{DEC|−05|14|54.7}} || 5.84 || 2.14 || 179 || K1III || |- | [[11G Рыбаў]] || || || 11|||| 217459 || 113622 || {{RA|23|00|42.90}} || {{DEC|+03|00|43.2}} || 5.85 || −0.27 || 547 || K4III || |- | [[54 Рыбаў]] || || 54 |||||| 3651 || 3093 || {{RA|00|39|21.0}} || {{DEC|+21|15|01}} || 5.8 || 5.65 || 36 || K0V || style="text-align:left;" | мае дзве [[экзапланета|планеты]]: [[54 Рыбаў b|b]] і [[54 Рыбаў c|c]] |- | [[53 Рыбаў]] || || 53 |||| AG || 3379 || 2903 || {{RA|00|36|47.31}} || {{DEC|+15|13|54.3}} || 5.89 || −1.21 || 856 || B2.5IV ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Цэфея]] |- | [[112 Рыбаў]] || || 112 || 135|||| 12235 || 9353 || {{RA|02|00|09.02}} || {{DEC|+03|05|51.5}} || 5.89 || 3.43 || 101 || G2IV || |- | [[40G Рыбаў]] || || || 40|||| 222602 || 116918 || {{RA|23|41|56.71}} || {{DEC|+07|15|02.3}} || 5.89 || 0.81 || 338 || A3Vn || |- | [[HD 9640]] || || |||||| 9640 || 7359 || {{RA|01|34|49.05}} || {{DEC|+18|27|38.4}} || 5.90 || −0.41 || 597 || M2III || |- | [[131G Рыбаў]] || || || 131|||| 11037 || 8404 || {{RA|01|48|26.02}} || {{DEC|+03|41|07.5}} || 5.91 || 0.90 || 328 || G9III || |- | [[14 Рыбаў]] || || 14 || 35|||| 221675 || 116323 || {{RA|23|34|08.95}} || {{DEC|−01|14|51.1}} || 5.91 || 1.67 || 230 || A2m || |- | [[62 Рыбаў]] || || 62 || 95|||| 4627 || 3760 || {{RA|00|48|17.34}} || {{DEC|+07|17|59.7}} || 5.92 || −0.62 || 661 || G8III || |- | [[24 Рыбаў]] || || 24 || 50|||| 223825 || 117761 || {{RA|23|52|55.52}} || {{DEC|−03|09|19.4}} || 5.93 || 0.00 || 499 || G9III || |- | [[HD 9780]] || || |||||| 9780 || 7447 || {{RA|01|35|54.67}} || {{DEC|+17|26|01.6}} || 5.95 || 2.07 || 195 || F0IV || |- | [[87 Рыбаў]] || || 87 |||||| 7374 || 5778 || {{RA|01|14|07.65}} || {{DEC|+16|08|00.8}} || 5.97 || 0.04 || 500 || B8III || |- | [[HD 8388]] || || |||||| 8388 || 6492 || {{RA|01|23|24.95}} || {{DEC|+20|28|08.4}} || 5.97 || −1.05 || 827 || K5 || |- | [[60 Рыбаў]] || || 60 || 94|||| 4526 || 3697 || {{RA|00|47|23.62}} || {{DEC|+06|44|27.5}} || 5.98 || 0.25 || 455 || G8III || |- | [[105 Рыбаў]] || || 105 |||||| 10164 || 7740 || {{RA|01|39|40.77}} || {{DEC|+16|24|21.2}} || 5.98 || 0.26 || 454 || K2III || |- | [[97 Рыбаў]] || || 97 |||| VX || 9100 || 6981 || {{RA|01|29|52.83}} || {{DEC|+18|21|20.4}} || 6.01 || 0.69 || 379 || A4IV ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[35 Рыбаў]] || || 35 ||70|| || 1061 || 1196 || {{RA|00|14|58.78}} || {{DEC|+08|49|15.7}} || 6.02 || 1.50 || 261 || F0IV ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[73 Рыбаў]] || || 73 || 105|| || 6386 || 5074 || {{RA|01|04|52.62}} || {{DEC|+05|39|22.7}} || 6.03 || −0.69 || 721 || K5III || |- | [[88 Рыбаў]] || || 88 || 114|| || 7446 || 5824 || {{RA|01|14|42.40}} || {{DEC|+06|59|42.7}} || 6.04 || 0.29 || 461 || G6III: || |- | [[HD 7578]] || || |||||| 7578 || 5936 || {{RA|01|16|18.90}} || {{DEC|+33|06|53.3}} || 6.04 || 1.12 || 315 || K1III || |- | [[48 Рыбаў]] || || 48 |||||| 2436 || 2224 || {{RA|00|28|12.69}} || {{DEC|+16|26|42.4}} || 6.05 || −1.62 || 1113 || K5III || |- | [[88G Рыбаў]] || || ||88|||| 2454 || 2235 || {{RA|00|28|20.05}} || {{DEC|+10|11|23.5}} || 6.04 || 3.24 || 119 || F5V&nbsp;Sr || Барыевы карлік |- | [[HD 1419]] || || |||||| 1419 || 1465 || {{RA|00|18|17.27}} || {{DEC|+11|12|22.6}} || 6.07 || 0.38 || 448 || K0III || |- | [[HD 6966]] || || |||||| 6966 || 5483 || {{RA|01|10|11.43}} || {{DEC|+15|40|26.3}} || 6.07 || −0.09 || 557 || M0III || |- | [[84G Рыбаў]] || || ||84|||| 2023 || 1939 || {{RA|00|24|29.67}} || {{DEC|−02|13|08.3}} || 6.08 || −0.02 || 541 || K1III || |- | [[67 Рыбаў]] || k || 67 |||||| 5382 || 4366 || {{RA|00|55|58.52}} || {{DEC|+27|12|33.7}} || 6.08 || 1.47 || 273 || A5IV || |- | [[59 Рыбаў]] || || 59 |||| XX || 4490 || 3685 || {{RA|00|47|13.56}} || {{DEC|+19|34|43.3}} || 6.11 || 0.96 || 349 || F0Vn ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[1 Рыбаў]] || || 1 || 3|| || 216701 || 113167 || {{RA|22|54|59.47}} || {{DEC|+01|03|53.6}} || 6.11 || 1.24 || 307 || A7III || |- | [[36 Рыбаў]] || || 36 ||73|||| 1227 || 1319 || {{RA|00|16|34.06}} || {{DEC|+08|14|24.7}} || 6.12 || 0.46 || 442 || G8II-III || |- | [[WW Рыбаў]] || || || 100|| WW || 5820 || 4655 || {{RA|00|59|49.67}} || {{DEC|+06|28|59.7}} || 6.14 || −1.42 || 1062 || M2III || |- | [[75 Рыбаў]] || || 75 |||||| 6557 || 5204 || {{RA|01|06|33.62}} || {{DEC|+12|57|21.5}} || 6.14 || 0.89 || 366 || G8III || |- | [[HD 217107]] || || || 6|||| 217107 || 113421 || {{RA|22|58|15.54}} || {{DEC|−02|23|43.2}} || 6.17 || 4.70 || 64 || G8IV || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 217107 b|b]] і [[HD 217107 c|c]] |- | [[5 Кіта]] || || (5) ||66|| AP || 352 || 664 || {{RA|00|08|12.09}} || {{DEC|−02|26|51.7}} || 6.18 || −1.26 || 1003 || K2III || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[HD 8634]] || || |||| || 8634 || 6669 || {{RA|01|25|35.66}} || {{DEC|+23|30|41.7}} || 6.18 || 1.75 || 251 || F5III || |- | [[76G Рыбаў]] || || ||76|| || 1367 || 1421 || {{RA|00|17|47.65}} || {{DEC|+01|41|19.3}} || 6.19 || 1.17 || 330 || K0II || |- | [[HD 5316]] || || |||| || 5316 || 4317 || {{RA|00|55|14.66}} || {{DEC|+24|33|25.5}} || 6.19 || −0.05 || 578 || M4III || |- | [[HD 6301]] || || |||| || 6301 || 5034 || {{RA|01|04|27.57}} || {{DEC|+29|39|32.8}} || 6.20 || 3.08 || 137 || F7IV-V || |- | [[HD 10308]] || || |||| || 10308 || 7874 || {{RA|01|41|18.30}} || {{DEC|+25|44|44.9}} || 6.20 || 2.46 || 183 || F2III || |- | [[118G Рыбаў]] || || || 118|||| 8949 || 6868 || {{RA|01|28|22.85}} || {{DEC|+07|57|40.9}} || 6.22 || 0.96 || 367 || K1IIIvar || style="text-align:left;" | пераменная зорка |- | [[3 Рыбаў]] || || 3 || 10|||| 217428 || 113610 || {{RA|23|00|37.88}} || {{DEC|+00|11|09.0}} || 6.22 || −0.24 || 639 || G4III || |- | [[26 Рыбаў]] || || 26 || 53|||| 224103 || 117927 || {{RA|23|55|07.78}} || {{DEC|+07|04|15.7}} || 6.22 || 0.76 || 403 || B9V || |- | [[78 Рыбаў]] || || 78 |||||| 6680 || 5319 || {{RA|01|08|01.20}} || {{DEC|+32|00|43.9}} || 6.23 || 3.12 || 137 || F5IV || |- | [[101 Рыбаў]] || || 101 |||||| 9766 || 7436 || {{RA|01|35|46.44}} || {{DEC|+14|39|41.2}} || 6.23 || −3.01 || 2296 || B9.5III || |- | [[HD 7229]] || || |||||| 7229 || 5679 || {{RA|01|12|59.46}} || {{DEC|+30|03|51.5}} || 6.24 || 1.15 || 340 || G1V... || |- | [[42 Рыбаў]] || || 42 |||||| 1796 || 1772 || {{RA|00|22|25.45}} || {{DEC|+13|28|56.8}} || 6.25 || 0.13 || 545 || K3III || |- | [[9 Рыбаў]] || || 9 || 28|| || 220858 || 115768 || {{RA|23|27|14.77}} || {{DEC|+01|07|21.7}} || 6.26 || 0.78 || 407 || G7III || |- | [[109 Рыбаў]] || || 109 |||||| 10697 || 8159 || {{RA|01|44|55.85}} || {{DEC|+20|05|00.3}} || 6.27 || 3.71 || 106 || G5IV || style="text-align:left;" | мае планету [[109 Рыбаў b|b]] |- | [[WZ Рыбаў]] || || || 140|| WZ || 12872 || 9809 || {{RA|02|06|12.27}} || {{DEC|+08|14|53.3}} || 6.27 || −0.88 || 879 || M4 || |- | [[76 Рыбаў]] || || 76 |||| || 6476 || 5175 || {{RA|01|06|11.20}} || {{DEC|+32|10|53.6}} || 6.28 || 0.02 || 582 || K0 || |- | [[5G Рыбаў]] || || || 5|||| 217019 || 113360 || {{RA|22|57|32.76}} || {{DEC|+03|48|36.6}} || 6.28 || 0.53 || 460 || K1III || |- | [[25 Рыбаў]] || || 25 || 51|||| 223855 || 117774 || {{RA|23|53|04.75}} || {{DEC|+02|05|26.3}} || 6.29 || 0.53 || 462 || A1V || |- | [[HD 5612]] || || |||||| 5612 || 4520 || {{RA|00|57|54.52}} || {{DEC|+13|41|45.2}} || 6.30 || 0.28 || 522 || G8III || |- | [[121G Рыбаў]] || || || 121|||| 9496 || 7243 || {{RA|01|33|18.27}} || {{DEC|+08|12|31.7}} || 6.31 || 0.04 || 584 || K0 || |- | [[62 Рыбаў]] || || || 62|| || 6 || 417 || {{RA|00|05|03.80}} || {{DEC|−00|30|10.5}} || 6.32 || 0.53 || 469 || G9III: || |- | [[HD 3268]] || || |||||| 3268 || 2832 || {{RA|00|35|54.88}} || {{DEC|+13|12|27.0}} || 6.32 || 3.44 || 123 || F7V || |- | [[31 Рыбаў]] || || 31 || 60||||224995 || 186 || {{RA|00|02|24.17}} || {{DEC|+08|57|24.6}} || 6.33 || 0.72 || 432 || A6V || |- | [[DT Рыбаў]]|| || ||||DT || 7351 || 5772 || {{RA|01|14|04.87}} || {{DEC|+28|31|46.9}} || 6.33 || −1.14 || 1016 || M2S SB || [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[24G Рыбаў]] || || || 24|||| 220406 || 115476 || {{RA|23|23|31.90}} || {{DEC|+00|17|28.7}} || 6.33 || −1.89 || 1436 || K2 || |- | [[124G Рыбаў]] || || || 124|||| 10262 || 7819 || {{RA|01|40|34.89}} || {{DEC|+08|45|38.8}} || 6.34 || 2.62 || 181 || F2 || |- | [[77 Рыбаў]] A || || 77 || 106|||| 6479 || 5141 || {{RA|01|05|49.22}} || {{DEC|+04|54|31.2}} || 6.35 || 3.05 || 149 || F3V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[8G Рыбаў]] || || || 8|||| 217186 || 113465 || {{RA|22|58|42.64}} || {{DEC|+07|20|24.9}} || 6.35 || 1.44 || 313 || A1V || |- | [[30G Рыбаў]] || || 11 || 30|||| 221147 || 115945 || {{RA|23|29|27.00}} || {{DEC|−01|47|28.2}} || 6.35 || −0.91 || 924 || K0 || |- | [[HD 7724]] || || |||||| 7724 || 6025 || {{RA|01|17|24.14}} || {{DEC|+31|44|40.6}} || 6.36 || 1.72 || 277 || K0 || |- | [[7G Рыбаў]] || || || 7|||| 217131 || 113433 || {{RA|22|58|23.61}} || {{DEC|−01|24|36.7}} || 6.38 || 1.44 || 317 || F0V || |- | [[HD 3166]] || || |||||| 3166 || 2734 || {{RA|00|34|55.41}} || {{DEC|+13|22|16.6}} || 6.39 || 0.95 || 400 || K0 || |- | [[98G Рыбаў]] || || || 98|||| 4928 || 3992 || {{RA|00|51|18.31}} || {{DEC|+03|23|06.6}} || 6.39 || 0.70 || 448 || K0III || |- | [[CY Рыбаў]] || || || 123|| CY ||9889 || 7505 || {{RA|01|36|43.52}} || {{DEC|+07|49|53.4}} || 6.39 || −0.83 || 906 || M0 || |- | [[16G Рыбаў]] || || || 16|||| 218103 || 114005 || {{RA|23|05|17.61}} || {{DEC|+01|18|25.8}} || 6.39 || 0.90 || 409 || G9III || |- | [[13 Рыбаў]] || || 13 || 32|||| 221409 || 116146 || {{RA|23|31|57.56}} || {{DEC|−01|05|09.3}} || 6.39 || −0.56 || 801 || K1III || |- | [[46 Рыбаў]] || || 46 |||||| 2410 || 2213 || {{RA|00|27|58.48}} || {{DEC|+19|30|50.7}} || 6.40 || 0.33 || 533 || K0 || |- | [[15G Рыбаў]] || || || 15|||| 217926 || 113904 || {{RA|23|04|00.80}} || {{DEC|+06|36|58.8}} || 6.42 || 1.82 || 271 || F2V || |- | [[4 Кіта]] || || (4) || 65|||| 315 || 635 || {{RA|00|07|44.10}} || {{DEC|−02|32|55.3}} || 6.43 || 0.56 || 487 || B8IIIsp... || style="text-align:left;" | пераменная зорка |- | [[92G Рыбаў]] || || || 92|||| 3457 || 2954 || {{RA|00|37|30.44}} || {{DEC|+03|08|07.8}} || 6.43 || 0.19 || 577 || K4III || |- | [[HD 2358]] || || |||||| 2358 || 2178 || {{RA|00|27|31.02}} || {{DEC|+16|01|31.7}} || 6.44 || 0.87 || 423 || A5 || |- | [[ζ Рыбаў]] B || ζ || 86 || 113|||| 7345 || 5743 || {{RA|01|13|45.17}} || {{DEC|+07|34|42.2}} || 6.44 || 2.55 || 195 || F7V || |- | [[HD 8733]] || || |||| || 8733 || 6714 || {{RA|01|26|23.56}} || {{DEC|+20|04|15.2}} || 6.44 || 1.59 || 304 || K0 || |- | [[138G Рыбаў]] || || || 138|||| 12730 || 9706 || {{RA|02|04|50.99}} || {{DEC|+07|44|08.4}} || 6.44 || 0.60 || 479 || K0 || |- | [[13G Рыбаў]] || || || 13|||| 217590 || 113705 || {{RA|23|01|43.56}} || {{DEC|+03|31|51.7}} || 6.44 || 0.22 || 571 || G5 || |- | [[HD 5418]] || || |||| || 5418 || 4382 || {{RA|00|56|09.12}} || {{DEC|+13|57|07.1}} || 6.46 || 0.53 || 501 || G8II || |- | [[HD 5641]] || || |||| || 5641 || 4558 || {{RA|00|58|18.90}} || {{DEC|+21|24|16.2}} || 6.47 || 0.88 || 428 || A2V || |- | [[15 Рыбаў]] || || 15 || 37|||| 221833 || 116422 || {{RA|23|35|28.61}} || {{DEC|+01|18|47.5}} || 6.47 || 1.58 || 310 || K0 || |- | [[45G Рыбаў]] || || || 45|||| 223346 || 117445 || {{RA|23|48|49.36}} || {{DEC|+02|12|52.2}} || 6.47 || 2.76 || 180 || F5III-IV || |- | [[43 Рыбаў]]|| || 43 |||| || 2035 || 1948 || {{RA|00|24|38.15}} || {{DEC|+14|18|55.9}} || 6.48 || 0.40 || 535 || K0 || |- | [[112G Рыбаў]] || || || 112|||| 7107 || 5575 || {{RA|01|11|28.97}} || {{DEC|+10|17|30.9}} || 6.49 || 0.98 || 412 || G5 || |- | [[61 Рыбаў]] || || 61 |||| || 4568 || 3730 || {{RA|00|47|54.73}} || {{DEC|+20|55|31.1}} || 6.51 || 2.71 || 187 || F8V || |- | [[HR 515]] || || (3) |||| VY || 10845 || 8271 || {{RA|01|46|35.27}} || {{DEC|+17|24|45.7}} || 6.55 || −0.13 || 707 || A9III || style="text-align:left;" | таксама вядома як 3 Авена; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[40 Рыбаў]] || || 40 |||| || 1563 || 1595 || {{RA|00|19|56.28}} || {{DEC|+16|15|03.2}} || 6.60 || 0.45 || 553 || K0 || |- | [[38 Рыбаў]] || || 38 ||75|| || 1317 || 1392 || {{RA|00|17|24.50}} || {{DEC|+08|52|34.8}} || 6.66 || 2.58 || 213 || F5 || |- | [[104 Рыбаў]] || || 104 |||| || 10135 || 7710 || {{RA|01|39|15.39}} || {{DEC|+14|17|08.3}} || 6.74 || 1.07 || 444 || K0 || |- | [[45 Рыбаў]] || || 45 ||86|| || 2140 || 2025 || {{RA|00|25|41.89}} || {{DEC|+07|41|28.4}} || 6.77 || −0.62 || 979 || K0 || |- | [[65 Рыбаў]] || i || 65 |||| || 4757 || 3885 || {{RA|00|49|53.11}} || {{DEC|+27|42|37.1}} || 7.0 || || 347 || F4III || style="text-align:left;" | з’яўляецца падвойнай разам з HD 4758 |- | [[95 Рыбаў]] || || 95 |||| || 8875 || 6815 || {{RA|01|27|39.81}} || {{DEC|+05|21|11.2}} || 7.01 || 2.75 || 232 || G0V || |- | [[65 Рыбаў]] || i || 65 |||| || 4758 || 3885 || {{RA|00|49|53.20}} || {{DEC|+27|42|37.0}} || 7.1 || || || F5III || style="text-align:left;" | з’яўляецца падвойнай разам з HD 4757 |- | [[HD 8574]] || || |||||| 8574 || 6643 || {{RA|01|25|12.52}} || {{DEC|+28|34|00.1}} || 7.11 || 3.89 || 144 || F8 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 8574 b|b]] |- | [[77 Рыбаў]] B || || 77 |||| || 6480 || 5144 || {{RA|01|05|51.42}} || {{DEC|+04|54|35.0}} || 7.26 || 4.04 || 144 || F6V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 77 Рыбаў |- | [[100 Рыбаў]] || || 100 |||| || 9656 || 7364 || {{RA|01|34|51.61}} || {{DEC|+12|33|31.2}} || 7.28 || 2.68 || 272 || A3V || |- | [[HD 217786]] || || |||| || 217786 || 113834 || {{RA|23|03|08}} || {{DEC|−00|25|47}} || 7.80 || || 179 || F8V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 217786 b|b]] |- | [[HD 4313]] || || |||| || 4313 || 3574 || {{RA|00|45|40.36}} || {{DEC|+07|50|42.1}} || 7.82 || 2.23 || 429 || G5 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 4313 b|b]] |- | [[HD 12484]] || || |||| || 12484 || 9519 || {{RA|02|02|27.0}} || {{DEC|+02|48|57}} || 8.17 || || 167 || F8 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 12484 b|b]] |- | [[HD 5891]] || || |||| || 5891 || 4715 || {{RA|01|00|33}} || {{DEC|+20|17|33}} || 8.25 || || 819 || G5 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 5891 b|b]] |- | [[HD 1502]] || || |||| || 1502 || 1547 || {{RA|00|19|17}} || {{DEC|+14|03|17}} || 8.52 || || 519 || K0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 1502 b|b]] |- | [[HD 218566]] || || |||| || 218566 || 114322 || {{RA|23|09|11}} || {{DEC|−02|15|39}} || 8.63 || || 98 || K3V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 218566 b|b]] |- | [[HD 4203]] || || |||| || 4203 || 3502 || {{RA|00|44|41.20}} || {{DEC|+20|26|56.1}} || 8.68 || || 250 || G5 || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 4203 b|b]] і [[HD 4203 c|c]] |- | [[HD 3167]] || || |||| || 3167 || 2736 || {{RA|00|34|57.5}} || {{DEC|+04|22|53}} || 8.94 || || 149 || G || style="text-align:left;" | мае тры планеты: [[HD 3167 b|b]], [[HD 3167 c|c]] і [[HD 3167 d|d]] |- | [[HD 224690]] || || |||| || 224690 || 2 || {{RA|00|00|01.0}} || {{DEC|−19|29|55.8}} || 9.23 || || 157 || K3V || style="text-align:left;" | |- | [[WASP-76]] || || |||| || || || {{RA|01|46|32.0}} || {{DEC|+02|42|02}} || 9.5 || || 391 || F7 || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную планету]] [[WASP-76 b|b]] |- | [[WASP-181]] || || |||| || || || {{RA|01|47|10.0}} || {{DEC|+03|07|59}} || 10.0 || || 1445 || G2 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-181 b|b]] |- | [[WASP-118]] || || |||| || || || {{RA|01|18|12.0}} || {{DEC|+02|42|10}} || 11.02 || || 815 || F6 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-118 b|b]] |- | [[WASP-32]] || || |||| || || || {{RA|00|15|51}} || {{DEC|+01|12|02}} || 11.3 || || || G || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-32 b|b]] |- | [[WASP-28]] || || |||| || || || {{RA|23|34|27.88}} || {{DEC|−01|34|48.1}} || 12.0 || 4.4 || 1090 || F8-G0 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-28 b|b]] |- | [[Van Maanen's star]] || || |||| || || 3829 || {{RA|00|49|09.90}} || {{DEC|+05|23|19.0}} || 12.36 || 14.14 || 14 || DG... || style="text-align:left;" | [[спіс найбліжэйшых зорак|31-я паводле блізасці]] зорная сістэма; найбліжэйшы адзіночны [[белы карлік]] |- | [[WASP-151]] || || |||| || || || {{RA|23|16|15.2}} || {{DEC|+00|18|24}} || 12.9 || || 1566 || G1 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-151 b|b]] |- | [[HAT-P-51]] || || |||| || || || {{RA|01|24|16.0}} || {{DEC|+32|48|39}} || 13.44 || || 1533 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-51 b|b]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |accessdate=2010-07-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archivedate=2012-02-27 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | accessdate = 4 July 2018 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя: Рыбы (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Рыбы]] ncvm9k7cte6awl9ca5voi4w3qjiy5dw 0 608386 5140937 5003093 2026-05-12T22:32:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140937 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Андрамеда (сузор’е)|сузор’я Андрамеды]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[α Андрамеды]] || α<ref>It was commonly with δ Peg by Bayer.</ref> || 21 || || 358 || 677 || {{RA|00|08|23.17}} || {{DEC|+29|05|27.0}} || 2.07 || −0.30 || 97 || B9p || таксама вядома як Alpheratz, Sirrah; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]]; [[спектраскапічная падвойная]] |- | [[β Андрамеды]] || β || 43 || || 6860 || 5447 || {{RA|01|09|43.80}} || {{DEC|+35|37|15.0}} || 2.07 || −1.86 || 199 || M0IIIvar || таксама вядома як Mirach; [[пераменная зорка]] |- | [[Гама Андрамеды|γ¹ Андрамеды]] || γ¹ || 57 || || 12533 || 9640 || {{RA|02|03|53.92}} || {{DEC|+42|19|47.5}} || 2.10 || −3.08 || 355 || K3IIb || таксама вядома як Almach; кампанент сістэмы γ Андрамеды; [[зорная сістэма]] |- | [[δ Андрамеды]] || δ || 31 || || 3627 || 3092 || {{RA|00|39|19.60}} || {{DEC|+30|51|40.4}} || 3.27 || 0.81 || 101 || K3III... || спектраскапічная падвойная; меркаваная пераменная |- | [[51 Андрамеды]] ||<ref>Bayer designated it as υ Per.</ref><ref>[[Johann Elert Bode|Bode]] lettered it as 2.υ, in his "Verzeichniss".</ref> || 51 || || 9927 || 7607 || {{RA|01|37|59.50}} || {{DEC|+48|37|42.6}} || 3.59 || −0.04 || 174 || K3III || таксама вядома як Nembus; [[кратная зорка]] |- | [[Омікрон Андрамеды|ο Андрамеды]] || ο || 1 || || 217675 || 113726 || {{RA|23|01|55.25}} || {{DEC|+42|19|33.5}} || 3.62 || −3.01 || 692 || B6pv SB || [[зорная сістэма]]; [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[λ Андрамеды]] || λ || 16 || || 222107 || 116584 || {{RA|23|37|33.71}} || {{DEC|+46|27|33.0}} || 3.81 || 1.75 || 84 || G8III-IV || [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[μ Андрамеды]] || μ || 37 || || 5448 || 4436 || {{RA|00|56|45.10}} || {{DEC|+38|29|57.3}} || 3.86 || 0.75 || 136 || A5V || кратная зорка |- | [[ζ Андрамеды]] || ζ || 34 || || 4502 || 3693 || {{RA|00|47|20.39}} || {{DEC|+24|16|02.6}} || 4.08 || 0.35 || 181 || K1II || [[пераменная тыпу β Ліры]]/[[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[υ Андрамеды]] || υ<ref>Flamsteed <!-- erroneously --> lettered it as υ.</ref><ref>Bode lettered it as 1.υ in his "Verzeichniss".</ref> || 50 || || 9826 || 7513 || {{RA|01|36|47.98}} || {{DEC|+41|24|23.0}} || 4.10 || 3.45 || 44 || F8V || таксама вядома як Titawin,<ref name=NameExoWorlds>{{Cite web |url=http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |title=Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=2 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202072549/http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |url-status=dead }}</ref> мае чатыры [[экзапланета|планеты]]: [[Іпсілон Андрамеды b|b]], [[Іпсілон Андрамеды c|c]], [[Іпсілон Андрамеды d|d]] і [[Іпсілон Андрамеды e|e]] |- | [[κ Андрамеды]] || κ || 19 || || 222439 || 116805 || {{RA|23|40|24.44}} || {{DEC|+44|20|02.3}} || 4.15 || 0.57 || 170 || B9IVn || патройная зорка, мае планету [[Капа Андрамеды b|b]] |- | [[φ Андрамеды]] || φ || 42 || || 6811 || 5434 || {{RA|01|09|30.12}} || {{DEC|+47|14|30.6}} || 4.26 || −2.51 || 736 || B7III || эмісійная зорка |- | [[ι Андрамеды]] || ι || 17 || || 222173 || 116631 || {{RA|23|38|08.18}} || {{DEC|+43|16|05.1}} || 4.29 || −1.65 || 502 || B8V || таксама вядома як Keff al Salsalat, Manus Catenata<ref>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |title=E.B Knobel – On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194747/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[π Андрамеды]] || π || 29 || || 3369 || 2912 || {{RA|00|36|52.84}} || {{DEC|+33|43|09.7}} || 4.34 || −2.18 || 656 || B5V || спектраскапічная падвойная; меркаваная пераменная |- | [[ε Андрамеды]] || ε || 30 || || 3546 || 3031 || {{RA|00|38|33.50}} || {{DEC|+29|18|44.5}} || 4.34 || 0.77 || 169 || G5III... || |- | [[η Андрамеды]] || η || 38 || || 5516 || 4463 || {{RA|00|57|12.43}} || {{DEC|+23|25|03.9}} || 4.40 || 0.04 || 243 || G8III-IV || спектраскапічная падвойная |- | [[σ Андрамеды]] || σ || 25 || || 1404 || 1473 || {{RA|00|18|19.71}} || {{DEC|+36|47|07.2}} || 4.51 || 1.33 || 141 || A2V || меркаваная пераменная |- | [[ν Андрамеды]] || ν || 35 || || 4727 || 3881 || {{RA|00|49|48.83}} || {{DEC|+41|04|44.2}} || 4.53 || −2.06 || 679 || B5V SB || спектраскапічная падвойная |- | [[7 Андрамеды]] || || 7 || || 219080 || 114570 || {{RA|23|12|32.92}} || {{DEC|+49|24|21.5}} || 4.53 || 2.58 || 80 || F0V || |- | [[θ Андрамеды]] || θ || 24 || || 1280 || 1366 || {{RA|00|17|05.54}} || {{DEC|+38|40|54.0}} || 4.61 || 0.16 || 253 || A2V || меркаваная пераменная |- | [[3 Андрамеды]] || || 3 || || 218031 || 113919 || {{RA|23|04|10.83}} || {{DEC|+50|03|06.1}} || 4.64 || 0.94 || 179 || K0III || |- | [[65 Андрамеды]] || || 65 || || 14872 || 11313 || {{RA|02|25|37.40}} || {{DEC|+50|16|43.2}} || 4.73 || −0.39 || 345 || K4III || патройная зорка |- | [[58 Андрамеды]] || || 58 || || 13041 || 9977 || {{RA|02|08|29.15}} || {{DEC|+37|51|33.1}} || 4.78 || 0.86 || 198 || A5IV-V || |- | [[8 Андрамеды]] || || 8 || || 219734 || 115022 || {{RA|23|17|44.62}} || {{DEC|+49|00|55.0}} || 4.82 || −1.69 || 655 || M2III || меркаваная пераменная |- | [[ω Андрамеды]] || ω<ref name=flamerror>Flamsteed unlettered it in his [[Star catalogue|catalogue]] and [[Star atlas|atlas]].</ref> || 48 || || 8799 || 6813 || {{RA|01|27|39.09}} || {{DEC|+45|24|25.0}} || 4.83 || 2.57 || 92 || F5IV || |- | [[Гама Андрамеды|γ² Андрамеды]] || γ² || 57 || || 12534 || || {{RA|02|03|54.70}} || {{DEC|+42|19|51.0}} || 4.84 || || || B8V || кампанент сістэмы γ Андрамеды; патройная зорная сістэма |- | [[60 Андрамеды]] || b || 60 || || 13520 || 10340 || {{RA|02|13|13.34}} || {{DEC|+44|13|54.1}} || 4.84 || −1.32 || 556 || K4III || меркаваная пераменная |- | [[ξ Андрамеды]] || ξ<ref name=flamerror/> || 46 || || 8207 || 6411 || {{RA|01|22|20.39}} || {{DEC|+45|31|43.5}} || 4.87 || 0.98 || 195 || K0III-IV || таксама вядома як Adhil |- | [[τ Андрамеды]] || τ || 53 || || 10205 || 7818 || {{RA|01|40|34.80}} || {{DEC|+40|34|37.6}} || 4.96 || −1.64 || 681 || B8III || меркаваная пераменная |- | [[HD 10307]] || υ<ref>Bayer originally lettered it as υ.</ref> || || || 10307 || 7918 || {{RA|01|41|46.52}} || {{DEC|+42|36|49.7}} || 4.96 || 4.45 || 41 || G2V || спектраскапічная падвойная |- | [[ψ Андрамеды]] || ψ || 20 || || 223047 || 117221 || {{RA|23|46|02.04}} || {{DEC|+46|25|13.0}} || 4.97 || −3.05 || 1309 || G5Ib || кратная зорка |- | [[22 Андрамеды]] || || 22 || || 571 || 841 || {{RA|00|10|19.24}} || {{DEC|+46|04|20.2}} || 5.01 || −2.44 || 1006 || F2II || |- | [[χ Андрамеды]] || χ<ref>Flamsteed <!-- erroneously --> lettered it as λ.</ref> || 52 || || 10072 || 7719 || {{RA|01|39|21.02}} || {{DEC|+44|23|10.1}} || 5.01 || 0.66 || 242 || G8III... || |- | [[41 Андрамеды]] || (d)<ref>Flamsteed lettered it as ''d''.</ref>|| 41 || || 6658 || 5317 || {{RA|01|08|00.72}} || {{DEC|+43|56|32.1}} || 5.04 || 1.14 || 196 || A3m || |- | [[2 Андрамеды]] || || 2 || || 217782 || 113788 || {{RA|23|02|36.34}} || {{DEC|+42|45|28.1}} || 5.09 || −0.06 || 349 || A3Vn || кратная зорка |- | [[V428 Андрамеды]] || || || V428 || 3346 || 2900 || {{RA|00|36|46.47}} || {{DEC|+44|29|18.6}} || 5.14 || −1.38 || 656 || K5III || [[полурэгулярная пераменная]]; мае магчымую [[планетарная сістэма|планетарную сістэму]] |- | [[ρ Андрамеды]] || ρ || 27 || || 1671 || 1686 || {{RA|00|21|07.23}} || {{DEC|+37|58|07.3}} || 5.16 || 1.71 || 160 || F5III || |- | [[HD 2421]] || || || || 2421 || 2225 || {{RA|00|28|13.59}} || {{DEC|+44|23|40.2}} || 5.18 || 0.63 || 265 || A2Vs || спектраскапічная падвойная |- | [[64 Андрамеды]] || || 64 || || 14770 || 11220 || {{RA|02|24|24.89}} || {{DEC|+50|00|23.9}} || 5.19 || −0.11 || 375 || G8III || |- | [[28 Андрамеды]] || || 28 || GN || 2628 || 2355 || {{RA|00|30|07.34}} || {{DEC|+29|45|06.1}} || 5.20 || 1.43 || 185 || A7III || малаамплітудная [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[14 Андрамеды]] || || 14 || || 221345 || 116076 || {{RA|23|31|17.20}} || {{DEC|+39|14|11.0}} || 5.22 || 0.80 || 249 || K0III || таксама вядома як Veritate,<ref name=NameExoWorlds/> меркаваная пераменная; мае планету [[14 Андрамеды b|b]] |- | [[49 Андрамеды]] || A<ref>Flamsteed <!-- erroneously --> lettered it as ξ.</ref> || 49 || || 9057 || 6999 || {{RA|01|30|06.10}} || {{DEC|+47|00|26.6}} || 5.27 || 0.53 || 290 || K0III || |- | [[32 Андрамеды]] || || 32 || || 3817 || 3231 || {{RA|00|41|07.20}} || {{DEC|+39|27|31.2}} || 5.30 || 0.18 || 344 || G8III || |- | [[4 Андрамеды]] || || 4 || || 218452 || 114200 || {{RA|23|07|39.28}} || {{DEC|+46|23|14.3}} || 5.30 || 0.20 || 342 || K5III || падвойная зорка |- | [[6 Персея]] || (h)<ref>Flamsteed <!-- erroneously --> lettered it as ''h'' Per.</ref> || (6)<ref>[http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR?-6N&-out.form=H0&//*&-source%3DV/50/notes&HR%3D645 Persei, on the constellation boundary between Andromeda with Perseus]</ref> || || 13530 || 10366 || {{RA|02|13|36.02}} || {{DEC|+51|03|58.4}} || 5.31 || 1.38 || 199 || G8III:var || спектраскапічная падвойная; меркаваная пераменная |- | [[62 Андрамеды]] || c || 62 || || 14212 || 10819 || {{RA|02|19|16.85}} || {{DEC|+47|22|48.0}} || 5.31 || 0.84 || 255 || A1V || |- | [[18 Андрамеды]] || || 18 || || 222304 || 116709 || {{RA|23|39|08.35}} || {{DEC|+50|28|18.3}} || 5.35 || −0.04 || 390 || B9V || |- | [[55 Андрамеды]] || || 55 || || 11428 || 8814 || {{RA|01|53|17.35}} || {{DEC|+40|43|47.3}} || 5.42 || −0.67 || 540 || K1III || падвойная зорка |- | [[11 Андрамеды]] || || 11 || || 219945 || 115152 || {{RA|23|19|29.79}} || {{DEC|+48|37|30.7}} || 5.44 || 0.43 || 328 || K0III || |- | [[HD 3421]] || || || || 3421 || 2942 || {{RA|00|37|21.23}} || {{DEC|+35|23|58.2}} || 5.45 || −2.03 || 1022 || G5III || |- | [[36 Андрамеды]] || || 36 || || 5286 || 4288 || {{RA|00|54|58.02}} || {{DEC|+23|37|42.4}} || 5.46 || 2.51 || 127 || K1IV || меркаваная пераменная |- | [[15 Андрамеды]] || || 15 || V340 || 221756 || 116354 || {{RA|23|34|37.55}} || {{DEC|+40|14|11.6}} || 5.55 || 1.28 || 233 || A1III || малаамплітудная [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[63 Андрамеды]] || || 63 || PZ || 14392 || 10944 || {{RA|02|20|58.17}} || {{DEC|+50|09|05.5}} || 5.57 || 0.38 || 356 || B9p Si || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[47 Андрамеды]] || || 47 || || 8374 || 6514 || {{RA|01|23|40.56}} || {{DEC|+37|42|54.0}} || 5.60 || 1.54 || 211 || A1m || |- | [[HD 10204]] || || || || 10204 || 7825 || {{RA|01|40|39.56}} || {{DEC|+43|17|51.9}} || 5.63 || 1.05 || 268 || A9IV: || |- | [[44 Андрамеды]] || || 44 || || 6920 || 5493 || {{RA|01|10|18.85}} || {{DEC|+42|04|53.7}} || 5.67 || 2.06 || 172 || F8V || |- | [[5 Андрамеды]] || || 5 || || 218470 || 114210 || {{RA|23|07|45.25}} || {{DEC|+49|17|43.6}} || 5.68 || 3.02 || 111 || F5V || |- | [[HD 5788]] || || || || 5788 || 4675 || {{RA|01|00|03.55}} || {{DEC|+44|42|47.9}} || 5.69 || 0.14 || 420 || A2Vn || падвойная зорка разам з HD 5789 |- | [[56 Андрамеды]] || || 56 || || 11749 || 9021 || {{RA|01|56|09.23}} || {{DEC|+37|15|06.5}} || 5.69 || 0.73 || 320 || G8III... || кратная зорка |- | [[23 Андрамеды]] || || 23 || || 905 || 1086 || {{RA|00|13|30.94}} || {{DEC|+41|02|08.6}} || 5.71 || 2.99 || 114 || F0IV || |- | [[HD 16028]] || || || || 16028 || 12072 || {{RA|02|35|38.74}} || {{DEC|+37|18|44.2}} || 5.72 || −0.86 || 676 || K4III || патройная зорка |- | [[13 Андрамеды]] || || 13 || V388 || 220885 || 115755 || {{RA|23|27|07.33}} || {{DEC|+42|54|43.1}} || 5.75 || 0.97 || 294 || B9III || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[12 Андрамеды]] || || 12 || || 220117 || 115280 || {{RA|23|20|53.17}} || {{DEC|+38|10|56.9}} || 5.77 || 2.63 || 138 || F5V || патройная зорка |- | [[HD 1632]] || || || || 1632 || 1657 || {{RA|00|20|45.54}} || {{DEC|+32|54|40.4}} || 5.79 || −0.69 || 646 || K5III || |- | [[45 Андрамеды]] || || 45 || || 7019 || 5550 || {{RA|01|11|10.29}} || {{DEC|+37|43|26.9}} || 5.80 || −1.44 || 916 || B7III-IV || падвойная зорка |- | [[HD 14622]] || || || || 14622 || 11090 || {{RA|02|22|50.36}} || {{DEC|+41|23|47.5}} || 5.81 || 2.44 || 154 || F0III-IV || мае два аптычных кампаньёна |- | [[10 Андрамеды]] || || 10 || || 219981 || 115191 || {{RA|23|19|52.38}} || {{DEC|+42|04|40.9}} || 5.81 || −0.30 || 542 || M0III || |- | [[HD 222109]]|| || || || 222109 || 116582 || {{RA|23|37|32.03}} || {{DEC|+44|25|44.5}} || 5.81 || −1.20 || 823 || B8V || падвойная зорка |- | [[HD 224635]] || || || || 224635 || 118281 || {{RA|23|59|29.33}} || {{DEC|+33|43|26.9}} || 5.81 || 3.50 || 95 || F8 || кратная зорка |- | [[OU Андрамеды]] || || || OU || 223460 || 117503 || {{RA|23|49|40.96}} || {{DEC|+36|25|31.4}} || 5.86 || 0.21 || 440 || G1IIIe || [[пераменная тыпу FK Валасоў Веранікі]] |- | [[HD 1439]] || || || || 1439 || 1493 || {{RA|00|18|38.22}} || {{DEC|+31|31|02.0}} || 5.88 || −0.23 || 543 || A0IV || |- | [[HD 2767]] || || || || 2767 || 2475 || {{RA|00|31|25.61}} || {{DEC|+33|34|54.1}} || 5.88 || 0.10 || 467 || K1III... || падвойная зорка |- | [[HD 1606]] || || || || 1606 || 1630 || {{RA|00|20|24.39}} || {{DEC|+30|56|08.2}} || 5.89 || −0.37 || 582 || B7V || меркаваная пераменная |- | [[HD 11727]] || || || || 11727 || 9001 || {{RA|01|55|54.47}} || {{DEC|+37|16|40.1}} || 5.89 || −1.52 || 991 || K5III || аптычны кампанент сістэмы 56 Андрамеды |- | [[KK Андрамеды]] || || || KK || 9531 || 7321 || {{RA|01|34|16.60}} || {{DEC|+37|14|13.9}} || 5.90 || 0.50 || 392 || B8Vp(Si) || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 16176]] || || || || 16176 || 12181 || {{RA|02|36|57.08}} || {{DEC|+38|44|02.3}} || 5.91 || 2.24 || 177 || F5V || |- | [[6 Андрамеды]] || || 6 || || 218804 || 114430 || {{RA|23|10|27.36}} || {{DEC|+43|32|41.1}} || 5.91 || 3.65 || 112 || F5V || астраметрычная падвойная |- | [[HD 10975]] || || || || 10975 || 8423 || {{RA|01|48|38.84}} || {{DEC|+37|57|10.6}} || 5.94 || 1.06 || 308 || K0III || |- | [[39 Андрамеды]] || || 39 || || 6116 || 4903 || {{RA|01|02|54.28}} || {{DEC|+41|20|42.7}} || 5.95 || 0.84 || 344 || A5m || падвойная зорка |- | [[HD 8671]] || || || || 8671 || 6711 || {{RA|01|26|18.60}} || {{DEC|+43|27|28.4}} || 5.98 || 2.90 || 135 || F7V || |- | [[9 Андрамеды]] || || 9 || AN || 219815 || 115065 || {{RA|23|18|23.33}} || {{DEC|+41|46|25.3}} || 5.98 || 0.17 || 472 || A7m || пераменная тыпу β Ліры |- | [[HD 5608]] || || || || 5608 || 4552 || {{RA|00|58|14.19}} || {{DEC|+33|57|03.8}} || 5.99 || 2.17 || 190 || K0 || мае транзітную планету [[HD 5608 b|b]] |- | [[HD 224165]] || || || || 224165 || 117956 || {{RA|23|55|33.48}} || {{DEC|+47|21|21.0}} || 6.01 || −2.46 || 1614 || G8Ib || |- | [[HD 224342]] || || || || 224342 || 118071 || {{RA|23|57|03.63}} || {{DEC|+42|39|29.7}} || 6.01 || −2.22 || 1442 || F8III || |- | [[HD 4335]] || || || || 4335 || 3604 || {{RA|00|46|10.80}} || {{DEC|+44|51|41.4}} || 6.03 || 0.32 || 452 || B9.5IIIMNp. || |- | [[HD 13594]] || || || || 13594 || 10403 || {{RA|02|14|02.53}} || {{DEC|+47|29|03.8}} || 6.05 || 2.96 || 135 || F5V || |- | [[HD 3883]] || || || || 3883 || 3269 || {{RA|00|41|35.98}} || {{DEC|+24|37|44.6}} || 6.06 || 0.30 || 462 || A7m || меркаваная пераменная |- | [[V439 Андрамеды]]|| || || V439 || 166 || 544 || {{RA|00|06|36.53}} || {{DEC|+29|01|19.0}} || 6.07 || 5.39 || 45 || K0V || [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[HD 5118]] || || || || 5118 || 4185 || {{RA|00|53|28.22}} || {{DEC|+37|25|05.9}} || 6.07 || 0.77 || 374 || K3III: || |- | [[HD 221293]] || || || || 221293 || 116030 || {{RA|23|30|39.54}} || {{DEC|+38|39|44.0}} || 6.07 || −0.33 || 621 || G9III || |- | [[HD 223229]] || || || || 223229 || 117340 || {{RA|23|47|33.05}} || {{DEC|+46|49|57.3}} || 6.08 || −1.96 || 1320 || B3IV || меркаваная пераменная |- | [[HD 225239]] || || || || 225239 || 394 || {{RA|00|04|53.21}} || {{DEC|+34|39|34.4}} || 6.09 || 3.26 || 120 || G2V || |- | [[59 Андрамеды]] A || || 59 || || 13294 || 10176 || {{RA|02|10|52.83}} || {{DEC|+39|02|22.5}} || 6.09 || 1.56 || 263 || B9V || падвойная зорка |- | [[26 Андрамеды]] || || 26 || || 1438 || 1501 || {{RA|00|18|42.15}} || {{DEC|+43|47|28.1}} || 6.10 || −0.53 || 692 || B8V || падвойная зорка |- | [[HD 5526]] || || || || 5526 || 4501 || {{RA|00|57|39.64}} || {{DEC|+45|50|21.8}} || 6.10 || 0.45 || 439 || K2III || |- | [[HD 225218]] || || || || 225218 || 365 || {{RA|00|04|36.60}} || {{DEC|+42|05|33.2}} || 6.11 || −2.45 || 1680 || B9III || падвойная зорка |- | [[HD 7647]] || || || || 7647 || 5993 || {{RA|01|17|05.05}} || {{DEC|+44|54|07.5}} || 6.11 || −0.18 || 590 || K5 || |- | [[HD 1185]] || || || || 1185 || 1302 || {{RA|00|16|21.50}} || {{DEC|+43|35|42.4}} || 6.12 || 1.28 || 303 || A2V || падвойная зорка |- | [[HD 218416]] || || || || 218416 || 114162 || {{RA|23|07|10.05}} || {{DEC|+52|48|59.6}} || 6.12 || 0.55 || 423 || K0III || |- | [[GO Андрамеды]] || || || GO || 4778 || 3919 || {{RA|00|50|18.21}} || {{DEC|+45|00|08.1}} || 6.13 || 1.34 || 296 || A0p... || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 7158]] || || || || 7158 || 5650 || {{RA|01|12|34.06}} || {{DEC|+45|20|14.9}} || 6.13 || −0.52 || 698 || M1III || |- | [[66 Андрамеды]] || || 66 || || 15138 || 11465 || {{RA|02|27|51.75}} || {{DEC|+50|34|12.7}} || 6.16 || 2.54 || 173 || F4V || спектраскапічная падвойная |- | [[HD 14372]] || || || || 14372 || 10924 || {{RA|02|20|41.50}} || {{DEC|+47|18|39.0}} || 6.17 || −0.87 || 836 || B5V || |- | [[HD 743]] || || || || 743 || 967 || {{RA|00|11|59.03}} || {{DEC|+48|09|08.5}} || 6.18 || 0.05 || 550 || K4III || |- | [[HD 3411]] || || || || 3411 || 2926 || {{RA|00|37|07.20}} || {{DEC|+24|00|51.3}} || 6.18 || 1.13 || 334 || K2III || |- | [[HD 221776]] || || || || 221776 || 116365 || {{RA|23|34|46.73}} || {{DEC|+38|01|26.3}} || 6.18 || −0.41 || 678 || K5 || падвойная зорка |- | [[HD 16327]] || || || || 16327 || 12287 || {{RA|02|38|17.86}} || {{DEC|+37|43|36.6}} || 6.19 || 1.60 || 270 || F6III || патройная зорка |- | [[HD 221246]] || || || || 221246 || 115996 || {{RA|23|30|07.39}} || {{DEC|+49|07|59.3}} || 6.19 || −0.91 || 856 || K5III || частка зорнага скопішча [[NGC 7686]] |- | [[OP Андрамеды]] || || || OP || 9746 || 7493 || {{RA|01|36|27.21}} || {{DEC|+48|43|22.2}} || 6.20 || 0.65 || 420 || K1III: || [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[HD 400]] || || || || 400 || 699 || {{RA|00|08|41.02}} || {{DEC|+36|37|38.7}} || 6.21 || 3.61 || 108 || F8IV || |- | [[HD 14213]] || || || || 14213 || 10814 || {{RA|02|19|10.84}} || {{DEC|+46|28|20.2}} || 6.21 || 0.50 || 452 || A4V || |- | [[HD 952]] || || || || 952 || 1123 || {{RA|00|14|02.29}} || {{DEC|+33|12|21.9}} || 6.22 || 1.45 || 293 || A1V || |- | [[HD 895]] || || || || 895 || 1076 || {{RA|00|13|23.93}} || {{DEC|+26|59|15.4}} || 6.24 || 0.78 || 403 || G0III || патройная зорка |- | [[HD 222451]] || || || || 222451 || 116824 || {{RA|23|40|40.47}} || {{DEC|+36|43|14.6}} || 6.24 || 3.01 || 144 || F1V || |- | [[HD 224906]] || || || || 224906 || 137 || {{RA|00|01|43.85}} || {{DEC|+42|22|01.7}} || 6.25 || −1.80 || 1331 || B9IIIp Mn || |- | [[HD 11613]] || || || || 11613 || 8922 || {{RA|01|54|53.75}} || {{DEC|+40|42|07.9}} || 6.25 || 1.13 || 345 || K2 || |- | [[HD 220105]] || || || || 220105 || 115261 || {{RA|23|20|44.11}} || {{DEC|+44|06|58.5}} || 6.25 || 1.73 || 261 || A5Vn || падвойная зорка |- | [[HD 221661]] || || || || 221661 || 116292 || {{RA|23|33|42.99}} || {{DEC|+45|03|29.1}} || 6.25 || 0.12 || 548 || G8II || |- | [[HD 2942]] || || || || 2942 || 2583 || {{RA|00|32|49.09}} || {{DEC|+28|16|48.8}} || 6.26 || 0.47 || 469 || G8II || патройная зорка |- | [[HD 8774]] || || || || 8774 || 6776 || {{RA|01|27|06.21}} || {{DEC|+34|22|39.3}} || 6.27 || 3.12 || 139 || F7IVsvar || |- | [[HD 2507]] || || || || 2507 || 2270 || {{RA|00|28|56.67}} || {{DEC|+36|53|58.9}} || 6.28 || 0.51 || 464 || G5III || |- | [[HD 8375]] || || || || 8375 || 6512 || {{RA|01|23|37.31}} || {{DEC|+34|14|44.2}} || 6.28 || 2.43 || 192 || G8IV || |- | [[HD 11624]] || || || || 11624 || 8930 || {{RA|01|54|57.63}} || {{DEC|+37|07|42.0}} || 6.28 || 0.25 || 525 || K0 || |- | [[HD 7758]] || || || || 7758 || 6087 || {{RA|01|18|10.14}} || {{DEC|+47|25|11.0}} || 6.29 || −2.07 || 1531 || K0 || |- | [[HD 16350]] || || || || 16350 || 12305 || {{RA|02|38|27.94}} || {{DEC|+38|05|21.0}} || 6.29 || −0.47 || 734 || B9.5V || |- | [[HD 219962]] || || || || 219962 || 115171 || {{RA|23|19|41.37}} || {{DEC|+48|22|51.1}} || 6.29 || 0.47 || 475 || K1III || |- | [[HD 217314]] || || || || 217314 || 113501 || {{RA|22|59|10.37}} || {{DEC|+52|39|16.0}} || 6.31 || −0.26 || 672 || K2 || |- | [[HD 10597]] || || || || 10597 || 8127 || {{RA|01|44|26.53}} || {{DEC|+46|08|23.2}} || 6.32 || 0.23 || 540 || K5III || |- | [[HD 219290]] || || || || 219290 || 114714 || {{RA|23|14|14.34}} || {{DEC|+50|37|04.5}} || 6.32 || 0.82 || 411 || A0V || |- | [[HD 10486]] || || || || 10486 || 8044 || {{RA|01|43|16.39}} || {{DEC|+45|19|21.5}} || 6.33 || 2.61 || 181 || K2IV || |- | [[HD 10874]] || || || || 10874 || 8370 || {{RA|01|47|48.00}} || {{DEC|+46|13|47.6}} || 6.33 || 2.50 || 190 || F6V || |- | [[HD 1075]] || || || || 1075 || 1208 || {{RA|00|15|06.93}} || {{DEC|+31|32|08.7}} || 6.34 || −1.70 || 1320 || K5 || |- | [[HD 8673]] || || || || 8673 || 6702 || {{RA|01|26|08.62}} || {{DEC|+34|34|47.7}} || 6.34 || 3.43 || 125 || F7V || мае планету [[HD 8673 b|b]] |- | [[HD 1083]] || || || || 1083 || 1215 || {{RA|00|15|10.55}} || {{DEC|+27|17|00.5}} || 6.35 || 0.84 || 412 || A1Vn || падвойная зорка |- | [[HD 1527]] || || || || 1527 || 1575 || {{RA|00|19|41.58}} || {{DEC|+40|43|46.2}} || 6.35 || 0.25 || 541 || K1III || |- | [[HD 221970]] || || || || 221970 || 116505 || {{RA|23|36|30.52}} || {{DEC|+32|54|15.1}} || 6.35 || 1.92 || 251 || F6V || |- | [[CG Андрамеды]] || || || CG || 224801 || 63 || {{RA|00|00|43.62}} || {{DEC|+45|15|12.0}} || 6.36 || −0.23 || 678 || B9p SiEu || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 16004]] || || || || 16004 || 12057 || {{RA|02|35|27.89}} || {{DEC|+39|39|52.1}} || 6.36 || 0.11 || 580 || B9MNp... || патройная зорка |- | [[HD 13818]] || || || || 13818 || 10562 || {{RA|02|15|57.69}} || {{DEC|+47|48|43.4}} || 6.37 || 0.61 || 462 || G9III-IV || |- | [[LN Андрамеды]] || || || LN || 217811 || 113802 || {{RA|23|02|45.15}} || {{DEC|+44|03|31.6}} || 6.37 || −1.42 || 1177 || B2V || падвойная зорка; не з’яўляецца пераменнай, нягледзячы на абазначэнне |- | [[V385 Андрамеды]] || || || V385 || 220524 || 115530 || {{RA|23|24|08.88}} || {{DEC|+41|36|46.3}} || 6.37 || −1.55 || 1249 || M0 || [[нерэгулярная пераменная]] |- | [[GY Андрамеды]] || || || GY || 9996 || 7651 || {{RA|01|38|31.84}} || {{DEC|+45|23|58.9}} || 6.38 || 0.66 || 455 || B9Vp (Cr-Eu) || [[праметый]]ныя лініі; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 13013]] || || || || 13013 || 9983 || {{RA|02|08|33.55}} || {{DEC|+44|27|34.4}} || 6.38 || 0.78 || 430 || G8III || |- | [[HD 218365]] || || || || 218365 || 114152 || {{RA|23|07|04.99}} || {{DEC|+35|38|11.3}} || 6.38 || −0.08 || 638 || K0 || |- | [[HD 9712]] || || || || 9712 || 7444 || {{RA|01|35|52.46}} || {{DEC|+41|04|35.1}} || 6.39 || 1.01 || 388 || K1III || |- | [[V529 Андрамеды]] || || || V529 || 8801 || 6794 || {{RA|01|27|26.67}} || {{DEC|+41|06|04.0}} || 6.42 || 2.69 || 182 || Am... || [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[HD 217731]] || || || || 217731 || 113750 || {{RA|23|02|11.32}} || {{DEC|+44|34|22.4}} || 6.43 || 1.22 || 359 || K0 || |- | [[HD 222641]] || || || || 222641 || 116941 || {{RA|23|42|14.68}} || {{DEC|+44|59|30.3}} || 6.43 || −0.48 || 786 || K5III || меркаваная пераменная |- | [[HD 7853]] || || || || 7853 || 6140 || {{RA|01|18|47.02}} || {{DEC|+37|23|10.7}} || 6.44 || 0.71 || 456 || A5m || падвойная зорка |- | [[HD 14221]] || || || || 14221 || 10830 || {{RA|02|19|22.77}} || {{DEC|+48|57|19.0}} || 6.44 || 2.39 || 210 || F4V || |- | [[HD 219668]] || || |||| 219668 || 114981 || {{RA|23|17|16.59}} || {{DEC|+45|09|51.5}} || 6.44 || 2.10 || 241 || K0IV || |- | [[HD 6114]] || || || || 6114 || 4911 || {{RA|01|03|01.47}} || {{DEC|+47|22|34.3}} || 6.46 || 1.39 || 337 || A9V || падвойная зорка |- | [[HD 11884]] || || || || 11884 || 9163 || {{RA|01|57|59.23}} || {{DEC|+47|05|43.9}} || 6.48 || −1.24 || 1140 || K0 || |- | [[ET Андрамеды]] || || || ET || 219749 || 115036 || {{RA|23|17|55.99}} || {{DEC|+45|29|20.2}} || 6.48 || 0.36 || 545 || B9Vp(Si) || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 222399]] || || || || 222399 || 116781 || {{RA|23|40|02.82}} || {{DEC|+37|39|10.2}} || 6.49 || 1.74 || 291 || F2IV || падвойная зорка |- | [[PY Андрамеды]] || || || PY || 3322 || 2865 || {{RA|00|36|20.00}} || {{DEC|+27|15|17}} || 6.50 || -0.16 || 701 || B8IIImnp... || [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 800]] || || || || 800 || 1009 || {{RA|00|12|34.08}} || {{DEC|+44|42|26.1}} || 6.50 || 0.50 || 517 || K0 || |- | [[59 Андрамеды]] B || || 59 || || 13295 || 10180 || {{RA|02|10|53.67}} || {{DEC|+39|02|36.0}} || 6.82 || −1.76 || 1698 || A1Vn || кампанент сістэмы 59 Андрамеды |- | [[HD 222155]] || || || || 222155 || 116616 || {{RA|23|38|00}} || {{DEC|+48|59|47}} || 7.1 || 3.65 || 160 || G2V || мае планету [[HD 222155 b|b]] |- | [[HD 16175]] || || || || 16175 || 12191 || {{RA|02|37|01.91}} || {{DEC|+42|03|45.5}} || 7.28 || 3.40 || 195 || G0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 16175 b|b]] |- | [[R Андрамеды]] || || || R || 1967 || 1901 || {{RA|00|24|01.95}} || {{DEC|+38|34|37.3}} || 7.39 || || || S6.5IIIeZr6Ti2 || [[мірыды|мірыда]] |- | [[HD 1605]] || || || || 1605 || 1640 || {{RA|00|20|32.0}} || {{DEC|+30|58|29}} || 7.52 || 2.88 || 276 || K1IV || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 1605 b|b]] і [[HD 1605 c|c]] |- | [[HD 13931]] || || || || 13931 || 10626 || {{RA|02|16|47.38}} || {{DEC|+43|46|22.8}} || 7.52 || 4.3 || 144 || G0 || мае планету [[HD 13931 b|b]] |- | [[HD 5583]] || || || || 5583 || || {{RA|00|57|57.0}} || {{DEC|+34|59|08}} || 7.6 || 0.88 || 721 || K0 || мае планету [[HD 5583 b|b]] |- | [[RW Андрамеды]] || || || RW || 4489 || || {{RA|00|47|18.92}} || {{DEC|+32|41|08.6}} || 7.9 || || || M5e-M10e(S6,2e) || [[мірыды|мірыда]] |- | [[Groombridge 34]] || || || || 1326 || 1475 || {{RA|00|18|22.9}} || {{DEC|+44|01|22}} || 8.01 || 10.25 || 11.62 || M6Ve + M1Ve || [[спіс найбліжэйшых зорак|16-я паводле блізасці зорная сістэма]], [[падвойная зорка]]; абодва кампаненты GQ і GX Андрамеды - [[успыхальная зорка|успыхальныя зоркі]] |- | [[WASP-33]] || || || || 15082 || 11397 || {{RA|02|26|51.06}} || {{DEC|+37|33|01.7}} || 8.3 || 3.0 || 377 || A5 || мае [[транзітная планета|транзітную планету]] [[WASP-33 b|b]] |- | [[Z Андрамеды]] || || || Z || 221650 || 116287 || {{RA|23|33|39.95}} || {{DEC|+48|49|05.9}} || 10.53 || 2.38 || 1393 || M2III + B1eq || прататып [[пераменная тыпу Z Андрамеды|пераменных тыпу Z Андрамеды]] |- | [[HAT-P-6]] || || || || || || {{RA|23|39|05.81}} || {{DEC|+42|27|57.5}} || 10.54 || 4.03 || 650 || F || мае транзітную планету [[HAT-P-6 b|b]] |- | [[HAT-P-16]] || || || || || || {{RA|00|38|17.56}} || {{DEC|+42|27|47.2}} || 10.8 || 3.9 || 766 || F8 || мае транзітную планету [[HAT-P-16 b|b]] |- | [[HAT-P-32]] || || || || || || {{RA|02|01|10}} || {{DEC|+46|41|16}} || 11.29 || 3.76 || 1044 || F/G || мае транзітную планету [[HAT-P-32 b|b]] |- | [[WASP-1]] || || || || || || {{RA|00|20|40.08}} || {{DEC|+31|59|23.8}} || 11.79 || 3.89 || 1239 || F7V || мае транзітную планету [[WASP-1 b|b]] |- | [[Kepler-63]] || || || || || || {{RA|01|17|07.6}} || {{DEC|+49|32|54}} || 12.02 || 5.52 || 652 || || мае транзітную планету [[Kepler-63 b|b]] |- | [[Ross 248]] || || ||HH || || || {{RA|23|41|54.99}} || {{DEC|+44|10|40.8}} || 12.29 || 14.79 || 10.32 || M6e || 8-я паводле блізасці зорная сістэма, успыхальная зорка |- | [[HAT-P-19]] || || || || || || {{RA|00|38|04}} || {{DEC|+34|42|42}} || 12.9 || 6.24 || 701 || K || мае транзітную планету [[HAT-P-19 b|b]] |- | [[HAT-P-28]] || || || || || || {{RA|00|52|00}} || {{DEC|+34|43|42}} || 13.03 || 5.05 || 1288 || G3 || мае транзітную планету [[HAT-P-28 b|b]] |- | [[HAT-P-53]] || || || || || || {{RA|01|27|29.0}} || {{DEC|+38|58|05}} || 13.73 || 4.45 || 2345 || || мае транзітную планету [[HAT-P-53 b|b]] |- | [[S Андрамеды]] || || || S || || || {{RA|00|42|43.11}} || {{DEC|+41|16|04.2}} || || || 2600000 || Ia || таксама вядома як SN 1885A; BD+40°147a; [[звышновая тыпу Ia]] ў [[туманнасць Андрамеды|туманнасці Андрамеды]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== *{{cite book |author = Bayer J. |date = 1603 |title = Uranometria |publisher = Christophorus Mangus |location = [[Augsburg]] |title-link = Uranometria }} *{{cite book |author = Bevis J. |year = c. 1750 |title = Uranographia Britannica }} *{{cite book |author=Bode J. E. |date = 1782 |title = Vorstellung der Gestirne.. |publisher = Gottlieb August Lange |location = Berlin / [[Stralsund]] }} *{{cite book |author=Fortin J. |date = 1776 |title = Atlas Celeste de Flamsteed |edition = 2^eme |location = Paris }} *{{cite web | last = ESA | author-link = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | access-date = 4 January 2007 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | author2 = Durlevich, O. V. | display-authors = etal | title = Combined General Catalogue of Variable Stars (GCVS4.2) | date = 2004 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?II/250 | access-date = 28 March 2012 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | author2 = Durlevich, O. V. | display-authors = etal | title = General Catalog of Variable Stars (GCVS database, version 2012Feb) | date = 2012 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?B/gcvs | access-date = 28 March 2012 }} *{{cite book | last = Wagman | first = Morton | year = 2003 | title = Lost Stars: Lost, Missing and Troublesome Stars from the Catalogues of Johannes Bayer, Nicholas Louis de Lacaille, John Flamsteed, and Sundry Others | publisher = The McDonald & Woodward Publishing Company | location = Blacksburg, Virginia | isbn = 978-0-939923-78-6 | pages = 23–24| bibcode = 2003lslm.book.....W }} *{{cite book | last = Werner | first = Helmut | author2 = Schmeidler, Felix | year = 1986 | title = Synopsis der Nomenklatur der Fixsterne | url = https://archive.org/details/synopsisdernomen0000wern | publisher = Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft mbH | location = Stuttgart | isbn = 978-3-8047-0739-9 | pages = [https://archive.org/details/synopsisdernomen0000wern/page/50 50]–53}} {{Зоркі паводле сузор’яў}} {{Андрамеда (сузор’е)}} [[Катэгорыя:Андрамеда (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак паводле сузор’яў|Андрамеда]] d0r5xp97ctgdj9832g6gnme3sr40k3a 0 608387 5140938 5003094 2026-05-12T22:32:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140938 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Арол (сузор’е)|сузор’я Арла]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Альтаір]] || α || 53 || 86 || ||187642 || 97649 || {{RA|19|50|46.68}} || {{DEC|+08|52|02.6}} || 0.76 || 2.20 || 17 || A7IV-V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Atair, Al Nesr Al Tair, Vulture Volans;<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |title=E.B Knobel – On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194747/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |url-status=dead }}</ref> [[спіс самых яркіх зорак|12-я паводле яркасці]] зорка; побач; мае два [[падвойная зорка|аптычныя кампаненты]]; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[γ Арла]] || γ || 50 || |||| 186791 || 97278 || {{RA|19|46|15.57}} || {{DEC|+10|36|47.8}} || 2.72 || −3.03 || 460 || K3II || style="text-align:left;" | таксама вядома як Tarazed, Tarazad, Reda, Menkib al Nesr, Humerus Vulturis;<ref name=sb0/> [[падвойная зорка]]; меркаваная пераменная |- | [[ζ Арла]] || ζ || 17 || |||| 177724 || 93747 || {{RA|19|05|24.61}} || {{DEC|+13|51|49.4}} || 2.99 || 0.96 || 83 || A0Vn || style="text-align:left;" | таксама вядома як Okab, Deneb el Okab, Denebokab Australis, Woo, Yuë (吳越), Dzeneb al Tair, Cauda (Vulturis) Volantis;<ref name=sb0/> патройная зорка |- | [[θ Арла]] || θ || 65 || 117 || || 191692 || 99473 || {{RA|20|11|18.26}} || {{DEC|−00|49|17.3}} || 3.24 || −1.48 || 287 || B9.5III || style="text-align:left;" |таксама вядома як Tseen Foo, Thanih Ras al Akab, Secunda Capitis Vulturis;<ref name=sb0/> [[спектраскапічная падвойная]]; меркаваная пераменная |- | [[δ Арла]] || δ || 30 ||46 || || 182640 || 95501 || {{RA|19|25|29.75}} || {{DEC|+03|06|52.5}} || 3.36 || 2.43 || 50 || F0IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Denebokab, Song, Sung, Djenubi Menkib al Nesr, Australior Humerus Vulturis;<ref name=sb0/> [[падвойная зорка]]; меркаваная пераменная |- | [[λ Арла]] || λ || 16 ||19 || || 177756 || 93805 || {{RA|19|06|14.95}} || {{DEC|−04|52|56.4}} || 3.43 || 0.51 || 125 || B9Vn || style="text-align:left;" | таксама вядома як Al Thalimain |- | [[β Арла]] || β || 60 || 98 || || 188512 || 98036 || {{RA|19|55|18.77}} || {{DEC|+06|24|28.6}} || 3.71 || 3.03 || 45 || G8IVvar || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alshain, Alschain, Alschairn, Unuk al Ghyrab, Collum Corvi;<ref name=sb0/> [[кратная зорка]]; меркаваная пераменная |- | [[η Арла]] || η || 55 ||89 || || 187929 || 97804 || {{RA|19|52|28.36}} || {{DEC|+01|00|20.4}} || 3.87 || −3.91 || 1173 || F6Ib-G4Ib || style="text-align:left;" | [[цэфеіды|цэфеіда]] |- | [[ε Арла]] || ε || 13 || |||| 176411 || 93244 || {{RA|18|59|37.39}} || {{DEC|+15|04|06.5}} || 4.02 || 0.65 || 154 || K2III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Deneb el Okab, Denebokab Borealis, Woo, Yuë (吳越); патройная зорка |- | [[12 Арла]] || i || 12 ||9 || || 176678 || 93429 || {{RA|19|01|40.84}} || {{DEC|−05|44|20.5}} || 4.02 || 0.73 || 149 || K1IIIvar || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[71 Арла]] || l || 71 ||146 || || 196574 || 101847 || {{RA|20|38|20.27}} || {{DEC|−01|06|18.3}} || 4.31 || −1.04 || 384 || G8III SB || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная |- | [[ι Арла]] || ι || 41 ||64 || || 184930 || 96468 || {{RA|19|36|43.28}} || {{DEC|−01|17|11.6}} || 4.36 || −0.51 || 307 || B5III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Al Thalimain; падвойная зорка |- | [[μ Арла]] || μ || 38 ||58 || || 184406 || 96229 || {{RA|19|34|05.23}} || {{DEC|+07|22|45.5}} || 4.45 || 1.80 || 111 || K3III || style="text-align:left;" | кратная зорка; меркаваная пераменная |- | [[ν Арла]] || ν || 32 ||47 || || 182835 || 95585 || {{RA|19|26|31.09}} || {{DEC|+00|20|18.9}} || 4.64 || −8.12 || 11643 || F2Ib || style="text-align:left;" | падвойная зорка; меркаваная пераменная |- | [[ξ Арла]] || ξ || 59 ||94 || || 188310 || 97938 || {{RA|19|54|14.882}} || {{DEC|+08|27|41.23}} || 4.722 || 0.74 || 204 || G9IIIb || таксама вядома як Libertas,<ref name=NameExoWorlds>{{Cite web |url=http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |title=Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=2 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202072549/http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |url-status=dead }}</ref> мае [[экзапланета|планету]] [[Ксі Арла b|b]] |- | [[69 Арла]] || || 69 ||141 || || 195135 || 101101 || {{RA|20|29|38.96}} || {{DEC|−02|53|07.7}} || 4.91 || 1.07 || 191 || K2III || |- | [[70 Арла]] || || 70 ||144|| || 196321 || 101692 || {{RA|20|36|43.63}} || {{DEC|−02|32|59.7}} || 4.91 || −4.24 || 2203 || K5II || |- | [[κ Арла]] || κ || 39 ||63 || || 184915 || 96483 || {{RA|19|36|53.45}} || {{DEC|−07|01|38.9}} || 4.93 || −3.32 || 1455 || B0.5III || |- | [[26 Арла]] || f || 26 ||38 || || 181391 || 95066 || {{RA|19|20|32.84}} || {{DEC|−05|24|57.1}} || 4.98 || 1.61 || 154 || G8III-IV... || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная |- | [[4 Арла]] || || 4 ||2 || || 173370 || 91975 || {{RA|18|44|49.93}} || {{DEC|+02|03|36.3}} || 5.02 || −0.78 || 472 || B9V || |- | [[36 Арла]] || e || 36 ||54 || || 183630 || 95937 || {{RA|19|30|39.82}} || {{DEC|−02|47|19.9}} || 5.03 || −0.91 || 502 || M1IIIvar || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[18 Арла]] || || 18 || || Y || 178125 || 93867 || {{RA|19|06|58.60}} || {{DEC|+11|04|16.7}} || 5.07 || −0.89 || 507 || B8III || style="text-align:left;" | [[зацьменная падвойная]] |- | [[23 Арла]] || || 23 ||35 || || 180972 || 94885 || {{RA|19|18|32.49}} || {{DEC|+01|05|06.3}} || 5.10 || −0.24 || 381 || K2II-IIIvar || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[37 Арла]] || || 37 ||59 || || 184492 || 96327 || {{RA|19|35|07.25}} || {{DEC|−10|33|37.6}} || 5.12 || −0.55 || 444 || G8III || |- | [[Омікрон Арла|ο Арла]] || ο || 54 || |||| 187691 || 97675 || {{RA|19|51|01.50}} || {{DEC|+10|24|57.8}} || 5.12 || 3.68 || 63 || F8V || кратная зорная сістэма |- | [[21 Арла]] || || 21 ||29 || V1288 || 179761 || 94477 || {{RA|19|13|42.70}} || {{DEC|+02|17|37.4}} || 5.14 || −1.33 || 640 || B8II-IIIp(Hg:) || style="text-align:left;" | падвойная зорка; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[31 Арла]] || b || 31 || |||| 182572 || 95447 || {{RA|19|24|57.77}} || {{DEC|+11|56|34.3}} || 5.17 || 4.27 || 49 || G8IVvar || style="text-align:left;" | патройная зорка; меркаваная пераменная |- | [[σ Арла]] || σ || 44 ||68 || || 185507 || 96665 || {{RA|19|39|11.64}} || {{DEC|+05|23|52.0}} || 5.18 || −1.42 || 682 || B3V + B3V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[19 Арла]] || || 19 || 24 || || 178596 || 94068 || {{RA|19|08|59.92}} || {{DEC|+06|04|24.2}} || 5.23 || 2.03 || 142 || F0III-IV || |- | [[11 Арла]] || || 11 || |||| 176303 || 93203 || {{RA|18|59|05.73}} || {{DEC|+13|37|21.2}} || 5.27 || 1.88 || 155 || F8V || style="text-align:left;" | патройная зорка; меркаваная пераменная |- | [[Омега¹ Арла|ω¹ Арла]] || ω¹ || 25 || |||| 180868 || 94834 || {{RA|19|17|49.00}} || {{DEC|+11|35|43.4}} || 5.28 || −0.28 || 422 || F0IV || |- | [[χ Арла]] A || χ || 47 || |||| 186203 || 96957 || {{RA|19|42|34.01}} || {{DEC|+11|49|35.8}} || 5.28 || −1.53 || 751 || F3V:+... || style="text-align:left;" | [[кратная зорка]] |- | [[φ Арла]] || φ ||61 || |||| 188728 || 98103 || {{RA|19|56|14.23}} || {{DEC|+11|25|25.4}} || 5.28 || 1.28 || 206 || A1IV || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная; меркаваная пераменная |- | [[132G Арла]] || || || 132 || ||194013 || 100541 || {{RA|20|23|10.71}} || {{DEC|+05|20|35.1}} || 5.30 || 0.91 || 246 || G8III-IV || |- | [[FF Арла]] || || || || FF || 176155 || 93124 || {{RA|18|58|14.75}} || {{DEC|+17|21|39.4}} || 5.33 || −4.07 || 2470 || F5Ia-F8Ia || style="text-align:left;" | падвойная зорка; цэфеіда |- | [[20 Арла]] || || 20 || 28 || || 179406 || 94385 || {{RA|19|12|40.70}} || {{DEC|−07|56|22.2}} || 5.35 || −2.51 || 1216 || B3V || |- | [[51 Арла]] || || 51 || 82 || || 187532 || 97650 || {{RA|19|50|46.80}} || {{DEC|−10|45|48.9}} || 5.38 || 3.27 || 86 || F0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[14 Арла]] || g || 14 || 11 || || 176984 || 93526 || {{RA|19|02|54.49}} || {{DEC|−03|41|56.4}} || 5.40 || −0.53 || 499 || A1V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[15 Арла]] || h || 15 || 15 || || 177463 || 93717 || {{RA|19|04|57.66}} || {{DEC|−04|01|52.9}} || 5.40 || 0.41 || 325 || K1III || style="text-align:left;" | падвойная зорка; меркаваная пераменная |- | [[66 Арла]] || || 66 || 123 || || 192107 || 99631 || {{RA|20|13|13.87}} || {{DEC|−01|00|33.4}} || 5.44 || −1.74 || 888 || K5III || |- | [[42 Арла]] || || 42 || 65 || || 185124 || 96556 || {{RA|19|37|47.26}} || {{DEC|−04|38|51.0}} || 5.45 || 2.92 || 105 || F3IV || |- | [[27 Арла]] || d || 27 || 40 || || 181440 || 95073 || {{RA|19|20|35.68}} || {{DEC|−00|53|31.8}} || 5.46 || −0.51 || 509 || B9III || |- | [[τ Арла]] || τ || 63 || 107 || || 190327 || 98823 || {{RA|20|04|08.31}} || {{DEC|+07|16|40.6}} || 5.51 || −0.53 || 527 || K0III || |- | [[28 Арла]] || A || 28 || || V1208 || 181333 || 94982 || {{RA|19|19|39.35}} || {{DEC|+12|22|28.7}} || 5.53 || 0.39 || 347 || F0III || style="text-align:left;" | патройная зорка; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[HD 183492]] || || |||| || 183492 || 95822 || {{RA|19|29|22.12}} || {{DEC|+14|35|45.9}} || 5.57 || 0.85 || 286 || K0III || |- | [[62 Змяі]] || || (62) || 69 || || 175515 || 92872 || {{RA|18|55|27.44}} || {{DEC|+06|36|55.8}} || 5.58 || 0.81 || 293 || G9III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[HD 180262]] || || |||| || 180262 || 94624 || {{RA|19|15|20.09}} || {{DEC|+15|05|01.2}} || 5.58 || −0.79 || 613 || G8II-III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[22 Арла]] || || 22 || 32 || || 180482 || 94727 || {{RA|19|16|31.02}} || {{DEC|+04|50|05.4}} || 5.59 || −0.53 || 546 || A3IV || |- | [[58 Арла]] || || 58 || 95 || || 188350 || 97980 || {{RA|19|54|44.77}} || {{DEC|+00|16|25.2}} || 5.60 || 0.48 || 345 || A0III || |- | [[V1291 Арла]] || || || 90 || V1291 || 188041 || 97871 || {{RA|19|53|18.72}} || {{DEC|−03|06|52.2}} || 5.63 || 0.99 || 277 || A5p(Sr-Cr-Eu) || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[45 Арла]] || || 45 || 70 || || 185762 || 96807 || {{RA|19|40|43.31}} || {{DEC|−00|37|16.7}} || 5.64 || 0.93 || 285 || A3IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 180555]] || || |||| || 180555 || 94720 || {{RA|19|16|26.78}} || {{DEC|+14|32|40.6}} || 5.65 || 0.36 || 372 || B9.5V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[62 Арла]] || || 62 || 106 || || 190299 || 98844 || {{RA|20|04|23.15}} || {{DEC|−00|42|32.5}} || 5.67 || −0.59 || 582 || K4III || |- | [[π Арла]] B || π || 52 || |||| 187260 || || {{RA|19|48|42.10}} || {{DEC|+11|48|55.0}} || 5.70 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы π Арла |- | [[57 Арла]] A || || 57 || 93 || || 188293 || 97966 || {{RA|19|54|37.65}} || {{DEC|−08|13|38.0}} || 5.70 || 0.64 || 335 || B7Vn || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[14 Стралы]] || || (14) || |||| 190229 || 98754 || {{RA|20|03|30.01}} || {{DEC|+16|01|52.6}} || 5.73 || −0.72 || 637 || B9MNp... || |- | [[π Арла]] А || π || 52 || |||| 187259 || 97473 || {{RA|19|48|42.05}} || {{DEC|+11|48|57.3}} || 5.75 || −0.46 || 570 || F2V:+... || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы π Арла |- | [[HD 182900]] || || |||| || 182900 || 95572 || {{RA|19|26|24.13}} || {{DEC|+13|01|25.2}} || 5.76 || 2.03 || 182 || F6III || |- | [[56 Арла]] || || 56 || 92 || || 188154 || 97928 || {{RA|19|54|08.27}} || {{DEC|−08|34|27.0}} || 5.76 || 0.35 || 394 || K5III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[35 Арла]] || c || 35 || 51 || V1431 || 183324 || 95793 || {{RA|19|29|00.99}} || {{DEC|+01|57|01.9}} || 5.79 || 1.94 || 192 || A0V || style="text-align:left;" | хутка асцылюючая [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[42G Арла]] || || || 42 |||| 181907 || 95222 || {{RA|19|22|21.51}} || {{DEC|−00|15|08.2}} || 5.81 || 0.58 || 363 || G8III: || |- | [[13G Арла]] || || || 13 |||| 177178 || 93580 || {{RA|19|03|32.24}} || {{DEC|+01|49|08.2}} || 5.82 || 2.11 || 180 || A4V || |- | [[49G Арла]] || || || 49 |||| 183227 || 95732 || {{RA|19|28|20.80}} || {{DEC|+02|55|48.2}} || 5.84 || −1.65 || 1025 || B6III || |- | [[100G Арла]] || || || 100 |||| 189340 || 98416 || {{RA|19|59|47.49}} || {{DEC|−09|57|26.2}} || 5.87 || 3.92 || 80 || F8V || |- | [[5 Арла]] || || 5 || 3 || || 173654 || 92117 || {{RA|18|46|28.58}} || {{DEC|−00|57|41.9}} || 5.89 || 1.40 || 258 || A2m || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[υ Арла]] || υ || 49 || 78 || || 186689 || 97229 || {{RA|19|45|39.92}} || {{DEC|+07|36|47.4}} || 5.89 || 2.22 || 176 || A3IV || style="text-align:left;" | |- | [[103G Арла]] || || || 103 |||| 189695 || 98526 || {{RA|20|00|58.97}} || {{DEC|+08|33|28.0}} || 5.90 || −1.30 || 898 || K5III || |- | [[10 Арла]] || || 10 || || V1286 ||176232 || 93179 || {{RA|18|58|46.92}} || {{DEC|+13|54|24.4}} || 5.91 || 1.55 || 242 || A4p(Eu-Cr-Sr) || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[64 Арла]] || || 64 || 113 || || 191067 || 99171 || {{RA|20|08|01.75}} || {{DEC|−00|40|40.9}} || 5.97 || 2.57 || 156 || K1IV || |- | [[HD 185018]] || || |||| || 185018 || 96481 || {{RA|19|36|52.45}} || {{DEC|+11|16|23.5}} || 5.98 || −1.74 || 1140 || G0Ib || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[QS Арла]] || || || || QS || 185936 || 96840 || {{RA|19|41|05.53}} || {{DEC|+13|48|56.5}} || 5.98 || −2.54 || 1646 || B5V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[80G Арла]] || || || 80 || ||187195 || 97499 || {{RA|19|49|02.19}} || {{DEC|−10|52|14.6}} || 6.00 || 1.29 || 285 || K5III || |- | [[HD 181234]] || || || || ||181234 || 95015 || {{RA|19|20|00.0}} || {{DEC|-09|19|25}} || 6.00 || || 156 || G5 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 181234 b|b]] |- | [[Омега² Арла|ω² Арла]] || ω² || 29 || |||| 181383 || 95002 || {{RA|19|19|53.04}} || {{DEC|+11|32|05.7}} || 6.03 || 1.37 || 278 || A2V || |- | [[131G Арла]] || || || 131 |||| 193329 || 100232 || {{RA|20|19|43.24}} || {{DEC|−01|04|42.9}} || 6.05 || 0.58 || 405 || K0 || |- | [[8 Арла]] || || 8 || 5 || V1729 || 174589 || 92524 || {{RA|18|51|22.16}} || {{DEC|−03|19|04.1}} || 6.08 || 1.44 || 276 || F2III || [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[HD 183589]] || || || 53 |||| 183589 || 95898 || {{RA|19|30|10.53}} || {{DEC|+02|54|14.7}} || 6.08 || −2.46 || 1663 || K5Ib || style="text-align:left;" | кратная зорка; меркаваная пераменная |- | [[V923 Арла]] || || || 55 || V923|| 183656 || 95929 || {{RA|19|30|33.11}} || {{DEC|+03|26|39.8}} || 6.09 || −1.26 || 962 || B5.5IIIpe-B8V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[R Арла]] || || || 22 || R || 177940 || 93820 || {{RA|19|06|22.25}} || {{DEC|+08|13|48.0}} || 6.09 || −2.04 || 1400 || M6.5-9e || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[137G Арла]] || || || 137 |||| 194454 || 100758 || {{RA|20|25|42.53}} || {{DEC|−02|48|01.0}} || 6.10 || −0.60 || 713 || K1III: || |- | [[V500 Арла]] || || || || V500 || || || {{RA|19|52|27.98}} || {{DEC|+08|28|41.6}} || 6.1 || || || pec(NOVA) – e+cont || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[85G Арла]] || || || 85 |||| 187660 || 97687 || {{RA|19|51|11.10}} || {{DEC|−02|27|39.2}} || 6.12 || −0.09 || 570 || K5III || |- | [[68 Арла]] || || 68 || 139 || || 194939 || 100977 || {{RA|20|28|24.89}} || {{DEC|−03|21|27.9}} || 6.12 || −0.04 || 557 || B9V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 188385]] || || || 96 |||| 188385 || 97970 || {{RA|19|54|40.18}} || {{DEC|+07|08|25.3}} || 6.14 || 1.60 || 263 || A2V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 194244]] || || || 135 |||| 194244 || 100664 || {{RA|20|24|37.49}} || {{DEC|+01|04|06.2}} || 6.14 || −0.92 || 840 || B9V || style="text-align:left;" | патройная зорка; меркаваная пераменная |- | [[HD 187923]] || || |||| || 187923 || 97767 || {{RA|19|52|03.64}} || {{DEC|+11|37|44.9}} || 6.16 || 3.95 || 90 || G0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; меркаваная пераменная |- | [[101G Арла]] || || || 101 |||| 189322 || 98385 || {{RA|19|59|22.63}} || {{DEC|+01|22|39.1}} || 6.17 || −0.69 || 769 || G8III || |- | [[34G Арла]] || || || 34 |||| 180782 || 94833 || {{RA|19|17|48.18}} || {{DEC|+02|01|54.5}} || 6.19 || 1.56 || 275 || A1Vn || |- | [[6G Арла]] || || || 6 |||| 175640 || 92963 || {{RA|18|56|22.66}} || {{DEC|−01|47|59.3}} || 6.20 || 0.17 || 525 || B9III || |- | [[145G Арла]] || || || 145 |||| 196426 || 101746 || {{RA|20|37|18.38}} || {{DEC|+00|05|49.2}} || 6.21 || −0.26 || 643 || B8IIIp || |- | [[7G Арла]] || || || 7 |||| 176095 || 93138 || {{RA|18|58|23.71}} || {{DEC|+06|14|24.7}} || 6.22 || 2.45 || 185 || F5IV || |- | [[4G Арла]] || || || 4 |||| 174240 || 92386 || {{RA|18|49|37.18}} || {{DEC|+00|50|10.4}} || 6.24 || 0.01 || 575 || A1V || |- | [[12G Арла]] || || || 12 |||| 176981 || 93488 || {{RA|19|02|21.56}} || {{DEC|+08|22|24.7}} || 6.25 || −0.83 || 849 || K2III || |- | [[52G Арла]] || || || 52 |||| 183387 || 95812 || {{RA|19|29|18.02}} || {{DEC|+00|14|46.0}} || 6.25 || −0.08 || 603 || K2 || |- | [[ψ Арла]] || ψ || 48 || |||| 186547 || 97139 || {{RA|19|44|34.19}} || {{DEC|+13|18|10.1}} || 6.25 || −0.72 || 809 || B9III-IV || |- | [[88G Арла]] || || || 88 |||| 187753 || 97697 || {{RA|19|51|17.73}} || {{DEC|+09|37|47.8}} || 6.25 || 0.92 || 380 || A1m || |- | [[HD 191984]] || || || 120 |||| 191984 || 99585 || {{RA|20|12|35.12}} || {{DEC|+00|52|01.6}} || 6.25 || −0.08 || 603 || A0 || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[37G Арла]] || || || 37 |||| 181122 || 94916 || {{RA|19|18|52.75}} || {{DEC|+09|37|05.4}} || 6.31 || 0.31 || 517 || G9III || таксама вядома як Les Grey |- | [[43G Арла]] || || || 43 |||| 182038 || 95281 || {{RA|19|23|04.44}} || {{DEC|−07|24|02.0}} || 6.31 || 0.41 || 493 || K0 || |- | [[HD 183144]] || || || |||| 183144 || 95664 || {{RA|19|27|33.90}} || {{DEC|+14|16|57.0}} || 6.31 || −0.73 || 834 || B4III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[71G Арла]] || || || 71 |||| 185966 || 96917 || {{RA|19|42|02.90}} || {{DEC|−09|11|36.4}} || 6.31 || 1.26 || 334 || K2 || |- | [[60G Арла]] || || || 60 |||| 184573 || 96356 || {{RA|19|35|29.79}} || {{DEC|−07|27|36.7}} || 6.32 || 1.13 || 355 || K0 || |- | [[46 Арла]] || || 46 || ||||186122 || 96931 || {{RA|19|42|12.81}} || {{DEC|+12|11|35.8}} || 6.33 || −0.39 || 720 || B9III || |- | [[25G Арла]] || || || 25 ||||178744 || 94149 || {{RA|19|09|51.59}} || {{DEC|−00|25|41.2}} || 6.34 || −0.80 || 874 || B5Vn || |- | [[44G Арла]] || || || 44 |||| 182101 || 95253 || {{RA|19|22|48.35}} || {{DEC|+09|54|46.4}} || 6.34 || 3.58 || 116 || F6V || |- | [[HD 191263]] || || |||| || 191263 || 99234 || {{RA|20|08|38.28}} || {{DEC|+10|43|33.1}} || 6.34 || −2.42 || 1842 || B3IV || |- | [[V450 Арла]] || || || || V450 || 184313 || 96204 || {{RA|19|33|46.03}} || {{DEC|+05|27|56.8}} || 6.35 || −0.75 || 858 || M5III-M8III || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[67G Арла]] || || || 67 |||| 185423 || 96630 || {{RA|19|38|48.99}} || {{DEC|+03|22|53.5}} || 6.36 || || || B3III || |- | [[HD 174569]] || || |||| || 174569 || 92475 || {{RA|18|50|45.55}} || {{DEC|+10|58|35.0}} || 6.37 || −2.41 || 1863 || K5III+... || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[U Арла]] || || || 50 || U || 183344 || 95820 || {{RA|19|29|21.36}} || {{DEC|−07|02|38.6}} || 6.37 || −2.07 || 1590 || F5-G1I-II || style="text-align:left;" | цэфеіда |- | [[61G Арла]] || || ||61 || || 184663 || 96351 || {{RA|19|35|25.13}} || {{DEC|+02|54|48.5}} || 6.37 || 3.25 || 137 || F6IV || |- | [[HD 184944]] || || |||| ||184944 || 96428 || {{RA|19|36|15.68}} || {{DEC|+14|23|28.2}} || 6.37 || 1.19 || 354 || K0II-III || |- | [[V1472 Арла]] || || || || V1472 || 190658 || 98954 || {{RA|20|05|26.53}} || {{DEC|+15|30|01.3}} || 6.37 || −0.44 || 749 || M2 comp || style="text-align:left;" | зацьменная пераменная |- | [[V1401 Арла]] || || (64) || 108 || V1401 || 190390 || 98910 || {{RA|20|05|05.42}} || {{DEC|−11|35|57.8}} || 6.38 || −1.58 || 1273 || F1III || style="text-align:left;" | таксама вядома як 64 Стральца; полурэгулярная пераменная |- | [[24 Арла]] || || 24 || 36 || || 181053 || 94913 || {{RA|19|18|50.93}} || {{DEC|+00|20|20.4}} || 6.40 || 0.52 || 488 || K0II-III:.. || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[136G Арла]] || || || 136 |||| 194263 || 100672 || {{RA|20|24|41.75}} || {{DEC|+01|22|07.0}} || 6.41 || −0.71 || 865 || K5 || |- | [[75G Арла]] || || || 75 |||| 186535 || 97144 || {{RA|19|44|41.27}} || {{DEC|+08|43|35.7}} || 6.43 || 1.00 || 398 || K0 || |- | [[HD 191104]] || || || 114 |||| 191104 || 99158 || {{RA|20|07|50.34}} || {{DEC|+09|23|59.1}} || 6.43 || 3.25 || 141 || F3V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[HD 187203]] || || |||| ||187203 || 97454 || {{RA|19|48|30.51}} || {{DEC|+10|41|38.8}} || 6.44 || −2.22 || 1762 || F8Ib-II || |- | [[HD 192699]] || || || 128 || ||192699 || 99894 || {{RA|20|16|06.03}} || {{DEC|+04|34|51.3}} || 6.44 || 2.30 || 220 || G8IV || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 192699 b|b]] |- | [[HD 179791]] || || || 30 |||| 179791 || 94478 || {{RA|19|13|44.02}} || {{DEC|+05|30|56.3}} || 6.47 || 0.15 || 598 || A3V || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[77G Арла]] || || || 77 |||| 186660 || 97244 || {{RA|19|45|52.23}} || {{DEC|−02|53|00.4}} || 6.47 || −1.14 || 1087 || B3III || |- | [[87G Арла]] || || || 87 |||| 187734 || 97709 || {{RA|19|51|26.84}} || {{DEC|+04|05|19.1}} || 6.47 || || || K0... || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[110G Арла]] || || || 110 |||| 190664 || 99024 || {{RA|20|06|12.19}} || {{DEC|−04|04|41.2}} || 6.47 || 1.37 || 341 || K0 || |- | [[122G Арла]] || || || 122 |||| 192086 || 99624 || {{RA|20|13|04.43}} || {{DEC|−00|19|50.9}} || 6.47 || −1.94 || 1567 || K5 || |- | [[142G Арла]] || || || 142 |||| 195617 || 101339 || {{RA|20|32|20.40}} || {{DEC|+02|07|58.1}} || 6.47 || −1.23 || 1132 || K2 || |- | [[V1339 Арла]] || || || 84 || V1339 || 187567 || 97607 || {{RA|19|50|17.48}} || {{DEC|+07|54|08.7}} || 6.49 || −1.90 || 1552 || B2.5IVe || style="text-align:left;" | [[Be-зорка]]; [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[57 Арла]] B || || 57 || |||| 188294 || 97967 || {{RA|19|54|38.06}} || {{DEC|−08|14|13.1}} || 6.49 || 1.27 || 361 || B8V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 57 Арла |- | [[HD 188405]] || || || 97 |||| 188405 || 98038 || {{RA|19|55|19.49}} || {{DEC|−06|44|04.7}} || 6.49 || 1.83 || 279 || F2V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[V1691 Арла]] || || || 45 ||V1691 || 182475 || 95453 || {{RA|19|25|01.51}} || {{DEC|−04|53|04.4}} || 6.50 || 1.48 || 329 || A9V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[V Арла]] || || || || V || 177336 || 93666 || {{RA|19|04|24.15}} || {{DEC|−05|41|05.4}} || 6.78 || −1.36 || 1207 || C5,4 – C6,4(N6) || style="text-align:left;" | [[вугляродная зорка]]; полурэгулярная пераменная |- | [[TT Арла]] || || || || TT || 178359 || 93990 || {{RA|19|08|13.75}} || {{DEC|+01|17|55.2}} || 7.10 || −4.84 || 7951 || F6-G5 || style="text-align:left;" | цэфеіда |- | [[HD 186641]] || || || || || 186641 || 97233 || {{RA|19|45|41.0}} || {{DEC|-00|41|48}} || 7.34 || 2.2 || 347 || K0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 186641 b|b]] |- | [[V604 Арла]] || || || || V604 || || || {{RA|19|02|6.33}} || {{DEC|-04|26|43.2}} || 7.6 || || || pec(NOVA) – e+cont || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[HD 183263]] || || |||| || 183263 || 95740 || {{RA|19|28|24.57}} || {{DEC|+08|21|29.0}} || 7.86 || 4.25 || 172 || G2IV || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 183263 b|b]] і [[HD 183263 c|c]] |- | [[HD 179079]] || || || |||| 179079 || 94256 || {{RA|19|11|09.83}} || {{DEC|−02|38|18.2}} || 7.96 || 3.94 || 208 || G5IV || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 179079 b|b]] |- | [[V1703 Арла]] || || || || V1703 || 192263 || 99711 || {{RA|20|13|59.85}} || {{DEC|−00|52|00.8}} || 8.10 || 6.61 || 65 || K2V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; мае планету [[HD 192263 b|b]]; [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[HD 176986]] || || || || || 176986 || 93540 || {{RA|19|03|06.0}} || {{DEC|-11|02|38}} || 8.45 || || 86 || K2.5V || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 176986 b|b]] і [[HD 176986 c|c]] |- | [[Глізэ 726]] || || || || || 173818 || 92200 || {{RA|18|47|27}} || {{DEC|-03|38|23}} || 8.70 || 8.17 || 46.07 || K5V || |- | [[V1494 Арла]] || || || || V1494 || || || {{RA|19|23|5.38}} || {{DEC|+04|57|20.1}} || 8.8 || || || pec(NOVA) – e+cont || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[WASP-74]] || || |||| || || || {{RA|20|18|10.0}} || {{DEC|-01|04|33}} || 9.7 || 4.31 || 391 || F9 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-74 b|b]] |- | [[HAT-P-41]] || || |||| || || || {{RA|19|49|17.0}} || {{DEC|+04|40|21}} || 11.09 || 3.63 || 1014 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-41 b|b]] |- | [[V603 Арла]] || || || || V603 || 174107 || 92316 || {{RA|18|48|54.64}} || {{DEC|+00|35|02.9}} || 11.64 || 4.76 || 776 || pec(NOVA) – e+cont || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[WASP-80]] || || |||| || || || {{RA|20|12|40.0}} || {{DEC|-02|08|44}} || 11.88 || 7.99 || 196 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-80 b|b]] |- | [[χ Арла]] B || χ || 47 || |||| 186204 || || {{RA|19|42|37.90}} || {{DEC|+11|50|31.0}} || 12.30 || 5.35 || 800 || G0:+A3V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы χ Арла |- | [[COROT-2]] || || || || || || || {{RA|19|27|07}} || {{DEC|+01|23|02}} || 12.57 || 5.29 || 930 || G7V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[COROT-2 b|b]] |- | [[COROT-3]] || || || || || || || {{RA|19|28|13.27}} || {{DEC|+00|07|18.6}} || 13.3 || 4.16 || 2200 || F3V || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітны]] [[карычневы карлік]] [[COROT-3 b|b]] |- | [[COROT-8]] || || || || |||| || {{RA|19|26|21.24}} || {{DEC|+01|25|35.2}} || 14.80 || 6.89 || ~1250 || K1V || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[COROT-8 b|b]] |- | [[COROT-10]] || || || || |||| || {{RA|19|24|15.30}} || {{DEC|+00|44|46.0}} || 15.22 || 7.53 || ~1130 || K1V || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[COROT-10 b|b]] |- | [[VB 10]] || || || || || |||| {{RA|19|16|57.62}} || {{DEC|+05|09|02.2}} || 17.30 || 18.47 || 19 || M8V || style="text-align:left;" | мае планету [[VB 10 b|b]] |- | [[V606 Арла]] || || || || V606 || || || {{RA|19|20|24.3}} || {{DEC|-00|08|7.0}} || || || 700 || pec(NOVA) – e+cont || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[W50 (туманнасць)]] || || || || || || || {{RA|19|11|49}} || {{DEC|-04|59|12.0}} || || || 16000 || || style="text-align:left;" | [[рэштка звышновай]] |- |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | author-link = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | access-date = 26 December 2006 }} *{{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | access-date = 6 January 2007 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = Combined General Catalogue of Variable Stars (GCVS4.2) | date = 2004 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?II/250 | access-date = 2 April 2012 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = General Catalog of Variable Stars (GCVS database, version 2012Feb) | date = 2012 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?B/gcvs | access-date = 2 April 2012 }} *{{cite web | last = Dommanget | first = J. |author2=Nys, O. | title = Catalogue of the Components of Double and Multiple Stars (CCDM) | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/274 | access-date = 6 January 2007 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |access-date=16 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archive-date=27 February 2012 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | access-date = 4 July 2018 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} {{Арол (сузор’е)}} [[Катэгорыя:Арол (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак паводле сузор’яў|Арол]] b02wmmvk56a13i7kizw0e72403wks5i 0 608388 5140939 5003097 2026-05-12T22:34:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140939 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Блізняты (сузор’е)|сузор'я Блізнят]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Палукс ]] || β || 78 || || 62509 || 37826 || {{RA|07|45|19.36}} || {{DEC|+28|01|34.7}} || 1.16 || 1.09 || 34 || K0III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Al-Ras al-Taum al-Mu'ahar, Muekher al Dzira, Posterior Brachii;<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000433.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303025524/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000433.000.html |url-status=dead }}</ref> меркаваная [[пераменная зорка|пераменная]]; мае [[экзапланета|планету]] [[Палукс b|b]] |- | [[Кастар (зорка)|Кастар]] A || α || 66 || || 60179A || 36850 || {{RA|07|34|36.00}} || {{DEC|+31|53|19.1}} || 1.90 || 1.05 || 52 || A2Vm || style="text-align:left;" | таксама вядома як Al-Ras al-Taum al-Muqadim, Aoul al Dzira, Prima Brachii<ref name="sb0"/> |- | [[γ Блізнят]] || γ || 24 || || 47105 || 31681 || {{RA|06|37|42.70}} || {{DEC|+16|23|57.9}} || 1.93 || −0.60 || 105 || A0IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alhena, Almeisan, Nir al Henat, Prima του al Henat<ref name="sb0"/> |- | [[μ Блізнят]] || μ || 13 || || 44478 || 30343 || {{RA|06|22|57.59}} || {{DEC|+22|30|49.9}} || 2.87 || −1.39 || 232 || M3.0III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Tejat Posterior, Nuhatai, Calx, Pish Pai; [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[Кастар (зорка)|Кастар]] B || α || 66 || || 60178 || || {{RA|07|34|36.00}} || {{DEC|+31|53|19.0}} || 2.88 || || || || |- | [[ε Блізнят]] || ε || 27 || || 48329 || 32246 || {{RA|06|43|55.93}} || {{DEC|+25|07|52.2}} || 3.06 || −4.15 || 903 || G8Ib || style="text-align:left;" | таксама вядома як Mebsuta; пераменная зорка |- | [[η Блізнят]] || η || 7 || || 42995 || 29655 || {{RA|06|14|52.70}} || {{DEC|+22|30|24.6}} || 3.31 || −1.84 || 349 || M3III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Propus, Praepes, Tejat Prior; полурэгулярная пераменная і [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[ξ Блізнят]] || ξ || 31 || || 48737 || 32362 || {{RA|06|45|17.43}} || {{DEC|+12|53|45.8}} || 3.35 || 2.13 || 57 || F5IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alzir; меркаваная пераменная |- | [[δ Блізнят]] || δ || 55 || || 56986 || 35550 || {{RA|07|20|07.39}} || {{DEC|+21|58|56.4}} || 3.50 || 2.22 || 59 || F0IV... || style="text-align:left;" | таксама вядома як Wasat |- | [[κ Блізнят]] || κ || 77 || || 62345 || 37740 || {{RA|07|44|26.87}} || {{DEC|+24|23|53.3}} || 3.57 || 0.35 || 143 || G8III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Jīxīn (積薪),<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Gemini*.html Richard Hinckley Allen: Star Names — Their Lore and Meaning: Gemini]</ref> 隆博星 (Takahiro-boshi) |- | [[λ Блізнят]] || λ || 54 || || 56537 || 35350 || {{RA|07|18|05.61}} || {{DEC|+16|32|25.7}} || 3.58 || 1.27 || 94 || A3V... || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[θ Блізнят]] || θ || 34 || || 50019 || 33018 || {{RA|06|52|47.34}} || {{DEC|+33|57|40.9}} || 3.60 || −0.30 || 197 || A3III || style="text-align:left;" | |- | [[ι Блізнят]] || ι || 60 || || 58207 || 36046 || {{RA|07|25|43.68}} || {{DEC|+27|47|53.8}} || 3.78 || 0.85 || 126 || G9III+... || style="text-align:left;" | таксама вядома як Propus |- | [[ζ Блізнят]] || ζ || 43 || || 52973 || 34088 || {{RA|07|04|06.54}} || {{DEC|+20|34|13.1}} || 4.01 || −3.76 || 1168 || G1Ib || style="text-align:left;" | таксама вядома як Mekbuda; [[цэфеіды|цэфеіда]] |- | [[υ Блізнят]] || υ || 69 || || 60522 || 36962 || {{RA|07|35|55.37}} || {{DEC|+26|53|45.6}} || 4.06 || −0.28 || 240 || K5III || меркаваная пераменная |- | [[ν Блізнят]] A || ν || 18 || || 45542 || 30883 || {{RA|06|28|57.79}} || {{DEC|+20|12|43.8}} || 4.13 || −1.81 || 502 || B6III || пераменная зорка |- | [[1 Блізнят]] || || 1 || || 41116 || 28734 || {{RA|06|04|07.22}} || {{DEC|+23|15|49.1}} || 4.16 || 0.84 || 151 || G7III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Propus |- | [[ρ Блізнят]] || ρ || 62 || || 58946 || 36366 || {{RA|07|29|06.61}} || {{DEC|+31|47|02.7}} || 4.16 || 2.82 || 60 || F0V... || меркаваная пераменная |- | [[σ Блізнят]] || σ || 75 || || 62044 || 37629 || {{RA|07|43|18.69}} || {{DEC|+28|53|02.7}} || 4.23 || 1.36 || 122 || K1III SB || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[τ Блізнят]] || τ || 46 || || 54719 || 34693 || {{RA|07|11|08.39}} || {{DEC|+30|14|43.0}} || 4.41 || −0.42 || 302 || K2III ||style="text-align:left;" | меркаваная пераменная; мае кампаньёна [[карычневы карлік|карычневага карліка]] |- | [[30 Блізнят]] || || 30 || || 48433 || 32249 || {{RA|06|43|59.29}} || {{DEC|+13|13|41.3}} || 4.49 || −0.15 || 276 || K1III || |- | [[38 Блізнят]] || e || 38 || || 50635 || 33202 || {{RA|06|54|38.59}} || {{DEC|+13|10|40.9}} || 4.71 || 2.48 || 91 || F0Vp || |- | [[Омікрон Блізнят|ο Блізнят]] || ο || 71 || || 61110 || 37265 || {{RA|07|39|09.96}} || {{DEC|+34|35|04.7}} || 4.89 || 1.46 || 158 || F3III || таксама вядома як Jishui |- | [[81 Блізнят]] || g || 81 || || 62721 || 37908 || {{RA|07|46|07.49}} || {{DEC|+18|30|36.6}} || 4.89 || −0.21 || 341 || K5III || |- | [[χ Блізнят]] || χ || || || 66216 || 39424 || {{RA|08|03|31.10}} || {{DEC|+27|47|39.9}} || 4.94 || 0.45 || 258 || K2III || |- | [[φ Блізнят]] || φ || 83 || || 64145 || 38538 || {{RA|07|53|29.84}} || {{DEC|+26|45|57.1}} || 4.97 || 0.51 || 254 || A3V || |- | [[65 Блізнят]] || b || 65 || || 59148 || 36429 || {{RA|07|29|48.78}} || {{DEC|+27|54|58.3}} || 5.01 || −0.34 || 383 || K2III || |- | [[57 Блізнят]] || A || 57 || || 57727 || 35846 || {{RA|07|23|28.55}} || {{DEC|+25|03|02.2}} || 5.04 || 1.67 || 154 || G8III || |- | [[74 Блізнят]] || f || 74 || || 61338 || 37300 || {{RA|07|39|28.59}} || {{DEC|+17|40|28.3}} || 5.04 || −1.02 || 532 || M0III || меркаваная пераменная |- | [[51 Блізнят]] || || 51 || BQ || 55383 || 34909 || {{RA|07|13|22.27}} || {{DEC|+16|09|32.6}} || 5.07 || −1.59 || 700 || K3V || полурэгулярная пераменная |- | [[64 Блізнят]] || || 64 || || 59037 || 36393 || {{RA|07|29|20.46}} || {{DEC|+28|07|06.3}} || 5.07 || 1.58 || 163 || A4V || |- | [[56 Блізнят]] || || 56 || || 57423 || 35699 || {{RA|07|21|56.90}} || {{DEC|+20|26|37.4}} || 5.09 || −0.50 || 428 || M0III || меркаваная пераменная |- | [[HD 52960]] || || || || 52960 || 34033 || {{RA|07|03|38.07}} || {{DEC|+10|57|06.6}} || 5.14 || −1.65 || 743 || K3III || |- | [[π Блізнят]] || π || 80 || || 62898 || 38016 || {{RA|07|47|30.34}} || {{DEC|+33|24|56.8}} || 5.14 || −1.04 || 562 || M0III || меркаваная пераменная |- | [[26 Блізнят]] || || 26 || || 48097 || 32104 || {{RA|06|42|24.32}} || {{DEC|+17|38|43.9}} || 5.20 || 2.05 || 139 || A2V || |- | [[ω Блізнят]] || ω || 42 || || 52497 || 33927 || {{RA|07|02|24.78}} || {{DEC|+24|12|55.6}} || 5.20 || −3.33 || 1655 || G5II || style="text-align:left;" | [[павольная нерэгулярная пераменная]] |- | [[63 Блізнят]] || || 63 || || 58728 || 36238 || {{RA|07|27|44.39}} || {{DEC|+21|26|44.0}} || 5.20 || 2.54 || 111 || F5IV-V... || |- | [[68 Блізнят]] || || 68 || || 60107 || 36760 || {{RA|07|33|36.50}} || {{DEC|+15|49|36.1}} || 5.27 || −0.03 || 375 || A1Vn || меркаваная пераменная |- | [[36 Блізнят]] || d || 36 || || 49908 || 32921 || {{RA|06|51|33.05}} || {{DEC|+21|45|40.4}} || 5.28 || −0.77 || 529 || A2V || |- | [[76 Блізнят]] || c || 76 || || 62285 || 37704 || {{RA|07|44|06.92}} || {{DEC|+25|47|03.2}} || 5.30 || −1.01 || 595 || K5III || меркаваная пераменная |- | [[HD 60318]] || || || || 60318 || 36896 || {{RA|07|35|08.82}} || {{DEC|+30|57|39.3}} || 5.34 || 0.50 || 302 || K0III || |- | [[85 Блізнят]] || || 85 || || 64648 || 38722 || {{RA|07|55|39.90}} || {{DEC|+19|53|02.6}} || 5.38 || 0.29 || 339 || A0Vs || |- | [[28 Блізнят]] || || 28 || || 48450 || 32311 || {{RA|06|44|45.46}} || {{DEC|+28|58|15.6}} || 5.42 || −0.79 || 570 || K4III || |- | [[HD 59686]] || || || || 59686 || 36616 || {{RA|07|31|48.37}} || {{DEC|+17|05|10.4}} || 5.45 || 0.62 || 302 || K2III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 59686 b|b]] |- | [[45 Блізнят]] || || 45 || || 54131 || 34440 || {{RA|07|08|22.04}} || {{DEC|+15|55|51.3}} || 5.47 || 0.61 || 305 || G8III || |- | [[HD 53329]] || || || || 53329 || 34267 || {{RA|07|06|11.63}} || {{DEC|+34|28|26.7}} || 5.55 || 0.69 || 305 || G8IV || |- | [[NZ Блізнят]] || || || NZ || 61913 || 37521 || {{RA|07|42|03.22}} || {{DEC|+14|12|30.7}} || 5.55 || −1.93 || 1022 || M3S || полурэгулярная пераменная |- | [[HD 46374]] || || || || 46374 || 31277 || {{RA|06|33|36.17}} || {{DEC|+14|09|19.3}} || 5.57 || 1.10 || 256 || K2III: || |- | [[70 Блізнят]] || || 70 || || 60986 || 37204 || {{RA|07|38|32.84}} || {{DEC|+35|02|54.5}} || 5.58 || 0.72 || 306 || K0III || |- | [[35 Блізнят]] || || 35 || || 49738 || 32814 || {{RA|06|50|25.50}} || {{DEC|+13|24|47.5}} || 5.68 || −2.64 || 1502 || K3III || |- | [[HD 49968]] || || || || 49968 || 32968 || {{RA|06|52|00.01}} || {{DEC|+23|36|06.3}} || 5.68 || −0.30 || 513 || K5III || |- | [[IS Блізнят]] || || || IS || 49380 || 32740 || {{RA|06|49|41.34}} || {{DEC|+32|36|24.8}} || 5.72 || 0.85 || 307 || K3II || полурэгулярная пераменная |- | [[41 Блізнят]] || || 41 || || 52005 || 33715 || {{RA|07|00|15.82}} || {{DEC|+16|04|44.4}} || 5.73 || −5.53 || 5821 || K3Ib || меркаваная пераменная |- | [[37 Блізнят]] || || 37 || || 50692 || 33277 || {{RA|06|55|18.69}} || {{DEC|+25|22|32.3}} || 5.73 || 4.56 || 56 || G0V || меркаваная пераменная |- | [[3 Блізнят]] || || 3 || PU || 42087 || 29225 || {{RA|06|09|43.99}} || {{DEC|+23|06|48.5}} || 5.75 || || || B2.5Ib || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α Лебедзі]] |- | [[47 Блізнят]] || || 47 || || 54801 || 34722 || {{RA|07|11|23.08}} || {{DEC|+26|51|24.0}} || 5.75 || 0.36 || 390 || A4IV || меркаваная [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[53 Блізнят]] || || 53 || || 55870 || 35152 || {{RA|07|15|57.18}} || {{DEC|+27|53|50.7}} || 5.75 || −1.85 || 1079 || M1III || пераменная зорка |- | [[59 Блізнят]] || || 59 || || 57927 || 35941 || {{RA|07|24|33.44}} || {{DEC|+27|38|16.1}} || 5.77 || 1.73 || 209 || F0:III: || [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[HD 52556]] || || || || 52556 || 33914 || {{RA|07|02|17.49}} || {{DEC|+15|20|09.8}} || 5.78 || −0.70 || 644 || K1III: || |- | [[HD 61885]] || || || || 61885 || 37508 || {{RA|07|41|51.87}} || {{DEC|+13|28|49.8}} || 5.79 || −1.12 || 786 || M2III || полурэгулярная пераменная |- | [[5 Блізнят]] || || 5 || || 42398 || 29379 || {{RA|06|11|32.31}} || {{DEC|+24|25|13.4}} || 5.83 || −0.99 || 753 || K0III || |- | [[52 Блізнят]] || || 52 || || 55621 || 35025 || {{RA|07|14|41.94}} || {{DEC|+24|53|06.7}} || 5.84 || 0.77 || 337 || M1III || меркаваная пераменная |- | [[48 Блізнят]] || || 48 || || 55052 || 34819 || {{RA|07|12|26.39}} || {{DEC|+24|07|43.3}} || 5.85 || 0.70 || 349 || F5IV || |- | [[33 Блізнят]] || || 33 || OV || 49606 || 32753 || {{RA|06|49|49.85}} || {{DEC|+16|12|10.5}} || 5.85 || −1.38 || 926 || B7III || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 52609]] || || || || 52609 || 33937 || {{RA|07|02|33.29}} || {{DEC|+16|40|28.1}} || 5.86 || −2.99 || 1918 || M2III || меркаваная пераменная |- | [[HD 51000]] || || || || 51000 || 33421 || {{RA|06|57|00.54}} || {{DEC|+33|40|51.7}} || 5.91 || 0.55 || 385 || G5III || |- | [[HD 42049]] || || || || 42049 || 29196 || {{RA|06|09|32.44}} || {{DEC|+22|11|25.0}} || 5.93 || −5.45 || 6151 || K4III || павольная нерэгулярная пераменная |- | [[HD 52711]] || || || || 52711 || 34017 || {{RA|07|03|30.35}} || {{DEC|+29|20|20.7}} || 5.93 || 4.53 || 62 || G4V || |- | [[HD 61603]] || || || || 61603 || 37428 || {{RA|07|40|58.52}} || {{DEC|+23|01|06.8}} || 5.93 || −2.42 || 1523 || K5 || |- | [[HD 53686]] || || || || 53686 || 34358 || {{RA|07|07|22.41}} || {{DEC|+34|00|33.7}} || 5.94 || −0.66 || 681 || K4III || |- | [[61 Блізнят]] || || 61 || || 58579 || 36156 || {{RA|07|26|56.33}} || {{DEC|+20|15|27.3}} || 5.94 || 0.47 || 405 || F2Vn || меркаваная [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[NP Блізнят]] || || || NP || 52554 || 33929 || {{RA|07|02|25.52}} || {{DEC|+17|45|19.6}} || 5.96 || −2.13 || 1353 || M1.5 || павольная нерэгулярная пераменная |- | [[HD 47575]] || || || || 47575 || 31876 || {{RA|06|39|47.73}} || {{DEC|+12|58|58.1}} || 5.99 || 1.25 || 289 || A2V || |- | [[44 Блізнят]] || || 44 || || 53257 || 34182 || {{RA|07|05|18.37}} || {{DEC|+22|38|14.9}} || 6.00 || 0.17 || 478 || B8Vn || |- | [[HD 52976]] || || || || 52976 || 34055 || {{RA|07|03|51.60}} || {{DEC|+12|35|39.3}} || 6.01 || −1.93 || 1264 || K5 || пераменная зорка |- | [[HD 63889]] || || || || 63889 || 38394 || {{RA|07|51|56.80}} || {{DEC|+19|19|30.6}} || 6.03 || 0.50 || 415 || K1III: || |- | [[HD 40589]] || || || || 40589 || 28500 || {{RA|06|01|00.45}} || {{DEC|+27|34|20.5}} || 6.04 || −4.73 || 4657 || B9Iab || пераменная зорка |- | [[HD 44927]] || || || || 44927 || 30570 || {{RA|06|25|32.94}} || {{DEC|+23|19|38.0}} || 6.05 || −0.19 || 578 || A2Vn || |- | [[HD 61859]] || || || || 61859 || 37580 || {{RA|07|42|43.61}} || {{DEC|+34|00|00.8}} || 6.05 || 2.36 || 178 || F7V || |- | [[HD 63589]] || || || || 63589 || 38319 || {{RA|07|51|02.37}} || {{DEC|+33|14|01.1}} || 6.06 || 2.04 || 208 || A2m || |- | [[HD 63352]] || || || || 63352 || 38147 || {{RA|07|49|01.81}} || {{DEC|+13|22|18.8}} || 6.07 || −0.46 || 660 || K0 || |- | [[8 Блізнят]] || || 8 || || 43261 || 29789 || {{RA|06|16|19.05}} || {{DEC|+23|58|12.2}} || 6.09 || 0.46 || 436 || G8III || |- | [[HD 47358]] || || || || 47358 || 31813 || {{RA|06|39|05.29}} || {{DEC|+22|01|51.4}} || 6.09 || 0.54 || 419 || G9III || |- | [[HD 61295]] || || || || 61295 || 37339 || {{RA|07|39|54.10}} || {{DEC|+32|00|35.4}} || 6.16 || 1.53 || 275 || F6II || |- | [[58 Блізнят]] || || 58 || || 57744 || 35842 || {{RA|07|23|28.15}} || {{DEC|+22|56|43.6}} || 6.17 || 1.27 || 312 || A1V || |- | [[HD 45951]] || || || || 45951 || 31067 || {{RA|06|31|10.03}} || {{DEC|+16|56|19.1}} || 6.18 || || || K2III... || |- | [[HD 61219]] || || || || 61219 || 37269 || {{RA|07|39|12.01}} || {{DEC|+24|13|21.1}} || 6.18 || 0.56 || 435 || A2V || |- | [[82 Блізнят]] || || 82 || || 63208 || 38106 || {{RA|07|48|33.65}} || {{DEC|+23|08|27.5}} || 6.18 || −1.36 || 1052 || G2III+... || меркаваная пераменная |- | [[HD 56386]] || || || || 56386 || 35345 || {{RA|07|18|04.09}} || {{DEC|+30|57|21.3}} || 6.19 || −0.18 || 612 || A0Vn || |- | [[39 Блізнят]] || || 39 || || 51530 || 33595 || {{RA|06|58|47.52}} || {{DEC|+26|04|51.1}} || 6.20 || 2.82 || 155 || F7V || меркаваная пераменная |- | [[16 Блізнят]] || || 16 || || 45394 || 30769 || {{RA|06|27|56.69}} || {{DEC|+20|29|46.6}} || 6.22 || 0.13 || 538 || A2Vs || |- | [[HD 59059]] || || || || 59059 || 36340 || {{RA|07|28|47.26}} || {{DEC|+15|06|35.5}} || 6.23 || −0.63 || 769 || B9IV || |- | [[HD 61630]] || || || || 61630 || 37404 || {{RA|07|40|47.19}} || {{DEC|+13|46|16.6}} || 6.23 || −1.28 || 1035 || K0 || |- | [[9 Блізнят]] || || 9 || PX || 43384 || 29840 || {{RA|06|16|58.71}} || {{DEC|+23|44|27.3}} || 6.24 || −2.79 || 2090 || B3Ia || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α Лебедзі]] |- | [[HD 45506]] || || || || 45506 || 30815 || {{RA|06|28|28.11}} || {{DEC|+16|14|18.6}} || 6.24 || 2.19 || 210 || G5 || |- | [[HD 62141]] || || || || 62141 || 37636 || {{RA|07|43|22.20}} || {{DEC|+22|23|58.0}} || 6.25 || 1.38 || 307 || K0III || |- | [[20 Блізнят]] || || 20 || || 46136 || 31158 || {{RA|06|32|18.52}} || {{DEC|+17|47|03.4}} || 6.26 || 1.08 || 354 || F6V... || |- | [[HD 51330]] || || || || 51330 || 33465 || {{RA|06|57|25.59}} || {{DEC|+11|54|27.2}} || 6.26 || || 3070 || F2Ib-II || |- | [[HD 47863]] || || || || 47863 || 32020 || {{RA|06|41|21.94}} || {{DEC|+16|23|51.6}} || 6.28 || −0.63 || 786 || A1V || |- | [[HD 53899]] || || || || 53899 || 34428 || {{RA|07|08|13.28}} || {{DEC|+33|49|56.8}} || 6.31 || −0.75 || 840 || K1 || |- | [[HD 44234]] || || || || 44234 || 30218 || {{RA|06|21|25.91}} || {{DEC|+17|45|49.0}} || 6.32 || 0.78 || 417 || G9:III: || |- | [[HD 44780]] || || || || 44780 || 30501 || {{RA|06|24|43.75}} || {{DEC|+25|02|55.4}} || 6.35 || −0.68 || 832 || K2III || |- | [[HD 49059]] || || || || 49059 || 32539 || {{RA|06|47|23.46}} || {{DEC|+18|11|36.8}} || 6.35 || 0.74 || 431 || A2V || |- | [[141 Цяльца]] || || (141) || || 40724 || 28561 || {{RA|06|01|41.63}} || {{DEC|+22|24|03.8}} || 6.36 || 0.09 || 584 || B8V || |- | [[HD 58898]] || || || || 58898 || 36325 || {{RA|07|28|39.89}} || {{DEC|+27|33|10.4}} || 6.36 || 1.39 || 321 || K2III || |- | [[HD 61035]] || || || || 61035 || 37165 || {{RA|07|38|14.36}} || {{DEC|+24|21|37.4}} || 6.37 || 3.01 || 153 || F0 || |- | [[19 Блізнят]] || || 19 || || 46031 || 31105 || {{RA|06|31|37.44}} || {{DEC|+15|54|12.7}} || 6.38 || 1.33 || 334 || A8V || |- | [[HD 56176]] || || || || 56176 || 35253 || {{RA|07|17|03.36}} || {{DEC|+26|41|23.3}} || 6.38 || 1.59 || 296 || G7IV || |- | [[40 Блізнят]] || || 40 || || 51688 || 33650 || {{RA|06|59|27.94}} || {{DEC|+25|54|51.1}} || 6.40 || −1.43 || 1199 || B8III || |- | [[OT Блізнят]] || || || OT || 58050 || 35933 || {{RA|07|24|27.65}} || {{DEC|+15|31|01.9}} || 6.41 || −3.53 || 3170 || B2Ve || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[HD 47415]] || || || || 47415 || 31850 || {{RA|06|39|31.47}} || {{DEC|+24|35|59.8}} || 6.43 || 3.70 || 115 || F8IV || |- | [[HD 54563]] || || || || 54563 || 34608 || {{RA|07|10|06.79}} || {{DEC|+21|14|53.3}} || 6.43 || 3.11 || 150 || G9V || |- | [[HD 47020]] || || || || 47020 || 31650 || {{RA|06|37|27.29}} || {{DEC|+24|35|27.0}} || 6.44 || 0.33 || 543 || A3V || |- | [[25 Блізнят]] || || 25 || || 47731 || 32019 || {{RA|06|41|20.90}} || {{DEC|+28|11|47.9}} || 6.45 || −1.73 || 1411 || G5Ib || |- | [[HD 57049]] || || || || 57049 || 35548 || {{RA|07|20|06.84}} || {{DEC|+15|08|34.7}} || 6.45 || −1.18 || 1094 || A2Vn || |- | [[50 Блізнят]] || || 50 || || 55130 || 34860 || {{RA|07|12|49.08}} || {{DEC|+27|13|30.2}} || 6.46 || 3.24 || 144 || F8V || style="text-align:left;" | [[спектраскапічная падвойная]]; меркаваная пераменная |- | [[32 Блізнят]] || || 32 || || 48843 || 32404 || {{RA|06|45|54.20}} || {{DEC|+12|41|36.8}} || 6.47 || −1.25 || 1140 || A9III || |- | [[HD 53744]] || || || || 53744 || 34367 || {{RA|07|07|24.88}} || {{DEC|+28|10|36.1}} || 6.47 || 0.34 || 549 || B9V || |- | [[HD 54986]] || || || || 54986 || 34763 || {{RA|07|11|46.84}} || {{DEC|+16|58|35.1}} || 6.50 || −1.14 || 1098 || K5 || |- | [[6 Блізнят]] || || 6 || BU || 42543 || 29450 || {{RA|06|12|19.10}} || {{DEC|+22|54|30.7}} || 6.51 || −4.09 || 4289 || M1Ia-ab || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[79 Блізнят]] || || 79 || || 62510 || 37811 || {{RA|07|45|09.34}} || {{DEC|+20|18|57.8}} || 6.53 || 0.78 || 460 || A1V || |- | [[15 Блізнят]] A || || 15 || || 45352 || 30757 || {{RA|06|27|46.58}} || {{DEC|+20|47|22.6}} || 6.54 || 0.31 || 575 || K0 || |- | [[W Блізнят]] || || || W || 46595 || 31404 || {{RA|06|34|57.45}} || {{DEC|+15|19|49.7}} || 6.54 || || || F5-G1 || цэфеіда |- | [[TV Блізнят]] || || || TV || 42475 || 29416 || {{RA|06|11|51.41}} || {{DEC|+21|52|05.6}} || 6.56 || || 3100 || M1Iab || полурэгулярная пераменная |- | [[10 Блізнят]] || || 10 || || 43740 || 30003 || {{RA|06|18|54.43}} || {{DEC|+23|36|11.9}} || 6.58 || −0.34 || 789 || G5 || |- | [[HD 45314]] || || || PZ || 45314 || 30722 || {{RA|06|27|15.78}} || {{DEC|+14|53|21.22}} || 6.64 || || || O9:pe || style="text-align:left;" | [[Be-зорка]] |- | [[2 Блізнят]] || || 2 || || 41543 || 28969 || {{RA|06|06|48.66}} || {{DEC|+23|38|19.0}} || 6.67 || −0.45 || 867 || K0 || |- | [[23 Блізнят]] || || 23 || || 46781 || 31525 || {{RA|06|36|02.12}} || {{DEC|+16|47|49.5}} || 6.73 || 2.25 || 257 || F5 || |- | [[OU Блізнят]] || || || OU || 45088 || 30630 || {{RA|06|26|10.25}} || {{DEC|+18|45|24.9}} || 6.76 || || 48.02 || K3Vk || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[HD 60848]] || || || BN || 60848 || 37074 || {{RA|07|37|05.73}} || {{DEC|+16|54|15.3}} || 6.85 || || 1960 || O8V:pev || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[HD 50554]] || || || || 50554 || 33212 || {{RA|06|54|42.83}} || {{DEC|+24|14|44.0}} || 6.86 || 4.40 || 101 || F8V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 50554 b|b]] |- | [[4 Блізнят]] || || 4 || || 42216 || 29288 || {{RA|06|10|29.94}} || {{DEC|+22|59|52.4}} || 6.88 || −0.21 || 853 || B9 || |- | [[11 Блізнят]] || || 11 || LU || 43818 || 30046 || {{RA|06|19|19.30}} || {{DEC|+23|28|09.9}} || 6.91 || −2.28 || 2248 || B0II || [[пераменная тыпу β Цэфея]] |- | [[12 Блізнят]] || || 12 || || 43836 || 30049 || {{RA|06|19|22.52}} || {{DEC|+23|16|28.2}} || 6.95 || || 2530 || A0II || |- | [[49 Блізнят]] || || 49 || || 55156 || 34861 || {{RA|07|12|49.38}} || {{DEC|+25|44|55.3}} || 7.05 || −0.01 || 842 || A0 || |- | [[HD 52961]] || || || PS || 52961 || 34038 || {{RA|07|03|39.63}} || {{DEC|+10|46|13.1}} || 7.37 || || || A0 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RV Цяльца]] |- | [[WY Блізнят]] || || || WY || 42474 || 29425 || {{RA|06|11|56.25}} || {{DEC|+23|12|25.4}} || 7.38 || || || M2Iabep+B || style="text-align:left;" | павольная нерэгулярная пераменная і зацьменная падвойная |- | [[R Блізнят]] || || || R || 53791 || 34356 || {{RA|07|07|21.40}} || {{DEC|+22|42|13.0}} || 7.68 || 1.65 || 525 || S3.5-6.5/6e || [[тэхнецыйная зорка]]; [[мірыды|мірыда]] |- | [[ν Блізнят]] B || ν || 18 || || 257937 || || {{RA|06|28|53.70}} || {{DEC|+20|14|20.0}} || 8.00 || || || || |- | [[HD 67087]] || || || || 67087 || 39767 || {{RA|08|07|40.0}} || {{DEC|+31|33|05}} || 8.05 || || 290 || F8V ||style=''text-align:left;'' | мае дзве планеты: [[HD 67087 b|b]] і [[HD 67087 c|c]] |- | [[HD 59643]] || || || NQ || 59643 || 36623 || {{RA|07|31|54.52}} || {{DEC|+24|30|12.6}} || 8.01 || || 2860 || C6,2eV || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная і [[пераменная тыпу Z Андрамеды]] |- | [[V345 Блізнят]] || || || V345 || 60987 || 37197 || {{RA|07|38|30.23}} || {{DEC|+33|42|41.5}} || 8.2 || || 528 || F0 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу W Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[15 Блізнят]] B || || 15 || || 257498 || 30756 || {{RA|06|27|45.94}} || {{DEC|+20|46|59.6}} || 8.59 || 7.31 || 59 || G0 || |- | [[SS Блізнят]] || || || SS || 41870 || || {{RA|06|08|35.11}} || {{DEC|+22|37|01.9}} || 8.67 || || || G2/5I || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RV Цяльца]] |- | [[CR Блізнят]] || || || CR || || 31349 || {{RA|06|34|23.92}} || {{DEC|+16|04|30.3}} || 8.67 || || 1140 || Cv+... || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[RY Блізнят]] || || || RY || 58713 || 36209 || {{RA|07|27|24.17}} || {{DEC|+15|39|34.7}} || 8.68 || || 1330 || A2V+<br/>K-03IV-V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[RX Блізнят]] || || || RX || 49521 || 32791 || {{RA|06|50|11.54}} || {{DEC|+33|14|20.7}} || 9.24 || || 1520 || A2 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[TU Блізнят]] || || || TU || 42272 || || {{RA|06|10|53.10}} || {{DEC|+26|00|53.4}} || 9.40 || || || C6,4 || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[Кастар (зорка)|Кастар]] C || α || 66 || YY || 60179C || || {{RA|07|34|37.58}} || {{DEC|+31|52|11.1}} || 9.64 || 8.79 || 52 || dM1e+dM1e || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] і [[успыхальная зорка]] |- | [[RW Блізнят]] || || || RW || 250371 || 28537 || {{RA|06|01|28.06}} || {{DEC|+23|08|27.5}} || 9.79 || || 438 || B6V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[AD Блізнят]] || || || AD || 262433 || 32180 || {{RA|06|43|07.51}} || {{DEC|+20|56|20.8}} || 9.80 || || || F5 || style="text-align:left;" | цэфеіда |- | [[AL Блізнят]] || || || AL || 266913 || || {{RA|06|57|38.55}} || {{DEC|+20|53|32.5}} || 9.89 || || || F6V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[BD+20°1790]] || || || V429 || || || {{RA|07|23|43.59}} || {{DEC|+20|24|58.7}} || 10.00 || || 85 || K5Ve || style=''text-align:left;'' | [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[Глізэ 251]] || || || || 265866 || 33226 || {{RA|06|54|48.96}} || {{DEC|+33|16|05.4}} || 10.11 || || 18.211 || M4.0V || style="text-align:left;" | мірыда |- | [[AF Блізнят]] || || || AF || 264750 || || {{RA|06|50|39.64}} || {{DEC|+21|21|55.9}} || 10.58 || || || A0 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[DX Блізнят]] || || || DX || || 31306 || {{RA|06|33|54.61}} || {{DEC|+14|28|17.0}} || 10.73 || || || || style="text-align:left;" | цэфеіда |- | [[HAT-P-56]] || || || || 262389 || || {{RA|07|23|43.59}} || {{DEC|+20|24|58.7}} || 10.91 || || 1013 || F || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-56 b|b]] |- | [[HD 51585]] || || || OY || 51585 || || {{RA|06|58|30.41}} || {{DEC|+16|19|26.2}} || 11.20 || || || Bpe || style="text-align:left;" | [[Be-зорка]] |- | [[ZZ Блізнят]] || || || ZZ || 44653 || || {{RA|06|24|01.24}} || {{DEC|+25|01|52.9}} || 11.2 || || || Ce || style="text-align:left;" | мірыда |- | [[HAT-P-20]] || || || || || || {{RA|07|27|40}} || {{DEC|+24|20|11}} || 11.34 || || 228 || K7 || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-20 b|b]] |- | [[HAT-P-39]] || || || || || || {{RA|07|35|02.0}} || {{DEC|+17|49|48}} || 11.42 || || 2094 || || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-39 b|b]] |- | [[BM Блізнят]] || || || BM || 57160 || 35617 || {{RA|07|20|59.01}} || {{DEC|+24|59|58.1}} || 11.50 || || 2590 || N || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[HAT-P-50]] || || || || || || {{RA|07|52|15.0}} || {{DEC|+28|08|22}} || 11.76 || || 1947 || || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-50 b|b]] |- | [[HAT-P-24]] || || || || || || {{RA|07|15|18}} || {{DEC|+14|15|44}} || 11.82 || || 998 || F8 || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-24 b|b]] |- | [[HAT-P-33]] || || || || || || {{RA|07|32|44}} || {{DEC|+33|50|06}} || 11.89 || || 1367 || F || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-33 b|b]] |- | [[RR Блізнят]] || || || RR || || 35667 || {{RA|07|21|33.53}} || {{DEC|+30|52|59.5}} || 11.92 || || || A8 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[HAT-P-54]] || || || || || || {{RA|06|39|35.5}} || {{DEC|+25|28|57}} || 13.51 || || 443 || K || style=''text-align:left;'' | мае транзітную планету [[HAT-P-54 b|b]] |- | [[BG Блізнят]] || || || BG || || || {{RA|06|03|30.81}} || {{DEC|+27|51|50.7}} || <!--no V-mag was found, but from B-, J-, and p-magnitudes it should be around here--> || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[PQ Блізнят]] || || || PQ || || || {{RA|07|51|17.32}} || {{DEC|+14|44|23.9}} || 13.7 || || || CV || style="text-align:left;" | [[прамежкавы паляр]] |- | [[U Блізнят]] || || || U || 64511 || || {{RA|07|55|05.24}} || {{DEC|+22|00|05.1}} || 14.9 || || 413 || sd:Be+... || прататып [[новы карлік|новых карлікаў]] ([[пераменная тыпу SS Лебедзі|SS Лебедзі]]) і [[зацьменная падвойная]] |- | [[DN Блізнят]] || || || DN || 50480 || || {{RA|06|54|54.35}} || {{DEC|+32|08|28.0}} || 15.0 || || || || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[DM Блізнят]] || || || DM || 48328 || || {{RA|06|44|12.05}} || {{DEC|+29|56|41.9}} || 17.4 || || || || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | <small>[[2MASSW J0746425+200032]]</small> || || || || || || {{RA|07|46|42.56}} || {{DEC|+20|00|32.2}} || 17.7 || || 37.8 || L0.5 || style="text-align:left;" | падвойны [[карычневы карлік]] |- | [[IR Блізнят]] || || || IR || || || {{RA|06|47|34.68}} || {{DEC|+28|06|22.3}} || 18.7 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SU Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[WD J0651+2844]] || || || || || || {{RA|06|51|33.34}} || {{DEC|+28|44|23.4}} || || || || || style="text-align:left;" | падвойны [[белы карлік]] |- | [[AW Блізнят]] || || || AW || || || {{RA|07|22|41.0}} || {{DEC|+28|30|17}} || 19.4 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SU Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[PSR B0656+14]] || || || || || || {{RA|06|59|48.13}} || {{DEC|+14|14|21.5}} || 24.90 || || || || style="text-align:left;" | [[пульсар]] |- | [[PSR J0751+1807]] || || || || || || {{RA|07|51|09.16}} || {{DEC|+18|07|38.6}} || || || || || style="text-align:left;" | падвойны [[пульсар]]/[[белы карлік]] |- | <small>[[WISEP J060738.65+242953.4]]</small> || || || || || || {{RA|06|07|39.08}} || {{DEC|+24|29|57.5}} || || || 25.4 || L9 || style="text-align:left;" | [[карычневы карлік]] |- | [[Geminga]] || || || || || || {{RA|06|33|54.15}} || {{DEC|+17|46|12.9}} || || || || || style="text-align:left;" | [[пульсар]] |- | <small>[[CXOU J061705.3+222127]]</small> || || || || || || {{RA|06|17|05.3}} || {{DEC|+22|21|27}} || || || || || style="text-align:left;" | [[пульсар]] |- | [[PSR B0611+22]] || || || || || || {{RA|06|14|17.25}} || {{DEC|+22|30|37.4}} || || || || || style="text-align:left;" | [[пульсар]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | accessdate = 13 December 2017 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} {{Блізняты (сузор’е)}} [[Катэгорыя: Блізняты (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Блізняты]] dmr4to7nrsqm6pbttoa56ijrfrqgbe2 0 608393 5140946 4457951 2026-05-12T22:52:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140946 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Ліра (сузор’е)|сузор’я Ліры]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Вега]] || α || 3 || || 172167 || 91262 || {{RA|18|36|56.19}} || {{DEC|+38|46|58.8}} || 0.03 || 0.58 || 25 || A0Vvar || style="text-align:left;" | таксама вядома як Wega, Fidis, Harp Star, Al Nesr al Waki, Vulture Cadens;<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000430.000.html |title=E.B Knobel – On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303025447/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000430.000.html |url-status=dead }}</ref> [[спіс самых яркіх зорак|5-я паводле яркасці зорка]], мае [[протапланетны дыск]]; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[γ Ліры]] || γ || 14 || || 176437 || 93194 || {{RA|18|58|56.62}} || {{DEC|+32|41|22.4}} || 3.25 || −3.20 || 634 || B9III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sulafat, Sulaphat; меркаваная [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[β Ліры]] A || β || 10 || || 174638 || 92420 || {{RA|18|50|04.79}} || {{DEC|+33|21|45.6}} || 3.52 || −3.64 || 881 || A8:V comp SB || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sheliak, Shelyak, Shiliak; прататып [[пераменая тыпу β Ліры|пераменных тыпу β Ліры]] |- | [[R Ліры]] || || 13 || R || 175865 || 92862 || {{RA|18|55|20.09}} || {{DEC|+43|56|45.2}} || 4.08 || −1.07 || 349 || M5IIIvar || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[Дэльта² Ліры|δ² Ліры]] || δ² || 12 || || 175588 || 92791 || {{RA|18|54|30.29}} || {{DEC|+36|53|55.0}} || 4.22 || −2.98 || 898 || M4IIvar || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[κ Ліры]] || κ || 1 || || 168775 || 89826 || {{RA|18|19|51.72}} || {{DEC|+36|03|52.0}} || 4.33 || 0.02 || 238 || K2IIIvar || меркаваная пераменная |- | [[Дзэта¹ Ліры|ζ¹ Ліры]] || ζ¹ || 6 || || 173648 || 91971 || {{RA|18|44|46.34}} || {{DEC|+37|36|18.2}} || 4.34 || 0.97 || 154 || Am || пераменная зорка |- | [[θ Ліры]] || θ || 21 || || 180809 || 94713 || {{RA|19|16|22.10}} || {{DEC|+38|08|01.4}} || 4.35 || −2.51 || 769 || K0II || меркаваная пераменная |- | [[η Ліры]] || η || 20 || || 180163 || 94481 || {{RA|19|13|45.49}} || {{DEC|+39|08|45.5}} || 4.43 || −3.09 || 1042 || B2.5IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Aladfar; пераменная зорка |- | [[Эпсілон² Ліры|ε² Ліры]] A || ε² || 5 || || 173607 || 91926 || {{RA|18|44|22.78}} || {{DEC|+39|36|45.3}} || 4.60 || 1.13 || 160 || A8Vn || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы ε Ліры; [[падвойная зорка]]; меркаваная пераменная |- | [[Эпсілон¹ Ліры|ε¹ Ліры]] A || ε¹ || 4 || || 173582 || 91919 || {{RA|18|44|20.34}} || {{DEC|+39|40|11.9}} || 4.67 || 1.19 || 162 || F1V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы ε Ліры; [[падвойная зорка]] |- | [[HD 173780]] || || || || 173780 || 92088 || {{RA|18|46|04.47}} || {{DEC|+26|39|43.5}} || 4.83 || 0.39 || 252 || K3III || |- | [[λ Ліры]] || λ || 15 || || 176670 || 93279 || {{RA|19|00|00.82}} || {{DEC|+32|08|43.8}} || 4.94 || −3.43 || 1538 || K3III || меркаваная пераменная |- | [[16 Ліры]] || || 16 || || 177196 || 93408 || {{RA|19|01|26.36}} || {{DEC|+46|56|06.1}} || 5.00 || 2.04 || 128 || A7V || меркаваная пераменная |- | [[μ Ліры]] || μ || 2 || || 169702 || 90191 || {{RA|18|24|13.80}} || {{DEC|+39|30|26.1}} || 5.11 || −0.55 || 441 || A3IVn || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alathfar, Al Athfar |- | [[HD 176051]] || || || || 176051 || 93017 || {{RA|18|57|01.47}} || {{DEC|+32|54|05.8}} || 5.20 || 4.32 || 49 || G0V ||style=ʹʹtext-align:leftʹʹ | мае планету [[HD 176051 b|b]] |- | [[17 Ліры]] || || 17 || || 178449 || 93917 || {{RA|19|07|25.50}} || {{DEC|+32|30|06.0}} || 5.20 || 2.16 || 132 || F0V || |- | [[Ню² Ліры|ν² Ліры]] || ν² || 9 || || 174602 || 92405 || {{RA|18|49|52.92}} || {{DEC|+32|33|03.9}} || 5.22 || 0.90 || 238 || A3V || |- | [[ι Ліры]] || ι || 18 || || 178475 || 93903 || {{RA|19|07|18.13}} || {{DEC|+36|06|00.6}} || 5.25 || −1.78 || 832 || B6IV ||style="text-align:left;" | [[Be-зорка]] |- | [[HD 176527]] || || || || 176527 || 93256 || {{RA|18|59|45.43}} || {{DEC|+26|13|49.6}} || 5.26 || 0.12 || 348 || K2III || меркаваная [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[Эпсілон² Ліры|ε² Ліры]] B || ε² || 5 || || 173608 || || {{RA|18|44|22.90}} || {{DEC|+39|36|46.0}} || 5.37 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы ε Ліры |- | [[HD 172044]] || || || || 172044 || 91235 || {{RA|18|36|37.35}} || {{DEC|+33|28|08.5}} || 5.41 || −0.61 || 522 || B8II-IIIp.. || меркаваная [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 175740]] || || || || 175740 || 92831 || {{RA|18|54|52.18}} || {{DEC|+41|36|09.8}} || 5.46 || 0.89 || 267 || G8III || |- | [[HD 171301]] || || || || 171301 || 90923 || {{RA|18|32|49.95}} || {{DEC|+30|33|15.1}} || 5.47 || 0.22 || 365 || B8IV || |- | [[HD 178233]] || || || || 178233 || 93843 || {{RA|19|06|37.68}} || {{DEC|+28|37|42.2}} || 5.53 || 2.48 || 133 || F0III || |- | [[HD 167965]] || || || || 167965 || 89482 || {{RA|18|15|38.78}} || {{DEC|+42|09|33.6}} || 5.56 || −0.53 || 540 || B7IV || пераменная зорка |- | [[Дэльта¹ Ліры|δ¹ Ліры]] || δ¹ || 11 || || 175426 || 92728 || {{RA|18|53|43.56}} || {{DEC|+36|58|18.2}} || 5.58 || −2.02 || 1079 || B2.5V || меркаваная пераменная |- | [[HD 177808]] || || || || 177808 || 93718 || {{RA|19|04|57.82}} || {{DEC|+31|44|39.3}} || 5.63 || −0.72 || 606 || M0III || |- | [[HD 175443]] || || || || 175443 || 92768 || {{RA|18|54|13.25}} || {{DEC|+27|54|34.9}} || 5.64 || 0.17 || 405 || K4III || |- | [[HD 173417]] || || || || 173417 || 91883 || {{RA|18|43|51.61}} || {{DEC|+31|55|36.9}} || 5.68 || 2.10 || 169 || F1III-IV || |- | [[HD 176871]] || || || || 176871 || 93393 || {{RA|19|01|17.36}} || {{DEC|+26|17|29.2}} || 5.69 || −0.96 || 697 || B5V || |- | [[Дзэта² Ліры|ζ² Ліры]] || ζ² || 7 || || 173649 || 91973 || {{RA|18|44|48.19}} || {{DEC|+37|35|40.4}} || 5.73 || 2.41 || 150 || F0IVvar || меркаваная пераменная |- | [[HD 182694]] || || || || 182694 || 95352 || {{RA|19|23|56.49}} || {{DEC|+43|23|17.7}} || 5.85 || 0.38 || 404 || G6.5IIIa || |- | [[HD 180450]] || || || || 180450 || 94630 || {{RA|19|15|24.84}} || {{DEC|+30|31|35.2}} || 5.88 || −2.25 || 1376 || M0III || пераменная зорка |- | [[V542 Ліры|V542 Ліры]]|| || || V542 || 176318 || 93104 || {{RA|18|58|01.90}} || {{DEC|+38|15|58.3}} || 5.89 || −0.11 || 516 || B7IV ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[Ню¹ Ліры|ν¹ Ліры]] || ν¹ || 8 || || 174585 || 92398 || {{RA|18|49|45.91}} || {{DEC|+32|48|46.2}} || 5.93 || −1.52 || 1009 || B3IV || меркаваная пераменная |- | [[19 Ліры]] || || 19 || V471 || 179527 || 94311 || {{RA|19|11|46.01}} || {{DEC|+31|17|00.5}} || 5.93 || −1.46 || 979 || B9p Si ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[HD 175635]] || || || || 175635 || 92833 || {{RA|18|54|52.52}} || {{DEC|+33|58|06.9}} || 5.99 || −2.06 || 1331 || G8III+... || |- | [[XY Ліры]] || || || XY || 172380 || 91373 || {{RA|18|38|06.47}} || {{DEC|+39|40|05.9}} || 6.02 || −1.81 || 1199 || M4.5II || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[Эпсілон¹ Ліры|ε¹ Ліры]] B || ε¹ || 4 || || 173583 || || {{RA|18|44|20.30}} || {{DEC|+39|40|16.0}} || 6.02 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы ε Ліры |- | [[HD 176896]] || || || || 176896 || 93354 || {{RA|19|00|55.20}} || {{DEC|+33|48|07.7}} || 6.04 || 0.62 || 396 || K0III: || |- | [[HD 173416]] || || || || 173416 || 91852 || {{RA|18|43|36.11}} || {{DEC|+36|33|23.8}} || 6.06 || 0.41 || 440 || G8III || style=ʹʹtext-align:leftʹʹ | мае планету [[HD 173416 b|b]] |- | [[HD 173936]] || || || || 173936 || 92098 || {{RA|18|46|13.01}} || {{DEC|+41|26|30.5}} || 6.06 || −1.81 || 1221 || B6V || |- | [[HD 174179]] || || || || 174179 || 92243 || {{RA|18|47|57.37}} || {{DEC|+31|45|24.6}} || 6.06 || −1.50 || 1062 || B3IVp || |- | [[HD 177809]] || || || || 177809 || 93720 || {{RA|19|04|58.27}} || {{DEC|+30|44|00.4}} || 6.07 || −0.72 || 743 || M2III || меркаваная пераменная |- | [[HD 182272]] || || || || 182272 || 95235 || {{RA|19|22|33.35}} || {{DEC|+33|31|05.6}} || 6.09 || 1.01 || 339 || K0III || |- | [[HD 171780]] || || || || 171780 || 91119 || {{RA|18|35|13.50}} || {{DEC|+34|27|28.8}} || 6.10 || −1.42 || 1038 || B5Vn || меркаваная пераменная |- | [[HD 174959]] || || || || 174959 || 92551 || {{RA|18|51|36.52}} || {{DEC|+36|32|20.8}} || 6.10 || −1.58 || 1120 || B6IV || |- | [[HD 168322]] || || || || 168322 || 89604 || {{RA|18|17|06.95}} || {{DEC|+40|56|11.7}} || 6.12 || 0.98 || 348 || G9III || |- | [[V473 Ліры]] || || || V473 || 180583 || 94685 || {{RA|19|15|59.49}} || {{DEC|+27|55|34.7}} || 6.18 || −2.38 || 1680 || F6Ib-II ||style="text-align:left;" | [[цэфеіды|цэфеіда]] |- | [[V543 Ліры]] || || || V543 || 176502 || 93177 || {{RA|18|58|46.59}} || {{DEC|+40|40|45.1}} || 6.20 || −1.12 || 948 || B3V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Цэфея]] |- | [[HD 179583]] || || || || 179583 || 94280 || {{RA|19|11|23.16}} || {{DEC|+40|25|45.0}} || 6.20 || 0.40 || 471 || A3V || |- | [[V533 Ліры]] || || || V533 || 172187 || 91250 || {{RA|18|36|45.53}} || {{DEC|+43|13|18.6}} || 6.21 || 0.71 || 411 || F0V ||style="text-align:left;" | [[пераменая тыпу β Ліры]] |- | [[HD 174881]] || || || || 174881 || 92550 || {{RA|18|51|35.89}} || {{DEC|+28|47|01.2}} || 6.22 || −2.23 || 1598 || K1II-III || |- | [[HD 172671]] || || || || 172671 || 91491 || {{RA|18|39|33.03}} || {{DEC|+40|56|06.2}} || 6.25 || −0.72 || 807 || B9V || |- | [[HD 181470]] || || || || 181470 || 94932 || {{RA|19|19|01.15}} || {{DEC|+37|26|43.1}} || 6.25 || −0.29 || 663 || A0III || |- | [[HD 175132]] || || || || 175132 || 92599 || {{RA|18|52|07.25}} || {{DEC|+41|22|59.7}} || 6.28 || −1.59 || 1221 || B9p Si || пераменная зорка |- | [[HD 181655]] || || || || 181655 || 94981 || {{RA|19|19|39.04}} || {{DEC|+37|19|51.5}} || 6.29 || 4.28 || 82 || G8V || |- | [[HD 168009]] || || || || 168009 || 89474 || {{RA|18|15|32.53}} || {{DEC|+45|12|34.5}} || 6.30 || 4.52 || 74 || G2V || |- | [[HD 181828]] || || || || 181828 || 95067 || {{RA|19|20|33.05}} || {{DEC|+35|11|09.4}} || 6.30 || −0.44 || 726 || B9V || |- | [[HR 7403]] || || || V558 || 183362 || 95673 || {{RA|19|27|36.40}} || {{DEC|+37|56|28.3}} || 6.30 || −2.71 || 2063 || B3Ve ||style="text-align:left;" | [[Be-зорка]] |- | [[HD 178003]] || || || || 178003 || 93770 || {{RA|19|05|47.13}} || {{DEC|+29|55|18.1}} || 6.32 || −1.70 || 1309 || M0III || меркаваная пераменная |- | [[HD 179422]] || || || || 179422 || 94290 || {{RA|19|11|30.96}} || {{DEC|+26|44|09.4}} || 6.35 || 3.18 || 141 || F5V || |- | [[Глізэ 758]] || || || || 182488 || 95319 || {{RA|19|23|34.01}} || {{DEC|+33|13|19.1}} || 6.37 || 5.42 || 51 || G8V || мае кампаньёна [[карычневы карлік|карычневага карліка]] |- | [[HD 177109]] || || || || 177109 || 93437 || {{RA|19|01|48.37}} || {{DEC|+33|37|16.5}} || 6.39 || −1.27 || 1109 || B5IV || |- | [[HD 169646]] || || || || 169646 || 90163 || {{RA|18|23|57.27}} || {{DEC|+38|44|21.0}} || 6.41 || −0.69 || 858 || K2 || |- | [[HD 172958]] || || || || 172958 || 91675 || {{RA|18|41|41.31}} || {{DEC|+31|37|03.3}} || 6.41 || −1.24 || 1105 || B8V || |- | [[HD 172631]] || || || || 172631 || 91533 || {{RA|18|40|01.93}} || {{DEC|+30|50|57.8}} || 6.43 || 0.18 || 580 || K0 || |- | [[HD 176582]] || || || V545 || 176582 || 93210 || {{RA|18|59|12.29}} || {{DEC|+39|13|02.4}} || 6.43 || −0.58 || 821 || B5IV || [[пераменная тыпу 53 Персея]] |- | [[HD 182635]] || || || || 182635 || 95370 || {{RA|19|24|06.05}} || {{DEC|+36|27|06.9}} || 6.44 || 1.22 || 360 || K1III || |- | [[HD 172741]] || || || || 172741 || 91552 || {{RA|18|40|12.19}} || {{DEC|+38|22|01.8}} || 6.45 || 0.52 || 501 || A6m || |- | [[HD 173383]] || || || || 173383 || 91820 || {{RA|18|43|16.57}} || {{DEC|+39|18|00.3}} || 6.45 || −1.65 || 1358 || K5 || |- | [[V550 Ліры]] || || || V550 || 178329 || 93808 || {{RA|19|06|17.00}} || {{DEC|+41|24|50.0}} || 6.49 || || 2038 || B3V || [[пераменная тыпу 53 Персея]] |- | [[HD 173087]] || || || || 173087 || 91707 || {{RA|18|42|08.09}} || {{DEC|+34|44|46.7}} || 6.49 || −1.55 || 1320 || B5V || |- | [[HD 180314]] || || || || 180314 || 94576 || {{RA|19|14|50.21}} || {{DEC|+31|51|37.3}} || 6.61 || || 430 || K0 || style="text-align:left;" | мае непацверджанную планету b |- | [[HD 178911]] || || || || 178911 || 94076 || {{RA|19|09|04.38}} || {{DEC|+34|36|01.6}} || 6.74 || 3.29 || 160 || G1V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; кампанент B мае планету [[HD 178911 B b|b]] |- | [[HD 181068]] || || || || 181068 || 94780 || {{RA|19|17|08.98}} || {{DEC|+41|15|53.3}} || 7.09 || || 811 || G5 || style="text-align:left;" | патройная [[зацьменная пераменная]] |- | [[RR Ліры]] || || || RR || 182989 || 95497 || {{RA|19|25|27.91}} || {{DEC|+42|47|03.7}} || 7.13 || 0.34 || 744 || F5 || style="text-align:left;" | прататып [[пераменная тыпу RR Ліры|пераменных тыпу RR Ліры]] |- | [[HD 177830]] || || || || 177830 || 93746 || {{RA|19|05|20.77}} || {{DEC|+25|55|14.4}} || 7.18 || 3.32 || 192 || K0 || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 177830 b|b]] і [[HD 177830 c|c]] |- | [[HD 175370]] || || || || 175370 || 92668 || {{RA|18|53|00.0}} || {{DEC|+43|42|49}} || 7.19 || || 887 || K2 III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 175370 b|b]] |- | [[β Ліры]] B || β || 10 || || 174664 || || {{RA|18|50|06.60}} || {{DEC|+33|21|05.0}} || 7.20 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы β Ліры |- | [[W Ліры]] || || || W || 167740 || 89419 || {{RA|18|14|55.88}} || {{DEC|+36|40|13.2}} || 7.30 || || || M3.5-7e || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[V478 Ліры]] || || || V478 || 178450 || 93926 || {{RA|19|07|32.39}} || {{DEC|+30|15|16.2}} || 7.63 || || 91.16 || G8VSB || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[HK Ліры]] || || || HK || 173291 || 91774 || {{RA|18|42|50.00}} || {{DEC|+36|57|30.9}} || 7.65 || || || C || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[T Ліры]] || || || T || || 90883 || {{RA|18|32|20.10}} || {{DEC|+39|59|55.6}} || 7.84 || || 2350 || C || style="text-align:left;" | [[павольная нерэгулярная пераменная]] |- | [[V Ліры]] || || || V || 178876 || || {{RA|19|09|04.55}} || {{DEC|+29|39|29.3}} || 8.2 || || || M7e || style="text-align:left;" | мірыда |- | [[Kepler-444]] || || || || || || {{RA|19|19|01}} || {{DEC|41|38|05}} || 9 || || || || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|пяць транзітных планет]]: [[Kepler-444 b|b]], [[Kepler-444 c|c]], [[Kepler-444 d|d]], [[Kepler-444 e|e]] і [[Kepler-444 f|f]] |- | [[FL Ліры]] || || || FL || 179890 || 94335 || {{RA|19|12|04.86}} || {{DEC|+46|19|26.9}} || 9.36 || || 424 || G0V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]], мае планету [[FL Ліры b|b]] |- | [[Kepler-37]] || || || || || || {{RA|18|58|23.1}} || {{DEC|+44|31|05}} || 9.77 || || 215 || G8V || style="text-align:left;" | мае тры планеты: [[Kepler-37 b|b]], [[Kepler-37 c|c]] і [[Kepler-37 d|d]] |- | [[S Ліры]] || || || S || || || {{RA|19|13|11.80}} || {{DEC|+26|00|27.8}} || 9.8 || || || SC || style="text-align:left;" | мірыда |- | [[EP Ліры]] || || || EP || || || {{RA|19|18|19.55}} || {{DEC|+27|51|03.2}} || 9.96 || || || G2II || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RV Цяльца]] |- | [[Kepler-13]] A || || || || || || {{RA|19|07|53.0}} || {{DEC|+46|52|06}} || 10.0 || || || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-13 A b|b]] |- | [[KX Ліры]] || || || KX || || || {{RA|18|33|15.23}} || {{DEC|+40|10|22.7}} || 10.38 || || || F0 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[UZ Ліры]] || || || UZ || || || {{RA|19|21|08.91}} || {{DEC|+37|56|11.5}} || 10.40 || || || A2 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[HP Ліры]] || || || HP || || || {{RA|19|21|39.07}} || {{DEC|+39|56|08.1}} || 10.43 || || || A6 || style="text-align:left;" | полурэгулярная пераменная |- | [[WASP-3]] || || || || || || {{RA|18|34|31.62}} || {{DEC|+35|39|41.5}} || 10.49 || 3.75 || 727 || F7V || мае [[астранамічны транзіт|транзітную планету]] [[WASP-3 b|b]] |- | [[TT Ліры]] || || || TT || || || {{RA|19|27|36.30}} || {{DEC|+41|42|05.4}} || 10.88 || || || B2V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[Kepler-25]] || || || || || || {{RA|19|06|33.0}} || {{DEC|+39|29|16}} || 11 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-25 b|b]], [[Kepler-25 c|c]] і [[Kepler-25 d|d]] |- | [[Kepler-65]] || || || || || || {{RA|19|14|45.3}} || {{DEC|+41|09|04.2}} || 11.018 || || || B || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-65 b|b]], [[Kepler-65 c|c]] і [[Kepler-65 d|d]] |- | [[TZ Ліры]] || || || TZ || || 89498 || {{RA|18|15|49.67}} || {{DEC|+41|06|37.9}} || 11.16 || || 736 || F5V || style="text-align:left;" | [[пераменая тыпу β Ліры]] |- | [[EZ Ліры]] || || || EZ || || 92221 || {{RA|18|47|40.32}} || {{DEC|+35|59|34.2}} || 11.34 || || 265.7 || A9.7 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[CN Ліры]] || || || CN || || 91634 || {{RA|18|41|15.95}} || {{DEC|+28|43|21.1}} || 11.38 || || || F5 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[Kepler-128]] || || || || || || {{RA|18|49|58.0}} || {{DEC|+43|58|49}} || 11.4 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве [[астранамічны транзіт|транзітныя планеты]]: [[Kepler-128 b|b]] і [[Kepler-128 c|c]] |- | [[RV Ліры]] || || || RV || || || {{RA|19|16|17.97}} || {{DEC|+32|25|15.0}} || 11.47 || || || A5 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[Kepler-102]] || || || || || || {{RA|18|45|55.9}} || {{DEC|+47|12|29}} || 11.49 || || || || style="text-align:left;" | мае пяць транзітных планет: [[Kepler-102 b|b]], [[Kepler-102 c|c]], [[Kepler-102 d|d]], [[Kepler-102 e|e]] і [[Kepler-102 f|f]] |- | [[RZ Ліры]] || || || RZ || || || {{RA|18|43|37.88}} || {{DEC|+32|47|54.0}} || 11.57 || || || A2 || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RR Ліры]] |- | [[Kepler-131]] || || || || || || {{RA|19|14|07.4}} || {{DEC|+40|56|32}} || 11.53 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-131 b|b]] і [[Kepler-131 c|c]] |- | [[Kepler-454]] || || || || || || {{RA|19|09|55.0}} || {{DEC|+38|13|44}} || 11.57 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-454 b|b]], [[Kepler-454 c|c]] і [[Kepler-454 d|d]] |- | [[Kepler-1656]] || || || || || || {{RA|18|57|53.0}} || {{DEC|+39|54|43}} || 11.6|| || || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-1656 b|b]] |- | [[Kepler-92]] || || || || || || {{RA|19|16|21.0}} || {{DEC|+41|33|47}} || 11.6 || || 1463 || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-92 b|b]], [[Kepler-92 c|c]] і [[Kepler-92 d|d]] |- | [[WASP-58]] || || || || || || {{RA|18|18|48.0}} || {{DEC|+45|10|19}} || 11.66 || || 978 || G2V || мае транзітную планету [[WASP-58 b|b]] |- | [[V404 Ліры]] || || || V404 || || || {{RA|19|19|05.95}} || {{DEC|+38|22|00.5}} || 11.77 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[GSC 02652-01324]] || || || || || || {{RA|19|04|09.84}} || {{DEC|+36|37|57.5}} || 11.79 || 5.81 || 512 || K0V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[TrES-1]] |- | [[HAT-P-5]] || || || || || || {{RA|18|17|37.30}} || {{DEC|+36|37|16.9}} || 11.95 || 4.29 || 1110 || G || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-5 b]] |- | [[Kepler-19]] || || || || || || {{RA|19|21|41.0}} || {{DEC|+37|51|06}} || 12.00 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-19 b|b]], [[Kepler-19 c|c]] і [[Kepler-19 d|d]] |- | [[Kepler-103]] || || || || || || {{RA|19|15|26.3}} || {{DEC|+40|03|52}} || 12.29 || || 1545 || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-103 b|b]] і [[Kepler-103 c|c]] |- | [[Kepler-95]] || || || || || || {{RA|18|57|55.8}} || {{DEC|+44|23|53}} || 12.35 || || || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-95 b|b]] |- | [[Kepler-109]] || || || || || || {{RA|19|21|34.2}} || {{DEC|+40|17|06}} || 12.37 || || 1516 || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-109 b|b]] і [[Kepler-109 c|c]] |- | [[CC Ліры]] || || || CC || || 91015 || {{RA|18|33|57.41}} || {{DEC|+31|38|24.2}} || 12.46 || || || F0p... || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу W Дзевы]] |- | [[Kepler-20]] || || || || || || {{RA|19|10|48.0}} || {{DEC|+42|20|19}} || 12.5 || || 946 || G8 || style="text-align:left;" | мае шэсць транзітных планет: [[Kepler-20 b|b]], [[Kepler-20 c|c]], [[Kepler-20 d|d]], [[Kepler-20 e|e]], [[Kepler-20 f|f]] і [[Kepler-20 g|g]] |- | [[WASP-153]] || || || || || || {{RA|18|37|03.0}} || {{DEC|+40|01|07}} || 12.8 || || 1402 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-153 b|b]] |- | [[Kepler-94]] || || || || || || {{RA|18|44|46.7}} || {{DEC|+47|29|50}} || 12.9 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-94 b|b]] і [[Kepler-94 c|c]] |- | [[Kepler-91]] || || || || || || {{RA|19|02|41.0}} || {{DEC|+44|07|00}} || 12.9 || || 3359 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-91 b|b]] |- | [[Kepler-7]] || || || || || || {{RA|19|14|19.56}} || {{DEC|+41|05|23.3}} || 13.3 || 3.9 || 1200 || G1 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-7 b|b]] |- | [[Kepler-277]] || || || || || || {{RA|19|06|20.0}} || {{DEC|+39|04|38}} || 13.4 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-277 b|b]] і [[Kepler-277 c|c]] |- | [[β Ліры]] C || β || 10 || || 174639 || || {{RA|18|50|01.20}} || {{DEC|+33|21|26.0}} || 13.40 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы β Ліры |- | [[Kepler-138]] || || || || || || {{RA|19|21|32.0}} || {{DEC|+43|17|35}} || 13.50 || || || M1V || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-138 b|b]], [[Kepler-138 c|c]] і [[Kepler-138 d|d]] |- | [[Kepler-88]] || || || || || || {{RA|19|24|36.0}} || {{DEC|+40|40|10}} || 13.50 || || 1256 || B || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-88 b|b]] і [[Kepler-88 c|c]] |- | [[Kepler-422]] || || || || || || {{RA|18|50|31.1}} || {{DEC|+46|19|24}} || 13.64 || || || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-422 b|b]] |- | [[Kepler-279]] || || || || || || {{RA|19|09|34.0}} || {{DEC|+42|11|42}} || 13.7 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-279 b|b]], [[Kepler-279 c|c]] і [[Kepler-279 d|d]] |- | [[Kepler-412]] || || || || || || {{RA|19|04|26.0}} || {{DEC|+43|40|51}} || 13.73 || || 3444 || G3V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-412 b|b]] |- | [[Kepler-62]] || || || || || || {{RA|18|52|51.0}} || {{DEC|+45|20|60}} || 13.75 || || ~1200 || K2V || style="text-align:left;" | мае пяць транзітных планет: [[Kepler-62 b|b]], [[Kepler-62 c|c]], [[Kepler-62 d|d]], [[Kepler-62 e|e]] і [[Kepler-62 f|f]] |- | [[Kepler-350]] || || || || || || {{RA|19|01|41.0}} || {{DEC|+39|42|22}} || 13.8 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-350 b|b]], [[Kepler-350 c|c]] і [[Kepler-350 d|d]] |- | [[Kepler-8]] || || || || || || {{RA|18|45|09.15}} || {{DEC|+42|27|03.9}} || 13.9 || 3.3 || 4338 || F9 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-8 b|b]] |- | [[Kepler-9]] || || || || || || {{RA|19|02|18}} || {{DEC|+38|24|03}} || 13.9 || || 2300 || G2V || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-9 b|b]], [[Kepler-9 c|c]] і [[Kepler-9 d|d]] |- | [[Kepler-43]] || || || || || || {{RA|19|00|58.0}} || {{DEC|+46|40|06}} || 14.0 || || 6360 || G0V/G0IV || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-43 b|b]] |- | [[Kepler-460]] || || || || || || {{RA|19|13|54.0}} || {{DEC|+40|39|05}} || 14.2 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-460 b|b]] і [[Kepler-460 c|c]] |- | [[Kepler-38]] || || || || || || {{RA|19|07|19.0}} || {{DEC|+42|16|45}} || 14.3 || || || || style="text-align:left;" | зорка A мае транзітную планету [[Kepler-38 A b|b]] |- | [[Kepler-60]] || || || || || || {{RA|19|15|51.0}} || {{DEC|+42|15|54}} || 14.5 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-60 b|b]], [[Kepler-60 c|c]] і [[Kepler-60 d|d]] |- | [[Kepler-423]] || || || || || || {{RA|19|31|25.4}} || {{DEC|+46|23|28}} || 14.5 || || || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-423 b|b]] |- | [[Kepler-59]] || || || || || || {{RA|19|08|09.0}} || {{DEC|+46|38|24}} || 14.8 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-59 b|b]] і [[Kepler-59 c|c]] |- | [[Kepler-438]] || || || || || || {{RA|18|46|35.0}} || {{DEC|+41|57|04}} || 15 || || 473 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-438 b|b]] |- | [[Kepler-439]] || || || || || || {{RA|18|43|12.0}} || {{DEC|+44|02|02}} || 15 || || 2260 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-439 b|b]] |- | [[Kepler-75]] || || || || || || {{RA|19|24|33.0}} || {{DEC|+36|34|39}} || 15 || || 3718 || G8V || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-75 b|b]] |- | [[Kepler-177]] || || || || || || {{RA|19|04|11.0}} || {{DEC|45|03|12}} || 15 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-177 b|b]] і [[Kepler-177 c|c]] |- | [[V477 Ліры]] || || || V477 || || || {{RA|18|31|18.29}} || {{DEC|+26|56|12.9}} || 15.07 || || || O9k || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]]; цэнтральная зорка ў [[планетарная туманнасць|планетарнай туманнасці]] [[Abell 46]] |- | [[Kepler-282]] || || || || || || {{RA|18|58|43.0}} || {{DEC|+44|47|51}} || 15.2 || || || || style="text-align:left;" | мае чытыры транзітныя планеты: [[Kepler-282 b|b]], [[Kepler-282 c|c]], [[Kepler-282 d|d]] і [[Kepler-282 e|e]] |- | [[Kepler-442]] || || || || || || {{RA|19|01|28.0}} || {{DEC|+39|16|48}} || 15.3 || || 1115 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-442 b|b]] |- | [[Kepler-440]] || || || || || || {{RA|19|01|24.0}} || {{DEC|+41|27|08}} || 15.5 || || 851 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[Kepler-440 b|b]] |- | [[Kepler-24]] || || || || || || {{RA|19|21|39}} || {{DEC|+38|20|38}} || 15.5 || || || || style="text-align:left;" | мае дзве транзітныя планеты: [[Kepler-24 b|b]] і [[Kepler-24 c|c]], і дзве непацверджанныя планеты: [[Kepler-24 d|d]] і [[Kepler-24 e|e]] |- | [[Kepler-30]] || || || || || || {{RA|19|01|08.0}} || {{DEC|+38|56|50}} || 15.5 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-30 b|b]], [[Kepler-30 c|c]] і [[Kepler-30 d|d]] |- | [[Kepler-26]] || || || || || || {{RA|18|59|46}} || {{DEC|+46|34|00}} || 16 || || || || style="text-align:left;" | мае чытыры транзітныя планеты: [[Kepler-26 b|b]], [[Kepler-26 c|c]], [[Kepler-26 d|d]] і [[Kepler-26 e|e]] |- | [[Kepler-53]] || || || || || || {{RA|19|21|51.0}} || {{DEC|+40|33|45}} || 16 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-53 b|b]], [[Kepler-53 c|c]] і [[Kepler-53 d|d]] |- | [[Kepler-55]] || || || || || || {{RA|19|00|40.0}} || {{DEC|+44|01|35}} || 16.3 || || || || style="text-align:left;" | мае пяць транзітных планет: [[Kepler-55 b|b]], [[Kepler-55 c|c]], [[Kepler-55 d|d]], [[Kepler-55 e|e]] і [[Kepler-55 f|f]] |- | [[Kepler-446]] || || || || || || {{RA|18|49|00.0}} || {{DEC|+44|55|16}} || 16.5 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-446 b|b]], [[Kepler-446 c|c]] і [[Kepler-446 d|d]] |- | [[Kepler-83]] || || || || || || {{RA|18|48|55.8}} || {{DEC|+43|39|56}} || 16.51 || || || || style="text-align:left;" | мае тры транзітныя планеты: [[Kepler-83b|b]], [[Kepler-83c|c]] і [[Kepler-83d|d]] |- | [[HR Ліры]] || || || HR || 175268 || || {{RA|18|53|25.05}} || {{DEC|+29|13|37.7}} || 16.6 || || || || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[CY Ліры]] || || || CY || || || {{RA|18|52|41.38}} || {{DEC|+26|45|31.5}} || 18.0 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SS Лебедзі]] |- | [[DM Ліры]] || || || DM || || || {{RA|18|58|44.43}} || {{DEC|+30|15|33.0}} || 18 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SU Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[2MASS 1835+3259]] || || || || || || {{RA|18|35|39.90}} || {{DEC|+32|59|54.6}} || 18.27 || || 18.48 || M8.5V || style="text-align:left;" | [[карычневы карлік]] |- | [[V344 Ліры]] || || || V344 || || || {{RA|18|44|39.18}} || {{DEC|+43|22|28.1}} || 19 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SU Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[V361 Ліры]] || || || V361 || || || {{RA|19|02|28.12}} || {{DEC|+46|58|57.8}} || || || || F9V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[AY Ліры]] || || || AY || || || {{RA|18|44|26.73}} || {{DEC|+37|59|51.8}} || || || || G... || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SU Вялікай Мядзведзіцы]] |- | [[MV Ліры]] || || || MV || || || {{RA|19|07|16.29}} || {{DEC|+44|01|07.8}} || || || || Op+... || style="text-align:left;" | [[новая зорка]] |- | [[WISE 1828+2650]] || || || || || || {{RA|18|28|31.08}} || {{DEC|+26|50|37.8}} || || || 47 || Y0 || style="text-align:left;" | [[карычневы карлік]] |- | [[WISEP J190648.47+401106.8]] || || || || || || {{RA|19|06|48.47}} || {{DEC|+40|11|06.8}} || || || 53.3 || L1 || style="text-align:left;" | [[карычневы карлік]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher = Centre de Données astronomiques de Strasbourg | accessdate = 2007-01-04 }} *{{ cite web | title = AAVSO Website | publisher = American Association of Variable Star Observers | url = http://www.aavso.org | accessdate = 9 March 2014 }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя: Ліра (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Ліра]] lukqwviy9f096kyd7byvkdybhbo9syg 0 608396 5140949 5003132 2026-05-12T23:12:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140949 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Эрыдан (сузор’е)|сузор’я Эрыдана]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Ахернар]] || α || || 2 || || 10144 || 7588 || {{RA|01|37|42.75}} || {{DEC|−57|14|12.0}} || 0.45 || −2.77 || 144 || B3Vp || style="text-align:left;" | [[спіс самых яркіх зорак|8-я паводле яркасці зорка]]; [[Be-зорка]] |- | [[β Эрыдана]] || β || 67 || 290|||| 33111 || 23875 || {{RA|05|07|51.03}} || {{DEC|−05|05|10.5}} || 2.78 || 0.60 || 89 || A3IIIvar || style="text-align:left;" | таксама вядома як Cursa, Kursa. |- | [[Тэта¹ Эрыдана|θ¹ Эрыдана]] || θ¹ || || 48|||| 18622 || 13847 || {{RA|02|58|15.72}} || {{DEC|−40|18|17.0}} || 2.88 || −0.59 || 161 || A4III+... || style="text-align:left;" | таксама вядома як Acamar, Achr al Nahr, Postrema Fluminis;<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000432.000.html |title=E.B Knobel – On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202355/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000432.000.html |url-status=dead }}</ref> [[падвойная зорка]] разам з θ² Эрыдана |- | [[γ Эрыдана]] || γ || 34 || 158|||| 25025 || 18543 || {{RA|03|58|01.73}} || {{DEC|−13|30|29.7}} || 2.97 || −1.19 || 221 || M1IIIb Ca-1 || style="text-align:left;" | таксама вядома як Zaurak, Zaurac, Zaurack |- | [[δ Эрыдана]] || δ || 23 || 121|||| 23249 || 17378 || {{RA|03|43|14.96}} || {{DEC|−09|45|54.7}} || 3.52 || 3.74 || 29 || K0IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Rana; [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[Іпсілон⁴ Эрыдана|υ⁴ Эрыдана]] || υ⁴ || 41 || 204|||| 27376 || 20042 || {{RA|04|17|53.62}} || {{DEC|−33|47|54.0}} || 3.55 || −0.14 || 178 || B9V || пераменная зорка |- | [[φ Эрыдана]] || φ || || 14|||| 14228 || 10602 || {{RA|02|16|30.50}} || {{DEC|−51|30|43.6}} || 3.56 || 0.18 || 155 || B8IV-V || |- | [[χ Эрыдана]] || χ || || 7|||| 11937 || 9007 || {{RA|01|55|56.83}} || {{DEC|−51|36|34.5}} || 3.69 || 2.48 || 57 || G5IV || |- | [[Таў⁴ Эрыдана|τ⁴ Эрыдана]] || τ⁴ || 16 || 81|||| 20720 || 15474 || {{RA|03|19|30.97}} || {{DEC|−21|45|28.6}} || 3.70 || −0.79 || 258 || M3/M4III || style="text-align:left;" | |- | [[ε Эрыдана]] || ε || 18 || 101|||| 22049 || 16537 || {{RA|03|32|56.42}} || {{DEC|−09|27|29.9}} || 3.72 || 6.18 || 10 || K2V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Ran,<ref name=NameExoWorlds>{{Cite web |url=http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |title=Final Results of NameExoWorlds Public Vote Released |access-date=24 ліпеня 2019 |archive-date=2 снежня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202072549/http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1514/ |url-status=dead }}</ref> Sadira, Al Sadirah; [[спіс найбліжэйшых зорак|9-я паводле блізасці зорная сістэма]]; мае два [[пояс астэроідаў|паясы астэроідаў]], [[протапланетны дыск]], адну [[экзапланета|планету]] [[Эпсілон Эрыдана b|b]] і адну непацверджанную планету [[Эпсілон Эрыдана c|c]]; [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[Іпсілон² Эрыдана|υ² Эрыдана]] || υ²|| 52 || 251|||| 29291 || 21393 || {{RA|04|35|33.07}} || {{DEC|−30|33|44.3}} || 3.81 || −0.22 || 209 || G8III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Beemin, Theemin |- | [[53 Эрыдана]] || l || 53 || 254|||| 29503 || 21594 || {{RA|04|38|10.87}} || {{DEC|−14|18|12.9}} || 3.86 || 1.23 || 109 || K1III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sceptrum |- | [[η Эрыдана]] || η || 3 || 39|||| 18322 || 13701 || {{RA|02|56|25.60}} || {{DEC|−08|53|51.4}} || 3.89 || 0.83 || 133 || K1III-IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Azha |- | [[ν Эрыдана]] || ν || 48 || 250|||| 29248 || 21444 || {{RA|04|36|19.14}} || {{DEC|−03|21|08.8}} || 3.93 || −2.34 || 586 || B2III SB ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Цэфея]] |- | [[Іпсілон³ Эрыдана|υ³ Эрыдана]] || υ³ || 43 || 219|||| 28028 || 20535 || {{RA|04|24|02.17}} || {{DEC|−34|01|01.2}} || 3.97 || −0.64 || 273 || K4III || таксама вядома як Beemim |- | [[μ Эрыдана]] || μ || 57 || 266|||| 30211 || 22109 || {{RA|04|45|30.14}} || {{DEC|−03|15|16.6}} || 4.01 || −2.05 || 532 || B5IV || |- | [[Омікрон¹ Эрыдана|ο¹ Эрыдана]] || ο¹ || 38 || 185|||| 26574 || 19587 || {{RA|04|11|51.93}} || {{DEC|−06|50|16.0}} || 4.04 || 1.11 || 125 || F2II-III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Beid; [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[Таў³ Эрыдана|τ³ Эрыдана]] || τ³ || 11 || 56|||| 18978 || 14146 || {{RA|03|02|23.59}} || {{DEC|−23|37|27.6}} || 4.08 || 1.97 || 86 || A4V || |- | [[ι Эрыдана]] || ι || || 19|||| 16815 || 12486 || {{RA|02|40|39.93}} || {{DEC|−39|51|19.1}} || 4.11 || 0.86 || 145 || K0III || |- | [[HD 24160]] || g || || 138|||| 24160 || 17874 || {{RA|03|49|27.28}} || {{DEC|−36|12|00.4}} || 4.17 || 0.13 || 210 || G8III || = υ⁶ Эрыдана |- | [[Таў⁶ Эрыдана|τ⁶ Эрыдана]] || τ⁶ || 27 || 128|||| 23754 || 17651 || {{RA|03|46|50.99}} || {{DEC|−23|14|54.4}} || 4.22 || 2.95 || 58 || F3/F5V || = n Эрыдана |- | [[κ Эрыдана]] || κ || || 16|||| 15371 || 11407 || {{RA|02|26|59.10}} || {{DEC|−47|42|13.8}} || 4.24 || −1.81 || 528 || B5IV || |- | [[λ Эрыдана]] || λ || 69 || 293|||| 33328 || 23972 || {{RA|05|09|08.78}} || {{DEC|−08|45|14.7}} || 4.25 || −4.40 || 1753 || B2IVn ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Цэфея]] |- | [[82G Эрыдана]]<ref>This star is [[Benjamin Apthorp Gould|Gould]]'s 82nd of Eridanus in his ''[[Benjamin Apthorp Gould#Uranography|Uranometria Argentina]]''. (Backhouse, T. W., (1911) ''Catalogue of 9842 Stars'', Hills and Co., Sunderland, p.33.) Kostjuk erroneously lists it as simply "82 Eri". (See below.) [[SIMBAD]] follows this error in its object query result as " [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=82%20Eri * 82 Eri – High proper-motion star]".</ref> || e || || 82|||| 20794 || 15510 || {{RA|03|19|53.22}} || {{DEC|−43|04|17.6}} || 4.26 || 5.35 || 20 || G8V || style="text-align:left;" | блізкая зорка; мае тры планеты: [[82G Эрыдана b|b]], [[82G Эрыдана d|d]] і [[82G Эрыдана e|e]]; таксама мае [[рэшткавы дыск]] |- | [[Таў⁵ Эрыдана|τ⁵ Эрыдана]] || τ⁵ || 19 || 103|||| 22203 || 16611 || {{RA|03|33|47.25}} || {{DEC|−21|37|58.1}} || 4.26 || −0.53 || 296 || B9V || |- | [[HD 24071]] || f || || 135|||| 24071 || 17797 || {{RA|03|48|35.82}} || {{DEC|−37|37|12.5}} || 4.30 || 0.83 || 161 || A+... || = υ⁵ Эрыдана; кампанент B падвойнай зорнай сістэмы з 136G Эрыдана |- | [[54 Эрыдана]] || || 54 || 259|| DM || 29755 || 21763 || {{RA|04|40|26.49}} || {{DEC|−19|40|16.5}} || 4.32 || −0.90 || 361 || M3/M4III ||style="text-align:left;" | |- | [[Тэта² Эрыдана|θ² Эрыдана]] || θ² || || 49|||| 18623 || 13847 || {{RA|02|58|16.30}} || {{DEC|−40|18|16.0}} || 4.35 || || 161 || || style="text-align:left;" | падвойная зорка разам з θ¹ Эрыдана |- | [[ω Эрыдана]] || ω || 61 || 276|||| 31109 || 22701 || {{RA|04|52|53.68}} || {{DEC|−05|27|09.9}} || 4.36 || 0.15 || 227 || A9IV ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Rabah al Nahr, Quarta Fluminis<ref name="sb0"/> |- | [[π Эрыдана]] || π || 26 || 127|||| 23614 || 17593 || {{RA|03|46|08.50}} || {{DEC|−12|06|06.2}} || 4.43 || −1.49 || 497 || M1III || |- | [[Омікрон² Эрыдана|ο² Эрыдана]] A || ο² || 40 || 197|| DY || 26965 || 19849 || {{RA|04|15|17.64}} || {{DEC|−07|38|40.4}} || 4.43 || 5.92 || 16 || K1V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Keid; блізкая [[зорная сістэма|патройная зорка]]; мае планету [[40 Эрыдана A b|b]] |- | [[32 Эрыдана]] A || w || 32 || |||| 24554 || 18255 || {{RA|03|54|17.49}} || {{DEC|−02|57|17.0}} || 4.46 || −0.66 || 345 || G8III || style="text-align:left;" | [[падвойная зорка]] |- | [[Таў¹ Эрыдана|τ¹ Эрыдана]] || τ¹ || 1 || 22|||| 17206 || 12843 || {{RA|02|45|05.98}} || {{DEC|−18|34|21.5}} || 4.47 || 3.74 || 46 || F5/F6V || |- | [[Іпсілон¹ Эрыдана|υ¹ Эрыдана]] || υ¹ || 50 || 243|||| 29085 || 21248 || {{RA|04|33|30.63}} || {{DEC|−29|45|57.0}} || 4.49 || 1.58 || 124 || K0III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Theemin, Beemin |- | [[HD 22663]] || y || || 110|||| 22663 || 16870 || {{RA|03|37|05.68}} || {{DEC|−40|16|28.2}} || 4.57 || 0.43 || 219 || K0III || |- | [[HD 23319]] || h || || 124|||| 23319 || 17351 || {{RA|03|42|50.12}} || {{DEC|−37|18|48.0}} || 4.59 || 0.91 || 178 || K2IIICN... || = υ⁷ Эрыдана |- | [[Таў⁹ Эрыдана|τ⁹ Эрыдана]] || τ⁹ || 36 ||161|| || 25267 || 18673 || {{RA|03|59|55.48}} || {{DEC|−24|00|58.5}} || 4.62 || −0.41 || 331 || Ap Si || = k Эрыдана; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[Таў⁸ Эрыдана|τ⁸ Эрыдана]] || τ⁸ || 33 ||149|| || 24587 || 18216 || {{RA|03|53|42.68}} || {{DEC|−24|36|44.0}} || 4.64 || −0.72 || 385 || B5V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу SX Авена]] |- | [[HD 24072]] || f || || 136|||| 24072 || || {{RA|03|48|35.90}} || {{DEC|−37|37|14.0}} || 4.73 || || || B9V || = υ⁵ Эрыдана; кампанент A падвойнай зорнай сістэмы з 135G Эрыдана |- | [[HD 16754]] || s || || 18|||| 16754 || 12413 || {{RA|02|39|47.92}} || {{DEC|−42|53|29.9}} || 4.74 || 1.74 || 130 || A2V || |- | [[17 Эрыдана]] || v || 17 || 97|||| 21790 || 16341 || {{RA|03|30|37.05}} || {{DEC|−05|04|30.6}} || 4.74 || −0.60 || 380 || B9Vs || |- | [[Таў² Эрыдана|τ² Эрыдана]] || τ² || 2 || 30|||| 17824 || 13288 || {{RA|02|51|02.35}} || {{DEC|−21|00|14.3}} || 4.76 || 1.02 || 183 || K0III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Angetenar |- | [[64 Эрыдана]] || || 64 || 283||S|| 32045 || 23231 || {{RA|04|59|55.71}} || {{DEC|−12|32|13.9}} || 4.78 || 0.03 || 291 || F0V || style="text-align:left;" | [[пераменная зорка]] |- | [[32 Эрыдана]] B || w || 32 || 148|||| 24555 || 18255 || {{RA|03|54|17.50}} || {{DEC|−02|57|17.0}} || 4.79 || −0.33 || 345 || A2V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 32 Эрыдана |- | [[ζ Эрыдана]] || ζ || 13 || 73|||| 20320 || 15197 || {{RA|03|15|50.03}} || {{DEC|−08|49|11.4}} || 4.80 || 1.97 || 120 || A5m || style="text-align:left;" | таксама вядома як Zibal |- | [[ψ Эрыдана]] || ψ || 65 || 285|||| 32249 || 23364 || {{RA|05|01|26.34}} || {{DEC|−07|10|26.3}} || 4.80 || −2.54 || 956 || B3V || |- | [[15 Эрыдана]] || || 15 || 79|||| 20610 || 15382 || {{RA|03|18|22.10}} || {{DEC|−22|30|40.1}} || 4.86 || 0.39 || 255 || K0III || |- | [[39 Эрыдана]] || A || 39 || 194|||| 26846 || 19777 || {{RA|04|14|23.69}} || {{DEC|−10|15|21.2}} || 4.87 || 0.86 || 206 || K3III || |- | [[45 Эрыдана]] || || 45 || 231|||| 28749 || 21139 || {{RA|04|31|52.67}} || {{DEC|−00|02|38.4}} || 4.91 || −2.12 || 830 || K3II-III || |- | [[HD 29573]] || || || 255|||| 29573 || 21644 || {{RA|04|38|53.59}} || {{DEC|−12|07|23.1}} || 4.99 || 0.77 || 227 || A0V || |- | [[60 Эрыдана]] || || 60 || 274|||| 30814 || 22479 || {{RA|04|50|11.59}} || {{DEC|−16|13|02.2}} || 5.03 || 0.67 || 243 || K0III || |- | [[HD 10939]] || q² || || 6|||| 10939 || 8241 || {{RA|01|46|06.14}} || {{DEC|−53|31|19.9}} || 5.04 || 1.26 || 186 || A1V || |- | [[HD 24626]] || i || || 151|||| 24626 || 18213 || {{RA|03|53|38.92}} || {{DEC|−34|43|56.3}} || 5.11 || −0.07 || 355 || B6/B7V || |- | [[68 Эрыдана]] || || 68 || 292|||| 33256 || 23941 || {{RA|05|08|43.67}} || {{DEC|−04|27|22.5}} || 5.11 || 3.12 || 82 || F2V || |- | [[66 Эрыдана]] || || 66 || 288|| EN || 32964 || 23794 || {{RA|05|06|45.65}} || {{DEC|−04|39|18.6}} || 5.12 || 0.45 || 280 || B9.5V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[40G Эрыдана]] || || || 40|||| 18331 || 13717 || {{RA|02|56|37.45}} || {{DEC|−03|42|44.0}} || 5.16 || 1.35 || 189 || A3Vn || |- | [[ξ Эрыдана]] || ξ || 42 || 215|||| 27861 || 20507 || {{RA|04|23|40.88}} || {{DEC|−03|44|43.2}} || 5.17 || 1.14 || 208 || A2V || |- | [[47 Эрыдана]] || || 47 || 241|| DV || 29064 || 21296 || {{RA|04|34|11.64}} || {{DEC|−08|13|52.9}} || 5.20 || −1.76 || 805 || M3III ||style="text-align:left;" | |- | [[43G Эрыдана]] || || || 43|||| 18543 || 13874 || {{RA|02|58|42.09}} || {{DEC|−02|46|57.8}} || 5.22 || 0.26 || 320 || A2IV || |- | [[51 Эрыдана]] || c || 51 || 252|||| 29391 || 21547 || {{RA|04|37|36.11}} || {{DEC|−02|28|24.2}} || 5.22 || 2.85 || 97 || F0V || style="text-align:left;" | мае планету [[51 Эрыдана b|b]] |- | [[61G Эрыдана]] || || || 61|||| 19349 || 14456 || {{RA|03|06|33.49}} || {{DEC|−06|05|18.8}} || 5.23 || −0.84 || 534 || M3III || |- | [[20 Эрыдана]] || || 20 || 107|| EG || 22470 || 16803 || {{RA|03|36|17.39}} || {{DEC|−17|28|01.3}} || 5.24 || −0.57 || 473 || B8/B9III ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[24 Эрыдана]] || || 24 || 123|||| 23363 || 17457 || {{RA|03|44|30.51}} || {{DEC|−01|09|47.1}} || 5.24 || −1.27 || 653 || B7V || |- | [[Таў⁷ Эрыдана|τ⁷ Эрыдана]] || τ⁷ || 28 || 130|||| 23878 || 17717 || {{RA|03|47|39.62}} || {{DEC|−23|52|29.3}} || 5.24 || 0.63 || 272 || A1V || = m Эрыдана |- | [[242G Эрыдана]] || || || 242|||| 29065 || 21297 || {{RA|04|34|11.79}} || {{DEC|−08|58|11.9}} || 5.24 || −1.28 || 657 || K4III || |- | [[Ро³ Эрыдана|ρ³ Эрыдана]] || ρ³ || 10 || 57|||| 19107 || 14293 || {{RA|03|04|16.48}} || {{DEC|−07|36|03.2}} || 5.26 || 2.09 || 140 || A8V || |- | [[35 Эрыдана]] || || 35 || 162|||| 25340 || 18788 || {{RA|04|01|32.03}} || {{DEC|−01|32|58.7}} || 5.28 || −0.43 || 453 || B5V || |- | [[Ро² Эрыдана|ρ² Эрыдана]] || ρ² || 9 || 55|||| 18953 || 14168 || {{RA|03|02|42.26}} || {{DEC|−07|41|07.7}} || 5.32 || 0.83 || 258 || K0II-III || |- | [[164G Эрыдана]] || || || 164 |||| 25457 || 18859 || {{RA|04|02|36.66}} || {{DEC|−00|16|05.9}} || 5.38 || 3.96 || 63 || F5V || |- | [[212G Эрыдана]] || || || 212|||| 27616 || 20264 || {{RA|04|20|39.00}} || {{DEC|−20|38|22.6}} || 5.38 || −0.38 || 462 || A0V || |- | [[63 Эрыдана]] || || 63 || 282|||| 32008 || 23221 || {{RA|04|59|50.44}} || {{DEC|−10|15|46.8}} || 5.39 || 1.70 || 178 || G4V || |- | [[4 Эрыдана]] || || 4 || 41|||| 18454 || 13782 || {{RA|02|57|23.70}} || {{DEC|−23|51|43.5}} || 5.44 || 2.00 || 159 || A5IV/V || |- | [[37 Эрыдана]] || || 37 || 183|||| 26409 || 19483 || {{RA|04|10|22.52}} || {{DEC|−06|55|25.8}} || 5.44 || 0.13 || 377 || G8III || |- | [[GU Эрыдана]] || || || 181|||| 26326 || 19398 || {{RA|04|09|17.84}} || {{DEC|−16|23|09.2}} || 5.45 || −1.29 || 726 || B5IV || |- | [[257G Эрыдана]] || || || 257|||| 29613 || 21685 || {{RA|04|39|19.64}} || {{DEC|−14|21|32.0}} || 5.46 || 1.54 || 199 || K0III || |- | [[30 Эрыдана]] || || 30 || 144|||| 24388 || 18141 || {{RA|03|52|41.65}} || {{DEC|−05|21|40.5}} || 5.48 || −0.46 || 502 || B8+... || |- | [[58 Эрыдана]] || || 58 || 269|| IX || 30495 || 22263 || {{RA|04|47|36.21}} || {{DEC|−16|56|05.5}} || 5.49 || 4.87 || 43 || G3V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[83G Эрыдана]] || || || 83|||| 20894 || 15643 || {{RA|03|21|24.03}} || {{DEC|−23|38|06.3}} || 5.50 || −0.05 || 421 || G8III || |- | [[62 Эрыдана]] || b || 62 || 280|||| 31512 || 22958 || {{RA|04|56|24.19}} || {{DEC|−05|10|16.9}} || 5.50 || −1.28 || 739 || B6V || |- | [[HD 10647]] || q¹ || || 5|||| 10647 || 7978 || {{RA|01|42|29.15}} || {{DEC|−53|44|26.1}} || 5.52 || 4.32 || 57 || F8V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 10647 b|b]]; таксама мае [[рэшткавы дыск]] |- | [[22 Эрыдана]] || || 22 || 115|| FY || 22920 || 17167 || {{RA|03|40|38.33}} || {{DEC|−05|12|38.5}} || 5.53 || −1.25 || 739 || B9IIIp Si ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[264G Эрыдана]] || || || 264|||| 30127 || 22028 || {{RA|04|44|07.95}} || {{DEC|−18|39|59.6}} || 5.53 || 0.75 || 295 || A1V || |- | [[5 Эрыдана]] || || 5 || 46|||| 18633 || 13951 || {{RA|02|59|41.16}} || {{DEC|−02|27|53.6}} || 5.56 || 0.51 || 334 || B9.5V || |- | [[106G Эрыдана]] || || || 106|||| 22409 || 16780 || {{RA|03|35|57.65}} || {{DEC|−11|11|38.3}} || 5.56 || 0.23 || 379 || G7III: || |- | [[25 Эрыдана]] || || 25 || 125|||| 23413 || 17506 || {{RA|03|44|56.46}} || {{DEC|−00|17|48.2}} || 5.56 || 0.40 || 351 || K4III || |- | [[258G Эрыдана]] || || || 258|||| 29737 || 21743 || {{RA|04|40|06.85}} || {{DEC|−24|28|56.7}} || 5.56 || 0.63 || 315 || G6/G8III || |- | [[94G Эрыдана]] || || || 94|||| 21688 || 16263 || {{RA|03|29|36.02}} || {{DEC|−12|40|29.1}} || 5.57 || 0.02 || 420 || A5III/IV || |- | [[122G Эрыдана]] || || || 122|||| 23281 || 17395 || {{RA|03|43|33.84}} || {{DEC|−10|29|08.2}} || 5.59 || 2.43 || 140 || A5m || |- | [[174G Эрыдана]] || || || 174|||| 25945 || 19095 || {{RA|04|05|37.30}} || {{DEC|−27|39|07.3}} || 5.59 || 2.41 || 141 || F0IV/V || |- | [[160G Эрыдана]] || || || 160 |||| 25165 || 18647 || {{RA|03|59|30.13}} || {{DEC|−12|34|27.6}} || 5.61 || −1.57 || 891 || K4III || |- | [[DU Эрыдана]] || || || 228|| DU || 28497 || 20922 || {{RA|04|29|06.93}} || {{DEC|−13|02|54.1}} || 5.61 || −2.81 || 1575 || B2V:ne ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]]; [[Be-зорка]] |- | [[169G Эрыдана]] || || || 169|||| 25723 || 19011 || {{RA|04|04|22.71}} || {{DEC|−12|47|32.4}} || 5.62 || 0.17 || 401 || K1III || |- | [[153G Эрыдана]] || || || 153|||| 24744 || 18262 || {{RA|03|54|23.18}} || {{DEC|−40|21|25.3}} || 5.70 || −0.30 || 516 || K0III... || |- | [[184G Эрыдана]] || || || 184|||| 26464 || 19511 || {{RA|04|10|47.74}} || {{DEC|−08|49|11.4}} || 5.70 || 0.71 || 324 || G9III: || |- | [[46 Эрыдана]] || || 46 || 239|| EH || 29009 || 21278 || {{RA|04|33|54.73}} || {{DEC|−06|44|20.0}} || 5.71 || −1.18 || 780 || B9p Si ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[278G Эрыдана]] || || || 278|||| 31414 || 22860 || {{RA|04|55|06.82}} || {{DEC|−16|44|26.3}} || 5.71 || −0.11 || 476 || G8/K0III || |- | [[R Эрыдана]] || || || 279|| R || 31444 || 22881 || {{RA|04|55|18.64}} || {{DEC|−16|25|04.3}} || 5.71 || 0.98 || 288 || G6/G8III || style="text-align:left;" | пераменная зорка |- | [[80G Эрыдана]] || || || 80|||| 20631 || 15411 || {{RA|03|18|41.07}} || {{DEC|−18|33|34.7}} || 5.72 || 2.90 || 119 || F3V || |- | [[267G Эрыдана]] || || || 267|||| 30238 || 22086 || {{RA|04|45|04.15}} || {{DEC|−21|17|00.0}} || 5.72 || −0.70 || 627 || K4III || |- | [[91G Эрыдана]] || || || 91|||| 21530 || 16142 || {{RA|03|28|00.95}} || {{DEC|−11|17|11.4}} || 5.74 || 0.65 || 340 || K2III || |- | [[Ро¹ Эрыдана|ρ¹ Эрыдана]] || ρ¹ || 8 || 52|||| 18784 || 14060 || {{RA|03|01|09.97}} || {{DEC|−07|39|46.2}} || 5.75 || 0.90 || 304 || K0II || |- | [[HD 10360]] || p || || 4|||| 10360 || 7751 || {{RA|01|39|47.24}} || {{DEC|−56|11|47.2}} || 5.76 || 6.21 || 27 || K0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка разам з 3G Эрыдана |- | [[HD 10361]] || p || || 3|||| 10361 || 7751 || {{RA|01|39|47.80}} || {{DEC|−56|11|41.0}} || 5.76 || 6.21 || 27 || K5V || style="text-align:left;" | падвойная зорка разам з 4G Эрыдана |- | [[99G Эрыдана]] || || || 99|||| 21882 || 16285 || {{RA|03|29|55.19}} || {{DEC|−42|38|03.3}} || 5.76 || 1.79 || 203 || A5V || |- | [[DZ Эрыдана]] || || || 234 || DZ || 28843 || 21192 || {{RA|04|32|37.54}} || {{DEC|−03|12|34.2}} || 5.76 || 0.17 || 428 || B9III ||style="text-align:left;" | пераменная тыпу SX Авена |- | [[59 Эрыдана]] || || 59 || 271|||| 30606 || 22325 || {{RA|04|48|32.53}} || {{DEC|−16|19|46.5}} || 5.76 || 2.67 || 135 || F8V || |- | [[HD 30562]] || || || 270|||| 30562 || 22336 || {{RA|04|48|36.20}} || {{DEC|−05|40|24.4}} || 5.77 || 3.65 || 86 || F8V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 30562 b|b]] |- | [[56 Эрыдана]] || || 56 || 263|| DX || 30076 || 22024 || {{RA|04|44|05.32}} || {{DEC|−08|30|12.9}} || 5.78 || −2.29 || 1342 || B2Ve ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]]; [[Be-зорка]] |- | [[GW Эрыдана]] || || || 187|| GW || 26591 || 19571 || {{RA|04|11|36.18}} || {{DEC|−20|21|22.6}} || 5.80 || 1.38 || 250 || A1V + (F/G) ||style="text-align:left;" |[[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[291G Эрыдана]] || || || 291|||| 33224 || 23916 || {{RA|05|08|20.19}} || {{DEC|−08|39|55.0}} || 5.80 || −1.04 || 760 || B8V || |- | [[58G Эрыдана]] || r || || 58|||| 19141 || 14187 || {{RA|03|02|55.84}} || {{DEC|−46|58|30.2}} || 5.81 || −1.20 || 821 || K2/K3III || |- | [[132G Эрыдана]] || || || 132|||| 23978 || 17798 || {{RA|03|48|35.72}} || {{DEC|−20|54|10.6}} || 5.81 || −1.22 || 830 || K5III || |- | [[216G Эрыдана]] || || || 216|||| 27881 || 20465 || {{RA|04|23|05.66}} || {{DEC|−24|53|31.6}} || 5.81 || 0.09 || 454 || K5III || |- | [[6 Эрыдана]] || || 6 || 44|||| 18535 || 13835 || {{RA|02|58|05.69}} || {{DEC|−23|36|22.1}} || 5.82 || −0.69 || 653 || K2III || |- | [[53G Эрыдана]] || || || 53|||| 18885 || 14110 || {{RA|03|01|56.09}} || {{DEC|−09|57|41.0}} || 5.84 || 1.15 || 282 || G6III: || |- | [[159G Эрыдана]] || || ||159|||| 25069 || 18606 || {{RA|03|58|52.42}} || {{DEC|−05|28|10.3}} || 5.85 || 2.65 || 142 || G9V || |- | [[EM Эрыдана]] || d || || 210|| EM || 27563 || 20271 || {{RA|04|20|42.83}} || {{DEC|−07|35|33.0}} || 5.85 || −0.98 || 756 || B5III || |- | [[109G Эрыдана]] || || || 109|||| 22675 || 16989 || {{RA|03|38|29.25}} || {{DEC|−07|23|30.2}} || 5.86 || 0.47 || 390 || G5III: || |- | [[211G Эрыдана]] || || || 211|||| 27611 || 20341 || {{RA|04|21|27.05}} || {{DEC|−00|05|52.3}} || 5.86 || 0.08 || 467 || K2 || |- | [[287G Эрыдана]] || || || 287|||| 32393 || 23475 || {{RA|05|02|45.37}} || {{DEC|−04|12|36.5}} || 5.86 || 0.96 || 311 || K3 || |- | [[15G Эрыдана]] || || || 15|||| 14943 || 11102 || {{RA|02|22|54.65}} || {{DEC|−51|05|32.2}} || 5.90 || 1.96 || 200 || A5V || |- | [[129G Эрыдана]] || || || 129|||| 23887 || 17805 || {{RA|03|48|38.92}} || {{DEC|+00|13|40.3}} || 5.91 || 0.00 || 495 || K3III || |- | [[71G Эрыдана]] || u || || 71|||| 20121 || 14913 || {{RA|03|12|25.68}} || {{DEC|−44|25|10.8}} || 5.92 || 2.71 || 143 || F3V+... || |- | [[35G Эрыдана]] || || || 35|||| 18071 || 13479 || {{RA|02|53|35.27}} || {{DEC|−22|22|34.0}} || 5.93 || 1.08 || 304 || G8/K0III || |- | [[163G Эрыдана]] || || || 163|||| 25371 || 18723 || {{RA|04|00|40.62}} || {{DEC|−30|29|26.6}} || 5.93 || 0.72 || 359 || A1V || |- | [[202G Эрыдана]] || || || 202|||| 27179 || 19996 || {{RA|04|17|19.23}} || {{DEC|−06|28|19.8}} || 5.95 || −0.19 || 551 || G8III: || |- | [[227G Эрыдана]] || || ||227|||| 28479 || 20892 || {{RA|04|28|39.01}} || {{DEC|−19|27|31.0}} || 5.95 || 0.97 || 323 || K2III || |- | [[233G Эрыдана]] || || || 233|||| 28776 || 21042 || {{RA|04|30|40.33}} || {{DEC|−35|39|12.9}} || 5.95 || 0.70 || 365 || K0II || |- | [[21 Эрыдана]] || || 21 || 111|||| 22713 || 17027 || {{RA|03|39|01.13}} || {{DEC|−05|37|32.5}} || 5.97 || 3.24 || 115 || K1V || |- | [[55 Эрыдана]] A || || 55 || 262|||| 30020 || 21986 || {{RA|04|43|34.73}} || {{DEC|−08|47|39.3}} || 5.98 || 0.51 || 405 || F4IIIp (Sr) || |- | [[DO Эрыдана]] || || || 152|| DO || 24712 || 18339 || {{RA|03|55|16.17}} || {{DEC|−12|05|56.6}} || 5.99 || 2.54 || 160 || Ap SrEu(Cr) ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[GZ Эрыдана]] || || || 203|| GZ || 27362 || 20075 || {{RA|04|18|16.07}} || {{DEC|−20|42|55.1}} || 6.00 || −1.53 || 1045 || M4III || |- | [[93G Эрыдана]] || || || 93|||| 21665 || 16266 || {{RA|03|29|39.19}} || {{DEC|−06|48|15.3}} || 6.01 || 0.71 || 374 || G5 || |- | [[EP Эрыдана]] || || || 32||EP|| 17925 || 13402 || {{RA|02|52|31.89}} || {{DEC|−12|46|09.3}} || 6.05 || 5.97 || 34 || K1V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу RS Гончых Псоў]] |- | [[236G Эрыдана]] || || || 236|||| 28970 || 21239 || {{RA|04|33|22.09}} || {{DEC|−10|47|07.5}} || 6.06 || −1.25 || 945 || K0 || |- | [[64G Эрыдана]] || || || 64|||| 19836 || 14819 || {{RA|03|11|18.78}} || {{DEC|−03|48|41.6}} || 6.08 || −0.82 || 784 || M1III || |- | [[214G Эрыдана]] || || || 214|||| 27710 || 20347 || {{RA|04|21|31.29}} || {{DEC|−25|43|42.4}} || 6.08 || 2.40 || 177 || F2V || |- | [[20G Эрыдана]] || || || 20|||| 17006 || 12611 || {{RA|02|42|08.44}} || {{DEC|−46|31|27.2}} || 6.09 || 3.03 || 133 || G8IV || |- | [[205G Эрыдана]] || || || 205|||| 27411 || 20106 || {{RA|04|18|37.46}} || {{DEC|−22|58|11.4}} || 6.09 || 1.27 || 300 || A3m... || |- | [[240G Эрыдана]] || || || 240|||| 29063 || 21298 || {{RA|04|34|14.21}} || {{DEC|−06|50|15.8}} || 6.09 || 0.11 || 513 || K2III || |- | [[10G Эрыдана]] || || || 10|||| 12042 || 9085 || {{RA|01|56|59.66}} || {{DEC|−51|46|00.7}} || 6.10 || 4.00 || 86 || F8V || |- | [[7 Эрыдана]] || || 7 || 51||CV|| 18760 || 14040 || {{RA|03|00|50.88}} || {{DEC|−02|52|43.1}} || 6.11 || −0.79 || 782 || M2III ||style="text-align:left;" | |- | [[222G Эрыдана]] || || || 222|||| 28312 || 20765 || {{RA|04|26|56.93}} || {{DEC|−24|04|52.6}} || 6.11 || 0.88 || 362 || A3V || |- | [[256G Эрыдана]] || || || 256|||| 29610 || 21718 || {{RA|04|39|47.21}} || {{DEC|−01|03|08.8}} || 6.11 || −0.13 || 578 || K0 || |- | [[100G Эрыдана]] || z || || 100|||| 21899 || 16310 || {{RA|03|30|13.59}} || {{DEC|−41|22|10.3}} || 6.12 || 3.46 || 111 || F7V || |- | [[171G Эрыдана]] || || || 171|||| 25803 || 19037 || {{RA|04|04|40.89}} || {{DEC|−20|22|54.6}} || 6.12 || 0.43 || 448 || K1II || |- | [[247G Эрыдана]] || || || 247|||| 29184 || 21363 || {{RA|04|35|00.65}} || {{DEC|−19|55|17.5}} || 6.12 || 1.09 || 330 || K2IIICN... || |- | [[45G Эрыдана]] || || || 45|||| 18557 || 13883 || {{RA|02|58|47.31}} || {{DEC|−09|46|35.3}} || 6.14 || 1.37 || 293 || A2m || |- | [[14 Эрыдана]] || || 14 || 77|||| 20395 || 15244 || {{RA|03|16|35.77}} || {{DEC|−09|09|16.9}} || 6.14 || 3.47 || 111 || F5V || астраметрычная падвойная |- | [[EK Эрыдана]] || || || 209|| EK || 27536 || 20263 || {{RA|04|20|38.59}} || {{DEC|−06|14|45.1}} || 6.15 || 2.15 || 206 || G8IV: ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[281G Эрыдана]] || || || 281|||| 31726 || 23060 || {{RA|04|57|44.69}} || {{DEC|−14|13|54.8}} || 6.15 || −1.27 || 994 || B2V || |- | [[74G Эрыдана]] || || || 74|||| 20319 || 15203 || {{RA|03|16|00.85}} || {{DEC|−05|55|07.3}} || 6.17 || −0.21 || 616 || B9V || |- | [[Глізэ 86]] || || || 13|||| 13445 || 10138 || {{RA|02|10|25.93}} || {{DEC|−50|49|25.4}} || 6.17 || 5.98 || 36 || K1V || style="text-align:left;" | мае кампаньёна белага карліка і планету [[Глізэ 86 b|b]] |- | [[DL Эрыдана]] || || || 155|| DL || 24832 || 18455 || {{RA|03|56|37.90}} || {{DEC|−09|45|03.1}} || 6.18 || 1.05 || 346 || F1V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[EX Эрыдана]] || || || 268|| EX || 30422 || 22192 || {{RA|04|46|25.75}} || {{DEC|−28|05|15.0}} || 6.18 || 2.38 || 187 || A2IV/V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[113G Эрыдана]] || || || 113|||| 22799 || 17057 || {{RA|03|39|25.42}} || {{DEC|−10|26|13.3}} || 6.19 || 0.88 || 376 || G5 || |- | [[54G Эрыдана]] || || || 54|||| 18894 || 14124 || {{RA|03|02|09.23}} || {{DEC|−06|29|39.1}} || 6.20 || 3.64 || 106 || G0IV-V || |- | [[86G Эрыдана]] || || || 86|||| 21019 || 15776 || {{RA|03|23|17.70}} || {{DEC|−07|47|36.8}} || 6.20 || 3.36 || 120 || G2V || |- | [[133G Эрыдана]] || || || 133|||| 23958 || 17734 || {{RA|03|47|49.60}} || {{DEC|−36|06|21.0}} || 6.21 || 0.16 || 529 || B8V || |- | [[147G Эрыдана]] || || || 147|||| 24497 || 18173 || {{RA|03|53|12.93}} || {{DEC|−18|26|04.0}} || 6.21 || −0.44 || 698 || K0/K1III+.. || |- | [[112G Эрыдана]] || || || 112|||| 22798 || 17086 || {{RA|03|39|38.35}} || {{DEC|−03|23|34.2}} || 6.22 || 1.16 || 335 || G5 || |- | [[229G Эрыдана]] || || || 229|||| 28625 || 20997 || {{RA|04|30|09.99}} || {{DEC|−13|35|32.5}} || 6.22 || 0.61 || 432 || K0III || |- | [[HR 1614]] || || || 284|||| 32147 || 23311 || {{RA|05|00|48.68}} || {{DEC|−05|45|03.5}} || 6.22 || 6.49 || 29 || K3V || |- | [[67G Эрыдана]] || || || 67|||| 19887 || 14814 || {{RA|03|11|16.74}} || {{DEC|−16|01|29.8}} || 6.25 || 0.16 || 539 || K2III || |- | [[104G Эрыдана]] || || || 104|||| 22243 || 16677 || {{RA|03|34|37.46}} || {{DEC|−09|52|05.8}} || 6.25 || 0.24 || 518 || A2V || |- | [[232G Эрыдана]] || || || 232|||| 28763 || 21110 || {{RA|04|31|25.86}} || {{DEC|−13|38|38.8}} || 6.25 || 0.81 || 400 || A2/A3V || |- | [[172G Эрыдана]] || || || 172|||| 25910 || 19121 || {{RA|04|05|56.49}} || {{DEC|−08|51|21.9}} || 6.27 || 1.71 || 266 || A3V || |- | [[272G Эрыдана]] || || || 272|||| 30743 || 22439 || {{RA|04|49|42.32}} || {{DEC|−13|46|09.3}} || 6.27 || 3.53 || 115 || F3/F5V || |- | [[253G Эрыдана]] || || || 253|||| 29435 || 21486 || {{RA|04|36|50.94}} || {{DEC|−30|43|00.5}} || 6.28 || 0.87 || 394 || Ap... || |- | [[59G Эрыдана]] || || || 59|||| 19210 || 14355 || {{RA|03|05|11.26}} || {{DEC|−08|16|27.5}} || 6.30 || 0.72 || 425 || K0 || |- | [[75G Эрыдана]] || || || 75|||| 20356 || 15230 || {{RA|03|16|21.71}} || {{DEC|−05|43|49.5}} || 6.30 || −1.25 || 1055 || K5 || |- | [[33G Эрыдана]] || σ<ref name=viziergigma>[http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR?-6N&-out.form=H0&//*&-source%3DV/50/notes&HR%3D859 Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991)]</ref> || || 33|||| 17943 || 13421 || {{RA|02|52|50.67}} || {{DEC|−09|26|28.8}} || 6.31 || 1.30 || 328 || A7IV || |- | [[89G Эрыдана]] || || || 89|||| 21473 || 16015 || {{RA|03|26|11.77}} || {{DEC|−41|38|13.2}} || 6.33 || 0.67 || 441 || A1V || |- | [[173G Эрыдана]] || || || 173|||| 25944 || 19111 || {{RA|04|05|46.73}} || {{DEC|−20|30|45.1}} || 6.34 || 1.44 || 311 || G8/K0III || |- | [[248G Эрыдана]] || || || 248|||| 29227 || 21428 || {{RA|04|36|01.67}} || {{DEC|−03|36|41.8}} || 6.34 || −0.80 || 874 || B7III || |- | [[21G Эрыдана]] || || || 21|||| 17098 || 12708 || {{RA|02|43|20.22}} || {{DEC|−40|31|40.6}} || 6.35 || 0.22 || 548 || B9V || |- | [[114G Эрыдана]] || || || 114|||| 22905 || 17136 || {{RA|03|40|11.44}} || {{DEC|−15|13|35.4}} || 6.35 || −0.13 || 644 || G8/K0III+.. || |- | [[31G Эрыдана]] || || || 31|||| 17864 || 13271 || {{RA|02|50|47.77}} || {{DEC|−39|55|55.9}} || 6.36 || 1.36 || 325 || A0V || |- | [[66G Эрыдана]] || || || 66|||| 19850 || 14797 || {{RA|03|11|05.27}} || {{DEC|−13|15|51.5}} || 6.36 || −1.14 || 1032 || F6III || |- | [[168G Эрыдана]] || || || 168|||| 25700 || 18990 || {{RA|04|04|08.65}} || {{DEC|−16|35|18.9}} || 6.36 || 0.65 || 453 || K2/K3III/IV || |- | [[207G Эрыдана]] || || || 207|||| 27490 || 20138 || {{RA|04|19|02.89}} || {{DEC|−33|54|16.7}} || 6.36 || 1.04 || 379 || A+... || |- | [[9G Эрыдана]] || || || 9|||| 11965 || 9022 || {{RA|01|56|09.40}} || {{DEC|−49|50|11.3}} || 6.37 || −0.08 || 635 || B8/B9V || |- | [[65G Эрыдана]] || || || 65|||| 19826 || 14757 || {{RA|03|10|35.35}} || {{DEC|−23|44|19.0}} || 6.37 || 1.74 || 274 || K0III || |- | [[HD 24834]] || || || |||| 24834 || 18428 || {{RA|03|56|27.66}} || {{DEC|−13|35|51.1}} || 6.37 || −4.09 || 4025 || M1III || |- | [[246G Эрыдана]] || || || 246|||| 29163 || 21324 || {{RA|04|34|38.13}} || {{DEC|−24|02|26.0}} || 6.37 || 0.76 || 432 || K1III || |- | [[218G Эрыдана]] || || || 218|||| 27941 || 20467 || {{RA|04|23|07.76}} || {{DEC|−35|32|41.4}} || 6.38 || −0.68 || 840 || K1III || |- | [[189G Эрыдана]] || || || 189|||| 26625 || 19601 || {{RA|04|12|00.26}} || {{DEC|−17|16|28.6}} || 6.41 || 1.30 || 343 || K0III || |- | [[188G Эрыдана]] || || || 188|||| 26575 || 19509 || {{RA|04|10|45.89}} || {{DEC|−35|16|25.4}} || 6.43 || −1.37 || 1185 || K2IIIp... || |- | [[12G Эрыдана]] || || || 12|||| 12894 || 9685 || {{RA|02|04|35.04}} || {{DEC|−54|52|53.9}} || 6.45 || 3.08 || 154 || F2V || |- | [[126G Эрыдана]] || || || 126|||| 23508 || 17436 || {{RA|03|44|06.36}} || {{DEC|−40|39|36.3}} || 6.45 || 1.61 || 303 || K1III || |- | [[186G Эрыдана]] || || || 186|||| 26584 || 19590 || {{RA|04|11|56.10}} || {{DEC|−08|50|15.0}} || 6.45 || 0.37 || 535 || G5 || |- | [[GY Эрыдана]] || || || 190|| GY || 26739 || 19725 || {{RA|04|13|38.15}} || {{DEC|−01|08|59.0}} || 6.45 || −1.71 || 1399 || B5IV || |- | [[213G Эрыдана]] || || || 213|||| 27660 || 20360 || {{RA|04|21|37.51}} || {{DEC|−06|17|02.9}} || 6.45 || 0.53 || 498 || A0 || |- | [[27G Эрыдана]] || || || 27|||| 17438 || 13008 || {{RA|02|47|11.14}} || {{DEC|−22|29|08.4}} || 6.47 || 3.56 || 125 || F2V || |- | [[134G Эрыдана]] || || || 134|||| 24098 || 17950 || {{RA|03|50|16.10}} || {{DEC|−01|31|21.5}} || 6.47 || 3.20 || 147 || F2 || |- | [[166G Эрыдана]] || || || 166|||| 25631 || 18926 || {{RA|04|03|24.75}} || {{DEC|−20|08|37.7}} || 6.47 || −0.87 || 956 || B3V || |- | [[26G Эрыдана]] || || || 26|||| 17390 || 12964 || {{RA|02|46|45.06}} || {{DEC|−21|38|22.4}} || 6.48 || 3.21 || 147 || F3IV/V || |- | [[105G Эрыдана]] || || || 105|||| 22379 || 16779 || {{RA|03|35|57.25}} || {{DEC|−05|07|29.8}} || 6.49 || −0.40 || 780 || K0 || |- | [[117G Эрыдана]] || || || 117|||| 23010 || 17214 || {{RA|03|41|13.75}} || {{DEC|−11|48|09.0}} || 6.49 || 1.67 || 300 || F2III || |- | [[55 Эрыдана]] B || || 55 || || DW || 30021 || 21986 || {{RA|04|43|35.10}} || {{DEC|−08|47|46.0}} || 6.70 || 1.22 || 405 || G8III || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 55 Эрыдана |- | [[HD 19467]] || || || |||| 19467 || 14501 || {{RA|04|26|26.32}} || {{DEC|−10|33|03.0}} || 7.00 || || 101 || G3V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 19467 b|b]] |- | [[HD 28185]] || || || |||| 28185 || 20723 || {{RA|04|26|26.32}} || {{DEC|−10|33|03.0}} || 7.81 || 4.82 || 128 || G5 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 28185 b|b]] |- | [[HD 11343]] || || || |||| 11343 || 8541 || {{RA|01|50|06.0}} || {{DEC|-54|27|54}} || 7.9 || || 551 || K2III || style="text-align:left;" | мае планету [[HIP 8541 b|b]] |- | [[HD 18015]] || || || |||| 18015 || 13467 || {{RA|02|53|27.2}} || {{DEC|-08|50|53}} || 7.9 || || || G6IV || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 18015 b|b]] |- | [[HD 18742]] || || || |||| 18742 || 13993 || {{RA|03|00|11}} || {{DEC|-20|48|09}} || 7.97 || || 440 || G9IV || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 18742 b|b]] |- | [[HD 30856]] || || || |||| 30856 || 22491 || {{RA|04|50|18}} || {{DEC|-24|22|08}} || 8.07 || || 385 || K0III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 30856 b|b]] |- | [[HD 13808]] || || || |||| 13808 || 10301 || {{RA|02|12|43}} || {{DEC|-53|44|38}} || 8.38 || || 93 || K2V || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 13808 b|b]] і [[HD 13808 c|c]] |- | [[HD 25015]] || || || |||| 25015 || 18527 || {{RA|03|57|44.0}} || {{DEC|-20|16|04}} || 8.90 || || 122 || K2V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 25015 b|b]] |- | [[Омікрон² Эрыдана|ο² Эрыдана]] B || ο² || 40 || |||| 26976 || || {{RA|04|15|29.30}} || {{DEC|−07|36|41.0}} || 9.50 || 11.01 || 16 || DA VII || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 40 Эрыдана; [[белы карлік]] |- | [[WASP-99]] || || || || || |||| {{RA|02|39|35.0}} || {{DEC|-50|00|29}} || 9.5 || || || F8 || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную планету]] [[WASP-99 b|b]] |- | [[HIP 12961]] || || || || |||| 12961 || {{RA|02|46|42.89}} || {{DEC|−23|05|11.8}} || 9.7 || 7.8 || 78 || M0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HIP 12961 b|b]] |- | [[WASP-79]] || || || || || |||| {{RA|04|25|29.0}} || {{DEC|-30|36|02}} || 10.1 || || 783 || F3 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-79 b|b]] |- | [[WASP-117]] || || || || || |||| {{RA|02|27|06.0}} || {{DEC|-50|17|04}} || 10.15 || || || F9 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-117 b|b]] |- | [[WASP-97]] || || || || || |||| {{RA|01|38|25.0}} || {{DEC|-55|46|19}} || 10.6 || || || G5 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-97 b|b]] |- | [[WASP-35]] || || || || || |||| {{RA|05|04|19.63}} || {{DEC|-06|13|47.4}} || 10.95 || || || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-35 b|b]] |- | [[WASP-140]] || || || || || |||| {{RA|01|38|25.0}} || {{DEC|-55|46|19}} || 11.1 || || 587 || K0 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-140 b|b]] |- | [[WASP-50]] || || || || || |||| {{RA|02|54|45}} || {{DEC|-10|53|53}} || 11.6 || || 629 || F || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-50 b|b]] |- | [[WASP-22]] || || || || || |||| {{RA|03|31|16.32}} || {{DEC|−23|49|10.9}} || 11.99 || 4.68 || 942 || G || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-22 b|b]] |- | [[WASP-78]] || || || || || |||| {{RA|04|15|02.0}} || {{DEC|-22|06|59}} || 12.0 || || 1794 || F8 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-78 b|b]] |- | [[WASP-139]] || || || || || |||| {{RA|03|18|15.0}} || {{DEC|-41|18|08}} || 12.4 || || 750 || K0 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-139 b|b]] |- | [[WASP-141]] || || || || || |||| {{RA|04|47|18.0}} || {{DEC|-17|06|55}} || 12.4 || || 1859 || F9 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-141 b|b]] |- | [[HATS-5]] || || || || || |||| {{RA|04|28|54.0}} || {{DEC|-20|31|05}} || 12.63 || || 838 || F8 || style="text-align:left;" | мае планету [[HATS-5 b|b]] |- | [[WASP-98]] || || || || || |||| {{RA|03|53|42.0}} || {{DEC|-34|19|42}} || 13.0 || || || G7 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-98 b|b]] |- | [[EF Эрыдана]] || || || || EF || |||| {{RA|03|14|13.03}} || {{DEC|−22|35|41.4}} || 13.7 || || || || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу AM Геркулеса]]; мае некатэгарызаваны [[субзорны аб’ект]] на арбіце, які мае назву [[EF Эрыдана B]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher = Centre de Données astronomiques de Strasbourg | accessdate = 2007-01-02 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |accessdate=2010-07-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archivedate=2012-02-27 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | accessdate = 13 December 2017 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя: Эрыдан (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Эрыдан]] i7h3ifmcy6jm5peopldaihclcddzk7w 0 609072 5140940 5003098 2026-05-12T22:34:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140940 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Вадаліў (сузор’е)|сузор'я Вадаліва]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[β Вадаліва]] || β || 22 || 75 || || 204867 || 106278 || {{RA|21|31|33.52}} || {{DEC|−05|34|16.2}} || 2.90 || −3.47 || 612 || G0Ib || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sadalsuud, Sadalsud, Sad es Saud, Sadalsund, Saad el Sund, Nir Saad al Saaoud, Lucida Fortunæ Fortunarum,<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |title=E.B Knobel – On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=1 жніўня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194747/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |url-status=dead }}</ref> частка трыкутніка Saʽd al Suʽud;<ref name=sb2>Consisting with β Aqr (Sadalsuud), ξ Aqr (Bunda) and 46 Cap (c Cap), were '''Saʽd al Suʽud''', the Luck of Lucks. See [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Aquarius*.html Star Name – R.H.Allen p. 52]</ref><ref name=sb3>[[Beta Aquarii|β Aqr]] as '''Nir Saad al Saaoud''' or '''Lucida Fortunæ Fortunarum''' (the brightest of luck of lucks) and [[Xi Aquarii|ξ Aqr]] as '''Thanih Saad al Saaoud''' or '''Secunda Fortunæ Fortunarum''' (the second of luck of lucks). c Cap should be '''Thalath Fortunæ Fortunarum''' or '''Tertia Fortunæ Fortunarum''' (the third of luck of lucks) consistently, but Al Achsasi Al Mouakket was not designated the title for this star with uncleared consideration. Possibly according to the differences of opinion with R.H.Allen</ref> [[патройная зорка]] |- | [[α Вадаліва]] || α || 34 || 105 || || 209750 || 109074 || {{RA|22|05|47.03}} || {{DEC|−00|19|11.4}} || 2.95 || −3.88 || 758 || G2Ib || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sadalmelik, Sadal Melik, Sadalmelek, Sadlamulk, El Melik, Saad el Melik, Ruchbah; падвойная зорка |- | [[δ Вадаліва]] || δ || 76 || 191 || || 216627 || 113136 || {{RA|22|54|39.04}} || {{DEC|−15|49|14.7}} || 3.27 || −0.18 || 159 || A3V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Skat, Scheat, Seat, Sheat |- | [[Дзэта Вадаліва|ζ¹ Вадаліва]] || ζ¹ || 55 || 150 || || 213051 || 110960 || {{RA|22|28|49.80}} || {{DEC|−00|01|12.2}} || 3.65 || 1.14 || 103 || F3III-IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sadaltager, Sadaltajir, Altager, Achr al Achbiya, Postrema Tabernaculorum,<ref name=sb0/> частка астэрызму al Aḣbiyah;<ref name=sb4>Consisting with γ Aqr (Sadachbia), π Aqr (Seat), ζ Aqr (Sadaltager / Achr al Achbiya) and η Aqr (Hydria), were '''al Aḣbiyah''', the Tent. See [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Aquarius*.html Star Name – R.H.Allen p. 52]</ref><ref name=sb5>[[Gamma Aquarii|γ Aqr]] as '''Aoul al Achbiya''' or '''Prima Tabernaculorum''' (the first of luck of the homes or tents), [[Pi Aquarii|π Aqr]] as '''Wasat al Achbiya''' or '''Media Tabernaculorum''' (the middle of luck of the homes or tents) and [[Zeta Aquarii|ζ Aqr]] as '''Achr al Achbiya''' or '''Postrema Tabernaculorum''' (the end of luck of the homes or tents). [[Eta Aquarii|η Aqr]] should be designated as '''al Achbiya''' consistently, but it was not designated as the [[Arabian]] name except the name '''Hydria''' ([[Greek language|Greek]]) or '''Deli''' ([[Hebrew]])</ref> [[падвойная зорка]] |- | [[88 Вадаліва]] || c² || 88 || 211 || || 218594 || 114341 || {{RA|23|09|26.76}} || {{DEC|−21|10|20.9}} || 3.68 || −0.60 || 234 || K1III || |- | [[λ Вадаліва]] || λ || 73 || 185 || || 216386 || 112961 || {{RA|22|52|36.86}} || {{DEC|−07|34|46.8}} || 3.73 || −1.67 || 391 || M2IIIvar || style="text-align:left;" | таксама вядома як Hydor, Ekkhysis; [[нерэгулярная пераменная]] |- | [[ε Вадаліва]] || ε || 2 || 8 || || 198001 || 102618 || {{RA|20|47|40.53}} || {{DEC|−09|29|44.5}} || 3.78 || −0.46 || 229 || A1V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Albali, Al Bali, Nir Saad Bula, Lucida Fortunæ Dissipantis,<ref name=sb0/> частка трыкутніка al Bulaʽ;<ref name=sb6>Consisting with ε Aqr (Albali), μ Aqr (Albulaan) and ν Aqr (Albulaan), were '''al Bulaʽ''', the Swallower. See [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Aquarius*.html Star Name – R.H.Allen p. 53]</ref><ref name=sb7>ε Aqr as '''Nir Saad Bula''' or '''Lucida Fortunæ Dissipantis''' (the brightest of luck of the swallower) and the common name is '''Albali'''. μ Aqr and ν Aqr was already designated as the common name '''Albulaan''', the plural form of '''al Bulaʽ'''</ref> меркаваная [[пераменная зорка|пераменная]] |- | [[γ Вадаліва]] || γ || 48 || 136 || || 212061 || 110395 || {{RA|22|21|39.30}} || {{DEC|−01|23|14.5}} || 3.86 || 0.44 || 158 || A0V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Sadachbia, Sadalachbia, Aoul al Achbiya, Prima Tabernaculorum, частка астэрызму al Aḣbiyah;<ref name=sb0/><ref name=sb4/><ref name=sb5/> падвойная зорка |- | [[98 Вадаліва]] || b¹ || 98 || 136 || || 220321 || 115438 || {{RA|23|22|58.30}} || {{DEC|−20|06|01.2}} || 3.96 || 0.48 || 162 || K0III || |- | [[η Вадаліва]] || η || 62 || 163 || || 213998 || 111497 || {{RA|22|35|21.33}} || {{DEC|−00|07|02.5}} || 4.04 || 0.29 || 183 || B9IV-Vn || style="text-align:left;" | частка астэрызму al Aḣbiyah<ref name=sb4/><ref name=sb5/> |- | [[Таў² Вадаліва|τ² Вадаліва]] || τ² || 71 || 183 || || 216032 || 112716 || {{RA|22|49|35.51}} || {{DEC|−13|35|33.1}} || 4.05 || −1.28 || 380 || K5III || style="text-align:left;" | [[падвойная зорка|аптычная падвойная]]; меркаваная пераменная |- | [[θ Вадаліва]] || θ || 43 || 129 || || 211391 || 110003 || {{RA|22|16|49.97}} || {{DEC|−07|46|59.7}} || 4.17 || 0.33 || 191 || G8III-IV || style="text-align:left;" | таксама вядома як Ancha |- | [[φ Вадаліва]] || φ || 90 || 215 || || 219215 || 114724 || {{RA|23|14|19.33}} || {{DEC|−06|02|54.7}} || 4.22 || 0.05 || 222 || M2III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[Псі¹ Вадаліва|ψ¹ Вадаліва]] || ψ¹ || 91 || 218 || || 219449 || 114855 || {{RA|23|15|53.28}} || {{DEC|−09|05|15.7}} || 4.24 || 0.95 || 148 || K0III || style="text-align:left;" | кратная зорка; мае [[экзапланета|планету]] [[Псі¹ Вадаліва b|b]] |- | [[ι Вадаліва]] || ι || 33 || 107 || || 209819 || 109139 || {{RA|22|06|26.21}} || {{DEC|−13|52|10.3}} || 4.29 || 0.67 || 172 || B8V || |- | [[99 Вадаліва]] || b² || 99 || 235 || || 220704 || 115669 || {{RA|23|26|02.82}} || {{DEC|−20|38|30.7}} || 4.38 || −0.50 || 308 || K4III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[Псі² Вадаліва|ψ² Вадаліва]] || ψ² || 93 || 222 || || 219688 || 115033 || {{RA|23|17|54.20}} || {{DEC|−09|10|57.0}} || 4.41 || −0.56 || 322 || B5Vn || style="text-align:left;" | [[Be-зорка]]; пераменная зорка |- | [[Дзэта Вадаліва|ζ² Вадаліва]] || ζ² || 55 || 150 || || 213052 || || {{RA|22|28|50.10}} || {{DEC|−00|01|12.0}} || 4.42 || -0.01 || 251 || F3V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы ζ Вадаліва |- | [[3 Вадаліва]] || k || 3 || 9 || EN || 198026 || 102624 || {{RA|20|47|44.24}} || {{DEC|−05|01|39.4}} || 4.43 || −1.24 || 445 || M3IIIvar || style="text-align:left;" | [[нерэгулярная пераменная]] |- | [[86 Вадаліва]] || c¹ || 86 || 210 || || 218240 || 114119 || {{RA|23|06|40.81}} || {{DEC|−23|44|35.2}} || 4.48 || 0.67 || 188 || G8III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[Омега² Вадаліва|ω² Вадаліва]] || ω² || 105 || 259 || || 222661 || 116971 || {{RA|23|42|43.28}} || {{DEC|−14|32|41.1}} || 4.49 || 1.12 || 154 || B9V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[ν Вадаліва]] || ν || 13 || 47 || || 201381 || 104459 || {{RA|21|09|35.59}} || {{DEC|−11|22|18.0}} || 4.50 || 1.00 || 164 || G8III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Albulaan, частка трыкутніка al Bulaʽ<ref name=sb6/><ref name=sb7/> |- | [[ξ Вадаліва]] || ξ || 23 || 81 || || 205767 || 106786 || {{RA|21|37|45.04}} || {{DEC|−07|51|14.9}} || 4.68 || 0.99 || 179 || A7V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Bunda, Thanih Saad al Saaoud, Secunda Fortunæ Fortunarum,<ref name=sb0/> частка трыкутніка Saʽd al Suʽud;<ref name=sb2/><ref name=sb3/> падвойная зорка |- | [[66 Вадаліва]] || g || 66 || 176 || || 215167 || 112211 || {{RA|22|43|35.25}} || {{DEC|−18|49|49.1}} || 4.68 || −1.18 || 484 || K3III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[101 Вадаліва]] || b³ || 101 || 244 || || 221565 || 116247 || {{RA|23|33|16.63}} || {{DEC|−20|54|52.3}} || 4.70 || −0.26 || 320 || A0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[89 Вадаліва]] || c³ || 89 || 212 || || 218640 || 114375 || {{RA|23|09|54.88}} || {{DEC|−22|27|27.3}} || 4.71 || −1.31 || 521 || A3IV: || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[μ Вадаліва]] || μ || 6 || 16 || || 198743 || 103045 || {{RA|20|52|39.21}} || {{DEC|−08|58|59.7}} || 4.73 || 1.34 || 155 || A3m || style="text-align:left;" | таксама вядома як Albulaan, частка трыкутніка al Bulaʽ;<ref name=sb6/><ref name=sb7/> падвойная зорка, [[спектраскапічная падвойная]] |- | [[ο Вадаліва]] || ο || 31 || 103 || || 209409 || 108874 || {{RA|22|03|18.83}} || {{DEC|−02|09|19.2}} || 4.74 || −0.60 || 381 || B7IVe || style="text-align:left;" | таксама вядома як Kae Uh; эмісійная зорка; [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[π Вадаліва]] || π || 52 || 142 || || 212571 || 110672 || {{RA|22|25|16.61}} || {{DEC|+01|22|38.6}} || 4.80 || −2.84 || 1101 || B1Ve || style="text-align:left;" | таксама вядома як Seat, Wasat al Achbiya, Media Tabernaculorum, частка астэрызму al Aḣbiyah;<ref name=sb0/><ref name=sb4/><ref name=sb5/> эмісійная зорка; [[пераменная тыпу γ Касіяпеі]] |- | [[σ Вадаліва]] || σ || 57 || 154 || || 213320 || 111123 || {{RA|22|30|38.82}} || {{DEC|−10|40|40.4}} || 4.82 || 0.27 || 265 || A0IVs || таксама вядома як 貴子星 (Takako-boshi) |- | [[104 Вадаліва]] A || A² || 104 || 257 || || 222574 || 116901 || {{RA|23|41|45.80}} || {{DEC|−17|48|59.5}} || 4.82 || −1.65 || 643 || G2Ib/II || style="text-align:left;" | патройная зорка; меркаваная пераменная |- | [[χ Вадаліва]] || χ || 92 || 219 || || 219576 || 114939 || {{RA|23|16|50.95}} || {{DEC|−07|43|35.3}} || 4.93 || −1.54 || 640 || M3III || style="text-align:left;" | [[полурэгулярная пераменная]] |- | [[Омега¹ Вадаліва|ω¹ Вадаліва]] || ω¹ || 102 || 253 || || 222345 || 116758 || {{RA|23|39|47.04}} || {{DEC|−14|13|19.4}} || 4.97 || 1.91 || 134 || A7IV || |- | [[Псі³ Вадаліва|ψ³ Вадаліва]] || ψ³ || 95 || 223 || || 219832 || 115115 || {{RA|23|18|57.65}} || {{DEC|−09|36|38.6}} || 4.99 || 0.58 || 249 || A0V || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[κ Вадаліва]] || κ || 63 || 166 || || 214376 || 111710 || {{RA|22|37|45.42}} || {{DEC|−04|13|39.9}} || 5.04 || 0.76 || 234 || K2III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Situla; падвойная зорка |- | [[25 Вадаліва]] || d || 25 || 84 || || 206067 || 106944 || {{RA|21|39|33.28}} || {{DEC|+02|14|37.5}} || 5.10 || 0.76 || 241 || K0III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[47 Вадаліва]] || || 47 || 135 || || 212010 || 110391 || {{RA|22|21|35.58}} || {{DEC|−21|35|52.9}} || 5.12 || 1.37 || 183 || K0III || |- | [[1 Вадаліва]] || || 1 || 3 || || 196758 || 101936 || {{RA|20|39|24.83}} || {{DEC|+00|29|11.4}} || 5.15 || 0.77 || 245 || K1III || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[108 Вадаліва]] || i³ || 108 || 270 || ET || 223640 || 117629 || {{RA|23|51|21.32}} || {{DEC|−18|54|33.0}} || 5.17 || 0.20 || 321 || Ap Si || style="text-align:left;" | спектраскапічная падвойная; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[94 Вадаліва]] B || || 94 || 224 || || || 115125 || {{RA|23|19|06.37}} || {{DEC|−13|27|17.0}} || 5.19 || 3.56 || 69 || K2V || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 94 Вадаліва |- | [[97 Вадаліва]] || || 97 || 230 || || 220278 || 115404 || {{RA|23|22|39.10}} || {{DEC|−15|02|21.8}} || 5.19 || 0.88 || 237 || A3V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[94 Вадаліва]] A || || 94 || 224 || || 219834 || 115126 || {{RA|23|19|06.51}} || {{DEC|−13|27|30.4}} || 5.20 || 3.62 || 69 || G6/G8IV || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 94 Вадаліва |- | [[υ Вадаліва]] || υ || 59 || 161 || || 213845 || 111449 || {{RA|22|34|41.50}} || {{DEC|−20|42|28.3}} || 5.21 || 3.43 || 74 || F7V || |- | [[68 Вадаліва]] || || 68 || 179 || || 215721 || 112529 || {{RA|22|47|33.19}} || {{DEC|−19|36|46.3}} || 5.24 || 0.68 || 266 || G8III || |- | [[106 Вадаліва]] || i¹ || 106 || 261 || || 222847 || 117089 || {{RA|23|44|12.06}} || {{DEC|−18|16|36.9}} || 5.24 || 0.20 || 331 || B9V || |- | [[258G Вадаліва]] || || || 258 || ||222643 || 116957 || {{RA|23|42|27.81}} || {{DEC|−15|26|52.7}} || 5.27 || 0.60 || 280 || K3III || |- | [[107 Вадаліва]] || i² || 107 || 262 || || 223024 || 117218 || {{RA|23|46|00.84}} || {{DEC|−18|40|42.1}} || 5.28 || 1.21 || 212 || F0III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[32 Вадаліва]] || || 32 || 104 || || 209625 || 108991 || {{RA|22|04|47.43}} || {{DEC|−00|54|22.5}} || 5.29 || 1.04 || 231 || A5m || |- | [[41 Вадаліва]] || || 41 || 123 || || 210960 || 109786 || {{RA|22|14|18.02}} || {{DEC|−21|04|28.9}} || 5.33 || 0.65 || 281 || K1III || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[42 Вадаліва]] || || 42 || 127 || || 211361 || 110000 || {{RA|22|16|48.04}} || {{DEC|−12|49|53.2}} || 5.34 || −0.52 || 484 || K1III || |- | [[ρ Вадаліва]] || ρ || 46 || 134 || || 211838 || 110273 || {{RA|22|20|11.91}} || {{DEC|−07|49|16.0}} || 5.35 || −1.44 || 743 || B8IIIMNp... || |- | [[103 Вадаліва]] || A¹ || 103 || 256 || || 222547 || 116889 || {{RA|23|41|34.51}} || {{DEC|−18|01|36.8}} || 5.36 || −0.91 || 584 || K4/K5III || |- | [[38 Вадаліва]] || e || 38 || 117 || || 210424 || 109472 || {{RA|22|10|37.46}} || {{DEC|−11|33|53.9}} || 5.43 || −0.75 || 561 || B5III || |- | [[83 Вадаліва]] || h || 83 || 208 || || 218060 || 113996 || {{RA|23|05|09.71}} || {{DEC|−07|41|37.7}} || 5.44 || 1.63 || 188 || F2V || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[18 Вадаліва]] || || 18 || 67 || || 203705 || 105668 || {{RA|21|24|11.44}} || {{DEC|−12|52|41.3}} || 5.48 || 2.07 || 157 || F0V || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[21 Вадаліва]] || || 21 || 70 || || 203926 || 105767 || {{RA|21|25|16.96}} || {{DEC|−03|33|23.7}} || 5.48 || −0.01 || 408 || K4III || |- | [[7 Вадаліва]] || || 7 || 24 || || 199345 || 103401 || {{RA|20|56|54.03}} || {{DEC|−09|41|51.1}} || 5.49 || −0.84 || 601 || K5III || style="text-align:left;" | патройная зорка; меркаваная пераменная |- | [[12 Вадаліва]] B || || 12 || 37 || || 200496 || 103981 || {{RA|21|04|04.58}} || {{DEC|−05|49|24.2}} || 7.31 || || || A3V || style="text-align:left;" | аптычная падвойная |- | [[49 Вадаліва]] || || 49 || 137 || || 212271 || 110529 || {{RA|22|23|30.79}} || {{DEC|−24|45|45.6}} || 5.53 || 0.93 || 272 || K0IIICN... || |- | [[77 Вадаліва]] || || 77 || 193 || || 216640 || 113148 || {{RA|22|54|45.60}} || {{DEC|−16|16|18.3}} || 5.53 || 2.36 || 140 || K1III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[5 Вадаліва]] || || 5 || 13 || || 198667 || 103005 || {{RA|20|52|08.69}} || {{DEC|−05|30|25.4}} || 5.55 || −1.27 || 753 || B9III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[30 Вадаліва]] || || 30 || 102 || || 209396 || 108868 || {{RA|22|03|16.43}} || {{DEC|−06|31|20.7}} || 5.55 || 0.95 || 271 || K0III || |- | [[53 Вадаліва]] B || f || 53 || 146 || || 212697 || 110778 || {{RA|22|26|34.15}} || {{DEC|−16|44|31.7}} || 5.55 || 4.04 || 65 || G3V || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[217G Вадаліва]] || || || 217 || || 219402 || 114822 || {{RA|23|15|34.26}} || {{DEC|−03|29|46.9}} || 5.56 || 1.30 || 231 || A3V || |- | [[96 Вадаліва]] || || 96 || 226 || || 219877 || 115142 || {{RA|23|19|23.86}} || {{DEC|−05|07|27.5}} || 5.56 || 2.85 || 114 || F3IV || |- | [[28 Вадаліва]] || || 28 || 99 || || 209128 || 108691 || {{RA|22|01|05.01}} || {{DEC|+00|36|17.1}} || 5.60 || −0.94 || 661 || K4III: || |- | [[26 Вадаліва]] || || 26 || 85 || || 206445 || 107144 || {{RA|21|42|10.12}} || {{DEC|+01|17|07.0}} || 5.66 || −2.77 || 1583 || K2III || |- | [[HD 222093]] || || || 250 || ||222093 || 116591 || {{RA|23|37|39.54}} || {{DEC|−13|03|37.1}} || 5.66 || 0.96 || 283 || K0III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[Таў¹ Вадаліва|τ¹ Вадаліва]] || τ¹ || 69 || 180 || || 215766 || 112542 || {{RA|22|47|42.75}} || {{DEC|−14|03|23.1}} || 5.68 || 1.17 || 260 || B9V || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[269G Вадаліва]] || || || 269 || || 223559 || 117567 || {{RA|23|50|33.26}} || {{DEC|−14|24|05.2}} || 5.70 || −0.05 || 460 || K4III || |- | [[19 Вадаліва]] || || 19 || 68 || || 203875 || 105761 || {{RA|21|25|13.02}} || {{DEC|−09|44|53.3}} || 5.71 || 1.07 || 276 || F0IV || |- | [[94G Вадаліва]] || || || 94 || || 208111 || 108102 || {{RA|21|54|10.34}} || {{DEC|−04|16|33.4}} || 5.71 || 0.96 || 291 || K2III || |- | [[HD 216718]] || || || 195 || || 216718 || 113184 || {{RA|22|55|10.94}} || {{DEC|−04|59|16.4}} || 5.72 || 0.95 || 293 || K0III-IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[264G Вадаліва]] || || || 264 || || 223170 || 117314 || {{RA|23|47|15.94}} || {{DEC|−11|54|39.2}} || 5.74 || 0.61 || 346 || K0III || |- | [[44 Вадаліва]] || || 44 || 131 || || 211434 || 110023 || {{RA|22|17|06.50}} || {{DEC|−05|23|14.0}} || 5.75 || 0.65 || 341 || G6III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[50 Вадаліва]] || || 50 || 140 || || 212430 || 110602 || {{RA|22|24|27.03}} || {{DEC|−13|31|45.9}} || 5.76 || −0.35 || 542 || K0III || |- | [[HD 223807]] || h || || 273 || || 223807 || 117756 || {{RA|23|52|50.49}} || {{DEC|−08|59|48.1}} || 5.76 || −0.61 || 612 || K0III || |- | [[80G Вадаліва]] || || || 80 || || 205423 || 106592 || {{RA|21|35|17.63}} || {{DEC|−03|58|59.9}} || 5.79 || 0.13 || 441 || G9III: || |- | [[51 Вадаліва]] || || 51 || 139 || || 212404 || 110578 || {{RA|22|24|06.87}} || {{DEC|−04|50|13.2}} || 5.79 || 0.22 || 424 || A0V || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[35 Вадаліва]] || || 35 || 112 || || 210191 || 109332 || {{RA|22|08|58.99}} || {{DEC|−18|31|10.5}} || 5.80 || −5.79 || 6792 || B2III || |- | [[HD 211392]] || || || 130 || || 211392 || 110009 || {{RA|22|16|52.60}} || {{DEC|−09|02|24.1}} || 5.80 || 0.64 || 351 || K3III: || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[74 Вадаліва]] || || 74 || 187 || HI || 216494 || 113031 || {{RA|22|53|28.69}} || {{DEC|−11|36|59.5}} || 5.80 || −0.72 || 657 || B8IV/V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[15 Вадаліва]] || || 15 || 58 || || 202753 || 105164 || {{RA|21|18|11.07}} || {{DEC|−04|31|10.2}} || 5.83 || −1.56 || 979 || B5V || |- | [[271G Вадаліва]] || || || 271 || || 223774 || 117722 || {{RA|23|52|30.05}} || {{DEC|−14|15|04.3}} || 5.85 || 1.13 || 286 || K2III || |- | [[11G Вадаліва]] || || || 11 || || 198431 || 102891 || {{RA|20|50|41.70}} || {{DEC|−12|32|41.0}} || 5.87 || 1.45 || 250 || K1III || |- | [[16 Вадаліва]] || || 16 || 62 || || 203222 || 105412 || {{RA|21|21|04.33}} || {{DEC|−04|33|36.5}} || 5.87 || 0.80 || 336 || G7III: || |- | [[60 Вадаліва]] || || 60 || 160 || || 213789 || 111394 || {{RA|22|34|02.89}} || {{DEC|−01|34|27.0}} || 5.88 || 0.21 || 444 || G6III || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[12 Вадаліва]] A || || 12 || || || 200497 || || {{RA|21|04|04.74}} || {{DEC|−05|49|23.08}} || 5.89 || -0.21 || 541 || G4III || style="text-align:left;" | аптычны кампанент 12 Вадаліва |- | [[255G Вадаліва]] || || || 255 || || 222493 || 116853 || {{RA|23|41|08.87}} || {{DEC|−11|40|50.4}} || 5.89 || 0.56 || 379 || K0III || |- | [[138G Вадаліва]] || || || 138 || || 212320 || 110532 || {{RA|22|23|32.15}} || {{DEC|−07|11|40.0}} || 5.92 || 0.18 || 466 || G8Ib/II(w) || |- | [[268G Вадаліва]] || || || 268 || || 223524 || 117541 || {{RA|23|50|14.65}} || {{DEC|−09|58|27.6}} || 5.93 || 1.06 || 307 || K0IV || |- | [[202G Вадаліва]] || || || 202|| || 217563 || 113686 || {{RA|23|01|31.70}} || {{DEC|−04|42|41.3}} || 5.94 || −3.61 || 1011 || G5II/III || |- | [[DV Вадаліва]] || || || 27 || DV || 199603 || 103545 || {{RA|20|58|41.87}} || {{DEC|−14|28|59.1}} || 5.95 || 1.31 || 276 || A9V || style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[246G Вадаліва]] || || || 246|| || 221745 || 116368 || {{RA|23|34|49.33}} || {{DEC|−15|14|44.9}} || 5.95 || 0.79 || 351 || K4III || |- | [[45 Вадаліва]] || || 45 || 133 || || 211676 || 110179 || {{RA|22|19|00.70}} || {{DEC|−13|18|17.9}} || 5.96 || 0.78 || 354 || K0III || |- | [[225G Вадаліва]] || || || 225 || || 219879 || 115144 || {{RA|23|19|24.11}} || {{DEC|−18|04|31.4}} || 5.96 || −1.71 || 1116 || K2/K3III || |- | [[162G Вадаліва]] || || || 162 || || 213986 || 111515 || {{RA|22|35|36.36}} || {{DEC|−23|59|27.9}} || 5.97 || 0.89 || 337 || K1III || |- | [[205G Вадаліва]] || || || 205 || || 217703 || 113801 || {{RA|23|02|44.29}} || {{DEC|−20|52|13.4}} || 5.97 || 1.54 || 251 || K0III || |- | [[HD 210434]] || || || 118 || || 210434 || 109466 || {{RA|22|10|33.70}} || {{DEC|−04|16|00.7}} || 5.98 || 1.30 || 282 || K0III-IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[4 Вадаліва]] || || 4 || 12 || || 198571 || 102945 || {{RA|20|51|25.69}} || {{DEC|−05|37|35.9}} || 5.99 || 2.14 || 192 || F5IV-V || style="text-align:left;" | кратная зорка; меркаваная пераменная |- | [[17 Вадаліва]] || || 17 || 65 || || 203525 || 105574 || {{RA|21|22|56.27}} || {{DEC|−09|19|09.4}} || 5.99 || −0.73 || 720 || M0III || |- | [[39 Вадаліва]] || || 39 || 120 || || 210705 || 109624 || {{RA|22|12|25.74}} || {{DEC|−14|11|37.8}} || 6.04 || 2.85 || 142 || F0V || style="text-align:left;" | падвойная зорка; меркаваная пераменная |- | [[HD 199442]] || || || 26|| || 199442 || 103414 || {{RA|20|57|10.57}} || {{DEC|+00|27|50.2}} || 6.06 || 1.11 || 318 || K2III || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[HD 223311]] || || || 265|| || 223311 || 117420 || {{RA|23|48|32.48}} || {{DEC|−06|22|49.4}} || 6.09 || −0.64 || 723 || K4III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[119G Вадаліва]] || || || 119|| || 210464 || 109509 || {{RA|22|11|02.30}} || {{DEC|−21|13|57.7}} || 6.10 || 2.33 || 185 || F6/F7V || |- | [[74G Вадаліва]] || || || 74|| || 204121 || 105864 || {{RA|21|26|27.99}} || {{DEC|+01|06|13.5}} || 6.12 || 2.72 || 156 || F5V || |- | [[198G Вадаліва]] || || || 198|| || 217251 || 113531 || {{RA|22|59|35.68}} || {{DEC|−13|04|15.2}} || 6.12 || −0.40 || 656 || K3/K4III || |- | [[HD 219279]] || || || 216 || || 219279 || 114750 || {{RA|23|14|40.18}} || {{DEC|−10|41|19.1}} || 6.13 || −0.91 || 836 || K5III || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[HD 213429]] || || || 157 || || 213429 || 111170 || {{RA|22|31|18.22}} || {{DEC|−06|33|17.6}} || 6.15 || 4.12 || 83 || F7V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[155G Вадаліва]] || || || 155 || || 213428 || 111171 || {{RA|22|31|18.42}} || {{DEC|−02|54|40.3}} || 6.15 || 0.34 || 473 || K0 || |- | [[HD 218061]] || || || 207 || || 218061 || 113998 || {{RA|23|05|12.88}} || {{DEC|−17|04|44.9}} || 6.15 || 0.01 || 552 || K4III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[128G Вадаліва]] || || || 128 || || 211356 || 109984 || {{RA|22|16|33.67}} || {{DEC|−01|35|46.9}} || 6.16 || 1.63 || 262 || A5Vn || |- | [[89G Вадаліва]] || || || 89 || || 207235 || 107596 || {{RA|21|47|38.20}} || {{DEC|−05|55|00.6}} || 6.17 || 1.70 || 256 || A7V || |- | [[126G Вадаліва]] || || || 126 || || 211364 || 110018 || {{RA|22|16|59.79}} || {{DEC|−23|08|24.4}} || 6.17 || 0.16 || 519 || K0III || |- | [[HD 220035]] || || || 228 || || 220035 || 115257 || {{RA|23|20|40.95}} || {{DEC|−05|54|28.2}} || 6.17 || 0.72 || 400 || K0III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[82 Вадаліва]] || || 82 || 204 || || 217701 || 113781 || {{RA|23|02|32.56}} || {{DEC|−06|34|26.1}} || 6.18 || −1.72 || 1240 || M2III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[234G Вадаліва]] || || || 234 || || 220465 || 115528 || {{RA|23|24|07.76}} || {{DEC|−18|41|17.2}} || 6.18 || 0.92 || 367 || K0III || |- | [[70 Вадаліва]] || || 70 || 181 || FM || 215874 || 112615 || {{RA|22|48|30.19}} || {{DEC|−10|33|19.8}} || 6.19 || 0.87 || 377 || A9III-IV || style="text-align:left;" | малаамплітудная [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[78 Вадаліва]] || || 78 || 192 || || 216637 || 113127 || {{RA|22|54|34.13}} || {{DEC|−07|12|16.3}} || 6.20 || −0.16 || 609 || K3III || |- | [[238G Вадаліва]] || || || 238 || || 221081 || 115906 || {{RA|23|29|00.69}} || {{DEC|−09|15|57.7}} || 6.20 || −2.95 || 2203 || K0 || |- | [[11 Вадаліва]] || || 11 || 31 || || 199960 || 103682 || {{RA|21|00|33.81}} || {{DEC|−04|43|47.7}} || 6.21 || 4.10 || 86 || G1V || |- | [[266G Вадаліва]] || || || 266 || || 223428 || 117494 || {{RA|23|49|31.58}} || {{DEC|−15|51|40.3}} || 6.21 || 0.64 || 424 || K1/K2III || |- | [[HD 205765]] || || || 82 || || 205765 || 106758 || {{RA|21|37|33.77}} || {{DEC|−00|23|25.8}} || 6.22 || 0.78 || 399 || A2V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[2G Вадаліва]] || || || 2 || || 196712 || 101921 || {{RA|20|39|13.25}} || {{DEC|−02|24|46.7}} || 6.23 || −1.65 || 1230 || B7IIIn || |- | [[HD 214448]] || || || 167 || || 214448 || 111761 || {{RA|22|38|22.10}} || {{DEC|−07|53|51.2}} || 6.23 || 0.49 || 459 || G1IV-V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[81 Вадаліва]] || || 81 || 201 || || 217531 || 113674 || {{RA|23|01|23.65}} || {{DEC|−07|03|40.1}} || 6.23 || 0.69 || 418 || K5III || |- | [[274G Вадаліва]] || || || 274 || || 223884 || 117797 || {{RA|23|53|20.81}} || {{DEC|−24|13|45.2}} || 6.23 || 1.41 || 300 || A5V || |- | [[HD 198272]]|| || || || IQ || 198272 || 102770 || {{RA|20|49|17.25}} || {{DEC|−00|33|47.8}} || 6.24 || −1.06 || 942 || M3 || |- | [[HD 200375]] || || || 35 || || 200375 || 103892 || {{RA|21|03|03.09}} || {{DEC|+01|31|55.9}} || 6.24 || 2.14 || 215 || F5V || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[HD 208177]] || || || 95 || || 208177 || 108144 || {{RA|21|54|35.90}} || {{DEC|−03|18|04.3}} || 6.24 || 2.02 || 227 || F5IV || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[98G Вадаліва]] || || || 98 || || 208801 || 108506 || {{RA|21|58|54.99}} || {{DEC|−04|22|21.0}} || 6.24 || 3.46 || 117 || K2V || |- | [[100 Вадаліва]] || || 100 || 242 || || 221357 || 116118 || {{RA|23|31|42.04}} || {{DEC|−21|22|10.0}} || 6.24 || 1.72 || 261 || F0V || |- | [[HD 221148]] || || || 239 || || 221148 || 115953 || {{RA|23|29|31.98}} || {{DEC|−04|31|55.9}} || 6.26 || 2.81 || 159 || K3IIIvar || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[49G Вадаліва]] || || || 49 || || 201567 || 104557 || {{RA|21|10|46.87}} || {{DEC|−09|21|14.2}} || 6.27 || 1.14 || 346 || K0III || |- | [[200G Вадаліва]] || || || 200 || || 217498 || 113673 || {{RA|23|01|23.03}} || {{DEC|−22|47|27.0}} || 6.27 || 1.26 || 327 || A2V || |- | [[7G Вадаліва]] || || || 7 || || 197954 || 102561 || {{RA|20|47|03.57}} || {{DEC|−02|29|12.7}} || 6.28 || −0.63 || 787 || K2 || |- | [[100G Вадаліва]] || || || 100 || || 209240 || 108784 || {{RA|22|02|11.78}} || {{DEC|−17|54|12.0}} || 6.28 || 1.64 || 277 || K0III || |- | [[115G Вадаліва]] || || || 115 || || 210419 || 109442 || {{RA|22|10|21.10}} || {{DEC|−03|53|38.3}} || 6.28 || 1.05 || 362 || A1Vnn || |- | [[LP Вадаліва]] || || || 172 || LP || 214983 || 112078 || {{RA|22|42|05.99}} || {{DEC|−05|06|06.6}} || 6.28 || −1.78 || 1336 || M0 || style="text-align:left;" | кратная зорка; нерэгулярная пераменная |- | [[144G Вадаліва]] || || || 144 || || 212643 || 110746 || {{RA|22|26|10.70}} || {{DEC|−23|40|56.8}} || 6.29 || 0.38 || 495 || A0V || |- | [[197G Вадаліва]] || || || 197 || || 216953 || 113345 || {{RA|22|57|17.21}} || {{DEC|−04|48|36.3}} || 6.31 || 0.80 || 413 || G9III || |- | [[HD 214810]] || || || 171 || || 214810 || 111965 || {{RA|22|40|47.96}} || {{DEC|−03|33|14.9}} || 6.32 || 3.70 || 109 || F6V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[96G Вадаліва]] || || || 96 || || 208703 || 108453 || {{RA|21|58|13.28}} || {{DEC|−05|25|28.8}} || 6.33 || 2.60 || 181 || F5IV || |- | [[HD 219659]] || || || 221 || || 219659 || 115015 || {{RA|23|17|40.06}} || {{DEC|−11|42|46.6}} || 6.33 || 0.94 || 389 || A1/A2IV/V || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[38G Вадаліва]] || || || 38 || || 200663 || 104048 || {{RA|21|04|45.32}} || {{DEC|+02|16|11.8}} || 6.34 || 0.96 || 388 || G5 || |- | [[53 Вадаліва]] A || f || 53 || || || 212698 || || {{RA|22|26|34.40}} || {{DEC|−16|44|33.0}} || 6.35 || || || || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 53 Вадаліва |- | [[113G Вадаліва]] || || || 113 || || 210244 || 109375 || {{RA|22|09|28.94}} || {{DEC|−23|39|32.8}} || 6.36 || 0.37 || 514 || G8III || |- | [[56 Вадаліва]] || || 56 || 153 || || 213236 || 111086 || {{RA|22|30|17.33}} || {{DEC|−14|35|08.3}} || 6.36 || −0.08 || 633 || B8II || |- | [[196G Вадаліва]] || || || 196 || || 216727 || 113204 || {{RA|22|55|30.57}} || {{DEC|−20|08|21.7}} || 6.36 || −0.28 || 695 || K4/K5III || |- | [[R Вадаліва]] || || || || R || 222800 || 117054 || {{RA|23|43|49.50}} || {{DEC|−15|17|04.0}} || 6.36 || -0.11 || 643 || M7IIIpev || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[189G Вадаліва]] || || || 189 || || 216553 || 113080 || {{RA|22|54|05.60}} || {{DEC|−19|10|30.5}} || 6.37 || 0.53 || 481 || K5III || |- | [[237G Вадаліва]] || || || 237 || || 220957 || 115839 || {{RA|23|28|05.14}} || {{DEC|−11|26|58.9}} || 6.37 || 1.10 || 369 || G6/G8III || |- | [[15G Вадаліва]] || || || 15 || || 198802 || 103077 || {{RA|20|53|05.57}} || {{DEC|−11|34|25.5}} || 6.38 || 3.11 || 147 || G1V || |- | [[HD 202259]] || || || 52 || || 202259 || 104872 || {{RA|21|14|37.03}} || {{DEC|+00|05|32.2}} || 6.38 || −0.23 || 685 || M1III || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[20 Вадаліва]] || || 20 || 69 || || 203843 || 105729 || {{RA|21|24|51.68}} || {{DEC|−03|23|53.6}} || 6.38 || 2.37 || 213 || F0V || |- | [[251G Вадаліва]] || || || 251 || || 222125 || 116624 || {{RA|23|38|02.98}} || {{DEC|−15|05|41.4}} || 6.38 || 1.30 || 338 || K0III || |- | [[29 Вадаліва]] || || 29 || 101 || DX || 209278 || 108797 || {{RA|22|02|26.25}} || {{DEC|−16|57|53.4}} || 6.39 || 0.59 || 471 || A0/1V + K1/2 || style="text-align:left;" | патройная зорка, спектраскапічная падвойная; [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[121G Вадаліва]] || || || 121 || || 210763 || 109647 || {{RA|22|12|43.89}} || {{DEC|−04|43|14.1}} || 6.39 || 1.53 || 305 || F7V || |- | [[HD 211575]] || || || 132 || || 211575 || 110091 || {{RA|22|18|04.30}} || {{DEC|−00|14|15.1}} || 6.39 || 3.30 || 135 || F3V || |- | [[58 Вадаліва]] || || 58 || 156 || || 213464 || 111200 || {{RA|22|31|41.28}} || {{DEC|−10|54|19.7}} || 6.39 || 2.20 || 225 || A8III || |- | [[61 Вадаліва]] || || 61 || 164 || || 214028 || 111539 || {{RA|22|35|48.82}} || {{DEC|−17|27|37.1}} || 6.39 || 0.62 || 465 || K4III || |- | [[240G Вадаліва]] || || || 240 || || 221308 || 116060 || {{RA|23|31|01.15}} || {{DEC|−06|17|16.8}} || 6.39 || −2.97 || 2433 || K0 || |- | [[67 Вадаліва]] || || 67 || 175 || || 215143 || 112179 || {{RA|22|43|14.25}} || {{DEC|−06|57|46.5}} || 6.40 || 1.14 || 368 || A0Vn || |- | [[248G Вадаліва]]|| || || 248 || || 221835 || 116428 || {{RA|23|35|32.07}} || {{DEC|−07|27|52.1}} || 6.40 || 0.68 || 453 || G5III: || |- | [[57G Вадаліва]]|| || || 57 || || 202606 || 105079 || {{RA|21|17|13.54}} || {{DEC|−13|16|44.3}} || 6.41 || 0.05 || 609 || A1V || |- | [[IZ Вадаліва]] || || || 79 || IZ || 205358 || 106544 || {{RA|21|34|42.76}} || {{DEC|+01|49|45.1}} || 6.41 || −1.98 || 1552 || M3 || style="text-align:left;" | нерэгулярная пераменная |- | [[152G Вадаліва]]|| || || 152 || || 213198 || 111066 || {{RA|22|30|01.39}} || {{DEC|−12|54|54.4}} || 6.41 || 1.86 || 264 || F2/F3IV/V || |- | [[213G Вадаліва]]|| || || 213 || || 218639 || 114371 || {{RA|23|09|49.53}} || {{DEC|−14|30|37.9}} || 6.43 || 1.31 || 345 || A0V || |- | [[236G Вадаліва]]|| || || 236 || || 220766 || 115709 || {{RA|23|26|35.44}} || {{DEC|−21|44|27.0}} || 6.43 || 1.01 || 396 || K0III || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[18G Вадаліва]]|| || || 18 || || 198949 || 103154 || {{RA|20|53|58.37}} || {{DEC|−06|53|21.9}} || 6.44 || 2.20 || 230 || F1IV || |- | [[14 Вадаліва]] || || 14 || 54 || IW || 202466 || 105019 || {{RA|21|16|17.78}} || {{DEC|−09|12|52.8}} || 6.45 || −2.30 || 1831 || M4III: || style="text-align:left;" | падвойная зорка; полурэгулярная пераменная |- | [[72G Вадаліва]]|| || || 72 || || 204041 || 105819 || {{RA|21|25|51.55}} || {{DEC|+00|32|03.5}} || 6.45 || 1.75 || 284 || A1IV || |- | [[HD 215114]] || || || 174 || || 215114 || 112168 || {{RA|22|43|03.40}} || {{DEC|−08|18|41.2}} || 6.45 || 0.06 || 617 || A5V || style="text-align:left;" | кратная зорка |- | [[1G Вадаліва]]|| || || 1 || || 196676 || 101911 || {{RA|20|39|05.86}} || {{DEC|−04|55|46.2}} || 6.46 || 2.18 || 234 || K0 || |- | [[233G Вадаліва]]|| || || 233 || || 220466 || 115522 || {{RA|23|24|04.02}} || {{DEC|−21|46|27.2}} || 6.46 || 2.48 || 204 || F3IV/V || style="text-align:left;" | падвойная зорка |- | [[EW Вадаліва]] || || || 50 || EW || 201707 || 104634 || {{RA|21|11|41.31}} || {{DEC|−14|28|20.6}} || 6.47 || 0.82 || 439 || Fm delta Del || style="text-align:left;" | малаамплітудная [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[55G Вадаліва]]|| || || 55 || || 202554 || 105046 || {{RA|21|16|39.46}} || {{DEC|−01|36|27.8}} || 6.48 || −0.59 || 845 || K0 || |- | [[34G Вадаліва]]|| || || 34 || || 200340 || 103889 || {{RA|21|02|59.62}} || {{DEC|−00|55|29.1}} || 6.50 || −1.75 || 1455 || B6V || |- | [[241G Вадаліва]]|| || || 241 || || 221356 || 116106 || {{RA|23|31|31.40}} || {{DEC|−04|05|13.0}} || 6.50 || 4.41 || 86 || F8V || |- | [[HD 210277]] || || 114 || || || 210277 || 109378 || {{RA|22|09|29.87}} || {{DEC|−07|32|55.2}} || 6.63 || 4.99 || 69 || G0V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 210277 b|b]] |- | [[37 Вадаліва]] || || 37 || 116 || || 210422 || 109460 || {{RA|22|10|31.74}} || {{DEC|−10|49|13.7}} || 6.64 || 0.97 || 444 || K0 || style="text-align:left;" | меркаваная пераменная |- | [[24 Вадаліва]] || || 24 || 83 || || 206058 || 106942 || {{RA|21|39|31.39}} || {{DEC|−00|03|04.1}} || 6.66 || 3.48 || 141 || F7III || style="text-align:left;" | патройная зорка |- | [[HD 212771]] || || || || || 212771 || 110813 || {{RA|22|27|03.07}} || {{DEC|−17|15|49.2}} || 7.60 || 2.17 || 397 || G8IV || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 212771 b|b]] |- | [[HD 222582]] || || || || || 222582 || 116906 || {{RA|23|41|51.53}} || {{DEC|−05|59|08.7}} || 7.70 || 4.59 || 137 || G5 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 222582 b|b]] |- | [[HD 220689]] || || || || || 220689 || 115662 || {{RA|23|25|53}} || {{DEC|-20|36|58}} || 7.77 || 4.53 || 145 || G3V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 220689 b|b]] |- | [[Глізэ 884]] || || || || || 217357 || 116215 || {{RA|23|32|49}} || {{DEC|−16|50|44}} || 7.87 || 8.34 || 26.8 || K7V || |- | [[HD 215152]] || || || || || 215152 || 112190 || {{RA|22|43|21}} || {{DEC|-06|24|03}} || 8.13 || 6.47 || 70 || K0 || style="text-align:left;" | мае чатыры планеты: [[HD 215152 b|b]], [[HD 215152 c|c]], [[HD 215152 d|d]] і [[HD 215152 e|e]] |- | [[HD 206610]] || || || || || 206610 || 107251 || {{RA|21|43|24.90}} || {{DEC|−07|24|29.7}} || 8.34 || 2.19 || 555 || K0III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 206610 b|b]] |- | [[Глізэ 898]] || || || || || 221503 || 113576 || {{RA|23|00|16.12}} || {{DEC|−22|31|27.6}} || 8.36 || 7.68 || 45.5 || K6V || |- | [[104 Вадаліва]] B || A² || 104 || || || 222561 || 116904 || {{RA|23|41|46.39}} || {{DEC|−17|47|00.5}} || 8.52 || 1.29 || 911 || A6V: || style="text-align:left;" | кампанент сістэмы 104 Вадаліва |- | [[WASP-69]] || || || || || || || {{RA|21|00|06.0}} || {{DEC|-05|05|40}} || 9.87 || 6.38 || 163 || K5 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-69 b|b]] |- | [[Глізэ 876]] || || || || IL || || 113020 || {{RA|22|53|16.73}} || {{DEC|−14|15|49.3}} || 10.17 || 11.81 || 15.3 || M3.5V || style="text-align:left;" | блізкі [[чырвоны карлік]], [[пераменная тыпу BY Дракона]]; мае чатыры планеты: [[Глізэ 876 b|b]], [[Глізэ 876 c|c]], [[Глізэ 876 d|d]] і [[Глізэ 876 e|e]] |- | [[Глізэ 849]] || || || || || || 109388 || {{RA|22|09|40.35}} || {{DEC|−04|38|26.6}} || 10.42 || 10.70 || 29 || M3.5 || style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[Глізэ 849 b|b]] і [[Глізэ 849 c|c]] |- | [[WASP-70]] A || || || || || || || {{RA|21|01|54.0}} || {{DEC|-13|26|00}} || 10.79 || 3.84 || 799 || G4 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-70 A b|b]] |- | [[WASP-75]] || || || || || || || {{RA|22|49|33.0}} || {{DEC|-10|40|32}} || 11.45 || 4.38 || 848 || F9 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-75 b|b]] |- | [[AE Вадаліва]] || || || || AE || || 101991 || {{RA|20|40|09.16}} || {{DEC|−00|52|15.0}} || 11.6 || 6.56 || 333 || K2Ve + pec(e+cont) || style="text-align:left;" | [[катаклізмічная пераменная|катаклізмічная]] [[пераменная тыпу DQ Геркулеса]] |- | [[WASP-177]] || || || || || || || {{RA|22|19|11.0}} || {{DEC|-01|50|04}} || 11.6 || || 581 || K2 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-177 b|b]] |- | [[WASP-47]] || || || || || || || {{RA|22|04|49.0}} || {{DEC|-12|01|08}} || 11.9 || 5.4 || 652 || G9V || style=''text-align:left;'' | мае чатыры транзітныя планеты: [[WASP-47 b|b]], [[WASP-47 c|c]], [[WASP-47|d]] і [[WASP-47 e|e]] |- | [[EZ Вадаліва]] || || || || EZ || || || {{RA|22|38|33.62}} || {{DEC|−15|17|59.2}} || 12.18 || 14.49 || 11.3 || M5.5Ve-M7e || style="text-align:left;" | [[спіс найбліжэйшых зорак|12-я паводле блізасці зорная сістэма]]; патройная зорка; [[успыхальная зорка]] |- | [[WASP-6]] || || || || || || || {{RA|23|12|38.0}} || {{DEC|-22|40|26}} || 12.4 || 4.96 || 1001 || G8 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-6 b|b]] |- | [[WASP-147]] || || || || || || || {{RA|23|56|46.0}} || {{DEC|-22|09|11}} || 12.31 || || 1389 || G4 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-147 b|b]] |- | [[Фомальгаўт|LP 876-10]] || || || || || || || {{RA|22|48|04.47}} || {{DEC|−24|22|07.5}} || 12.62 || || || M4V ||style="text-align:left;" | Фомальгаўт C |- | [[WASP-165]] || || || || || || || {{RA|23|50|19.3}} || {{DEC|-17|04|39}} || 12.69 || || || G6 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-165 b|b]] |- | [[FO Вадаліва]] || || || || FO || || || {{RA|22|17|55.43}} || {{DEC|−08|21|04.6}} || 13.5 || || || || style="text-align:left;" | [[катаклізмічная пераменная|катаклізмічная]] [[пераменная тыпу DQ Геркулеса]] |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} == Спасылкі == * {{cite web | last = ESA | author-link = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | access-date = 26 December 2006 }} * {{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | access-date = 26 December 2006 }} * {{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | access-date = 26 December 2006 }} * {{cite web | url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | title = SIMBAD Astronomical Database | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | access-date = 4 January 2007 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = Combined General Catalogue of Variable Stars (GCVS4.2) | date = 2004 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?II/250 | access-date = 28 March 2012 }} *{{cite web | last = Samus | first = N. N. | last2 = Durlevich | first2 = O. V. | display-authors = etal | title = General Catalog of Variable Stars (GCVS database, version 2012Feb) | date = 2012 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?B/gcvs | access-date = 28 March 2012 }} * {{cite web | last = Dommanget | first = J. |author2=Nys, O. | title = Catalogue of the Components of Double and Multiple Stars (CCDM) | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/274 | access-date = 5 January 2007 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |access-date=16 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archive-date=27 February 2012 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | access-date = 4 July 2018 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя:Вадаліў (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя:Спісы зорак паводле сузор’яў|Вадаліў]] ecu23bn45izcbho0azfq9f71vg76cjw 0 609075 5140943 5003106 2026-05-12T22:41:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140943 wikitext text/x-wiki У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі [[Гідра (сузор’е)|сузор’я Гідры]] да [[бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] +6,5^m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: [[пераменная зорка|пераменныя]], з [[экзапланета|планетнымі сістэмамі]], [[звышновая зорка|звышновыя]] і г. д. {| class="wikitable sortable" |- ! [[Традыцыйныя назвы зорак|Імя]] ! [[Абазначэнне Баера|B]] ! [[Абазначэнне Флемсціда|F]] ! [[Абазначэнне Гулда|G]] ! [[Абазначэнне пераменных зорак|Var]] ! [[Каталог Генры Дрэйпера|HD]] ! [[Каталог Гіпарха|HIP]] ! [[Прамое ўзыходжанне]] ! [[Схіленне (астраномія)|Схіленне]] ! [[Бачная зорная велічыня|бач. з.в.]] ! [[Абсалютная зорная велічыня|абс. з.в.]] ! [[Адлегласць|Адл.]] ([[светлавы год|св.г]]) ! [[Спектральны клас|сп. клас]] ! Дадатковыя звесткі |- | [[Альфард]] || α || 30 || 140 || || 81797 || 46390 || {{RA|09|27|35.25}} || {{DEC|−08|39|31.3}} || 1.99 || −1.69 || 177 || K3III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Alfard, Kalbelaphard, Cor Hydrae, Soheil al Fard, Soheil Solitarius<ref name=sb0>{{Cite web |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |title=E.B Knobel - On a catalogue of stars in the Calendarium of Al Achsasi Al Mouakket |access-date=1 жніўня 2019 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194747/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1895MNRAS..55..429K/0000431.000.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[γ Гідры]] || γ || 46 || 345 || || 115659 || 64962 || {{RA|13|18|55.25}} || {{DEC|−23|10|17.1}} || 2.99 || −0.05 || 132 || G8III || |- | [[ζ Гідры]] || ζ || 16 || 77 || || 76294 || 43813 || {{RA|08|55|23.68}} || {{DEC|+05|56|43.9}} || 3.11 || −0.21 || 151 || G8III-IV || |- | [[ν Гідры]] || ν || || 254 || || 93813 || 52943 || {{RA|10|49|37.43}} || {{DEC|−16|11|38.9}} || 3.11 || −0.03 || 138 || K0/K1III || |- | [[π Гідры]] || π || 49 || 368 || || 123123 || 68895 || {{RA|14|06|22.27}} || {{DEC|−26|40|55.3}} || 3.25 || 0.79 || 101 || K2III || style="text-align:left;" | |- | [[ε Гідры]] || ε || 11 || 59 || || 74874 || 43109 || {{RA|08|46|46.65}} || {{DEC|+06|25|08.1}} || 3.38 || 0.29 || 135 || G0III-IV ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Ashlesha, [[пераменная тыпу BY Дракона]] |- | [[ξ Гідры]] || ξ || || 288 || || 100407 || 56343 || {{RA|11|33|00.26}} || {{DEC|−31|51|27.1}} || 3.54 || 0.55 || 129 || G8III || |- | [[λ Гідры]] || λ || 41 || 201 || || 88284 || 49841 || {{RA|10|10|35.40}} || {{DEC|−12|21|13.8}} || 3.61 || 0.88 || 115 || K0III || |- | [[μ Гідры]] || μ || 42 || 221 || || 90432 || 51069 || {{RA|10|26|05.51}} || {{DEC|−16|50|09.9}} || 3.83 || −0.58 || 248 || K4III || |- | [[θ Гідры]] || θ || 22 || 108 || || 79469 || 45336 || {{RA|09|14|21.79}} || {{DEC|+02|18|54.1}} || 3.89 || 0.91 || 129 || B9.5V || |- | [[ι Гідры]] || ι || 35 || 170 || || 83618 || 47431 || {{RA|09|39|51.33}} || {{DEC|−01|08|33.6}} || 3.90 || −0.74 || 276 || K3IIIvar ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Ukdah<ref name=sb1>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Hydra*.html Star Name - R.H.Allen p. 238]</ref> |- | [[30 Аднарога]] || C || (30) || 19 || || 71155 || 41307 || {{RA|08|25|39.67}} || {{DEC|−03|54|22.9}} || 3.91 || 0.99 || 125 || A0V || |- | [[Іпсілон¹ Гідры|υ¹ Гідры]] || υ¹ || 39 || 178 || || 85444 || 48356 || {{RA|09|51|28.68}} || {{DEC|−14|50|47.6}} || 4.11 || −0.51 || 273 || G6/G8III || таксама вядома як Zhang, мае кампаньёна [[карычневы карлік|карычневага карліка]] |- | [[δ Гідры]] || δ || 4 || 36 || || 73262 || 42313 || {{RA|08|37|39.41}} || {{DEC|+05|42|13.7}} || 4.14 || 0.44 || 179 || A1Vnn || style="text-align:left;" | таксама вядома як Lisan al Shudja, Lingua Hydri<ref name="sb0"/> |- | [[β Гідры]] || β || || 301 || || 103192 || 57936 || {{RA|11|52|54.56}} || {{DEC|−33|54|29.3}} || 4.29 || −0.96 || 365 || Ap Si ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[η Гідры]] || η || 7 || 49 || || 74280 || 42799 || {{RA|08|43|13.49}} || {{DEC|+03|23|55.2}} || 4.30 || −1.48 || 466 || B3V... ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу β Цэфея]] |- | [[12 Гідры]] || D || 12 || 60 || || 74918 || 43067 || {{RA|08|46|22.53}} || {{DEC|−13|32|51.7}} || 4.32 || 0.11 || 227 || G8III || |- | [[ρ Гідры]] || ρ || 13 || 64 || || 75137 || 43234 || {{RA|08|48|25.98}} || {{DEC|+05|50|16.4}} || 4.35 || −0.72 || 337 || A0Vn || |- | [[58 Гідры]] || E || 58 || 387 || || 130694 || 72571 || {{RA|14|50|17.47}} || {{DEC|−27|57|36.8}} || 4.42 || −0.44 || 305 || K3III || |- | [[σ Гідры]] || σ || 5 || 42 || || 73471 || 42402 || {{RA|08|38|45.45}} || {{DEC|+03|20|29.3}} || 4.45 || −0.72 || 352 || K2III || style="text-align:left;" | таксама вядома як Minhar al Shija, Al Minliar al Shuja, Minchir |- | [[Таў Гідры|τ² Гідры]] || τ² || 32 || 152 || || 82446 || 46776 || {{RA|09|31|58.93}} || {{DEC|−01|11|04.8}} || 4.54 || −1.20 || 459 || A3V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Ukdah<ref name="sb1"/> |- | [[Таў Гідры|τ¹ Гідры]] || τ¹ || 31 || 145 || || 81997 || 46509 || {{RA|09|29|08.84}} || {{DEC|−02|46|08.2}} || 4.59 || 3.43 || 56 || F6V || style="text-align:left;" | таксама вядома як Ukdah<ref name="sb1"/> |- | [[Іпсілон² Гідры|υ² Гідры]] || υ² || 40 || 194 || || 87504 || 49402 || {{RA|10|05|07.49}} || {{DEC|−13|03|52.8}} || 4.60 || −0.05 || 277 || B8V || |- | [[31 Аднарога]] || F || (31) || 51 || || 74395 || 42835 || {{RA|08|43|40.38}} || {{DEC|−07|14|01.4}} || 4.63 || −1.71 || 604 || G2Ib || |- | [[2 Секстанта]] || || (2) || 168 || || 83425 || 47310 || {{RA|09|38|27.39}} || {{DEC|+04|38|57.9}} || 4.68 || 0.06 || 274 || K3III || |- | [[Омікрон Гідры|ο Гідры]] || ο || || 293 || || 101431 || 56922 || {{RA|11|40|12.82}} || {{DEC|−34|44|40.8}} || 4.70 || −1.21 || 495 || B9V || |- | [[HD 81799]] || G || || 141 || || 81799 || 46371 || {{RA|09|27|18.30}} || {{DEC|−22|20|36.3}} || 4.72 || 1.06 || 176 || K1III || |- | [[HD 83953]] || I || || 174 || || 83953 || 47522 || {{RA|09|41|17.03}} || {{DEC|−23|35|29.5}} || 4.76 || −1.16 || 497 || B5V || |- | [[26 Гідры]] || || 26 || 122 || || 80499 || 45751 || {{RA|09|19|46.40}} || {{DEC|−11|58|29.6}} || 4.77 || −0.19 || 320 || G8III || |- | [[51 Гідры]] || k || 51 || 375 || || 125932 || 70306 || {{RA|14|23|05.91}} || {{DEC|−27|45|13.4}} || 4.78 || 1.14 || 175 || K3III || |- | [[27 Гідры]] || P || 27 || 124 || || 80586 || 45811 || {{RA|09|20|29.03}} || {{DEC|−09|33|20.3}} || 4.80 || 0.43 || 243 || G8III-IV+... || |- | [[9 Гідры]] || || 9 || 47 || || 74137 || 42662 || {{RA|08|41|43.33}} || {{DEC|−15|56|35.3}} || 4.87 || 0.89 || 204 || K0IIICN... || |- | [[HD 85859]] || || || 181 || || 85859 || 48559 || {{RA|09|54|12.44}} || {{DEC|−25|55|56.9}} || 4.87 || −0.19 || 336 || K2III || |- | [[HD 92036]] || || || 241 || || 92036 || 51979 || {{RA|10|37|13.80}} || {{DEC|−27|24|45.7}} || 4.87 || −0.97 || 479 || M1III || |- | [[U Гідры]] || || || 240 || U || 92055 || 52009 || {{RA|10|37|33.25}} || {{DEC|−13|23|04.0}} || 4.89 || −1.16 || 528 || C || style="text-align:left;" | [[вугляродная зорка]] |- | [[Фі Гідры|φ Гідры]] || φ, φ³ || || 242 || || 92214 || 52085 || {{RA|10|38|35.01}} || {{DEC|−16|52|35.9}} || 4.91 || 0.72 || 225 || G8III || |- | [[Хі¹ Гідры|χ¹ Гідры]] || χ¹ || || 264 || || 96202 || 54204 || {{RA|11|05|20.03}} || {{DEC|−27|17|36.9}} || 4.92 || 1.73 || 142 || F3IV/V || |- | [[HD 84117]] || || || 175 || || 84117 || 47592 || {{RA|09|42|14.67}} || {{DEC|−23|54|58.4}} || 4.93 || 4.07 || 49 || G0V || |- | [[17 Чашы]] || || (17) || 284 || || 100286 || 56280 || {{RA|11|32|16.42}} || {{DEC|−29|15|40.9}} || 4.93 || 2.80 || 87 || F8V || |- | [[HD 85951]] || || || 183 || || 85951 || 48615 || {{RA|09|54|52.24}} || {{DEC|−19|00|33.4}} || 4.94 || −1.74 || 706 || K5III || таксама вядома як Felis |- | [[ψ Гідры]] || ψ || 45 || 341|| || 114149 || 64166 || {{RA|13|09|03.28}} || {{DEC|−23|07|04.7}} || 4.94 || 0.69 || 231 || K0III || |- | [[52 Гідры]] || l || 52 || 379 || || 126769 || 70753 || {{RA|14|28|10.44}} || {{DEC|−29|29|29.7}} || 4.97 || −0.56 || 415 || B7/B8V || |- | [[6 Гідры]] || a || 6 || 44 || || 73840 || 42509 || {{RA|08|40|01.52}} || {{DEC|−12|28|31.3}} || 4.98 || −0.57 || 419 || K3III || |- | [[ω Гідры]] || ω || 18 || 95 || || 77996 || 44659 || {{RA|09|05|58.38}} || {{DEC|+05|05|32.4}} || 4.99 || −2.86 || 1212 || K2II-III || |- | [[160G Гідры]] || || || 160 || || 82734 || 46880 || {{RA|09|33|12.47}} || {{DEC|−21|06|56.7}} || 5.02 || −0.03 || 334 || K0III || |- | [[κ Гідры]] || κ || 38 || 173 || || 83754 || 47452 || {{RA|09|40|18.38}} || {{DEC|−14|19|56.1}} || 5.07 || −0.92 || 515 || B4IV/V ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Al Sharāsīf<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Crater*.html Star Name - R.H.Allen p. 182]</ref><ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Hydra*.html Star Name - R.H.Allen p. 246]</ref> |- | [[50 Гідры]] || || 50 || 370 || || 124206 || 69415 || {{RA|14|12|46.03}} || {{DEC|−27|15|40.0}} || 5.07 || 0.83 || 229 || K2III || |- | [[44 Гідры]] || || 44 || 230 || || 91550 || 51718 || {{RA|10|34|00.89}} || {{DEC|−23|44|42.8}} || 5.08 || −1.36 || 633 || K5III || |- | [[298G Гідры]] || || || 298 || || 102620 || 57613 || {{RA|11|48|45.11}} || {{DEC|−26|44|59.1}} || 5.10 || −0.72 || 477 || M4III || |- | [[HD 100393]] || || (18) || 287 || || 100393 || 56332 || {{RA|11|32|54.15}} || {{DEC|−31|05|14.0}} || 5.13 || −0.58 || 453 || M1/M2III || таксама вядома як 18 Чашы |- | [[54 Гідры]] || m || 54 || 382 || || 129926 || 72197 || {{RA|14|46|00.18}} || {{DEC|−25|26|34.5}} || 5.15 || 2.73 || 99 || F0V + G/K || |- | [[HD 101666]] || || (26) || 295 || || 101666 || 57047 || {{RA|11|41|43.95}} || {{DEC|−32|29|57.6}} || 5.20 || −0.40 || 430 || K5III || таксама вядома як 26 Чашы |- | [[47 Гідры]] || || 47 || 365 || || 121847 || 68269 || {{RA|13|58|31.18}} || {{DEC|−24|58|19.8}} || 5.20 || 0.11 || 339 || B8V || |- | [[HD 94388]] || b³ || (6) || 257 || || 94388 || 53252 || {{RA|10|53|29.48}} || {{DEC|−20|08|17.3}} || 5.23 || 2.75 || 102 || F6V || таксама вядома як 6 Чашы |- | [[56 Гідры]] || || 56 || 385 || || 130259 || 72357 || {{RA|14|47|44.78}} || {{DEC|−26|05|14.9}} || 5.23 || 0.19 || 331 || G8/K0III || |- | [[23 Гідры]] || || 23 || 112 || || 79910 || 45527 || {{RA|09|16|41.72}} || {{DEC|−06|21|11.4}} || 5.24 || 0.58 || 279 || K2III || |- | [[303G Гідры]] || || || 303 || || 103462 || 58082 || {{RA|11|54|42.51}} || {{DEC|−25|42|50.6}} || 5.26 || 0.48 || 295 || G8III || |- | [[61G Гідры]] || || || 61 || || 74988 || 43142 || {{RA|08|47|15.01}} || {{DEC|−01|53|49.4}} || 5.28 || 0.19 || 339 || A3V || |- | [[14 Гідры]] || || 14 || 67 || KX || 75333 || 43305 || {{RA|08|49|21.74}} || {{DEC|−03|26|34.7}} || 5.30 || −0.34 || 438 || B9MNp... ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[200G Гідры]] || || || 200 || || 88215 || 49809 || {{RA|10|10|05.96}} || {{DEC|−12|48|56.4}} || 5.30 || 3.12 || 89 || F2/F3IV/V || |- | [[1G Гідры]] || || || 1 || || 68312 || 40107 || {{RA|08|11|33.03}} || {{DEC|−07|46|20.9}} || 5.36 || 0.43 || 316 || G8III || |- | [[142G Гідры]] || || || 142 || || 81809 || 46404 || {{RA|09|27|46.92}} || {{DEC|−06|04|15.7}} || 5.38 || 2.91 || 102 || G2V || |- | [[328G Гідры]] || || || 328 || || 109799 || 61621 || {{RA|12|37|42.23}} || {{DEC|−27|08|19.2}} || 5.41 || 2.72 || 113 || F0V || |- | [[HD 96819]] || || (10) || 271 || || 96819 || 54477 || {{RA|11|08|44.05}} || {{DEC|−28|04|50.2}} || 5.43 || 1.61 || 189 || A1V || таксама вядома як 10 Чашы |- | [[HD 93397]] || b¹ || (3) || 249 || || 93397 || 52737 || {{RA|10|46|52.06}} || {{DEC|−17|17|48.6}} || 5.44 || 1.30 || 219 || A3V || таксама вядома як 3 Чашы |- | [[330G Гідры]] || || || 330 || || 110666 || 62131 || {{RA|12|44|00.55}} || {{DEC|−28|19|25.9}} || 5.46 || 0.03 || 397 || K3III || |- | [[20 Гідры]] || || 20 || 103 || || 78732 || 44961 || {{RA|09|09|35.58}} || {{DEC|−08|47|15.5}} || 5.47 || −1.00 || 642 || G8II || |- | [[HD 122430]] || || || 367 || || 122430 || 68581 || {{RA|14|02|22.80}} || {{DEC|−27|25|47.1}} || 5.47 || −0.15 || 434 || K2/K3III || style="text-align:left;" | мае [[экзапланета|планету]] [[HD 122430 b|b]] |- | [[24 Гідры]] || || 24 || 114 || || 79931 || 45526 || {{RA|09|16|41.38}} || {{DEC|−08|44|41.1}} || 5.49 || −1.14 || 689 || B9III || |- | [[15 Гідры]] || || 15 || 70 || || 75737 || 43496 || {{RA|08|51|34.44}} || {{DEC|−07|10|38.0}} || 5.55 || −0.33 || 488 || A4m || |- | [[33 Гідры]] || A || 33 || 163 || || 82870 || 46982 || {{RA|09|34|32.64}} || {{DEC|−05|54|53.3}} || 5.56 || −1.04 || 681 || K1III ||style="text-align:left;" | таксама вядома як Ukdah<ref name="sb1"/> |- | [[323G Гідры]] || || || 323 || || 108323 || 60735 || {{RA|12|26|51.69}} || {{DEC|−32|49|48.2}} || 5.56 || −0.42 || 511 || B9V || |- | [[224G Гідры]] || || || 224 || || 90957 || 51364 || {{RA|10|29|29.01}} || {{DEC|−29|39|49.9}} || 5.58 || 0.21 || 387 || K3III || |- | [[195G Гідры]] || || || 195 || || 87808 || 49569 || {{RA|10|07|09.49}} || {{DEC|−17|08|29.7}} || 5.59 || 0.48 || 343 || K4III || |- | [[225G Гідры]] || || || 225 || || 91120 || 51491 || {{RA|10|30|59.86}} || {{DEC|−13|35|18.5}} || 5.59 || −0.28 || 487 || B8/B9IV/V || |- | [[2 Гідры]] || || 2 || 23 || LM || 71297 || 41375 || {{RA|08|26|27.23}} || {{DEC|−03|59|14.3}} || 5.60 || 1.97 || 173 || A5III-IV ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[19 Гідры]] || || 19 || 99 || || 78556 || 44883 || {{RA|09|08|42.19}} || {{DEC|−08|35|22.2}} || 5.60 || −1.60 || 898 || B9.5III || |- | [[28 Гідры]] || || 28 || 134 || || 81420 || 46221 || {{RA|09|25|24.04}} || {{DEC|−05|07|02.6}} || 5.60 || −0.98 || 675 || K5III || |- | [[1 Гідры]] || || 1 || 15 || || 70958 || 41211 || {{RA|08|24|35.14}} || {{DEC|−03|45|04.2}} || 5.61 || 3.44 || 89 || F3V || |- | [[55 Гідры]] || || 55 || 384 || || 130158 || 72323 || {{RA|14|47|22.56}} || {{DEC|−25|37|27.2}} || 5.61 || −0.76 || 613 || B9IV/V || |- | [[92G Гідры]] || || || 92 || || 77353 || 44356 || {{RA|09|01|58.02}} || {{DEC|−00|28|58.2}} || 5.64 || −0.73 || 613 || K0III || |- | [[333G Гідры]] || || || 333 || || 111295 || 62500 || {{RA|12|48|26.36}} || {{DEC|−27|35|50.0}} || 5.65 || 0.80 || 304 || G8III || |- | [[59 Гідры]] || || 59 || 92 || || 132219 || 73284 || {{RA|14|58|39.29}} || {{DEC|−27|39|26.3}} || 5.65 || 0.50 || 350 || A6IV || |- | [[148 G. Гідры]] || || || 148 || || 82077 || 46511 || {{RA|09|29|12.65}} || {{DEC|−20|44|56.9}} || 5.66 || −1.58 || 913 || K4/K5III || |- | [[Хі² Гідры|χ² Гідры]] || χ² || || 265 || || 96314 || 54255 || {{RA|11|05|57.55}} || {{DEC|−27|17|16.1}} || 5.69 || −1.26 || 799 || B8V || [[пераменная тыпу β Ліры]] |- | [[350G Гідры]] || || ||350 || || 117716 || 66065 || {{RA|13|32|35.96}} || {{DEC|−28|41|33.8}} || 5.69 || 1.61 || 214 || A0/A1V || |- | [[56G Гідры]] || || || 56 || || 74794 || 43026 || {{RA|08|46|02.45}} || {{DEC|−02|02|55.6}} || 5.70 || 1.04 || 278 || K0III: || |- | [[193G Гідры]] || || || 193 || || 87427 || 49339 || {{RA|10|04|21.02}} || {{DEC|−24|17|08.1}} || 5.70 || 1.23 || 255 || F0V || |- | [[259G Гідры]] || || || 259 || || 95221 || 53699 || {{RA|10|59|13.74}} || {{DEC|−33|44|14.8}} || 5.70 || 2.27 || 159 || F2V || |- | [[236G Гідры]] || || || 236 || || 91889 || 51933 || {{RA|10|36|32.22}} || {{DEC|−12|13|42.6}} || 5.71 || 3.76 || 80 || F7V || |- | [[HD 100893]] || || (22) || 291 || || 100893 || 56620 || {{RA|11|36|34.92}} || {{DEC|−33|34|11.9}} || 5.71 || 0.54 || 352 || K0III || таксама вядома як 22 Чашы |- | [[3 Гідры]] || || 3 || 35 || HV || 72968 || 42146 || {{RA|08|35|28.21}} || {{DEC|−07|58|56.4}} || 5.72 || 1.14 || 268 || A1spe... ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[107G Гідры]] || || || 107 || || 79181 || 45158 || {{RA|09|11|58.77}} || {{DEC|−19|44|51.9}} || 5.72 || 0.90 || 300 || G8III || |- | [[102G Гідры]] || || || 102 || || 78702 || 44923 || {{RA|09|09|04.25}} || {{DEC|−18|19|43.0}} || 5.73 || 1.22 || 260 || A0/A1V || |- | [[351G Гідры]] || || || 351 || || 118349 || 66400 || {{RA|13|36|48.51}} || {{DEC|−26|29|42.8}} || 5.73 || 0.36 || 386 || A7V+... || |- | [[17G Гідры]] || || || 17 || || 71095 || 41299 || {{RA|08|25|35.55}} || {{DEC|+02|06|08.1}} || 5.74 || −0.59 || 601 || K5III || |- | [[156G Гідры]] || || || 156 || || 82573 || 46813 || {{RA|09|32|20.43}} || {{DEC|−19|24|01.2}} || 5.74 || 0.58 || 351 || A4III || |- | [[80G Гідры]] || || || 80 || || 76376 || 43798 || {{RA|08|55|12.42}} || {{DEC|−18|14|28.3}} || 5.75 || 0.17 || 425 || K2/K3III || |- | [[101G Гідры]] || || || 101 || || 78668 || 44936 || {{RA|09|09|11.50}} || {{DEC|−12|21|27.7}} || 5.76 || 0.01 || 460 || G6III || |- | [[57 Гідры]] || || 57 || 386 || || 130274 || 72378 || {{RA|14|47|57.56}} || {{DEC|−26|38|46.1}} || 5.76 || 0.14 || 434 || B9.5V || |- | [[48 Гідры]] || || 48 || 366 || || 122066 || 68390 || {{RA|14|00|00.25}} || {{DEC|−25|00|36.6}} || 5.77 || 1.98 || 187 || F6V || |- | [[121G Гідры]] || || || 121 || || 80479 || 45743 || {{RA|09|19|33.11}} || {{DEC|−15|50|04.3}} || 5.79 || 0.34 || 400 || K1/K2III || |- | [[HR 4339]] || || || 272 || || 97023 || 54561 || {{RA|11|09|53.38}} || {{DEC|−32|22|02.8}} || 5.79 || 0.69 || 342 || A1V || |- | [[33G Гідры]] || || || 33 || || 72660 || 42028 || {{RA|08|34|01.64}} || {{DEC|−02|09|05.8}} || 5.80 || 0.80 || 326 || A1V || |- | [[88G Гідры]] || || || 88 || || 76932 || 44075 || {{RA|08|58|43.78}} || {{DEC|−16|07|59.7}} || 5.80 || 4.16 || 70 || F7/F8IV/V || |- | [[354G Гідры]] || || || 354 || || 118646 || 66563 || {{RA|13|38|42.13}} || {{DEC|−29|33|38.4}} || 5.81 || 2.36 || 160 || F3V || |- | [[357G Гідры]] || || || 357 || || 119752 || 67143 || {{RA|13|45|36.94}} || {{DEC|−26|06|57.5}} || 5.81 || 1.08 || 287 || A0V || |- | [[118G Гідры]] || || || 118 || || 80050 || 45559 || {{RA|09|17|07.73}} || {{DEC|−14|34|26.6}} || 5.83 || 0.44 || 389 || K0III || |- | [[60 Гідры]] || || 60 || 393 || || 132851 || 73566 || {{RA|15|02|06.38}} || {{DEC|−28|03|37.9}} || 5.83 || 0.84 || 325 || A4IV || |- | [[300G Гідры]] || || || 300 || || 103026 || 57841 || {{RA|11|51|41.62}} || {{DEC|−30|50|02.7}} || 5.85 || 3.36 || 102 || F8V || |- | [[150G Гідры]] || || || 150 || || 82232 || 46618 || {{RA|09|30|22.54}} || {{DEC|−15|34|37.9}} || 5.86 || 1.45 || 249 || K2III || |- | [[329G Гідры]] || || || 329 || || 109960 || 61720 || {{RA|12|39|03.48}} || {{DEC|−30|25|20.5}} || 5.86 || −0.26 || 547 || K2/K3III || |- | [[252G Гідры]] || || || 252 || || 93657 || 52841 || {{RA|10|48|14.13}} || {{DEC|−31|41|16.3}} || 5.87 || 0.29 || 426 || A1V || |- | [[374G Гідры]] || || || 374 || || 125276 || 69965 || {{RA|14|19|01.13}} || {{DEC|−25|48|58.7}} || 5.87 || 4.62 || 58 || F7Vw || |- | [[32G Гідры]] || || || 32 || || 72561 || 42008 || {{RA|08|33|43.49}} || {{DEC|+04|45|25.3}} || 5.89 || −5.22 || 5433 || G5III || |- | [[14G Гідры]] || || || 14 || || 70652 || 41080 || {{RA|08|22|54.10}} || {{DEC|−07|32|35.3}} || 5.92 || −1.11 || 832 || M1III || |- | [[162G Гідры]] || || || 162 || || 82747 || 46897 || {{RA|09|33|26.10}} || {{DEC|−22|51|50.5}} || 5.92 || 1.12 || 297 || B9.5V || |- | [[304G Гідры]] || || || 304 || || 103596 || 58158 || {{RA|11|55|40.13}} || {{DEC|−28|28|37.3}} || 5.93 || 0.11 || 477 || K4III || таксама вядома як 29 Чашы |- | [[84G Гідры]] || || || 84 || || 76579 || 43899 || {{RA|08|56|34.13}} || {{DEC|−16|42|31.3}} || 5.95 || −0.82 || 738 || K3III || |- | [[158G Гідры]] || || || 158 || || 82660 || 46859 || {{RA|09|32|55.78}} || {{DEC|−13|31|00.5}} || 5.95 || −1.06 || 823 || K4III || |- | [[20 Чашы]] || || (20) || 289 || || 100623 || 56452 || {{RA|11|34|29.95}} || {{DEC|−32|50|00.0}} || 5.96 || 6.06 || 31 || K0V || таксама вядома як 20 Чашы |- | [[27G Гідры]] || || || 27 || || 71766 || 41597 || {{RA|08|28|51.01}} || {{DEC|−09|44|54.9}} || 6.01 || −1.39 || 985 || F2III || |- | [[75G Гідры]] || || || 75 || || 76151 || 43726 || {{RA|08|54|18.19}} || {{DEC|−05|26|04.3}} || 6.01 || 4.85 || 56 || G3V || |- | [[136G Гідры]] || || || 136 || || 81567 || 46288 || {{RA|09|26|22.31}} || {{DEC|−01|27|50.6}} || 6.01 || −1.14 || 876 || K3III || |- | [[209G Гідры]] || || || 209 || || 89455 || 50536 || {{RA|10|19|16.88}} || {{DEC|−12|31|41.2}} || 6.01 || 1.89 || 217 || A8III || |- | [[Фі² Гідры|φ² Гідры]] || φ² || || 234 || || 91880 || 51905 || {{RA|10|36|16.68}} || {{DEC|−16|20|39.6}} || 6.01 || −1.35 || 967 || M1III || |- | [[16G Гідры]] || || || 16 || || 70937 || 41214 || {{RA|08|24|36.42}} || {{DEC|−04|43|00.7}} || 6.03 || 1.98 || 211 || F2V || |- | [[6G Гідры]] || || || 6 || || 70013 || 40818 || {{RA|08|19|49.85}} || {{DEC|+03|56|53.1}} || 6.04 || −0.21 || 579 || G8III || |- | [[227G Гідры]] || || || 227 || || 91280 || 51551 || {{RA|10|31|48.73}} || {{DEC|−28|14|13.5}} || 6.04 || 2.90 || 138 || F6/F7V || |- | [[243G Гідры]] || || || 243 || || 92245 || 52113 || {{RA|10|38|50.44}} || {{DEC|−12|26|37.1}} || 6.04 || 0.83 || 359 || A0Vn || |- | [[361G Гідры]] || || || 361 || || 121156 || 67890 || {{RA|13|54|16.75}} || {{DEC|−28|34|09.9}} || 6.05 || 2.04 || 206 || K2III || |- | [[260G Гідры]] || || || 260 || || 95456 || 53818 || {{RA|11|00|40.84}} || {{DEC|−31|50|22.6}} || 6.06 || 3.59 || 102 || F8V || |- | [[90G Гідры]] || || || 90 || || 77250 || 44315 || {{RA|09|01|31.40}} || {{DEC|+05|38|27.6}} || 6.08 || −0.84 || 789 || F3IV+... || |- | [[179G Гідры]] || || || 179 || || 85519 || 48396 || {{RA|09|51|59.53}} || {{DEC|−16|32|04.6}} || 6.08 || 0.66 || 395 || K0III || |- | [[65G Гідры]] || || || 65 || || 75140 || 43204 || {{RA|08|48|04.87}} || {{DEC|−06|33|31.5}} || 6.09 || −0.46 || 667 || K0 || |- | [[322G Гідры]] || || || 322 || || 108110 || 60603 || {{RA|12|25|18.41}} || {{DEC|−27|44|56.4}} || 6.09 || −0.38 || 643 || K3III || |- | [[21 Гідры]] || || 21 || 106 || KW || 79193 || 45184 || {{RA|09|12|26.05}} || {{DEC|−07|06|35.6}} || 6.10 || 1.51 || 269 || A3m ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу Алголя]] |- | [[231G Гідры]] || || || 231 || || 91706 || 51795 || {{RA|10|34|57.76}} || {{DEC|−23|10|34.8}} || 6.10 || 2.09 || 207 || F6V || |- | [[372G Гідры]] || || || 372 || || 124576 || 69623 || {{RA|14|15|01.28}} || {{DEC|−29|16|54.7}} || 6.10 || −0.54 || 695 || A1V || |- | [[155G Гідры]] || || || 155 || || 82543 || 46840 || {{RA|09|32|41.41}} || {{DEC|+01|51|51.3}} || 6.11 || 0.58 || 416 || F7IV-V || |- | [[188G Гідры]] || || || 188 || OY || 86612 || 48943 || {{RA|09|59|06.32}} || {{DEC|−23|57|02.8}} || 6.11 || −0.31 || 628 || B5V ||style="text-align:left;" | [[Be-зорка]] |- | [[9G Гідры]] || || || 9 || || 70148 || 40859 || {{RA|08|20|17.01}} || {{DEC|−05|19|47.4}} || 6.12 || 0.12 || 516 || K2III || |- | [[73G Гідры]] || || || 73 || || 75916 || 43580 || {{RA|08|52|30.74}} || {{DEC|−13|13|58.6}} || 6.12 || 1.04 || 338 || K1III || |- | [[154G Гідры]] || || || 154 || || 82477 || 46768 || {{RA|09|31|55.77}} || {{DEC|−10|22|13.4}} || 6.12 || 0.92 || 358 || K0 || |- | [[157G Гідры]] || || || 157 || || 82638 || 46869 || {{RA|09|33|02.00}} || {{DEC|−08|30|19.0}} || 6.12 || 0.72 || 393 || K0 || |- | [[217G Гідры]] || || || 217 || || 89911 || 50790 || {{RA|10|22|12.96}} || {{DEC|−19|51|59.7}} || 6.12 || −0.55 || 704 || A0V || |- | [[10 Гідры]] || || 10 || 52 || || 74591 || 42931 || {{RA|08|45|01.28}} || {{DEC|+05|40|50.1}} || 6.13 || 2.12 || 207 || A6V || |- | [[81G Гідры]] || || || 81 || || 76494 || 43902 || {{RA|08|56|37.04}} || {{DEC|+04|14|11.7}} || 6.13 || −1.34 || 1016 || G8II-III || |- | [[153G Гідры]] || || || 153 || || 82428 || 46744 || {{RA|09|31|38.97}} || {{DEC|−10|33|07.1}} || 6.13 || 2.46 || 177 || F0Vn || |- | [[13G Гідры]] || || || 13 || || 70574 || 41036 || {{RA|08|22|30.20}} || {{DEC|−06|10|45.0}} || 6.14 || 2.07 || 212 || A8IV || |- | [[105G Гідры]] || || || 105 || || 79108 || 45167 || {{RA|09|12|12.91}} || {{DEC|+03|52|01.2}} || 6.14 || 0.83 || 376 || A0V || |- | [[146G Гідры]] || || || 146 || || 82043 || 46529 || {{RA|09|29|24.47}} || {{DEC|−02|12|18.6}} || 6.14 || 0.32 || 475 || F0III || |- | [[334G Гідры]] || || || 334 || MO || 111786 || 62788 || {{RA|12|51|57.97}} || {{DEC|−26|44|18.1}} || 6.14 || 2.24 || 196 || A0III ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[363G Гідры]] || || || 363 || || 121699 || 68177 || {{RA|13|57|27.75}} || {{DEC|−23|01|21.5}} || 6.14 || −0.17 || 596 || K2/K3III || |- | [[286G Гідры]] || || || 286 || || 100307 || 56293 || {{RA|11|32|23.34}} || {{DEC|−26|44|48.7}} || 6.15 || −0.59 || 728 || M2III || |- | [[96G Гідры]] || || || 96 || NS || 78196 || 44738 || {{RA|09|06|59.95}} || {{DEC|+01|27|45.8}} || 6.16 || −1.25 || 991 || M1III || |- | [[315G Гідры]] || || || 315 || || 105686 || 59307 || {{RA|12|10|02.58}} || {{DEC|−34|42|17.0}} || 6.16 || 1.14 || 329 || A0V || |- | [[302G Гідры]] || || || 302 || || 103266 || 57971 || {{RA|11|53|26.87}} || {{DEC|−35|03|59.7}} || 6.17 || 1.78 || 246 || A2V || |- | [[8G Гідры]] || || || 8 || || 70110 || 40858 || {{RA|08|20|12.98}} || {{DEC|−00|54|32.8}} || 6.18 || 3.13 || 133 || F9V || |- | [[37G Гідры]] || || || 37 || || 73281 || 42299 || {{RA|08|37|27.17}} || {{DEC|−04|56|02.4}} || 6.18 || 0.79 || 391 || K0 || |- | [[89G Гідры]] || || || 89 || || 77084 || 44162 || {{RA|08|59|39.94}} || {{DEC|−19|12|28.1}} || 6.19 || 3.20 || 129 || F5IV/V || |- | [[359G Гідры]] || || || 359 || || 120455 || 67523 || {{RA|13|50|06.54}} || {{DEC|−29|04|52.5}} || 6.19 || 0.97 || 361 || A0V || |- | [[305G Гідры]] || || || 305 || LV || 103789 || 58272 || {{RA|11|57|03.78}} || {{DEC|−33|18|55.6}} || 6.20 || 0.88 || 378 || B9.5V ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу α² Гончых Псоў]] |- | [[8 Чашы]] || || (8) || 261 || || 95698 || 53963 || {{RA|11|02|24.41}} || {{DEC|−26|49|52.3}} || 6.21 || 2.59 || 173 || A9III/IV || таксама вядома як 8 Чашы |- | [[356G Гідры]] || || || 356 || || 119623 || 67071 || {{RA|13|44|45.70}} || {{DEC|−25|30|03.2}} || 6.21 || −0.47 || 706 || K3III || |- | [[58G Гідры]] || || || 58 || || 74860 || 43035 || {{RA|08|46|06.89}} || {{DEC|−11|00|24.5}} || 6.22 || −4.13 || 3835 || K5III || |- | [[182G Гідры]] || || || 182 || || 85905 || 48584 || {{RA|09|54|31.83}} || {{DEC|−22|29|14.8}} || 6.23 || 0.50 || 457 || A2/A3III || |- | [[205G Гідры]] || || || 205 || || 88699 || 50066 || {{RA|10|13|19.48}} || {{DEC|−27|01|44.3}} || 6.23 || 0.74 || 409 || A9m... || |- | [[311G Гідры]] || || || 311 || || 105078 || 59008 || {{RA|12|05|56.69}} || {{DEC|−35|41|38.2}} || 6.23 || −0.51 || 728 || B7V || |- | [[371G Гідры]] || || || 371 || || 124281 || 69458 || {{RA|14|13|13.25}} || {{DEC|−26|36|44.2}} || 6.23 || −0.46 || 709 || K0III || |- | [[199G Гідры]] || || || 199 || || 88182 || 49802 || {{RA|10|09|56.49}} || {{DEC|−12|05|42.9}} || 6.24 || 1.74 || 259 || A5m || |- | [[245G Гідры]] || || || 245 || || 92770 || 52391 || {{RA|10|42|31.38}} || {{DEC|−13|58|28.4}} || 6.24 || −0.53 || 738 || K3/K4III: || |- | [[147G Гідры]] || || || 147 || || 82074 || 46543 || {{RA|09|29|32.43}} || {{DEC|−04|14|47.4}} || 6.25 || 2.57 || 177 || G6IV || |- | [[159G Гідры]] || || || 159 || || 82674 || 46893 || {{RA|09|33|19.94}} || {{DEC|−07|11|24.5}} || 6.25 || 0.70 || 421 || K0 || |- | [[197G Гідры]] || || || 197 || || 88025 || 49689 || {{RA|10|08|35.45}} || {{DEC|−15|36|43.0}} || 6.25 || 0.01 || 578 || A0V || |- | [[149G Гідры]] || || || 149 || || 82180 || 46569 || {{RA|09|29|49.88}} || {{DEC|−23|20|43.2}} || 6.26 || −2.26 || 1646 || K2/K3III || |- | [[144G Гідры]] || || || 144 || || 81980 || 46504 || {{RA|09|29|02.34}} || {{DEC|−01|15|24.9}} || 6.27 || 1.47 || 297 || F0Vn || |- | [[185G Гідры]] || || || 185 || || 86266 || 48763 || {{RA|09|56|46.89}} || {{DEC|−26|32|59.1}} || 6.27 || 2.06 || 227 || A4V || |- | [[391G Гідры]] || || || 391 || || 131919 || 73171 || {{RA|14|57|13.72}} || {{DEC|−29|09|27.4}} || 6.28 || 0.12 || 557 || B8/B9V || |- | [[235G Гідры]] || || || 235 || || 91881 || 51885 || {{RA|10|36|04.51}} || {{DEC|−26|40|31.0}} || 6.29 || 3.07 || 143 || F5V || |- | [[126G Гідры]] || || || 126 || || 80719 || 45854 || {{RA|09|20|55.46}} || {{DEC|−15|37|03.2}} || 6.30 || 2.88 || 158 || F6V || |- | [[192G Гідры]] || || || 192 || || 87344 || 49321 || {{RA|10|04|02.83}} || {{DEC|−18|06|05.1}} || 6.30 || 0.47 || 477 || B8V || |- | [[7G Гідры]] || || || 7 || HQ || 69997 || 40766 || {{RA|08|19|15.11}} || {{DEC|−10|09|57.0}} || 6.31 || 1.14 || 353 || F3IIIp ||style="text-align:left;" | [[пераменная тыпу δ Шчыта]] |- | [[37 Гідры]] || || 37 || 171 || OW || 83650 || 47427 || {{RA|09|39|47.42}} || {{DEC|−10|34|13.0}} || 6.31 || −1.33 || 1098 || A0Vn || style="text-align:left;" | |- | [[337G Гідры]] || || || 337 || || 112519 || 63243 || {{RA|12|57|33.17}} || {{DEC|−22|45|12.5}} || 6.31 || 0.83 || 407 || K0III || |- | [[111G Гідры]] || || || 111 || || 79752 || 45424 || {{RA|09|15|24.95}} || {{DEC|−15|01|29.5}} || 6.32 || 1.18 || 348 || A0V || |- | [[23 Чашы]] || || (23) || 292 || || 100953 || 56657 || {{RA|11|37|01.22}} || {{DEC|−32|59|16.8}} || 6.32 || 2.04 || 234 || F5V || таксама вядома як 23 Чашы |- | [[165G Гідры]] || || || 165 || || 83104 || 47070 || {{RA|09|35|33.82}} || {{DEC|−19|34|59.9}} || 6.33 || 1.63 || 283 || A0V || |- | [[71G Гідры]] || || || 71 || || 75811 || 43570 || {{RA|08|52|24.18}} || {{DEC|+05|20|25.2}} || 6.34 || 0.22 || 547 || A5V || |- | [[104G Гідры]] || || || 104 || || 79066 || 45150 || {{RA|09|11|55.69}} || {{DEC|+05|28|07.2}} || 6.34 || 2.81 || 166 || A9IVe... || |- | [[V335 Гідры]] || || || 316 || V335 || 106198 || 59588 || {{RA|12|13|12.97}} || {{DEC|−34|07|31.0}} || 6.34 || −0.89 || 911 || M4/M5Ib/II: || |- | [[317G Гідры]] || || || 317 || || 106257 || 59622 || {{RA|12|13|36.80}} || {{DEC|−33|47|34.4}} || 6.34 || 0.86 || 406 || A0V || |- | [[34G Гідры]] || || || 34 || || 72908 || 42142 || {{RA|08|35|24.96}} || {{DEC|+02|44|36.4}} || 6.35 || 0.21 || 551 || G9III || |- | [[275G Гідры]] || || || 275 || || 97393 || 54725 || {{RA|11|12|14.78}} || {{DEC|−32|26|01.8}} || 6.35 || −0.23 || 676 || M2/M3III || |- | [[369G Гідры]] || || || 369 || || 124162 || 69398 || {{RA|14|12|24.55}} || {{DEC|−24|21|48.0}} || 6.35 || 0.49 || 484 || K2III || |- | [[373G Гідры]] || || || 373 || || 125279 || 69977 || {{RA|14|19|07.17}} || {{DEC|−27|08|28.2}} || 6.35 || −0.69 || 834 || K5III || |- | [[206G Гідры]] || || || 206 || || 88806 || 50142 || {{RA|10|14|08.98}} || {{DEC|−23|48|50.3}} || 6.36 || −1.70 || 1336 || M1III || |- | [[50G Гідры]] || || || 50 || || 74393 || 42854 || {{RA|08|43|59.79}} || {{DEC|+04|20|04.5}} || 6.37 || −0.40 || 738 || B9.5III-IV || |- | [[172G Гідры]] || || || 172 || || 83731 || 47454 || {{RA|09|40|20.07}} || {{DEC|−10|46|09.1}} || 6.37 || −0.68 || 838 || A2V || |- | [[29G Гідры]] || || || 29 || || 72462 || 41893 || {{RA|08|32|33.39}} || {{DEC|−15|01|48.7}} || 6.38 || 2.13 || 231 || A7IV/V || |- | [[320G Гідры]] || || || 320 || || 107869 || 60468 || {{RA|12|23|47.82}} || {{DEC|−30|20|07.4}} || 6.39 || −0.57 || 803 || K5III || |- | [[34 Гідры]] || || 34 || 167 || || 83373 || 47249 || {{RA|09|37|51.54}} || {{DEC|−09|25|28.1}} || 6.40 || 1.10 || 375 || A1V || |- | [[R Гідры]] || || || 347 || R || 117287 || 65835 || {{RA|13|29|42.82}} || {{DEC|−23|16|52.9}} || 6.40 || −2.55 || 2012 || M6/M7e || style="text-align:left;" | [[мірыды|мірыда]] |- | [[55G Гідры]] || || || 55 || || 74688 || 42951 || {{RA|08|45|20.77}} || {{DEC|−02|36|03.7}} || 6.41 || 1.71 || 283 || F2+... || |- | [[LO Гідры]] || || || 25 || LO || 71663 || 41564 || {{RA|08|28|29.16}} || {{DEC|−02|31|01.6}} || 6.42 || 1.77 || 278 || A5m || |- | [[66G Гідры]] || || || 66 || || 75217 || 43246 || {{RA|08|48|37.48}} || {{DEC|−01|02|41.4}} || 6.42 || 0.68 || 458 || K0 || |- | [[308G Гідры]] || || || 308 || || 104039 || 58436 || {{RA|11|58|54.39}} || {{DEC|−25|54|31.7}} || 6.42 || −0.76 || 891 || A1IV/V || |- | [[364G Гідры]] || || || 364 || || 121758 || 68224 || {{RA|13|57|58.86}} || {{DEC|−25|59|53.1}} || 6.42 || 0.17 || 579 || K1III || |- | [[26G Гідры]] || || || 26 || || 71665 || 41547 || {{RA|08|28|19.78}} || {{DEC|−08|48|58.3}} || 6.43 || −0.65 || 849 || K0 || |- | [[74G Гідры]] || || || 74 || || 76027 || 43623 || {{RA|08|53|05.35}} || {{DEC|−16|57|08.5}} || 6.43 || 0.89 || 417 || K1III || |- | [[274G Гідры]] || || || 274 || || 97344 || 54703 || {{RA|11|11|57.86}} || {{DEC|−26|48|22.1}} || 6.43 || 0.84 || 427 || K0III || |- | [[332G Гідры]] || || || 332 || || 111226 || 62448 || {{RA|12|47|53.67}} || {{DEC|−24|51|06.3}} || 6.43 || −0.66 || 853 || B8V || |- | [[360G Гідры]] || || || 360 || || 120690 || 67620 || {{RA|13|51|20.70}} || {{DEC|−24|23|23.2}} || 6.43 || 4.93 || 65 || G5V || |- | [[263G Гідры]] || || || 263 || || 95857 || 54030 || {{RA|11|03|16.09}} || {{DEC|−31|57|38.8}} || 6.44 || −0.38 || 753 || M2/M3III || |- | [[279G Гідры]] || || || 279 || || 98221 || 55164 || {{RA|11|17|38.88}} || {{DEC|−34|44|14.3}} || 6.44 || 3.09 || 152 || F3V || |- | [[281G Гідры]] || || || 281 || || 99712 || 55953 || {{RA|11|27|58.67}} || {{DEC|−35|19|43.9}} || 6.44 || −1.50 || 1264 || K4/K5III || |- | [[294G Гідры]] || || || 294 || || 101563 || 57001 || {{RA|11|41|08.60}} || {{DEC|−29|11|48.6}} || 6.44 || 3.35 || 135 || G2III/IV || |- | [[54G Гідры]] || || || 54 || || 74685 || 42981 || {{RA|08|45|34.84}} || {{DEC|+04|39|52.4}} || 6.45 || 0.93 || 414 || K0 || |- | [[117G Гідры]] || || || 117 || || 79994 || 45543 || {{RA|09|16|57.05}} || {{DEC|−11|06|10.6}} || 6.45 || 1.19 || 368 || K0 || |- | [[166G Гідры]] || || || 166 || || 83352 || 47242 || {{RA|09|37|45.94}} || {{DEC|−03|10|14.2}} || 6.45 || 0.74 || 452 || K0 || |- | [[204G Гідры]] || || || 204 || || 88595 || 50013 || {{RA|10|12|38.10}} || {{DEC|−19|09|10.1}} || 6.45 || 3.33 || 137 || F7V || |- | [[258G Гідры]] || || || 258 || || 94619 || 53387 || {{RA|10|55|11.58}} || {{DEC|−20|39|53.9}} || 6.45 || 0.00 || 637 || K1III || |- | [[349G Гідры]] || || || 349 || || 117718 || 66060 || {{RA|13|32|34.52}} || {{DEC|−29|33|55.0}} || 6.45 || 3.08 || 154 || F5IV || |- | [[48G Гідры]] || || || 48 || || 74190 || 42701 || {{RA|08|42|09.83}} || {{DEC|−11|57|57.5}} || 6.46 || 1.13 || 379 || A5m || |- | [[109G Гідры]] || || || 109 || || 79481 || 45305 || {{RA|09|14|03.09}} || {{DEC|−14|41|41.3}} || 6.46 || 0.26 || 567 || G6/G8III/IV || |- | [[325G Гідры]] || || || 325 || || 109074 || 61172 || {{RA|12|32|04.40}} || {{DEC|−32|32|01.4}} || 6.46 || 0.25 || 568 || A3V || |- | [[82G Гідры]] || || || 82 || || 76478 || 43850 || {{RA|08|55|54.49}} || {{DEC|−15|26|22.0}} || 6.47 || −0.51 || 813 || K2III || |- | [[213G Гідры]] || || || 213 || || 89816 || 50728 || {{RA|10|21|28.70}} || {{DEC|−23|42|39.2}} || 6.47 || 1.18 || 373 || A4IV/V || |- | [[270G Гідры]] || || || 270 || || 96723 || 54430 || {{RA|11|08|15.77}} || {{DEC|−29|58|20.8}} || 6.47 || 0.74 || 457 || A1V || |- | [[3G Гідры]] || || || 3 || || 68667 || 40263 || {{RA|08|13|21.79}} || {{DEC|−01|09|57.2}} || 6.48 || 0.47 || 519 || K0 || |- | [[63G Гідры]] || || || 63 || || 75098 || 43152 || {{RA|08|47|21.48}} || {{DEC|−17|03|10.3}} || 6.48 || −0.36 || 762 || A2V || |- | [[100G Гідры]] || || || 100 || || 78614 || 44888 || {{RA|09|08|44.52}} || {{DEC|−16|16|37.8}} || 6.48 || 1.07 || 394 || K0IIICN... || |- | [[297G Гідры]] || || || 297 || || 102438 || 57507 || {{RA|11|47|15.99}} || {{DEC|−30|17|09.4}} || 6.48 || 5.23 || 58 || G5V || |- | [[299G Гідры]] || || || 299 || || 102888 || 57749 || {{RA|11|50|37.24}} || {{DEC|−27|16|40.6}} || 6.48 || 0.57 || 495 || G8III || |- | [[348G Гідры]] || || || 348 || || 117558 || 65969 || {{RA|13|31|33.22}} || {{DEC|−28|06|45.9}} || 6.48 || 1.78 || 284 || A1V || |- | [[378G Гідры]] || || || 378 || || 126400 || 70538 || {{RA|14|25|47.77}} || {{DEC|−26|51|07.6}} || 6.48 || 2.05 || 251 || K0III || |- | [[233G Гідры]] || || || 233 || || 91790 || 51852 || {{RA|10|35|38.86}} || {{DEC|−18|34|08.4}} || 6.49 || 2.20 || 235 || A5IV/V || |- | [[312G Гідры]] || || || 312 || || 105113 || 59021 || {{RA|12|06|05.25}} || {{DEC|−32|57|38.7}} || 6.49 || 2.94 || 167 || G0V || |- | [[342G Гідры]] || || || 342 || || 114576 || 64375 || {{RA|13|11|39.24}} || {{DEC|−26|33|06.2}} || 6.49 || 1.23 || 367 || A5V || |- | [[346G Гідры]] || || || 346 || || 117033 || 65682 || {{RA|13|28|01.88}} || {{DEC|−26|24|08.0}} || 6.49 || −1.12 || 1087 || K5III || |- | [[210G Гідры]] || || || 210 || || 89747 || 50693 || {{RA|10|21|07.98}} || {{DEC|−17|59|05.6}} || 6.50 || 2.68 || 189 || F3IV || |- | [[318G Гідры]] || || || 218 || || 106500 || 59742 || {{RA|12|15|06.42}} || {{DEC|−29|14|13.9}} || 6.50 || 0.75 || 461 || K0III || |- | [[HD 96700]] || || || 269 || || 96700 || 54400 || {{RA|11|07|54}} || {{DEC|-30|10|28 }} || 6.50 || || 83 || G0V ||style="text-align:left;" | мае дзве планеты: [[HD 96700 b|b]] і [[HD 96700 c|c]] |- | [[29 Гідры]] || || 29 || 139 || || 81728 || 46365 || {{RA|09|27|14.65}} || {{DEC|−09|13|25.3}} || 6.53 || −1.48 || 1304 || A2V || |- | [[HD 82943]] || || || 164 || || 82943 || 47007 || {{RA|09|34|50.74}} || {{DEC|−12|07|46.4}} || 6.54 || 4.35 || 90 || G0V || style="text-align:left;" | мае тры планеты: [[HD 82943 b|b]], [[HD 82943 c|c]] і [[HD 82943 d|d]] |- | [[HD 94046]] || b² || (5) || || || 94046 || 53037 || {{RA|10|51|05.99}} || {{DEC|−18|19|56.0}} || 6.56 || 0.76 || 471 || A3V || таксама вядома як 5 Чашы |- | [[17 Гідры]] || || 17 || 79 || || 76370 || 43822 || {{RA|08|55|29.60}} || {{DEC|−07|58|16.0}} || 6.67 || 1.72 || 319 || A3 || |- | [[14 Шаляў]] || || (14) || || || 131992 || 73189 || {{RA|14|57|31.96}} || {{DEC|−25|26|30.4}} || 6.95 || 1.56 || 391 || A2/A3V || |- | [[HD 90156]] || || || || || 90156 || 50921 || {{RA|10|23|55.27}} || {{DEC|−29|38|43.9}} || 6.95 || 5.23 || 72 || G5V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 90156 b|b]]; пераменная зорка |- | [[V Гідры]] || || || || V || || 53085 || {{RA|10|51|37.26}} || {{DEC|−21|15|00.0}} || 7.0 || || || C || style="text-align:left;" | [[вугляродная зорка]] |- | [[25 Гідры]] || || 25 || || || 80105 || 45588 || {{RA|09|17|29.22}} || {{DEC|−11|57|42.7}} || 7.07 || 1.50 || 424 || K0 || |- | [[HD 86264]] || || || || || 86264 || 48780 || {{RA|09|56|57.84}} || {{DEC|−15|53|42.4}} || 7.42 || 3.12 || 237 || F7V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 86264 b|b]] |- | [[HD 86950]] || || || || || 86950 || 49129 || {{RA|10|01|38.0}} || {{DEC|-17|19|59}} || 7.46 || || 551 || K1 III || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 86950 b|b]] |- | [[HD 72659]] || || || || || 72659 || 42030 || {{RA|08|34|03.19}} || {{DEC|−01|34|05.6}} || 7.48 || 3.93 || 168 || G0 || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 72659 b|b]] |- | [[HD 74156]] || || || || || 74156 || 42723 || {{RA|08|42|25.12}} || {{DEC|+04|34|41.2}} || 7.62 || 3.57 || 211 || G0V || style="text-align:left;" | мае тры планеты: [[HD 74156 b|b]], [[HD 74156 c|c]], і непацверджанную [[HD 74156 d|d]] |- | [[Фі1 Гідры|φ¹ Гідры]] || φ¹ || 43 || || || 91369 || 51614 || {{RA|10|32|41.17}} || {{DEC|−16|57|30.7}} || 7.62 || 3.25 || 244 || G2V || |- | [[HD 86226]] || || || || || 86226 || 48739 || {{RA|09|56|29.84}} || {{DEC|−24|05|57.8}} || 7.93 || 4.79 || 139 || G2V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 86226 b|b]] |- | [[HD 128356]] || || || || || 128356 || 71481 || {{RA|14|37|05.0}} || {{DEC|-25|48|09}} || 8.29 || || 85 || K3V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 128356 b|b]] |- | [[V478 Гідры]] || || || || V478 || 70573 || || {{RA|08|22|49.95}} || {{DEC|+01|51|33.6}} || 8.70 || 5.40 || 149 || G1-1.5V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 70573 b|b]] |- | [[HD 72892]] || || || || || 72892 || 42098 || {{RA|08|34|53.0}} || {{DEC|-14|27|24}} || 8.83 || || 237 || G5V || style="text-align:left;" | мае планету [[HD 72892 b|b]] |- | [[Глізэ 433]] || || || || || || 56528 || {{RA|11|35|26.95}} || {{DEC|−32|32|23.9}} || 9.79 || 10.01 || 29 || M1.5 || style="text-align:left;" | мае планету [[Глізэ 433 b|b]] |- | [[WASP-51/HAT-P-30]] || || || || || || || {{RA|08|15|48}} || {{DEC|+05|50|12}} || 10.42 || || 629 || F || style="text-align:left;" | мае [[астранамічны транзіт|транзітную планету]] [[WASP-51/HAT-P-30 b|b]] |- | [[WASP-161]] || || || || || || || {{RA|08|25|21.1}} || {{DEC|-11|30|04}} || 11.09 || || || F6 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-161 b|b]] |- | [[TW Гідры]] || || || || TW || || 53911 || {{RA|11|01|51.91}} || {{DEC|−34|42|17.0}} || 11.1 || 7.3 || 184 || K8Ve || style="text-align:left;" | [[зорка тыпу T Цяльца]] |- | [[WASP-25]] || || || || || || || {{RA|13|01|26.37}} || {{DEC|−27|31|19.9}} || 11.87 || 5.74 || 550 || G4 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-25 b|b]] |- | [[WASP-175]] || || || || || || || {{RA|11|05|17.0}} || {{DEC|-34|07|20}} || 12 || || 1905 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-175 b|b]] |- | [[HAT-P-42]] || || || || || || || {{RA|09|01|23.0}} || {{DEC|+06|05|50}} || 12.17 || || 1458 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-42 b|b]] |- | [[WASP-169]] || || || || || || || {{RA|08|29|33.0}} || {{DEC|-12|56|41}} || 12.2 || || 2081 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-169 b|b]] |- | [[WASP-142]] || || || || || || || {{RA|09|22|02.0}} || {{DEC|-23|56|46}} || 12.3 || || 2740 || F8 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-142 b|b]] |- | [[HAT-P-35]] || || || || || || || {{RA|08|13|00}} || {{DEC|+04|47|13}} || 12.46 || || 1745 || || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[HAT-P-35 b|b]] |- | [[WASP-143]] || || || || || || || {{RA|09|23|23.0}} || {{DEC|+02|55|57}} || 12.6 || || 1115 || G1 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-143 b|b]] |- | [[WASP-36]] || || || || || || || {{RA|08|45|9.0}} || {{DEC|-08|01|37}} || 12.7 || || 1468 || G2 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-36 b|b]] |- | [[Глізэ 3634]] || || || || || || || {{RA|10|58|35}} || {{DEC|−31|08|39}} || 19.8 || || 65 || M2.5 || style="text-align:left;" | [[чырвоны карлік]]; мае планету [[Глізэ 3634 b|b]] |- | [[WASP-84]] || || || || || || || {{RA|08|44|26.0}} || {{DEC|+01|50|36}} || || || 391 || K0 || style="text-align:left;" | мае транзітную планету [[WASP-84 b|b]] |- |} ==Гл. таксама== *[[Спісы зорак паводле сузор’яў]] ==Зноскі== {{reflist}} ==Спасылкі== *{{cite web | last = ESA | authorlink = European Space Agency | title = The Hipparcos and Tycho Catalogues | date = 1997 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Kostjuk | first = N. D. | title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index | date = 2002 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web | last = Roman | first = N. G. | title = Identification of a Constellation from a Position | date = 1987 | url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42 | accessdate = 2006-12-26 }} *{{cite web |last=Gould |first=B. A. |title=Uranometria Argentina |publisher=Reprinted and updated by Pilcher, F |url=http://www.uranometriaargentina.com/ |accessdate=2010-07-16 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227032716/http://www.uranometriaargentina.com/ |archivedate=2012-02-27 }} *{{cite web | title = Naming Stars | url = https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | accessdate = 4 July 2018 | archive-date = 11 красавіка 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200411104839/https://www.iau.org/public/themes/naming_stars/ | url-status = dead }} {{Зоркі паводле сузор’яў}} [[Катэгорыя: Гідра (сузор’е)| ]] [[Катэгорыя: Спісы зорак паводле сузор’яў|Гідра]] auhxcfucc4zhszoziwxlftqmr839ns2 0 612580 5140817 3432601 2026-05-12T16:57:10Z JerzyKundrat 174 5140817 wikitext text/x-wiki '''Нара''': * [[Нара]] — тунэль пад зямлёй, які будуюць жывёлы * [[Нара (горад)]] * [[Нара (прэфектура)]] * [[Нара (рака)]] == Гл. таксама == * [[Нарач]] {{неадназначнасць}} 6jez3amcrsp5cj57utnpuidpncmvmtj 0 616087 5140851 4709956 2026-05-12T18:26:34Z Pabojnia 135280 афармленне 5140851 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Колман}} {{Кінематаграфіст}} '''Сара Кэралайн Алівія Сінклер''' ({{lang-en|Sarah Caroline Olivia Sinclair}}, у дзявоцтве — Колман ({{lang-en|Colman}}), прафесійна вядомая як Алівія Колман ({{lang-en|Olivia Colman}}, нар. [[30 студзеня]] [[1974]]) — англійская {{актрыса|Вялікабрытаніі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэатка прэміі «Оскар», чатырох прэмій BAFTA, дзвюх прэмій «Залаты глобус» і «Кубка Вольпі». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — камедыя ці мюзікл}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю другога плана — міні-серыял, тэлесерыял ці тэлефільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую жаночую ролю}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю — кінафільм}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую жаночую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} {{Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле}} {{DEFAULTSORT:Колман Алівія}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую жаночую ролю»]] 9icsu12worgubdnhzowewvhaztn9333 0 623390 5140837 4852624 2026-05-12T18:00:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140837 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Спроба дзяржаўнага перавароту ў Лівіі |дата = [[4 снежня]] [[2019]] |месца = [[Трыпалі]] |праціўнік1 = {{Сцяг|Лівія}} [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)|Урад нацыянальнай згоды]] |праціўнік2 = [[File:Libya Shield Force.png|22px]] [[Узброены шчыт Лівіі|Шчыт Лівіі]] * Брыгада Місураты |камандзір1 = [[Фаіз Сарадж]] |камандзір2 = [[Халіфа аль-Гаві]] |страты1 = як мінімум адзін забіты <small>(міністр фінансаў Бумтары)</small> |страты2 = невядома }} [[4 снежня]] [[2019]] года байцы брыгады [[Місурата|Місураты]] паспрабавалі ажыццявіць дзяржаўны пераварот у [[Лівія|Лівіі]], імкнучыся звергнуць [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)|Урад нацыянальнай згоды (УНЗ)]] прэм’ер-міністра [[Фаіз Сарадж|Фаіза Сараджа]]. Гэта адбылося на фоне [[Бітва за Трыпалі (2019)|шматмесячных баёў на паўночным захадзе краіны]] паміж прыхільнікамі УНА і [[Лівійская нацыянальная армія|Лівійскай нацыянальнай арміі (ЛНА)]] пад пачаткам [[Халіф Хафтар|Халіфа Хафтара]]. == Брыгады Місураты == Брыгада Місураты або Цэнтральны Шчыт з’яўлялася адным з падраздзяленняў групоўкі «[[Узброены шчыт Лівіі|Шчыт Лівіі]]», якая ўдзельнічала ў лівійскім канфлікце на баку ўрада Сараджа, дзейнічаючы супраць арміі фельдмаршала Хафтара і [[Народны фронт вызвалення Лівіі|кадафістаў]]. Апалчэнне ўяўляла сабой атрады самых радыкальных сіл, якія складаліся з [[ісламізм|ісламістаў]]. Брыгада брала актыўны ўдзел у спробе захопу Міжнароднага аэрапорта Трыпалі<ref>{{cite news |last= |first= |date=23 August 2014 |title=Tripoli airport 'seized by Islamist militia' |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/tripoli-airport-2014823183122249347.html |newspaper=Al Jazeera |location= |publisher= |accessdate=23 August 2014}}</ref><ref name=guardian-20140824>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/24/libya-capital-under-islamist-control-tripoli-airport-seized-operation-dawn |title=Libyan capital under Islamist control after Tripoli airport seized |author=Chris Stephen and Anne Penketh |newspaper=The Guardian |date=24 August 2014 |accessdate=24 August 2014}}</ref>. Большая частка яе байцоў — жыхары [[Місурата|Місураты]]. [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палатай прадстаўнікоў Лівіі]], якая з’яўлялася канкурэнтам УНЗ у барацьбе за ўладу ў краіне, афіцыйна аб’яўлена тэрарыстычнай арганізацыяй<ref name="inquisitr">{{cite web|url=http://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|title=Libyan Militia Units That Aided U.S. Marines During Embassy Attack Linked To Al-Qaeda|publisher=Inquisitr|accessdate=10 February 2015|archive-date=6 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706084345/https://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|url-status=dead}}</ref><ref name="google">{{cite book|title=The Jihadist Plot: The Untold Story of Al-Qaeda and the Libyan Rebellion|author=Rosenthal, J.|date=2013|publisher=Encounter Books|isbn=9781594036828|url=https://books.google.com/books?id=-RuH8O3Pel0C|accessdate=10 February 2015}}</ref>. З самага пачатку [[Бітва за Трыпалі (2019)|наступлення]] сіл ЛНА на [[Трыпалі]] брыгада брала актыўны ўдзел у абароне горада<ref>[https://www.gazeta.ru/army/2019/04/06/12287647.shtml Новая Сирия? Удары по штабу фельдмаршала] // Газета. Ru, 6 апр 2019 </ref>. == Агульная сітуацыя ў Трыпалітаніі == З [[2016]] года паўночны захад краіны кантраляваў Урад нацыянальнай згоды, якому намінальна падпарадкоўваліся розныя ісламарадыкальныя групоўкі<ref>[https://slovodel.com/543631-sarradzh-teryaet-nominalnyi-kontrol-nad-vooruzhennymi-boevikami-pns-livii Саррадж теряет номинальный контроль над вооруженными боевиками ПНС Ливии // Слово и дело, 4 декабря 2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191205171914/https://slovodel.com/543631-sarradzh-teryaet-nominalnyi-kontrol-nad-vooruzhennymi-boevikami-pns-livii |date=5 снежня 2019 }}</ref>. Канфлікт паміж ісламістамі і ўрадам, што базаваўся ў Трыпалі, нарастаў даўно, яшчэ з [[2018]] года, калі ў сталіцы адбыліся [[Бітва за Трыпалі (2019)|першыя сутыкненні паміж рознымі групоўкамі]]. Баевікі спрабавалі дамагчыся большай самастойнасці ад УНА і пашырыць свой уплыў. Шмат у чым гэта адбылося дзякуючы міністру ўнутраных спраў УНЗ [[Фатхі Башага]], які і атрымаў сваю пасаду дзякуючы радыкальным ісламістам з Місураты. У свой час яны націснулі на Сараджа, прымусіўшы яго падпісаць указ аб прызначэнні кіраўніка МУС. Дружалюбныя Башазе апалчэнцы заўважаны ў забойствах мірных жыхароў і гандлю людзьмі. Яны таксама абвінавачваліся ў здзяйсненні тэрактаў разам з баевікамі тэрарыстычнай групоўкі [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]. Многія служачыя кіраўніку МУС УНА Лівіі баевікі абвешчаны ў міжнародны вышук<ref>[https://rueconomics.ru/420154-smi-rasskazali-o-popytke-perevorota-v-tripoli СМИ рассказали о попытке переворота в Триполи // Экономика сегодня, 4 декабря 2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191205171910/https://rueconomics.ru/420154-smi-rasskazali-o-popytke-perevorota-v-tripoli |date=5 снежня 2019 }}</ref>. Таксама паведамлялася, што УНЗ меў вялікі доўг перад апалчэнцамі, але не збіраўся яго аддаваць<ref name="inform">[https://newinform.com/200155-glava-mid-livii-raskryl-podrobnosti-mezhdousobnogo-konflikta-v-ryadakh-terroristov-pns Глава МИД Ливии раскрыл подробности междоусобного конфликта в рядах террористов ПНС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191208151725/https://newinform.com/200155-glava-mid-livii-raskryl-podrobnosti-mezhdousobnogo-konflikta-v-ryadakh-terroristov-pns |date=8 снежня 2019 }}</ref>. == Пераварот == [[4 снежня]] каля будынка [[Прэзідэнцкі савет Лівіі|Прэзідэнцкага савета]] завязалася перастрэлка паміж баевікамі брыгады Місураты і аховай УНЗ. Узброеныя групы перакрылі вуліцы, якія вядуць да вуліцы Тарык ас-Сіка, на якой размешчаны будынак. Там знаходзіліся супрацоўнікі міністэрства фінансаў УНЗ і сам прэм’ер-міністр Фаіз Сарадж<ref>[https://ria.ru/20191204/1561973090.html СМИ: у здания президентского совета ПНС Ливии начались столкновения // РИА Новости, 4 декабря 2019]</ref>. Пасля аблогі будынка апалчэнцы пачалі штурм. Падчас атакі загінуў міністр фінансаў<ref name="политрос/>. Баевікі раззброілі частку аховы і захапілі тры бронеаўтамабіля<ref>[https://riafan.ru/1232452-v-tripoli-zakhvachena-bronemashina-glavarya-terroristicheskogo-pns-livii-sarradzha В Триполи захвачена бронемашина главаря террористического ПНС Ливии Сарраджа // Федеральное агенство новостей, 5 декабря 2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191205171951/https://riafan.ru/1232452-v-tripoli-zakhvachena-bronemashina-glavarya-terroristicheskogo-pns-livii-sarradzha |date=5 снежня 2019 }}</ref>. Да [[5 снежня]] стральба ў сталіцы сціхла, і прыхільнікі Сараджа ўсё яшчэ захавалі кантроль над часткай узброеных груп, але сітуацыя заставалася напружанай. Пазней Фаіз Сарадж выехаў у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]]<ref name="inform"/>. Як высветлілася, апалчэнцы дзейнічалі пад кіраўніцтвам Халіфа аль-Гаві. Ён з’яўляўся прэм’ер-міністрам урада нацыянальнага выратавання Лівіі, якое спыніла існаванне ў [[2015]] годзе<ref name="политрос>[https://politros.com/155733-perevorot-v-tripoli-vozglavil-eks-premer-pravitelstva-nacspaseniya-livii Переворот в Триполи возглавил экс-премьер Правительства нацспасения Ливии // ПолитРоссия, 4 декабря 2019] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191205172003/https://politros.com/155733-perevorot-v-tripoli-vozglavil-eks-premer-pravitelstva-nacspaseniya-livii |date=5 снежня 2019 }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Лівіі (2014)]] == Заўвагі == {{reflist}} [[Катэгорыя:2019 год у Лівіі]] [[Катэгорыя:Снежань 2019 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 4 снежня]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты]] omq6qk10or7md4d1owm5nw1tg1q4c66 0 631561 5140690 5014703 2026-05-12T13:22:16Z Feeleman 163471 афармленне 5140690 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''«The Walt Disney Company»''' — адна з найбуйнейшых карпарацый індустрыі забаў у свеце. Заснавана [[16 кастрычніка]] [[1923]] года братамі [[Уолт Дысней|Уолтам]] і Роем Дыснеямі як невялікая [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, у цяперашні час з’яўляецца адной з найбуйнейшых [[галівуд]]скіх студый, уладальнікам 11 паркаў забаў і двух аквапаркаў, а таксама некалькіх сетак [[Тэлерадыёвяшчанне|тэлерадыёвяшчання]], да ліку якіх адносіцца амерыканская тэлерадыёвяшчальная кампанія ([[American Broadcasting Company|ABC]]). Штаб-кватэра кампаніі Уолта Дыснея і асноўныя вытворчыя магутнасці сканцэнтраваны ў падраздзяленні Disney Studios (студыя Уолта Дыснея) у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] (штат [[Каліфорнія]], [[ЗША]]). Кампанія Уолта Дыснея ўваходзіць у [[прамысловы індэкс Доу-Джонса]]. Рынкавая капіталізацыя на лістапад 2019 года — 240 млрд долараў. == Фільмаграфія == * [[Дамба (мультфільм)|Дамба]] (1941) * [[Бэмбі (мультфільм)|Бэмбі]] (1942) * [[Сто адзін далмацін]] (1961) * [[Кароль Леў]] (1994) * [[Геркулес (мультфільм, 1997)|Геркулес]] (1997) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://disney.com/?intoverride=true Афіцыйны сайт кампаніі]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DJIA}} [[Катэгорыя:Кінакампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:The Walt Disney Company| ]] sdn108x53kul2uobheij4zk1noxswqn 0 631816 5140884 4850726 2026-05-12T19:45:14Z JerzyKundrat 174 5140884 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Паніква |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 16 |Плошча басейна = 81 |Басейн = Моўчадзь (рака)/Нёман/Балтыйскае мора |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53.518751|s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 25.499675|s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53.5194|m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E|m_lon_deg =25.4996 |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл ракі = 3,9 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = Дзятлаўскі раён }} '''Пані́ква'''<ref name="ЭПБ4">{{Крыніцы/ЭПБ|4}}</ref> — [[рака]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], правы [[прыток]] ракі [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]] (прыток [[Нёман]]а). == Гідраграфія == Даўжыня ракі 16 км. Плошча [[вадазбор]]у 81 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 3,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на ўсход ад аграгарадка [[Таркачы]]. Упадае ў Моўчадзь каля вёскі [[Рыбакі (Дзятлаўскі раён)|Рыбакі]]. Вадазбор у межах [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]]. == Назва == У. Тапароў мяркуе, што назва паходзіць хутчэй за ўсё не з [[балцкія мовы|балцкага]] ''*Pan-'', а са [[славянскія мовы|славянскага]] ''po-nik'', параўн. {{lang-sk|ponikva}} «месца, дзе знікае паток». Падобныя назвы рэк ''Punkva'' ў Маравіі, ''Ponikwa'' ў Польшчы, ''Ponikvica'' ў Славеніі. Нарэшче блізкія назвы ''Паник'', ''Паника'' неаднаразова сустракаюцца ў басейне [[Дон]]а, удалечыні ад балцкага гідранамічнага арэала<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. — С. 200.</ref> == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Паніква}} — С. 110. == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211125/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf |date=23 верасня 2015 }}{{Ref-ru}} [[Катэгорыя:Рэкі Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Моўчадзі]] 4hwna4tnq09qcry6yvif5uup0ply8jz 5140885 5140884 2026-05-12T19:45:59Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5140885 wikitext text/x-wiki {{Рака2 |Назва = Паніква |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс = |Карта = |Подпіс карты = |Даўжыня = 16 |Плошча басейна = 81 |Басейн = Моўчадзь (рака)/Нёман/Балтыйскае мора |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытоку= |Вышыня вытоку = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 53.518751|s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 25.499675|s_lon_min = |s_lon_sec = |Вусце = [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 53.5194|m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E|m_lon_deg =25.4996 |m_lon_min = |m_lon_sec = |Ухіл ракі = 3,9 |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = Дзятлаўскі раён }} '''Пані́ква'''<ref name="ЭПБ4">{{Крыніцы/ЭПБ|4}}</ref> — [[рака]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], правы [[прыток]] ракі [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]] (прыток [[Нёман]]а). == Гідраграфія == Даўжыня ракі 16 км. Плошча [[вадазбор]]у 81 км². Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 3,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на ўсход ад аграгарадка [[Таркачы]]. Упадае ў Моўчадзь каля вёскі [[Рыбакі (Дзятлаўскі раён)|Рыбакі]]. Вадазбор у межах [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]]. == Назва == [[У. Тапароў]] мяркуе, што назва паходзіць хутчэй за ўсё не з [[балцкія мовы|балцкага]] ''*Pan-'', а са [[славянскія мовы|славянскага]] ''po-nik'', параўн. {{lang-sk|ponikva}} «месца, дзе знікае паток». Падобныя назвы рэк ''Punkva'' ў Маравіі, ''Ponikwa'' ў Польшчы, ''Ponikvica'' ў Славеніі. Нарэшче блізкія назвы ''Паник'', ''Паника'' неаднаразова сустракаюцца ў басейне [[Дон]]а, удалечыні ад балцкага гідранамічнага арэала<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. — С. 200.</ref> == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Паніква}} — С. 110. == Спасылкі == * [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923211125/http://www.cricuwr.by/invent_vo/Text/PDF/RAZD1/Grodno/tabl1-2.pdf |date=23 верасня 2015 }}{{Ref-ru}} [[Катэгорыя:Рэкі Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Прытокі Моўчадзі]] pdm5g6dyrcjmi5n6eh99rbiykpzs6sl 0 633155 5141113 4645022 2026-05-13T11:01:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141113 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старагабскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мядзельскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Старыя Габы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 755 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Старага́бскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Старыя Габы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Мядзельскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. У 2002 годзе скасавана вёска [[Чарвячова]]. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Слабадскі сельсавет (Мядзельскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 755 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,3 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 16 населеных пунктаў: [[Бадзені]], [[Баяры (Слабадскі сельсавет)|Баяры]], [[Вусаўшчына]], [[Гняздзішча]], [[Зані]], [[Канчані]], [[Качаны (Мядзельскі раён)|Качаны]], [[Ляхавічы (Мядзельскі раён)|Ляхавічы]], [[Мазалеўшчына]], [[Місуны]], [[Мохавічы (Мядзельскі раён)|Мохавічы]], [[Навасёлкі (Слабадскі сельсавет, Мядзельскі раён)|Навасёлкі]], [[Новыя Габы]], [[Пятрова (Мядзельскі раён)|Пятрова]], [[Раманаўшчына (Мядзельскі раён)|Раманаўшчына]], [[Старыя Габы]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Мядзельскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Старагабскі сельсавет у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] (1940—2013)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 1hqf3f1r059tpwx8nwyzo7fzjwdtskl 0 638859 5141089 4644372 2026-05-13T09:47:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141089 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Станіславоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шаркаўшчынскі раён]] |Уключае = 23 населеныя пункты |Сталіца = [[Станіславова (Шаркаўшчынскі раён)|Станіславова]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 978 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Станіславо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Станіславова (Шаркаўшчынскі раён)|Станіславова]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Пяліцкі сельсавет''' у складзе Шаркаўшчынскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Пялікі]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]], з 20 студзеня 1960 года — Віцебскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]]. 28 мая 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Жукоўшчынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Жукоўшчынскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: [[Абалонь (Шаркаўшчынскі раён)|Абалонь]], [[Агальніца Вялікая]], [[Алашкі Вялікія]], [[Алашкі Малыя]], [[Грыблы]], [[Жукоўшчына (Шаркаўшчынскі раён)|Жукоўшчына]], [[Зямцы (Шаркаўшчынскі раён)|Зямцы]], [[Мельніца (Шаркаўшчынскі раён)|Мельніца]], [[Слабада (Станіславоўскі сельсавет)|Слабада]], [[Сямёнавічы (Шаркаўшчынскі раён)|Сямёнавічы]], [[Цагельня (Шаркаўшчынскі раён)|Цагельня]], [[Халопаўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 25 (984).</ref>. У 1963 годзе ў склад [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] перададзены 11 населеных пунктаў: Абалонь, Агальніца Вялікая, Алашкі Вялікія, Алашкі Малыя, Грыблы, Жукоўшчына, Зямцы, Мельніца, Слабада, Сямёнавічы і Халопаўшчына<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. і выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 студзеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. 7 чэрвеня 1966 года ў склад сельсавета з Белькаўскага сельсавета Пастаўскага раёна вернуты 11 населеных пунктаў (Абалонь, Агальніца Вялікая, Алашкі Вялікія, Алашкі Малыя, Грыблы, Жукоўшчына, Зямцы, Мельніца, Слабада, Сямёнавічы і Халопаўшчына)<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. У 1968 годзе ў склад [[Буйкаўскі сельсавет|Буйкаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Амбросенкі (Шаркаўшчынскі раён)|Амбросенкі]], [[Валожынкі]], [[Крапіўнікі (Буйкаўскі сельсавет)|Крапіўнікі]], [[Лазоўка (Шаркаўшчынскі раён)|Лазоўка]] і [[Паяначы]])<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 і 25 красавіка, 7 чэрвеня 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 20 (1214).</ref>. 23 кастрычніка 1970 года цэнтр сельсавета перанесены ў Станіславова, сельсавет перайменаваны ў Станіславоўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|65}}</ref>. 7 жніўня 1979 года ў склад сельсавета з [[Дулінаўскі сельсавет|Дулінаўскага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі [[Васюкі (Шаркаўшчынскі раён)|Васюкі]], [[Лабуці]], [[Мішуты (Шаркаўшчынскі раён)|Мішуты]], [[Чуйкі]], хутары [[Александрова (Станіславоўскі сельсавет)|Александрова]], [[Востраў (Шаркаўшчынскі раён)|Востраў]], [[Лапушына]], [[Мар’янова (Шаркаўшчынскі раён)|Мар’янова]], [[Мачулішча (Шаркаўшчынскі раён)|Мачулішча]], [[Погар-Луцк]] і [[Юзіха]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 16 кастрычніка 1989 года ў склад [[Валожынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Валожынскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Альхоўцы (Шаркаўшчынскі раён)|Альхоўцы]], [[Галава (Шаркаўшчынскі раён)|Галава]], [[Дубавое (Шаркаўшчынскі раён)|Дубавое]], [[Лонск]], [[Пялікі]] і [[Пятровічы (Шаркаўшчынскі раён)|Пятровічы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Валожынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Валожынскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: аграгарадок [[Пялікі]], вёскі [[Альхоўцы (Шаркаўшчынскі раён)|Альхоўцы]], [[Галава (Шаркаўшчынскі раён)|Галава]], [[Дубавое (Шаркаўшчынскі раён)|Дубавое]], [[Лонск]], [[Пятровічы (Шаркаўшчынскі раён)|Пятровічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511010538/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 |date=11 мая 2021 }}</ref>. Насельніцтва Станіславоўскага сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 790 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,3 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 978 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=16 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Станіславоўскі сельсавет}} {{Шаркаўшчынскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Станіславоўскі (да 1970 года Пяліцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Шаркаўшчынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Пяліцкі сельсавет у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Мёрскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Пяліцкі сельсавет у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] (1962—1966)}} |спіс3 = {{Шаркаўшчынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Станіславоўскі (да 1970 года Пяліцкі) сельсавет у [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім раёне]] (з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Станіславоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] hva5c2lg2kqqvcdgklnmh1susm9qn0e 0 641545 5140679 4887557 2026-05-12T12:58:57Z Feeleman 163471 5140679 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Walt Disney Animation Studios (WDAS)''' (часам скарачаецца да '''Disney Animation''') — [[ЗША|амерыканская]] мультыплікацыйная студыя, якая стварае [[Мультыплікацыя|мультфільмы]] для кампаніі [[The Walt Disney Company]]. Cтудыя была заснаваная [[16 кастрычніка]] [[1923]] года братамі [[Уолт Дысней|Уолтам Дыснеем]] і [[Рой Олівер Дысней|Роем Дыснеем]]<ref name="thewaltdisneycompany1">{{cite web|url=https://thewaltdisneycompany.com/disney-companies/studio-entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105202212/https://thewaltdisneycompany.com/disney-companies/studio-entertainment|archivedate=November 5, 2015 |title=The Walt Disney Studios |website=[[The Walt Disney Company]] |accessdate=May 1, 2020}}</ref>. Студыя з’яўляецца адной з найстарэйшых мультыплікацыйных студый у свеце і ў цяперашні час дзейнічае як падраздзяленне студыі Walt Disney Studios са штаб-кватэрай у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанку]], [[Каліфорнія]]<ref>{{cite web|url=http://www.disneyanimation.com/studio/ourstudio|title=Walt Disney Animation Studios&nbsp;– Our studio|publisher=Walt Disney Animation Studios|accessdate=May 1, 2020}}</ref>. З моманту заснавання студыя выпусціла больша за 50 мастацкіх фільмаў. Самы стары з іх — [[Беласнежка і сем гномаў (1937, мультфільм)|«Беласнежка і сем гномаў»]] [[1937 год у гісторыі кіно|1937]] года выпуску<ref>{{cite web|title=New iPad App Goes Behind the Scenes of Disney's Animated Features|url=https://www.hollywoodreporter.com/behind-screen/new-ipad-app-goes-behind-600514|website=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=August 6, 2014|date=May 1, 2020}}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:The Walt Disney Company]] [[Катэгорыя:Кінакампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі]] 012gu6gcyvsb5lxug8vdcgipz73wii6 5140684 5140679 2026-05-12T13:12:58Z Feeleman 163471 выдалена [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі]]; дададзена [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140684 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Walt Disney Animation Studios (WDAS)''' (часам скарачаецца да '''Disney Animation''') — [[ЗША|амерыканская]] мультыплікацыйная студыя, якая стварае [[Мультыплікацыя|мультфільмы]] для кампаніі [[The Walt Disney Company]]. Cтудыя была заснаваная [[16 кастрычніка]] [[1923]] года братамі [[Уолт Дысней|Уолтам Дыснеем]] і [[Рой Олівер Дысней|Роем Дыснеем]]<ref name="thewaltdisneycompany1">{{cite web|url=https://thewaltdisneycompany.com/disney-companies/studio-entertainment|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105202212/https://thewaltdisneycompany.com/disney-companies/studio-entertainment|archivedate=November 5, 2015 |title=The Walt Disney Studios |website=[[The Walt Disney Company]] |accessdate=May 1, 2020}}</ref>. Студыя з’яўляецца адной з найстарэйшых мультыплікацыйных студый у свеце і ў цяперашні час дзейнічае як падраздзяленне студыі Walt Disney Studios са штаб-кватэрай у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанку]], [[Каліфорнія]]<ref>{{cite web|url=http://www.disneyanimation.com/studio/ourstudio|title=Walt Disney Animation Studios&nbsp;– Our studio|publisher=Walt Disney Animation Studios|accessdate=May 1, 2020}}</ref>. З моманту заснавання студыя выпусціла больша за 50 мастацкіх фільмаў. Самы стары з іх — [[Беласнежка і сем гномаў (1937, мультфільм)|«Беласнежка і сем гномаў»]] [[1937 год у гісторыі кіно|1937]] года выпуску<ref>{{cite web|title=New iPad App Goes Behind the Scenes of Disney's Animated Features|url=https://www.hollywoodreporter.com/behind-screen/new-ipad-app-goes-behind-600514|website=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=August 6, 2014|date=May 1, 2020}}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:The Walt Disney Company]] [[Катэгорыя:Кінакампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] a0anl28bymk5mroim7t4lebaqvmwzv8 0 645550 5140878 4953859 2026-05-12T19:20:55Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, стыль 5140878 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Руслан Віктаравіч Пархамовіч | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністр архітэктуры і будаўніцтва РБ]] | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = [[4 чэрвеня]] [[2020]] | перыядканец = [[4 сакавіка]] [[2025]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Дзмітрый Мікулёнак]] | пераемнік = [[Аляксандр Віктаравіч Студнеў|Аляксандр Студнеў]] | прэм'ер = [[Раман Галоўчанка]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт =[[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | каментар = | тытул_2 = намеснік старшыні [[Магілёўскі абласны выканаўчы камітэт|Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта]] | парадак_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = сакавік 2018 | перыядканец_2 = [[4 чэрвеня]] [[2020]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | прэм'ер_2 = [[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт_2 = | тытул_3 = памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектар па Гомельскай вобласці | парадак_3 = | пад імем_3 = | сцяг_3 = | перыядпачатак_3 = [[10 сакавіка]] [[2025]] | перыядканец_3 = [[12 мая]] [[2026]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 = [[Юрый Мікалаевіч Горлаў|Юрый Горлаў]] | пераемнік_3 = | прэм'ер_3 = [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]] | віцэ-прэзідэнт_3 = | прэзідэнт_3 =[[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб'яднанне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчанні — «Партыя» --> | партыя = | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | роспіс = | узнагароды = }} '''Руслан Віктаравіч Пархамовіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч. [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь]] (2020—2025). == Біяграфія == Нарадзіўся 18 ліпеня 1980 года ў Магілёве. У 2002 годзе скончыў [[Магілёўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва, бухгалтарскі ўлік, аналіз і аўдыт», у 2011 годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзяржаўнае і мясцовае кіраванне». Працаваў дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «[[Магілёўскі домабудаўнічы камбінат]]». З сакавіка 2018 года — намеснік старшыні [[Магілёўскі абласны выканаўчы камітэт|Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта]]. З 4 чэрвеня 2020 года па 4 лютага 2025 года<ref>[https://president.gov.by/ru/events/naznacenia-v-sostav-pravitel-stva Назначения в состав Правительства]</ref> — [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь]]. З 10 сакавіка 2025 года па 12 мая 2026 года — Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектар па Гомельскай вобласці<ref>[https://president.gov.by/ru/events/kadrovye-naznacenia Кадровые назначения]</ref>. 12 мая 2026 года прызначаны старшынёй [[Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт|Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{перакласці|be-tarask|Руслан Пархамовіч}} {{Міністры архітэктуры і будаўніцтва Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Пархамовіч Руслан Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Намеснікі старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Магілёўскага гарадскога Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Гомельскай вобласці]] hfob845mggumkr7wfvygizce80ybu65 0 647010 5140777 4969391 2026-05-12T14:33:35Z Deltaspace42 165989 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:BelorusianSkomorokhs.jpg]] → [[File:Belarusian Skomorokhs by Olaus Magnus, 1555.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · alternative (archaic) spelling: Belorussian 5140777 wikitext text/x-wiki '''Тэатр Вялікага Княства Літоўскага''' ― сінтэтычнае мастацтва XIV—XVIII стагоддзяў, якое спалучае ў сваіх творах выразныя сродкі драматургіі, акцёрскай ігры, рэжысуры, жывапісу, музыкі. Тэатральнае мастацтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] бярэ пачатак у народным тэатры, які ўзнік на аснове старажытных абрадаў, гульняў, [[карагод]]аў, паказаў вандроўных акцёраў-скамарохаў. З XVI ст. бытаваў народны лялечны тэатр [[батлейка]]. У XVII ст. узнікла народная драма. Характэрнай асаблівасцю школьнага тэатра XVI—XVII ст. была сатырычная накіраванасць яго інтэрмедый. З’явіліся прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры. == Вытокі == Вытокі тэатра Вялікага Княства Літоўскага — у народным тэатры з яго абрадавымі песнямі і танцамі, дзе прысутнічаюць элементы гульнявога дзеяння і тэатральнага пераўвасаблення. Элементы тэатралізаванага дзеяння ёсць у многіх каляндарных (напрыклад, [[Купалле]]) і сямейна-бытавых абрадах. Асабліва насычаны элементамі тэатралізацыі [[Вяселле|вясельны абрад]] і [[Каляда|каляды]], падчас якіх разыгрывалі цэлае прадстаўленне з драматычным дзеяннем, песнямі-дыялогамі, жартамі, танцамі<ref>{{артыкул|загаловак=Купалле|выданне=Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=280|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Гурскі А. І.|загаловак=Каляды|выданне=Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=236—237|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Беларускія народныя абрады. Складальнік і нав. рэдактар Л. П. Касцюкавец|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=1994|старонак=126}}</ref>. Ужо ў «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» аўтар не толькі распавядае пра асобныя моманты вясельных абрадаў (напрыклад, звязаных з жаніцьбай наўгародскага князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Святаславіча]] з полацкай княгіняй [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнедай]]), але і параўноўвае некаторыя вясельныя звычаі розных усходнеславянскіх плямёнаў — [[Паляне (усходнеславянскае племя)|палян]], [[Радзімічы|радзімічаў]] і [[Севяране|севяран]]. Некаторыя моманты літоўскага вяселля дадзены ў перапісцы вялікага князя літоўскага [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра Ягелончыка]] ў 1492 годзе з Расіяй<ref>{{артыкул|аўтар=Семёнова М. С.|загаловак=Свадебная обрядность белорусов: к вопросу историографии|выданне= Фальклор, гісторыя і літаратура беларусаў у кантэксце культурнай спадчыны славян: матэрыялы рэсп. студэнц. навук.-практычнай канф.|месца=Брэст|выдавецтва=Альтернатива|год=2012|старонак=108|isbn=978-985-521-345-2}}</ref>. [[Файл:1997. Stamp of Belarus 0253.jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі.]] Самая ранняя згадка пра тэатралізаваныя дзейства ў беларускіх сялян змяшчаецца ў даследаванні [[Марыя Чарноўская|М. Чарноўскай]] (Czarnowska M. «Zabytki mitologii slawianskiej w zwyczajach wiejskiego ludu na Bialej Rusi dochowywane», Wilno, 1817), дзе падрабязна апісана святкаванне «русальнага тыдня», які паступова перарос у абрад пляцення вянкоў і ваджэння [[карагод]]аў. Апісанне тэатралізаванага святкавання Купалы, русальнага тыдня, Вясны, Мары, Ярылы ажыццёўлена этнографам [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е. Р. Раманавым]] у даследаванні «Беларускі зборнік. Т. 1: Магілёўская губерня. Вып. 8: Побыт беларуса» (Вільня, 1912). У працы [[Павел Васілевіч Шэйн|П. В. Шэйна]] «Матэрыялы для вывучэння побыту і мовы рускага насельніцтва Паўночна-Заходняга краю. Т. 3: Апісанне жылля, адзення…» (СПб., 1902) на прыкладзе Мсціслаўшчыны паказана тэатралізаванае правядзенне карагоднай гульні «Халімон». Апісанне асаблівасцяў карагодных гульняў у тэатралізаванай форме на прыкладзе этнічных беларусаў, якія жылі ў XIX ст. у Чарнігаўскай губерні, змяшчаецца ў даследаванні [[Марыя Мікалаеўна Косіч|М. Косіч]] «Літвіны-беларусы Чарнігаўскай губерні, іх побыт і песні» (СПб., 1901). Асаблівасці тэатралізаванага святкавання калядак на Палессі таксама апісаны Е. Р. Раманавым. Святкаванне калядак з пераапрананнем удзельнікаў у казу, мядзведзя, каня, дзеда, яўрэя, немца, афіцэра, цыгана раскрыта П. В. Шэйнам у зборніку «Беларускія народныя песні…» (СПб., 1874). Варта адзначыць, што беларускае вяселле — гэта, па сутнасці, спецыфічная опера або народная драма, імправізаваны тэатральны паказ з пэўным вясельным сцэнарам, завязкай, кульмінацыяй і развязкай. [[Файл:Беларускі тэатр — Biełaruski teatr.jpg|thumb|left|150пкс|«Беларускі тэатр». Кніга Францішка Аляхновіча (1924).]] [[Файл:Трутовский Свадебный-выкуп 1881.jpg|thumb|250px|left|К. Трутоўскі. Вясельны выкуп (1881).]] Адно з першых апісанняў тэатралізаваных вясельных абрадаў у форме гумарыстычнага канфлікту паміж сваякамі «жаніха» і «нявесты» даў [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|А. Рыпінскі]] ў даследаванні «Bialorus» (Paruz, 1840). Комплекснае даследаванне, якое дае поўнае апісанне беларускага вяселля, адлюстравана К. П. Гукоўскім у зборніку «Вяселле ў літоўскіх беларусаў» (Коўна, 1894). Асаблівасці правядзення тэатралізаваных вясельных абрадаў у Віцебскай губерні сабраны [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. М. Шпілеўскім]] і апублікаваныя асобным зборнікам «Вясельныя абрады ў засценкаўцаў (акалічан) Віцебскай губерні». Правядзення тэатралізаванага вяселля пінчукамі апісаў [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскі]] («Песні пінчукоў…» (Кіеў, 1895). Тэатралізаваныя выступы на вясельным абрадзе раскрытыя [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскім]] ў кнізе «Беларусы. Т. 3» (М., 1916) і Х. П. Яшчуржынскім — «Вяселле маларасейскае як рэлігійна-бытавая драма» (Кіеў, 1896)<ref>{{артыкул|аўтар=Малаш Л. А.|загаловак=Вясельныя гульні|выданне=Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=129|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рыгор Купчанка.|загаловак=Вясельныя абрады беларусаў|выданне=Беларускі фальклор: матэріалы і даследаванні. Зб навук. прац|месца=Мн.|выдавецтва=НАН Беларусі|год=2017|том=4|старонкі=188—191|старонак=580}}</ref>. [[Файл:Belarusian Skomorokhs by Olaus Magnus, 1555.jpg|thumb|250px|Літоўскія скамарохі на гравюры [[Олаф Магнус|Олафа Магнуса]] 1555 года.]] У гістарычным аспекце народная паэтыная творчасць папярэднічала ўзнікненню тэатра і драматургіі як такіх. Абрадавае і гульнявое дзействы вельмі марудна і толькі часткова перарасталі ў тэатральнае. Гэтаксама і [[скамарохі]], выступленні якіх, насычаныя народнымі песнямі, танцамі, [[прыказка]]мі і [[прымаўка]]мі, жартамі, усялякімі трукамі, станавіліся падзеяй любога свята, не разыгрывалі гульняў паміж сабой, г. зн. іх прадстаўленні на гарадскіх плошчах, ярмарках ці вясковых вуліцах не былі спектаклем у цесным сэнсе слова <ref name="ГістБелЛіт">''Гаранін С. Л.'', ''Кавалёў С. В.'' Драматургія // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т.1. Даўняя літаратура: XI — першая палова ХVІІІ стагоддзя. / Рэд. тома В. А. Чамярыцкі. 3-е выд. — Мінск: Беларус. навука, 2010.</ref>. Пазней, у XVII—XVIII стст., мастацтва скамарохаў пераўтварылася ў [[балаган]]ы, лялечны тэатр-[[Батлейка|батлейку]]. Часам хадзілі скамарохі з мядзведзямі. Вядомыя школы дрэсіроўкі мядзведзяў у ваколіцах [[Гродна]], [[Нясвіж]]а, [[Мінск]]а, [[Ракаў|Ракава]], на Палессі, а найбольш буйная з іх — [[Смаргонская мядзведжая акадэмія]], якая існавала ў XVII—XVIII стст. У [[Семежава|Семежаве]] каля [[Капыль|Капыля]] існавала школа вяровачных скакуноў<ref>{{артыкул|загаловак=Скамарохі|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|том=5|старонкі=5—6|старонак=703}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Смаргонская акадэмія|выданне=Этнаграфія Беларусі. Энцыклапедыя|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=470—471|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref>. [[Файл:Training of bears.png|thumb|left|250px|Дрэсіроўка мядзведяў.]] Блізкімі па сваім тэатралізаваным сюжэце да скамарохаў з’яўляюцца валачобнікі. [[Валачобны абрад|Валачобніцтва]] — звычай, калі на першы дзень Вялікадня моладзь абходзіць гуртам двары сваёй вёскі і песнямі віншуе гаспадароў са святам. Тэатралізаваная гульня валачобнікаў апісана ў даследаванні П. Шэйна. Ва Украіне валачобніцтва было нявядомым<ref>{{артыкул|аўтар=Ліс А.|загаловак=Валачобніцтва|выданне=Народная культура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2002|старонкі=70|старонак=432|isbn=985-11-0249-0}}</ref>. Народнае тэатральнае мастацтва адрознівалася свабоднай імправізацыяй, лёгкасцю пераходу ад сур’ёзнага да смешнага (гульні «[[Жаніцьба Цярэшкі]]», «Млын», «Дзед і баба», «Каза», «Меланка», «Гусі», «Проса»), — гэта і з’явілася асновай мастацтва вандроўных акцёраў. З часам ў іх ўяўленнях з’явіліся сюжэтныя драматычныя і камічныя сцэнкі — [[Інтэрмедыя|інтэрмедыі]], затым — народная драма. Выказваецца меркаванне, што ў [[Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|Кафедральным саборы]] ў [[Вільня|Вільні]] ў XV ст. маглі паказвацца літургічныя драмы, злучаныя з імшой, у адпаведнасці з традыцыяй якая пашырылася тады ў Еўропе. Літургічныя драмы і часткова пропаведзі паслужылі фарміраванню ўяўленняў пра магчымасць драматызацыі тых або іншых падзей. Роля «паратэатралізаванага» дзеяння ўзрасла таксама ў прыдворных цырымоніях і магнацкіх урачыстасцях (заручынах, шлюбах, паляваннях, турнірах і інш.). Яшчэ ў 1506 годзе пры двары [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] былі ажыццёўлены першыя пастаноўкі свецкіх п’ес. Набліжаныя да караля асобы са складу буйной шляхты, магнатаў або сенатараў прысутнічалі на гэтай рэдкай па тым часе каралеўскай забаве<ref name="ГістБелЛіт" />. == Батлейка == [[Файл:Batleika.JPG|thumb|Батлейка ў Нацыянальным гiстарычным музеі Беларусі.]] Народны лялечны тэатр [[батлейка]] (ад польскай ''Betleem'') з’явіўся ў XVI ст. Тэатр гэтага тыпу меў у розных месцах княства назвы ''яселка, батляемка, астлейка, жлоб, батлейка''. Польскі тэатр з рухомымі фігуркамі — «шопка» (szopka, ад schoppen ― хлеў) ― з XV ст.<ref>{{артыкул|аўтар=Воробьёв Г. А.|загаловак=Шопка, польский вертеп|выданне=Исторический вестник|месца=М.|год=1899|том=77|старонкі=248—263}}</ref>. Супраць польскага паходжання ўсходнеславянскага вяртэпа выказваўся [[Іван Якаўлевіч Франко|Іван Франко]], які лічыў, што вяртэпны тэатр зарадзіўся на [[Валынь|Валыні]]. Найстарэйшы спіс украінскай вяртэпнай драмы (1701) дайшоў да нас, на думку І. Франка, у школьным рукапісным зборніку 1788 года<ref>Франко І. До історії українського вертепу. Історико-літературні студії й матеріяли // Записки НТШ ім. Шевченка. — 1906. — Вип. Ш. С. 35.</ref><ref>{{кніга|аўтар=Барышаў Г. І.|загаловак=Беларускі народны тэатр «Батлейка» і яго ўзаемасувязі з рускім «Вяртэпам» і польскай «Шопкай»|месца=Мн.|выдавецтва=АН БССР|год=1963|старонак=41}}</ref>. З дрэва рабілі скрынкі розных памераў, звычайна у выглядзе хаткі ці царквы, з гарызантальнымі перагародкамі (ярусамі-сцэнамі). Кожная сцэна-ярус мела проразі для кіраванне лялькамі. Сцэна аздаблялася тканінай, паперай, геаметрычнымі фігурамі з тоненькіх палачак і нагадвала балкон, на якім адбывалася дзеянне. На задніку сцэн маляваліся абразы, зоркі, крыжы, вокны, лялечныя кампазіцыі на біблейскі сюжэт і інш. У скрынцы з дзверцамі, падобнай на царкву, рабіўся купалападобны дах з крыжам. Лялькі-персанажы рабіліся з дрэва, каляровай паперы, тканіны; валасы, бровы, вусы — з лёну ці аўчыны, і мацаваліся на драўляны або металічны стрыжань, пры дапамозе якога батлеечнік вадзіў іх па прарэзах ў ярусе-сцэне. Вядомая таксама батлейка з лялькамі-марыянеткамі на нітках з верхнім прынцыпам кіравання, пяльчаткавыя лялькі. Паказы ажыццяўляліся пад акампанемент музыкі, сцэна і лялькі асвятляліся свечкамі. Батлеечнік знаходзіўся за скрынкай, адтуль вадзіў лялькі, гаварыў тэкст, імітуя голас персанажа. Часцей ён быў не толькі выканаўцам, але і драматургам, мастаком, музыкантам, іншы раз звяртаўся непасрэдна да гледача, характарызуя ад сябе персанажы<ref>''Бядуля З.'' Батлейка // Веснік Народнага Камісарыяту асветы ССРБ. — 1922. — Вып. 5-6.</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Некрылова А. Ф.|загаловак=Традиционная архитектоника народной кукольной комедии|выданне= Международный симпозиум историков и теоретиков театра кукол|месца=М.|год=1984|старонкі=23—36}}</ref>. Некаторыя батлейкі былі ўладкованыя па прынцыпе ценявога тэатра ([[Віцебск]]) і празрыстымі дэкарацыямі ([[Докшыцы]]). Спачатку прадстаўленні былі звязаны са святам каляды, калі моладзь хадзіла з батлейкай па [[мястэчка]]х і вёсках. Пазней сцэны, звязаныя з калядамі, паступова спыніліся. Рэпертуар батлейкі з часам папоўніўся фальклорна-бытавым матэрыялам, незвычайнымі сюжэтамі, колькасцю персанажаў. Складаўся ён звычайна з дзвюх частак: кананічнай (рэлігійнай) і свецкай (народна-бытавой). Кананічны сюжэт разыгрываўся на верхнім, свецкі ― на ніжнім ярусе-сцэне. Найбольшай папулярнасцю карыстаўся свецкі рэпертуар з камічнымі сцэнкамі, народнымі песнямі і танцамі. У рэпертуары батлейкі разам з народнымі драмамі «Цар Прожар», «Цар Ірад» і «Цар Максімілян» з’явіліся інтэрмедыі «Мацей і доктар», «Антон з казой і Антоніха», «Вольскі — купец польскі», «Бэрка-карчмар», «Цыган і цыганка», «Ванька малы», «Паніч» і іншыя. Многія сцэны мелі вострасатырычны характар, у іх высмейваліся такія сацыяльныя тыпы, як доктар-шарлатан, франт-шляхціц, карчмар<ref>{{кніга|аўтар=Барышаў Г. І.|загаловак=Батлейка|месца=Мн.|выдавецтва=Беларускі ун-т культуры|год=2000|старонак=267}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Виноградов Н. Н.|загаловак=Белорусский вертеп|спасылка=http://www.booth.ru/statyi.shtml|выданне=Известия Отделения русского языка и словесности Императорской Академии наук|месца=СПб.|год=1908|том=XIII|старонкі=45—82|archive-date=14 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314022235/http://booth.ru/statyi.shtml}}</ref>. Час хаджэння з вяртэпам адрознівалася ў залежнасці ад мясцовасці. Напрыклад, у Віцебскай і Магілёўскай губернях прадстаўленне паказвалі ў першыя тры дні калядных святаў, а таксама напярэдадні калядаў і ў [[Нараджэнне Хрыстова|Ражство]] ([Раманаў). У Мінску лялечную п’есу глядзелі з каляд да стрэчання (Шэйн)<ref>{{артыкул|аўтар=Карпунина В. И.|загаловак=Народный театр батлейка как феномен белорусской культуры|выданне=Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сб. Материалов научно-практической конференции|месца=Брест|год=2015|старонкі=50—52|старонак=580|isbn=5-85700-014-9}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Федас И. Е.|загаловак= Украинский вертеп как явление народной художественной культуры|выданне= Славянскiя культуры: гiстарычны вопыт i сучасные праблемы|месца=Мн.|год=1996|старонкі=327—333}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Гусев В. Е.|загаловак=Взаимосвязь русской вертепной драмы с белорусской и украинской|выданне=Славянский фольклор|месца=М.|год=1972|старонкі=303—311}}</ref>. З канца 1960-х гадоў дзеячы прафесійнага і аматарскага тэатра сталі звяртацца да батлеечных першакрыніц. У 1970-я гады пачалося асваенне батлеечных традыцый драматычнымі тэатрамі. Пачынальнікам быў рэжысёр Ю. Фрыдман, які ажыццявіў пастаноўку спектакля ў ТЮГу «Дай вады, калодзеж»<ref>{{артыкул|аўтар=Жидович В.|загаловак=Возрождение традиций народного театра батлейка|выданне=Аўтэнтычны фальклор: праблемы захавання, вывучэння, успрымання. Зборнік навуковых прац|месца=Мн.|год=2014|старонкі=139—141}}</ref>. == Школьны тэатр == [[Файл:Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (N. Orda, 1875-76) (2).jpg|thumb|[[Калегіум езуітаў (Полацк)|Калегіум езуітаў у Полацку]]. Малюнак [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]].]] Згадванне аб школьным тэатры ўпершыню сустракаецца ў [[Іван Вішэнскі|Івана Вішэнскага]], які папракаў братчыкаў, сяброў рэлігійных брацтваў, у тым, што яны мала моляцца, а толькі «камедыі будуюць і гуляюць»<ref>Вишеньский І. Послання да Домнікії // Українська література XIV—XVI ст. ― Київ, 1988. — С. 371.</ref>. Тэатральнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага развіваецца з прыездам у [[Вільнюс|Вільню]] [[Езуіты|езуітаў]], якія вясной 1570 года паказалі першае тэатральнае прадстаўленне сіламі вучняў толькі што адкрытага [[калегіум]]а. Назва першага спектакля не захавалася, але вядома, што ўвосень таго ж года была паказана драма італьянскага езуіта С. Туцыуса «Hercules», у якой міфалагічнаму герою супрацьстаялі алегарычныя персанажы Зямнога Кахання, Жарсці, Асалоды, П’янства, а дапамагалі знайсці праведны шлях Цнота, Розум, Стрыманасць і Праца. Узнікненне першых драматургічных тэкстаў у літаратуры Вялікага Княства Літоўскага адносіцца да позняга Рэнесансу (канец XVI ст.) і звязана з творчасцю Каспара Панятоўскага (1554—1612) і Гжэгаша Кнапія (1564—1639)<ref>{{кніга|загаловак=Jezuici a kultura Polska. Pod red. L. Grzebienia, S. Obirka|месца = Kraków|выдавецтва= Wydawnictwo WAM Księży Jezuitów|год=1993|старонкі =7|старонак =227}}</ref>. У канцы XVI—пачатку XVII стст. пры брацкіх школах з’явіліся школьныя тэатры. Студэнты [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]] разыгрывалі шматактавыя драмы на святах [[Вялікдзень|Вялікадня]] і каляд, ставілі драмы, трагікамедыі, інтэрмедыі. Таксама ў езуіцкіх, базыльянскіх, дамініканскіх школах і калегіумах школьны тэатр паказваў інтэрмедыі і драмы на біблейскія, а пазней і на гістарычныя і бытавыя сюжэты. Практычна з часу адкрыцця [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага калегіума]], пры ім дзейнічаў школьны тэатр, які шырока выкарыстоўваўся езуітамі для місіянерскай і асветніцкай дзейнасці. У рэпертуары былі п’есы на французскай, італьянскай і лацінскай мовах<ref>ЭВКЛ. Т. 2.Усікаў Я. Школьны тэатр</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Машевская С. М.|загаловак=Школьный театр в воспитании иезуитов|выданне=Научный поиск|месца=Шуя|выдавецтва=Ивановский гос. ун-т|год=2016|нумар=4|старонкі=28—33|isbn=2224-6436}}</ref>. З ўзнікненнем Кіева-Магілянскай духоўнай калегіі, школьны тэатр апынуўся ў дваістай сітуацыі супрацьстаяння-пераймання тэатрам паказа каталіцкіх калегіумаў і школ Полацка, Слуцка, Луцка і інш. Гэтыя працэсы супрацьстаяння асабліва выразна адбіліся пасля на памежным стане ўкраінскай («маларасійскай») культуры, — яскравы прыклад, — [[М. В. Гогаль]] і барацьба за яго веравызнанне<ref>{{cite web|url=http://domgogolya.ru/science/researches/1133/|title=Гоголь в канонах украинской и русской культур (замечания о проблеме)|author=Михед П. В.|publisher=Дом Гоголя. Мемориальный музей. Научная библиотека|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610051918/http://domgogolya.ru/science/researches/1133/|archive-date=10 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref>. У Вялікім Княстве Літоўскім паказ школьнага тэатра вёўся на лацінскай, польскай і старабеларускай мовах, у сцэнках выкарыстоўваліся прыёмы і сюжэты батлейкі і народных ігрышчаў. Сюжэты для школьных драм спачатку бралі з [[Біблія|Бібліі]], яны насілі дыдактычна-павучальны характар, пазней сталі пераважаць гістарычныя і бытавыя тэмы. Акторамі былі вучні, якіх навучалі сцэнічнаму мастацтву настаўнікі [[Рыторыка|рыторыкі]]. Школьны тэатр меў сваю распрацаваную паэтыку з кананізаванымі сродкамі сцэнічнага руху, манерай выканання, грымам і афармленнем сцэнічнай пляцоўкі. Сцэна асвятлялася рампай, мела маляваны заднік і аб’ёмныя дэкарацыі ў выглядзе паваротных прызмаў для сцэнічных эфектаў. Пры езуіцкіх калегіумах для немаёмных студэнтаў ствараліся інтэрнаты. Своеасаблівай «платай» за жыццё ў бурсе быў занятак музыкай. Традыцыйна езуіты ставіліся крытычна да выкарыстання музыкі і спеваў у касцёлах. У пачатковы перыяд сваёй дзейнасці ў ВКЛ яны дапускалі толькі гранне на ўжо існуючых арганах. Аднак пад ціскам вернікаў езуіты пайшлі на больш шырокае ўвядзенне ў сваіх касцёлах музыкі, што было дазволена ўладамі ордэна ў Рыме з умовай, каб духоўнымі спевамі займалася толькі свецкая вучнёўская маладзь. Бурсакі спявалі ў касцёлах, ігралі падчас касцельных, школьных і грамадскіх урачыстасцей, тэатральных пастаноўках навучэнцаў калегіума. У некаторых выпадках выступленні бурсакоў дапускаліся ў іншых касцёлах і пры шляхецкіх дварах. На чале музычнай бурсы стаяў рэгент (прэфект), якому дапамагаў старшы з бурсакоў. Тэрмін навучання ў бурсе быў звычайна тры гады, пасля яшчэ тры гады старэйшыя бурсакі перадавалі свае веды малодшым навучэнцам. Музычная бурса пры Віленскай акадэміі заснавана ў 1651 дэканам Войцехам Жабінскім, пры Ковенскім калегіуме — у 1650 годзе П. Шукштам, пры Полацкім калегіуме існавала з 1597, пры Віцебскім — з 1673, пры Нясвіжскім — з 1610, пры Берасцейскім — з 1630, пры Пінскім — з 1645<ref>{{артыкул|аўтар= Дадзіёмава В. В.|загаловак= Гісторьія музычнай бурсы пры Віцебскім езуіцкім калегіуме|выданне= Віцебскі сшытак|месца=Віцебск|год=1995|нумар=1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ліхач Т.|загаловак= Музычныя бурсы езуітау на Беларусі|выданне= Мастацтва|месца=Мн.|год=1995|нумар=6}}</ref>. Папулярныя спектаклі былі і ў [[Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім|пратэстанцкіх]] школах, дзе школьная драма разглядалася як элемент адукацыйнай сістэмы. Спектаклі часцей за ўсё ставіліся ў царкоўныя святы ― Ражства Хрыстова, Вялікдня і інш. Гэтыя прадстаўлення называліся [[містэрыя]]мі (ад {{lang-lat|misterium}} ― таямніца, сакрамэнт). Спектаклі-містэрыі, у аснове сюжэту якіх ляжалі цуды якога-небудзь святога, называліся міраклямі (ад {{lang-lat|miraculum}} — цуд), а п’есы з алегарычнымі істотамі (Зямля, Неба, Вера, Надзея, Каханне, Варожасць, Фартуна і інш.) атрымалі назву маралі ({{lang-lat|moralites}}). Да нас дайшла містэрыя аўтара тлумачальнага слоўніка «Лексікон славенароскі…» [[Памва Бярында|Памвы Бярынды]] ― «На Ражство Хрыста Бога і Спаса нашага вершы для ўцехі праваслаўным хрыстыянам». Гэта дэкламацыя ўяўляе сабой евангельскі аповед аб нараджэнні [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], па выразе аўтара, «на ўцеху праваслаўным хрысціянам». Памва Бярында не абмяжоўваецца паэтычным пераказам евангельскага сюжэту, ён імкнецца яго ажывіць. Так, пасля пакланення пастухоў Хрысту, паказваецца далейшая жыццё пастухоў, якія вяртаюцца да сваіх статкаў, і іх радасць перадаецца ўсяму жывому. Пастухі складаюць і спяваюць хвалебныя радасныя песні і ўсё вакол радуецца разам з імі. Заканчваецца містэрыя эпілогам, таксама вершаваным<ref>''Сычевская А.'' Памва Берында и его стихи на Рождество Христово. — Киев, 1912.</ref><ref>Українська поезія. Кінець XVI — пачатак XVII ст. — С. 194—210.</ref>. [[Файл:Памва Бярында.jpg|thumb|left|200пкс|Памва Бярында.]] У падручніку па рыторыцы слуцкага выкладчыка кальвінісцкай гімназіі тэолага [[Рэйнальд Адам|Рэйнальда Адама]] даюцца рэкамендацыі па арганізацыі школьнага тэатра<ref>{{артыкул|аўтар=Порецкий Я. И.|загаловак= Слуцкий компендиум по риторике|спасылка=http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=740:-adamus-&catid=36:2009-10-27-12-02-55&Itemid=467|выданне=Педагогика и психология. Вопросы истории школы и педагогики в БССР|месца=Мн.|выдавецтва=Мінскі пед. ін-т імя А. М. Горкага|год=1976|нумар=9|старонак=193}}</ref>. П’ес школьнага тэатра захавалася мала. Гэта тлумачыцца тым, што кожны раз ставілася новая п’еса, часцяком напісаная настаўнікам брацкай школы ці нават вучнем, а да старых п’ес не вярталіся. Вядомая п’еса Якуба Гаватовіча «Tragedia albo wizerunek śmierci przeświętego Jana Chrzciciela, przeslańca Bożego» («Трагедыя, або Вобраз смерці Найсвяцейшага Іоана Хрысціцеля, пасланца Божага»), якая пастаўленая ў 1619 годзе на кірмашы ў Камянцы-Струмілавым<ref>{{артыкул|аўтар= Махновец А. Е.|загаловак= Интермедии к драме Якуба Гаватовича|выданне= Советское литературоведение|месца=М.|год=1962|нумар=3}}</ref>. Таксама вядомыя «Камедыя на Успенне Багародзіцы» Д. Тупталенкі, напісаная каля 1702 года, вершы прафесара Кіеўскай акадэміі Іосафа Гарленкі «Лаянка сумленных сямі цнотаў». Вядомая гістарычная трагікамедыя Феафана Пракаповіча «Уладзімір, славенарасійскіх краін князь і валадар» (1705). Прыпісваецца Феафану Трафімовічу п’еса «Міласць Божая, Украіна ад няўдобных крыўд ляшскіх праз Багдана Хмяльніцкага, славутным войскам запарожскім гетмана вызваліўшага» (пастаўленая ў 1728). Блізкія да трагікамедыі п’еса"Іосіф патрыярх" Лаўрэнція Горкі (1708), «Узрушэнне вантробы Марка Аўрэлія» Міхала Казачынскага (1744) і «Трегедакамедыя, якая наракаяцца Фоцій» Юрыя Шчарбацкага (1749). Гэта і п’еса «Пра Навухаданосара цара», аўтар якой — знакаміты пісьменнік [[Сімяон Полацкі]] і ананімная драма «Аляксей, чалавек Божы» — перапрацоўка біблейскай легенды пра сына рымскага сенатара, які адмовіўся ад паганства ў імя хрысціянства. Акрамя гэтага, захаваліся перапрацоўка евангельскай [[Прытча|прытчы]] пра багацея і Лазара «Горкае змяненне ў раскошы жыцця» (XVII ст.), «Гутарка сціплая пра душу грэшную», «Вобраз запалу гэтага свету», «Барацьба царквы з д’яблам», «Камедыя уніятаў з праваслаўнымі» Савы Стралецкага (XVIII ст.), «Трагікамедыя» С. Ляскаронскага, тэматычна звязаная з вялікадзённым цыклам, «Трагікамедыя аб марнасці свету» Варлаама Лаеўскага (1742)<ref>{{кніга|аўтар=Петров Н. И. |загаловак= Очерки из истории украинской литературы XVII—XVIII веков. Киевская искусственная литература преимущественно драматическая|месца=Киев|выдавецтва= Акц. О-во «Петр Барский в Киеве»|год=1911|старонак=535}}</ref><ref>Єфремов С. А. Історія українського письменства. ― Київ, 1995. — С. 167.</ref>. Карысталіся папулярнасцю драма [[Георгій (Каніскі)|Георгія Каніскага]] «Уваскрашэнне памершых» (1747) і «Камедыя» [[Каятан Марашэўскі|Каятана Марашэўскага]] (1787), камедыі [[Міхал Цяцерскі|Міхала Цяцерскага]], які разам з К. Марашэўскім і [[Ігнацы Юрэвіч|Ігнаціем Юрэвічам]] стварылі школьны тэатр у [[Забельскі дамініканскі калегіум|Забельскім калегіуме]]. Вядомыя пастаноўкі «Святы Ксаверы» і «Антоній Падеўскі» у 1750 годзе ў Бярэсці, дзе былі выкарыстаны аб’ёмныя дэкарацыі, у тым ліку вежы, рухомыя аб’ёмныя фігуры рыб, размаляваныя музы, якія падымаліся на шнуры. У [[Віцебскі школьны тэатр|віцебскім школьным тэатры]] ставіліся драмы «Два браты, святыя Канцый і Канцыян» (1693, з алегарычна-міфалагічным балетам, хорам і інтэрлюдыямі) і «Містычнае прычасце вяселля Генсерыка і Трызімунда» (з польска-беларускімі інтэрмедыямі, змешчана ў «[[Аршанскі кодэкс|Аршанскім кодэксе]]». Уплыў на развіццё школьнага тэатра аказала творчасць пісьменніка [[Сымон Будны|Сымона Буднага]], аўтара п’ес «Камедыя прытчы пра блуднага сына» і «Пра Навходаносора цара»<ref>{{кніга|загаловак= Беларуская дакастрычніцкая драматургія|месца=Мн.|год=1978}}</ref><ref>Winlakiewicz S. Teatr kollegiów jezuickich w dawniej Polsce. — Krakow, 1922</ref>. У школьнай драме (для прыцягнення цікавасці да пастановак) да абавязковай часткі, выкананай на [[лацінская мова|латыні]], сталі далучаць інтэрмедыі на бытавыя тэмы на беларускай і ўкраінскай мовах; інтэрмедыі паступова ператварыліся ў народныя бытавыя сцэны, што дазволіла пранікнуць у школьную драму народнай творчасці — народнай песні, танцам, інструментам. Гэтыя ўяўленні спасобнічалі з’яўленню першай камічнай оперы ў Беларусі — «Апалон законадаўца, або рэфармiраваны Парнас»<ref>{{кніга|аўтар= Усікаў Я.|загаловак= Беларуская камедыя. Ля вытокаў жанру|месца=Мн.|год=1964}}</ref>. Першыя інтэрмедыі, вядомыя ў Вялікім Княстве Літоўскім — устаўкі да п’есы віленскага езуіта К. Пянткоўскага «Цімон Гардзілюд» (1584), дзе кравец кажа на ламанай польска-беларускай мове. Далей інтэрмедыі з’явіліся ў спектаклях «Размова Івана і царкоўнага слугі» і «Схізматык і ўніят-каталік» гарадзенскага езуіта Я. Пылінскага. Цікаўныя камедыйныя сцэнкі з ковенскага школьнага зборніка 1730-х «Селянін і навуковец» і інш. У другой палове XVIII ст. большасць спектакляў школьнага тэатра суправаджалася інтэрмедыямі, якія прайшлі свой шлях развіцця. Яны паступова адасабляліся ад зместу школьнай драмы, набывалі мастацкую самастойнасць, капмазіцыйную завершанасць і фармаваліся як камедыйныя творы. Узбагачалася ў інтэрмедыях беларуская і ўкраінская мовы, набываючы побытавую свежасць, каларытнасць. Паціху змянялася трактоўка асноўнага героя — селяніна, які супрацьпастаўляецца пану, шкаляру-студыёзусу, філосафу-схізмату, нячысцыку<ref>{{артыкул|аўтар=Саннікаў А. К., Семяновіч А. А.|загаловак=Інтэрмедыя|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1985|том=2|старонкі=590|старонак=702}}</ref>. Для ўкраінскіх інтэрмедый, якія ставіліся ў паказ, характэрныя нацыянальныя маскі ляха-шляхціца, літвіна (беларуса), маскаля, яўрэя, цыгана, прадстаўленыя ў гумарыстычным выглядзе, а станоўчым героем звычайна аказваўся ўкраінскі казак<ref>{{кніга|загаловак= Українські інтермедії XVII—XVIII ст. Пам'ятники старої української літератури. Вступ. ст. і відп. ред. М. К. Гудзій|месца=К.|выдавецтва= Вид-во АН УРСР|год=1960|старонак=239}}</ref>. У апошняй чвэрці XVIII ст. інтэрмедыі паступова сыходзяць са сцэны школьнага тэатра. На замену з’яўляюцца вакальна-харэаграфічныя пастаноўкі.<!--Першай такой вядомай пастаноўкай ўкраінскага тэатра лічацца дзве ўкраінскія інтэрмедыі, выкананыя ў перапынках польскай трагедыі ў гонар смерці Іоана Хрысціцеля 29 жніўня 1619 года на кірмашы непадалёк ад Львова<ref>{{кніга|аўтар= Возняк М.|загаловак= Початки української комедії (1619—1819)|месца= Київ|выдавецтва= НБУ ім. Ярослава Мудрого|год=2018|старонак=251}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Грицай М. С.|загаловак= Українська драматургія XVII—XVIII ст.|месца=К.|выдавецтва= Вища школа|год=1974|старонак=201}}</ref>. У гэты час Львоў у складзе Каралеўства Польскага--> Школьны тэатр Вялікага Княства Літоўскага больш чым рускі быў блізкі тэатру свецкаму. На яго сцэнах ставіліся п’есы са складанымі развітымі сюжэтамі, запазычанымі з антычнай гісторыі, з сярэднявечных хронік, якія толькі апасродкавана суадносіліся з рэлігійным і дыдактычным зместам, прадпісаным тэатру. На апошнім этапе свайго развіцця гэты тэатр звярнуўся да класічнага свецкага рэпертуару, да французскай трагедыі і камедыі. Далейшае развіцце атрымала таксама тэорыя тэатра. Можна прыгадаць у сувязі з гэтым імя [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацея Сарбеўскага]], аўтара трактатаў па рыторыцы, паэтыцы і антычнай міфалогіі, які ў 1626—1627 гг. чытаў курс паэтыкі і рыторыкі ў школе пры Полацкім калегіуме. У трактаце «Аб трагедыі і камедыі» ён даў распрацаваную паэтыку школьнага тэатра<ref>{{артыкул|аўтар= Канан У. М.|загаловак= Полацкі курс паэтыкі М. К. Сарбеўскага (1618—1627 гг.)|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамад. навук|месца=Мн.|год=1972|нумар=1}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Stawecka K.|загаловак= Maciej Kazimierz Sarbiewski. Prozaik i poeta|месца=Lublin|выдавецтва= T-wa Nauk. Katolickiego Uniw. Lubelskiego|год=1889|старонак=199}}</ref>. [[Файл:Sarbiewski.gif|thumb|злева|200пкс|Мацей Казімір Сарбеўскі.]] Тагачасная драма патрабавала адпаведнай прылады сцэны, дэкарацыі, святлівых эфектаў, — словам, развіцця тэатральнай тэхнікі, касцюмаў, грыму і г. д. Напрыклад, у п’есе «Аляксей, чалавек Божы» на сцэне былі пекла, рай і Зямля, з аднаго боку сцэны быў выведзены на масток рай, пасярэдзіне была Зямля, з другога боку сцэны — пекла, а ў ім змей. У раі анёлы славілі Бога і вялі гутарку паміж сабой, потым схадзілі да Аляксея на зямлю. Змей у пекле раскрываў пашчу, з якой выходзіў дым. У другой п’есе «Дзейства на страсці» (1685) паказвалі прататыпы хрыстовых пакут: кожны вобраз страсцей 12 юнакоў вянчалі вянкамі з 12 зорак. Яшчэ складаней было прадстаўленне п’есы «Свабода, адвечна жаданая» (1701). Падчас дзеяння, сонца, месяц і зоркі згасалі, мерцвякі паўставалі з магіл, а ў трэцім дзеянні на бурным моры карабель тануў; каб ратаваць карабель, кідаюць у мора Іону, яго глытае кіт і выкідвае на бераг. З гэтага бачна, што тэатральная тэхніка была складаная. Тое ж дытычыць касцюмаў і масак акцёраў. У рэмарках да дыялогу «Пакуты Збавіцеля» пішацца пра анёла, які з’яўляецца «пасля кароткага спева з левага боку з чарай і будзе яе падаваць Хрысту, а Хрыстос будзе адварочвацца, але, убачыўшы зачыненых ў бездані і пачуўшы іх плач, возьме чару, і гэтым канчаецца другая сцэна». Для выявы Хрыста, анёлаў і святых былі спецыяльныя маскі, для дэкарацый сканструяваныя «махіны і летанія», стваралася ўражанне паветранай перспектывы і інш. Такім чынам можна сцвярджаць, што тэатр ВКЛ меў архітэктара, дэкаратараў, механікаў, краўцоў, спевакоў (хору) і танцораў (балета). Наглядны вобраз тэатральных уяўленняў даюць гравюры, дададзеныя да п’есы [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]] «Прыпавесць пра аблуднага сына» (1685), што паказваюць, як павінны выглядаць акцёры, які патрэбны рэквізіт, якія павінны быць мізансцэны і інш. <ref>{{кніга|аўтар=Резанов В. И.|загаловак= Школьные драмы польско-литовских иезуитских коллегий|спасылка=https://www.prlib.ru/item/844413|месца=Нежин|выдавецтва= Известия историко-филологического института|год=1916|старонак=144}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Міско С. М.|загаловак= Школьны тэатр Беларусі XVI—XVIII стст.|месца=Мн.|выдавецтва=Тэсей|год=2000|старонак=167}}</ref> Традыцыя школьных спектакляў з часам прыйшлі у заняпад, і, нарэшце, у канцы XVIII ст. мітрапаліт кіеўскі [[Самуіл (Міслаўскі)|Самуіл Міслаўскі]] зусім забараніў школьныя спектаклі ў [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]]. == Прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры == У [[1639]] годзе ў [[Вільня|Вільні]] на тэрыторыі [[Ніжні замак (Вільнюс)|Ніжняга замка]] ўзведзены спецыяльны тэатральны будынак. Тэатральныя трупы існавалі пры дварах вялікага князя і буйных магнатаў<ref>{{Крыніцы/БЭ|9|||311}}</ref>. [[Файл:Несвижский театр Радзивиллов.Декорации к спектаклям.JPG|350px|thumb|Дэкарацыі да спектакляў у [[Нясвіжскі тэатр Радзівілаў|Нясвіжскім тэатры Радзівілаў]].]] У другой палове XVIII ст. пачалі дзейнічаць прыгонныя тэатры. Яны з’яўляюцца ў тыя часы, калі дажываў свой век школьны тэатр. Асновы прафесійнага тэатра былі закладзены ў Вялікім Княстве Літоўскім яшчэ ў XVI—XVII стст., дзякуючы культуры свецкіх забаў, дзейнасці запрошаных з Заходняй Еўропы драматычных і балетных труп, а таксама функцыянавання школьных сцэн. Найбольшую ролю ў яго папулярызацыі ў Рэчы Паспалітай зрабілі каралі [[Аўгуст Моцны]] і [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III]]. Маштабныя мерапрыемствы, якія былі арганізаваныя каралямі ў [[Дрэздэн]]е і Варшаве, сталі ўзорам для пераймання і былі перанесеныя ў тым ліку ў магнацкія рэзідэнцыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]. З 1724 года князь [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|М. К. Радзівіл Рыбанька]], пад уражаннем ад паездак па Еўропе, пачаў арганізоўваць у [[Нясвіж]]ы і [[Альба (паркавы комплекс)|Альбе]] каруселі, балі, працэсіі і ілюмінацыі з удзелам сям’і, гасцей, кадэтаў і слуг. Яркім прыкладам злучэння драматычных і паратэатральных пастаноўках у адным мерапрыемстве з’яўляецца карнавал [[1761]] года, праграму якога складаў сам нясвіжскі князь. Храналагічныя рамкі тэатра нясвіжска-алыцкай лініі Радзівілаў, пазначаныя як 1724—1810 гг., — ад першых паратэатральных уяўленняў у Альбе да ліквідацыі капэлы як апошняга фрагмента тэатральнай культуры пры двары нясвіжскіх магнатаў. У гісторыі [[Нясвіжскі тэатр Радзівілаў|тэатра Радзівілаў]] вылучаюцца два вялікіх перыяды. Першы (1724—1762) характарызуецца з’яўленнем тэатралізаваных выступаў у Нясвіжы і [[Слуцк]]у, а таксама актыўным удзелам акцёраў-аматараў у пастаноўках спектакляў. Другі перыяд (1762—1810) адрозніваецца выключна прафесійнай дзейнасцю тэатра і капэлы. Першыя святы з элементамі тэатралізацыі былі арганізаваны ў Альбе каля Нясвіжа. Там у 1723—1724 гг. пабудаваны манеж, пазней узведзены палац і разбіты парк. У 1746 годзе ў Альбе з’явілася адкрытая пляцоўка ў выглядзе перспектыўнай аркады. Іншым месцам для спектакляў стаў баскетны парк з падстрыжанымі кустамі ў якасці кулісаў. У 1748—1752 гг. на невялікай пляцоўцы з паўднёвага боку нясвіжскага замка, названай «ля рова на вале», праходзілі імпрэзы з сімультатыўным павільёнам у якасці дэкарацыі, а на замкавых сажалках уладкоўваліся «флатыліі». Акрамя таго, спектаклі і святы ладзіліся ў парку і пабудаваным у 1755 годзе палацы «Кансаляцыя», якія існавалі, як мяркуецца, на тэрыторыі сучасных Англійскага або Марысінскага паркаў. Эпізадычна спектаклі ставіліся і ў іншых маёнтках Радзівілаў — у [[Жоўква|Жоўкве]] ў 1753 годзе і ў [[Алыка|Алыцы]] ў 1755 годзе. Першыя згадкі аб пастаноўках ў [[Нясвіжскі замак|Нясвіжскім замку]] адносяцца да снежня 1746 года. Магчыма, спектаклі даваліся на другім паверсе паўночнага крыла, дзе цяпер размяшчаецца выставачная зала. Аднак звычайна тэрмінам «Камедыхаўз», або «Оперхаўз» называлася пляцоўка ў гарадскім палацы ў Нясвіжы. Гэта будынак знаходзіўся на рагу рынкавай плошчы, на скрыжаванні вуліц Віленскай і Паненскай (пазней Савецкая і Чкалаўская). Пасля сцэна і глядзельная зала Камедыхаўза некалькі разоў абнаўляліся, напрыклад, у 1748 годзе ён перабудаваны архітэктарам [[Казімір Ждановіч|Казімірам Ждановічам]]. Пад тэатральную залу ў 1747—1748 гг. перабудавана памяшканне крытага манежа. Пасля смерці князя [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|К. С. Радзівіла Пане Каханку]] Камедыхаўз па прызначэнню не выкарыстоўваўся. Ён згарэў у 1836 годзе і больш не аднаўляўся<ref>{{артыкул|аўтар=Анікін В. І., Чарнатаў В. М.|загаловак=Тэатральныя будынкі|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|том=5|старонкі=318|старонак=703}}</ref>. З 1746 года тэатрам кіравала княгіня [[Францішка Уршуля Радзівіл|Францішкай Радзівіл]], і дзейнічаў ён як аматарскі: у спектаклях разам з прыгоннымі ўдзельнічалі члены княжай сям’і, мясцовая [[шляхта]], кадэты нясвіжскага корпуса, наёмныя акцёры, Першы спектакль — «Прыклад справядлівасці». Спектаклі ставіліся на польскай, італьянскай, нямецкай і французскай мовах. У рэпертуары тэатра былі творы, напісаныя самой Францішкай Радзівіл, — камедыі «Дасціпнае каханне» (1746), «Суцяшэнне ў клопатах», «Золата ў агні», «У вачах нараджаецца каханне» (1750), «Нягоднік ў сілках» і «Суддзя, які пазбавіўся розуму» (1751), «Каханне — дасканалы майстар» (1752), драмы «Плод божага провіду» (1746) і «Каханне — зацікаўлены суддзя» (1747); трагедыя «Гульня Фартуны» (1750); оперы «Сляпое каханне не думае пра канец» і «Шчаслівае няшчасце» (1752); перакладзеныя і пераробленыя ёю п’есы Мальера «Смешныя жаманніцы» пад назвай «Убачанае не праходзіць» (1749) і «Лекар паняволі» (1752), а таксама [[балет]]ы, [[Пантаміма|пантамімы]]. Усяго яна напісала для тэатра 16 камедый, трагедый і оперных лібрэта. Пісала Францішка на польскай мове, хаця ў тэкстах выкарыстоўвала шмат беларускай лексікі<ref>{{артыкул|аўтар=Мальдзіс А. І.|загаловак=Радзівіл Францішка Уршуля|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1987|том=4|старонкі=450|старонак=742}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Барышев Г. И.|загаловак= Несвижский любительский театр и драматургия Уршули Франтишки Радзивилл|выданне= Театральная культура Белоруссии XVIII века|месца=Мн.|год=1992|старонкі=103—140}}</ref>. З 1746 года рэжысёрам тэатра Радзівілаў быў камендант нясвіжскага кадэцкага корпуса Якуб Фрычынскі, балетмайстрам — [[Іаган Шрэтар]], капельмайстрамі — Ян Цэнцыловіч і Ежы Бакановіч<ref>{{кніга|загаловак= Teatr Ursuli Radziwillowej. Opracowała i posłowiem opatrzyła Karyna Wierzbicka|месца=Warszawa|выдавецтва=Państwowy Instytut Wydawniczy|год=1961|старонкі=193—196}}</ref>. [[Файл:Franciszka Radziwill (304805).jpg|thumb|left|200пкс|Францішка Уршуля Радзівіл.]] У 1753—1762 князь [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька]] надаў тэатру прафесійны характар — папоўніў прыгонную трупу акцёрамі, стварыў тэатральную (музычныя, вакальныя класы) і [[Нясвіжская балетная школа|балетную]] школы і аркестры: народных інструментаў («літоўская музыка»), рагавы і ваенны. У рэпертуары тэатра былі творы Мальера, Вальтэра, С. Мытэльскага («Іосіф-патрыярх»), В. Ржавускага («Жалкеўскі» і «Уладзіслаў пад Варнай», 1761), італьянскія і нямецкія камічныя оперы і балеты. Тэатр выязджаў у Слуцк (паміж 1755—1759), [[Бяла Падляска|Белую]] (1753, 1761), Жоўкву (1753), [[Алыка|Алыку]] (1753), у 1755 годзе працаваў у будынку «новага тэатра». Пры князі Каралі Станіславе Каханку ў складзе тэатра (1762—1764, 1777—1786) была трупа драматычных акцёраў (з 1783 года рэжысёр Л. Перажынскі, акцёры К. Аўсінскі, В. Ясінскі, С. Зкржэўскі і інш.), група італьянскіх спевакоў і балет (больш за 20 прыгонных танцораў, балетмайстар з [[1750]] — [[Луі Дзюпрэ (танцоўшчык)|Л. Дзюпрэ]], з [[1761]] — [[Антоніа Пуціні|А. Пуціні]], з [[1762]] — Я. Аліўе, з [[1779]] — [[Антон Лойка|А. Лойка]] і [[Гаэтана Петынеці|Г. Петынеці]]). У рэпертуары былі балеты [[А. Пуціні]], оперы [[Джавані Паізіэла]], [[Крыстаф Вілібальд Глюк|К. Глюка]] («Арфей і Эўрыдзіка»), Р. Вардоцкага (камічная опера «Апалон-заканадаўца, або рэфармаваны Парнас» (1789), [[Ян Давід Голанд|Яна Давіда Голанда]] (аўтар оперы «Агатка» на лібрэта [[Мацей Радзівіл|Мацея Радзівіла]], балета «Арфей і Эўрыдыка», з 1802 года — прафесар Віленскага ўніверсытэта, кіраўнік ўніверсытэтскага хора і аркестра<ref>{{кніга|аўтар=Бондаренко Е. С.|загаловак=История белорусской музыкальной культуры до XX века: Учебно-методическое пособие|спасылка=http://elib.bspu.by/bitstream/doc/4280/3/%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF1.pdf|месца=Мн.|выдавецтва=БГАМ|год=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024142859/http://elib.bspu.by/bitstream/doc/4280/3/%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%98%D0%AF1.pdf|archive-date=24 кастрычніка 2018}}</ref><ref>''Лыч Л. М.'' Гісторыя культуры Беларусі ў перыяд Рэчы Паспалітай (1569—1795). — Віцебск, УА «ДТУ», 2006. С. 168. ISBN 985-481-044-5</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Клецкіна В.|загаловак=Еўрапейскія балетмайстры ў тэатрах Радзівілаў XVIII ст.: на падставе архіўных дакументаў|спасылка= https://www.academia.edu/6340506/%D0%95%D1%9E%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8B_%D1%9E_%D1%82%D1%8D%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%9E_XVIII_%D1%81%D1%82._%D0%9D%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%9E|выданне=Роднае слова|месца=Мн.|год=2013|нумар=9|старонкі=85—87|старонак=0}}</ref>. У перыяд 1762—1779 гг. мастацкае жыццё ва ўладаннях Радзівілаў замірае ў сувязі з эміграцыяй князя К. С. Радзівіла Пане Каханку. Пасля канчатковага вяртання ў 1778 г., ён аднавіў дзейнасць балетнай школы, запрасіў у трупу новых артыстаў. У 1779—1790 гг. нясвіжская сцэна была цесна звязана з тэатральнай [[Варшава]]й рэпертуарам і кадравым складам. У 1785 г. адкрыта драматычная школа для прыгонных пад кіраўніцтвам М. Вернэра і С. Закжэўскага. З 1786 года тэатр працаваў нерэгулярна. Пасля смерці князя К. С. Радзівіла Пане Каханку ў 1790 годзе, уся яго маёмасць перайшла па спадчыне да [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамініка Радзівіла]]. Тэатральная трупа была распушчана, хоць часам ладзіліся разавыя прадстаўлення запрошаных труп. На рэгулярнай аснове дзейнічала толькі капэла. Сярод пісьменніцкіх крыніц пра тэатр вылучаюцца мемуары М. К. Радзівіла Рыбанькі і [[Геранім Фларыян Радзівіл|Г. Ф. Радзівіла]]. У іх маецца інфармацыя пра даты асобных прадстаўленняў, стылістычных перавагах і сувязях з еўрапейскімі сцэнічнымі пастаноўкамі і тэатралізаванымі відовішчамі. У эпісталярнай спадчыне Радзівілаў змяшчаюцца дадзеныя пра час і месцы будаўніцтва тэатральных пляцовак, асаблівасці жыцця і працы артыстаў, асабістую ацэнку іх дзейнасці магнатамі. У XIX ст. В. Хамянтоўскі ў сваіх творах звяртаўся да творчасці Фрацішкі Радзівіл. У канцы стагоддзя ў кнігах К. Естрэйхера, Ст. Віндакевіча і Л. Сымона па гісторыі тэатра былі сістэматызаваны звесткі пра сцэнічныя пляцоўкі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай, у тым ліку у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1936 годе выдадзена манаграфія А. Мілера, дзе скрозь прызму заходнееўрапейскага мастацтва былі разгледжаны прыватныя тэатры Літвы і Беларусі XVIII—XIX стст<ref>Барышаў Г. I. Тэатры Радзівілаў у Нясвіжы i Слуцку // Гісторыя беларускага тэатра. — Т. 1. — Мн., 1983.</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Клецкина О. С.|загаловак=Театр Радзивиллов. Сценография. Музеефикация|спасылка= https://www.academia.edu/6406318/%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9E.%D0%A1._%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B2._%D0%A1%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F._%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B5%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F|выданне=Дзяржава і творчая асоба: III Рэспубліканская навукова-практычная канф.|месца=Мн.|год=2913|старонак=isbn=}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Клецкина О. С.|загаловак=Театр Радзивиллов в материальной и духовной культуре Беларуси XVIII в.|спасылка=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/111045/1/7-9.pdf|выданне=Веснік БДУ|месца=Мн.|год=2014|нумар=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417153359/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/111045/1/7-9.pdf|archive-date=17 красавіка 2018}}</ref>. 1751 год з’яўляецца пачаткам тэатральных паказаў у [[Слуцкі камедыхаўз|Слуцкім камедыхаўзы]] — таксама радзівілаўскім тэатры. У гэты час прыстасоўвалі для пастановак то манеж, то збройную палату Слуцкага замка. У [[1752]] годзе пад тэатр пераабсталявалі памяшканне былога «суднага дома» на тэрыторыі Верхняга замка. Тут спектаклі ішлі да 1756 года. У 1759 годзе закончана будаўніцтва і абсталяванне куліснымі машынамі новага будынка тэатра. Абапал яго размяшчаліся флігелі, дзе жылі музыканты, спевакі, размяшчалася балетная школа. Згодна з [[Інвентары|інвентаром]] 1765 года, драўляны будынак тэатра знаходзіўся ў цэнтры Старога горада, на галоўным фасадзе мелася галерэя з размаляванай [[балюстрада]]й. Сцены глядзельнай залы былі прыбраныя люстэркамі, лавы партэра абцягнутыя чырвоным і блакітным сукном. Асвятлялі залу 9 вялікіх люстраў. У 1754 годзе ў палацы Белай была створана новая тэатральная зала. Слуцкі тэатр належаў [[Геранім Фларыян Радзівіл|Гераніму Фларыяну Радзівілу]] і развіваўся як прафесійны ансамбль з рэпертуарам з драматычных, оперных, балетных і марыянетачных твораў на нямецкай і італьянскай мовах. У гэты час тут была створана першая у ВКЛ балетная школа, якая складалася з 8-10-гадовых дзяцей слуцкіх [[Мяшчане|мяшчан]]. У 1756 годзе балетнай школай сталі кіраваць італьянскі балетмайстра [[Антоніа Пуціні]] і француз, саліст парыжскай оперы, адзін з пачынальнікаў мужчынскага класічнага танца [[Луі Дзюпрэ (танцоўшчык)|Луі Дзюпрэ]]. У першай балетнай трупе тэатра было 10 хлопчыкаў і 12 дзяўчынак. Ужо праз год заняткаў яны далі прэм’ерны спектакль-балет. Пазней адзін з вучняў, прыгонны [[Антон Лойка]], працаваў харэографам у Нясвіжы, стаўшы, такім чынам, першым айчынным балетмайстрам. На працягу другой паловы 1850-х слуцкі балет выступаў не толькі ў сваім горадзе, але і ў Нясвіжы і Белай. Як вызначаюць даследчыкі па назвах касцюмаў і іншых прыкметах, у ліку спектакляў былі «Балет з арлекінам», «Венгерскі балет», «Турэцкі балет». Сярод настаўнікаў музычнай школы вядом Ф. Вітман, «прыдворны капемайстар навучання прыгонных капелістаў». Дэкаратарамі ў тэатры ў той час працавалі мастакі Тыц і Тышкевіч<ref>Miller A. Teatr Polski i muzyka na Litwie…— Wilno, 1936. s. 38</ref>. Драмы і камедыі ставілі пераважна на нямецкай мове, радчэй на польскай. Драматург Меер пісаў для тэатра драмы, у якіх шмат было батальных сцэн. Оперы переважна ставілі па-італьянску. Паводле загаду Радзівіла вядучых артыстаў шукалі ў [[Кёнігсберг]]у, Вене, запрашалі з Італіі. У асноўным жа ў спектаклях ўдзельнічалі мясцовыя самадзейныя артысты з ліку кадэтаў вайсковага вучылішча. У масоўцы ўдзельнічалі салдаты слуцкага гарнізона. Аднойчы па сюжэце трэба было пакараць злодзеяў; прывялі двух вязняў з княжай турмы і павесілі іх на сцэне<ref>{{кніга|аўтар=Родчанка Р. В.|загаловак=Слуцкая старасветчына (факты і разважанні)|спасылка=http://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/books/starasvetchyna/|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1991|старонак=71|isbn=5-345-00491-9}}</ref>. Спектаклі суправаджала музычная капэла з нямецкіх, аўстрыйскіх і чэшскіх музыкаў. Пасля смерці Гераніма Радзівіла, у 1760 годзе тэатр у Слуцку быў закрыты, а касцюмы і рэквізіт перададзены ў Нясвіж, што аказала значны ўплыў на развіццё тэатра ў сталіцы Нясвіжскай ардынацыі. Сінтэтычныя святы з ўключэннем паратэатральных, аматарскіх і прафесійных пастановак па прыкладу мерапрыемстваў каралеўскага двара рэгулярна адбываліся ў Нясвіжы і Слуцку да 1762 года<ref>{{кніга|аўтар=Радчанка Р. В.|загаловак= Слуцкая старасветчына: (Факты i разважанні)|спасылка=http://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/books/starasvetchyna/|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1991|старонак=71|isbn=5-345-00491-9}}</ref><ref>Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тт. Т. 6. — Мн., 2001. Слуцкі тэатр Радзівілаў. С. 353</ref>. Найстарэйшы тэатральны будынак на тэрыторыі Беларусі, які захаваўся да нашых дзён (там размяшчаецца [[Гродзенскі абласны тэатр лялек]]), пабудаваны ў 1772 годзе архітэктарам [[Джузэпэ Сака]] і прызначаўся для тэатра падскарбія надворнага літоўскага [[Антоні Тызенгаўз|Антонія Тызенгаўза]]. [[Гродзенская музычна-тэатральная школа Тызенгаўза|Танцавальная школа]] А. Тызенгаўза створана ім у Гродне ў [[1774]] годзе. Адкрыццю школы папярэднічала падрыхтоўка музыкаў скрыпачом Т. Вежбаловічам. У школе вучыліся дзеці прыгонных сялян і мяшчан. На аснове яе адкрыўся [[тэатр Антонія Тызенгаўза]]. Да 1774 года гэта невялікі ансамбль інструменталістаў і вакалістаў, пазней сталы калектыў (у 1780 годзе больш за 70 чалавек, у тым ліку артыстаў [[Гродзенская капэла Тызенгаўза|капэлы]]). У [[1774]]—[[1777]] гадах пераважалі італьянскія артысты. Дакладна вядома аб пастаноўках оперы [[Андрэ Грэтры|А. Грэтры]] «Цудоўны», камедыі [[П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ|П. Бамаршэ]] «Севільскі цырульнік» (1778), балетных спектаклях [[Гаэтана Петынеці|Г. Петынеці]]. [[Файл:Театр кукол в Гродно.JPG|thumb|left|250пкс|Будынак гродзенскага тэатра.]] Не захавалася прамых сведчанняў таго, якім было афармленне сцэны, але, мяркуючы па рэпертуары, гэта маглі быць [[барока|барочныя]] кулісныя дэкарацыі з пышна распісаным заднікам. У [[1785]] годзе, паводле завяшчання Тызенгаўза, балетная трупа перададзена ва ўласнасць караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] і стала асновай Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікасці. У 1802 годзе актрыса і антрэпрэнёр [[Саламея Дэшнер]] арганізавала ў Гродне [[Гродзенскі тэатр Дэшнер|пастаянную трупу]], атрымаўшы ад уладаў горада дазвол на арэнду будынка гарадскога тэатра на 10 гадоў. Тэатр С. Дэшнер лічыцца першым прафесійным тэатрам ў Гродне<ref>{{артыкул|загаловак=Театральная школа Тизенгауза|выданне=Гродно. Энциклопедический справочник|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=385|старонак=438|isbn=5-85700-015-7}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Театр Тизенгауза|выданне=Гродно. Энциклопедический справочник|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1989|старонкі=384|старонак=438|isbn=5-85700-015-7}}</ref>. Значным цэнтрам тэатральнага і музычнага жыцця быў [[Слонімскі тэатр Агінскага]], створаны [[Гетман вялікі літоўскі|вялікім гетманам літоўскім]] [[Міхал Казімір Агінскі|Міхалам Казімірам Агінскім]]. У [[1771]] годзе князь адкрыў у Слоніме «плывучы тэатр», які знаходзіўся на вялікай баржы і летам перамяшчаўся па канале і рацэ [[Шчара|Шчары]], там разыгрываліся оперы і камедыі. У [[1788]] годзе ў парку, на беразе [[Агінскі канал|канала Агінскага]], па праекце італьянскага архітэктара [[Іначэнца Мараіна]] было ўзведзена тварэнне стылю барока — «Опергаўз» (Дом оперы). [[Файл:Jan Rustem. Self.jpg|thumb|left|180px|Ян Рустэм. Аўтапартрэт.]] Гэта быў двухпавярховы будынак з глядзельнай залай амаль на тысячу чалавек і двух’яруснымі ложамі. Вялікая сцэна тэатра была прыстасаваная ня толькі для спектакляў, але і для водных феерый. Задняя частка сцэны запаўнялася вадой з канала, што дазваляла паказваць эпізоды на лодках. Па ходзе дзеяння спектакля гэтую частку сцэны можна было зачыніць драўлянымі шчытамі. Яшчэ на яе падмостках было ўладкована два фантаны, якія асвятляліся бенгальскімі агнямі. Адным з мастакоў, якія працавалі ў тэатры, быў [[Ян Рустэм]]. Філіялы тэатра працавалі ў [[Седльцы|Седльцах]] ([[Польшча]] пад Варшавай і ў [[Целяханы|Целяханах]]. [[Файл:Słonim, Opernaja. Слонім, Опэрная (1800).jpg|thumb|250пкс|Будынак тэатра Агінскага.]] У слонімскім тэатры працавала 138 чалавек, толькі ў аркестры было 53 музыканты. Творы выконваліся спевакамі з Італіі, Германіі, Польшчы. Артыстаў для хору рыхтавалі ў Слонімскай музычнай школе, танцораў і балерын — у «Дэпартаменце балетных дзяцей», так называлася [[Слонімская балетная школа|балетная школа]]. З 8 дзяцей у [[1777]] годзе, яна ў 1785 павялічылася да 18. Спачатку сярод іх переважалі дзеці прыдворных музыкантаў, потым прыгонных сялян. Кіравалі тут балетмайстар і кампазітар [[Ф. Марыні]] і вядомы польскі балетмайстар [[Францішак Шлянцоўскі|Ф. Шлянцоўскі]]. У чэрвені [[1792]] года балетная група цалком пераведзена ў [[Целяханы]]<ref>{{артыкул|аўтар=Саламаха А. А.|загаловак=Слонімская балетная школа|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1985|том=5|старонкі=57—58|старонак=703}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Сяргей Мікалаевіч Чыгрын|Чыгрын С. М.]]|загаловак=Тэатр у Слоніме: гісторыка-краязнаўчыя і мастацтвазнаўчыя артыкулы|спасылка=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9234|месца=Слонім|выдавецтва=Слонімская тыпаграфія|год=2008|старонак=97}}</ref>. На спектаклі з’язджаліся глядачы з усёй акругі, а стараннямі князя Агінскага, вядомага кампазітара, музыканта і паэта, знакамітыя оперныя спектаклі пасля прэм’ер у Вене ці Парыжы ставілі ў Слоніме. Тэатр выязджаў на гастролі у Варшаву, а маёнтак Агінскага па праве называлі «Сядзібай муз». Збор нот твораў, што выконваліся, уключае 60 опер, 18 балетаў, 3 музыкальных камедыі, 253 сімфоніі і больш за 460 іншых твораў (арыі, араторыі, асобные танцы). Міхал Казімір Агінскі напісаў некалькі опер на ўласныя [[лібрэта]]<ref>{{кніга|аўтар=[[Анджэй Цеханавецкі|Цеханавецкі А.]]|загаловак=Міхал Казімір Агінскі і яго «сядзіба музаў» у Слоніме|спасылка=http://kamunikat.orgusie_knihi.html?pubid=9016|месца=Мн.|выдавецтва=Про Хрысто|год=2006|старонак=269}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Файл:Sapieha Estate in Ružany.jpg|thumb|250пкс|Наполеон Орда. Сядзіба ў Ружанах.]] Мала збераглося звестак пра дзейнасць [[Ружанскі тэатр Сапегаў|ружанскага тэатра]] [[Сапегі|Сапегаў]] ([[Ружаны]], [[Дзярэчын]]). У сваім маёнтку ў Ружанах [[Казімір Леў Сапега]] разам з братам Аляксандрам стварылі капэлу, якая налічвала 40 музыкантаў «пры бубнах і трубах», сярод якіх былі не толькі выканаўцы з Італіі і Польшчы, але і мясцовыя прыгонныя. Некаторых з іх Сапега адпраўляў вучыцца ў Італію. Пасля яго смерці ўсе музыкі паводле завяшчання князя атрымалі вольную. Мелася ў [[Ружанскі палац|Ружанскім замку]] «музычная зала», дзе выступала свая оперная трупа. Вядомы толькі дзве оперы з рэпертуара капэлы, пастаўленыя ў Ружанах. Гэта «Вясковы калдун» паводле Ж. Русо, якая ўбачыла сцэну ў 1778 годзе. У ёй сялянка адхіляе каханне арыстакрата і вяртаецца да жаніха, што шануе вясковае жыццё і прыроду. Твор гэты паказваўся шмат разоў. У 1784 годзе ў прысутнасці караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ішла на сцэне камічная опера А. Малінэ «Чарадзейнае дрэва». Што датычыць харэаграфічных спектакляў, то захаваліся звесткі пра балет «Літасцівасць Ціта» (1784) у пастаноўцы М. Пранчынскага. Балетная трупа была невялікая і дзейнічала непрацяглы час. У 1786 годзе Аляксандр Сапега пакінуў свой недабудаваны замак у Ружанах і перанёс рэзідэнцыю ў мястэчка Дзярэчын, дзе ў тым жа годзе завершана будаўніцтва сядзібнага палаца. Тэатр перабраўся сюды толькі ў 1791 годзе<ref>{{артыкул|аўтар=Барышаў Г.|загаловак= Гарадскі і маёнткавы прыгонны тэатр на тэрыторыі Беларусі|выданне= Гісторыя беларускага тэатра|месца=Мн.|год=1983|том=1}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Калнін В.|загаловак=Ружанскі палац|выданне=Мастацтва Беларусі|месца=Мн.|год=1987|нумар=8}}</ref><ref>{{cite web|url= http://sources.ruzhany.info/002.html|title=Беларусі Версаль|author=Пракаповіч Н. С.|publisher=Всё о Ружанах}}</ref>. <!-- ВКЛ перастае існаваць Адным з самых знакамітых тэатраў быў [[Шклоўскі тэатр Зорыча]]. У 1783 годзе расійская імператрыца Кацярына II падарыла гэты горад свайму былому фаварыту — генералу графу [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|Сямёну Зорычу]], які і стварыў гэты тэатр. Па сведчаннях гледачоў, прадстаўлення, якія давалі ў шклоўскім маёнтку Зорыча, па раскошы пераўзыходзілі спектаклі прыдворных тэатраў Расіі, Польшчы, Аўстрыі і Францыі. З 1778 па 1780 год тут сфармаваліся дзве трупы — балетная і драматычная, быў хор і тры аркестра. У 1780 годзе ўзвялі будынак тэатра. Як вядома з хронік, на спектаклі 23 мая 1788 года, падчас візіту Кацярыны II ў Шклоў, разыгрываліся «рускія і французскія п’есы», пры гэтым дэкарацыі мяняліся 70 разоў. Граф Зорыч асабіста выбіраў дзяўчат з сваіх прыгонных, якіх італьянскі балетмайстар Марыадыні навучаў танцам, іх таксама вучылі французскай мове, чытанню, пісьму і ліку. Менавіта ў Шклове праходзілі першыя выступы замежных артыстаў, якія ехалі на гастролі ў Расію. Тэатр складаўся з прыгонных спевакоў, танцоўшчыкаў драматычных акцёраў і музыкантаў (рагавы аркестр «хатняя музыка» і «музыка шклоўскага корпуса»). Паказы праходзілі ў спецыяльным тэатральным будынку і ў залах пры аранжарэі. Сцэна была прыстасаваная для перамены 70 дэкарацый (дэкаратары Дж. дэ ла Мома, Р. X. Зомер, А. Главацкі, тэатральны машыніст П. Барцаці). У рэпертуары алегарычныя балеты з хорамі, міфалагічныя пантамімы, камедыі і трагедыі, камічныя оперы. З 1781 года хормайстрам Павел Петух — аўтар першага ў Рэчы Паспалітай падручніка па вакалу. У 1781—1783 гг. тут працаваў рэжысёр і кампазітар Г. А. Г. дэ Салморан. [[Файл:Zorich Semyon Gavrilovich.jpg|thumb|left|230px|Партрэт [[Сямён Гаўрылавіч Зорыч|Сямёна Гаўрылавіча Зорыча]], заснавальніка прыгоннага тэатра.]] Вобраз тэатральнага жыцця Шклова ў часы Зорыча ствараўся не толькі спектаклямі ў іх строгай жанравай форме. Гаспадар мястэчка любіў шумныя і напышлівыя ўрачыстасці-відовішчы, якія працягваліся адно за другім, хаця і каштавалі дорага. Бесперапынныя святы з балямі, канцэртамі, маскарадамі, феерверкамі крыху нават пацяснялі самі спектаклі, дакладней, уключалі іх у гэты бліскучы свет феерый. I на сцэне 3орыч патрабаваў незвычайнай эфектнасці прадстаўленняў. У тэатры працавалі дэкаратары, мастакі, скульптары, піратэхнікі, ілюмінатары, якія стваралі маляўнічыя відовішчы. Вядома, гэтая яркасць і стракатасць тэатральных і паратэатральных дзеяў адпавядала ў цэлым эстэтыцы барока, якое ў Беларусі прыкметна задоўжылася. Адсюль жа, дарэчы, разышлася і мода на цыганскія хоры. Каб убачыць палац Зорыча і яго тэатр, у Шклоў прыязджалі знатныя людзі з Масквы і Пецярбурга. Паэт Сяргей Аляксеевіч Тучкоў сведчыў: «Ні адзін слаўны музыкант, спявак або спявачка не маглі прыехаць з Еўропы ў расійскія сталіцы, не даўшы некалькі канцэртаў у Зорыча. Ён дарыў іх шчодра і так добра з імі абыходзіўся, што многія жылі ў яго па некалькі месяцаў і з ўдзячнасці давалі навучанні ягонай жа музыкам». Пасля спусташэння графа Зорыча і закрыцця Шклоўскага тэатра рускі балетмайстар {{нп3|Іван Іванавіч Вальберх|І. І. Вальберх|ru|Вальберх, Иван Иванович}} адабраў у тэатры 14 лепшых танцораў і танцорак для пецярбургскага балета. 24 музыканты былі накіраваны ў Маскву<ref>{{артыкул|аўтар=Дадзіёмава В. У.|загаловак=Шклоўскі тэатр Сямёна Зорыча|выданне= Гісторыя музычнай культуры Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII ст.|месца=Мн.|выдавецтва=Беларус. гуманіт. адукац.-культ. цэнтр|год=1994|старонак=96}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Пяткевіч А. М.|загаловак= Музычна-тэатральная культура Беларусі (X — XVIII стст.): дапаможнік|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/613|месца=Гродна|выдавецтва=ГрДУ|год=2010|старонак=48|isbn=978-985-515-355-0}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Тучков С. А.|загаловак=Записки|спасылка=http://az.lib.ru/t/tuchkow_s_a/text_0050.shtml|выданне=Русский вестник|месца=М.|год=1906|нумар=4}}</ref>. У сядзібах магнатаў [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] ― [[Свіслач (Гродзенскі раён)|Свіслачы]] і [[Плешчаніцы|Плешчаніцах]] ― існавалі аматарскія тэатральныя трупы, але выступалі і прыезджыя прафесійныя акцёры. Трупы мелі добрае тэхнічнае абсталяванне, некалькі камплектаў дэкарацый. Тэатр [[Вінцэнт Тышкевіч|Вінцэнта Тышкевіча]] быў даволі камерным, хатнім, ды і дзейнічаў у маленькіх мястэчках. У ім ставіліся камічныя оперы, граліся тэатралізаваныя санаты, месы Баха, Бакерыні і інш. Тут былі і канцэртныя, і разам з тым драматычна-музычныя пастаноўкі. Таму да выступленняў прыцягваліся мясцовыя мяшчане і сяляне, а з 1805 года, калі адкрылася ў Свіслачы гімназія, — і гімназісты. Кіраваў тэатрам італьянскі кампазітар і скрыпач К.Чыпрыяні. Натуральна, што ў такіх пастаноўках вельмі важная была, як фактар суправаджэння, аркестравая музыка. Мясцовая капэла, што складалася пераважна з прыгонных, створана была задоўга да адкрыцця тэатра, які аб’явіў пра сябе ў 1788 годзе. Яна не толькі абслугоўвала сцэнічныя пастаноўкі, а і ладзіла самастойныя выступленні, выконваючы сімфоніі, уверцюры, серэнады Гайдна, Сакіні, Бакерыні, Піхеля, Чыпрыяні і інш. Вінцэнт Тышкевіч запрашаў у Свіслач антрэпрызы, якія затрымліваліся тут нярэдка на працяглы час і матэрыяльна забяспечваліся гаспадаром мястэчка. Сам жа ён, захоплены музыкай, адзінокі, аддаваў увесь свой час і душэўную энергію тэатру, які стаў справаю яго жыцця і таму пратрымаўся нямала часу і ў XIX ст. У верасні 1828 года В. Тышкевічам аснованы тэатр у Пляшчаніцах. І хоць ён праіснаваў усяго 7 гадоў, але сам гэты факт важны для разумення тагачаснай Беларусі, у якой пасля далучэння да Расіі паступова дэградуе тэатральная культура, а цэнтры тэатральнага мастацтва пераўтвараюцца ў мала чым адрозныя адзін ад аднаго мястэчкі<ref>Чуланава І. У. Тэатр у Свіслачы // Памяць. Свіслацкі раён: Гістарычна-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн.: Беларусь, 2004. — С.48—51.</ref><ref>Гісторыя беларускага тэатра. — Т. 1. — Мн., 1983. — С. 211.</ref>. У канцы XVIII стагоддзя ў Прыдняпроўе ўзніклі першыя прафесійныя акцёрскія трупы. У прыдворным тэатры [[Кірыл Рыгоравіч Разумоўскі|Кірылы Разумоўскага]] пад кіраўніцтвам Г. Цяплова ставіліся камедыі і камічныя оперы на французскай, італьянскай і рускай мовах. У 1795 годзе ва Украіне адкрыты першы стаціянарны тэатр ў былым львоўскім касцёле. У 1789 пастаянны тэатр адкрыўся ў Харкаве. У Кіеве такі з’явіўся ў 1806 годзе, у Адэсе ў 1809, у Палтаве — у 1810. У 1819 годзе са спектакляў «Наталка Палтавка» і «Маскаль-чараўнік» [[Іван Пятровіч Катлярэўскі|І. Катлярэўскага]] ў узначаленым ім Палтаўскім вольным тэатры пачалася гісторыя ўкраінскага прафесійнага тэатра. На беларускіх землях стаціянарны тэатр з’явіліўся даволі позна, — ў 1845 годзе віцебскі балет М. Піёна, з вольнымі і прыгоннымі акцёрамі. На Прыдняпроўі першыя прафесійныя тэатральныя трупы з’явіліся ў канцы XVIII ст. У сяле Кібінцы на Палтаўшчыне быў тэатр міністра Д. П. Трашчынскага. Памешчык Д. П. Гаўрыленка ў сваім маёнтку Азёры на Палтаўшчыне меў каменны дом для тэатра з трыма ложам і партэрам. На Чарнігаўшчыне, у сяле Спірыдонава Буда, існаваў тэатр памешчыка Д. І. Шырая. У сяле Чырвоным ва Паўднёвай Украіне меў прыгонны тэатр граф Г. С. Волькенштэйн; тут пачінаў Міхаіл Сямёнавіч Шчэпкін, адзін з заснавальнікаў рускай акцёрскай школы<ref>{{артыкул|аўтар=Барышаў Г. І.|загаловак=Віцебскі балет Піёна|выданне= Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі|том=1|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|старонкі=651|старонак=727}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Антонович Д.|загаловак= Триста років українського театру, 1619–1919|спасылка= http://chtyvo.org.ua/authors/Antonovych_Dmytro/Trysta_rokiv_ukrainskoho_teatru_16191919/|месца=Прага|выдавецтва= Укр. громад. вид. фонд|год=1925|старонак=272}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Софронова Л. А.|загаловак=Старинный украинский театр|месца=М.|выдавецтва=РОССПЭН|год=1996|старонак=352}}</ref>. У 1787 годзе ў [[Мінск]]у быў створаны «Камедыйны тэатр». Тут вялікую оперна-драматычную трупу арганізаваў М. Кажынскі (1797—1801, 1802—1805). У Мінску працавалі польскія трупы Я. Хелмікоўскага, К. Скібінскага, В. Драздоўскага; спектаклі праходзілі ў памяшканнях «Залы Ляхоўскага» і дваранскага сходу, у 1844—1851 гг. у будынку ратушы. У [[Вільня|Вільні]] малы палац Радзівілаў у 1796 годзе быў прададзены і перабудаваны пад тэатр. Прадстаўлення тут ішлі, нягледзячы на змену дырэктараў, да 1831 года. Іншыя звесткі пра віленскі тэатр Радзівілаў ставяцца да 1808 года, калі Дамінік Геранім Радзівіл пачаў будаўнічыя работы для тэатра у Вільні на Троцкай вуліцы (пазней вул. Траку). --> {{зноскі}} == Літаратура == * ''Гаранін С. Л.'', ''Кавалёў С. В.'' Драматургія // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т.1. Даўняя літаратура: XI — першая палова ХVІІІ стагоддзя. / Рэд. тома В. А. Чамярыцкі. 3-е выд. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — С. 748—784. * Гісторыя беларускага тэатра. ― Т. 1-3. ― Мн., 1985—1987 * ''Дадзіёмава В. У. ''Музычная культура Беларусі XVIII стагоддзя. — Мн., БДАМ, 2002. С. 383 * Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя. Т. 1-2. — Мн., 2003 * ''Лявшук В. Е.'' Иезуитский коллегиум в социокультурном городском контексте белорусских земель ВКЛ в 1569—1773 гг. Дисс. канд. истор. наук. — Гродно, 2017 * Матеріали до історії українського театру. Від витоків до початку ХХ століття. НАН України, ІМФЕ ім. М. Т. Рильського. — Київ, 2016. С. 280 * ''Miller A.'' Teatr polski i myzyka na Litwie jako strażnice kultury Zachodu, 1745—1865. — Wilno, Nakl. wyd. im. Stanislawa i Tekli z hr. Borchow Lopacinskich, 1963. С. 245. * ''Jędrychowski Zb.'' Teatry grodzieńskie 1784—1864. — Warszawa, Wydawnictwo Uniwersyteta Warszawskiego, 2012. С. 506. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Добры артыкул|Мастацтва|Гісторыя}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Гісторыя тэатра|Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Гісторыя тэатра Беларусі|Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Тэатр Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатр Літвы]] [[Катэгорыя:Тэатр Украіны]] 2i68vfl6nr53mqtgrfah5nxu2p9em2w 0 652283 5140923 4457900 2026-05-12T21:37:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140923 wikitext text/x-wiki '''[[Нацыянальны Сход Рэспублікі Беларусь]] чацвёртага склікання''' — беларускі [[парламент]], абраны на [[Парламенцкія выбары ў Беларусі 2008 года|парламенцкіх выбарах]] 28 верасня 2008 года. == Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў == У парламент перайшлі 30 дэпутатаў [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання|папярэдняга склікання]]. З 110 дэпутатаў ніжняй палаты 103 — беспартыйныя. У парламент абраныя шэсць прадстаўнікоў [[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]] на чале з лідарам партыі [[Таццяна Генадзеўна Голубева|Таццянай Голубевай]] і старшыня [[Беларуская аграрная партыя|Аграрнай партыі]] [[Міхаіл Русы]]. У Палаце прадстаўнікоў на прафесійнай аснове працавалі больш за 20 прадстаўнікоў прамысловасці, АПК, жыллёва-камунальнай гаспадаркі. У парламент былі абраныя каля 30 прадстаўнікоў выканаўчай галіны рознага ўзроўню, у тым ліку, старшыня Віцебскага аблвыканкама [[Уладзімір Андрэйчанка]], намеснік старшыні Адміністрацыі Прэзідэнта [[Аляксандр Андрэевіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]], кіраўнікі раённых і гарадскіх выканаўчых камітэтаў. У парламент абраныя 10 дэпутатаў, якія працавалі да гэтага ў сферы адукацыі, 9 парламентараў працавалі ва ўстановах аховы здароўя, двое — у сістэме судовай улады. У Палаце прадстаўнікоў чацвёртага склікання працавалі 12 дэпутатаў пенсійнага веку, яшчэ 42 парламентары дасягнулі гэтага веку за час чатырохгадовага знаходжання ў Палаце прадстаўнікоў. Старэйшымі паводле веку сярод абраных дэпутатаў былі [[Пётр Южык]], які раней працаваў намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама, і [[Георгій Віктаравіч Дашкевіч|Георгій Дашкевіч]], былы першы намеснік старшыні Гомельскага аблвыканкама. Яны абодва нарадзіліся ў 1946 годзе. Самым маладым дэпутатам была першы сакратар [[Слуцк]]ага гарадскога камітэта грамадскага аб’яднання «[[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі]]» [[Інеса Кляшчук]], якая нарадзілася ў 1978 годзе. Таксама ў парламент былі абраныя 35 жанчын. {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;" ! !Імя !Партыйнасць !Выбарчая акруга !Вобласць |- | | [[Яўген Абаленскі]] ||беспартыйны |[[Салігорск]]ая гарадская № 75 |[[Мінская вобласць|Мінская]] |- | | [[Уладзімір Сцяпанавіч Адашкевіч|Уладзімір Адашкевіч]] ||беспартыйны |[[Орша|Аршанска-Дняпроўская]] № 27 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Мікалай Канстанцінавіч Андрайчук|Мікалай Андрайчук]] ||беспартыйны | Белавежская № 8 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Уладзімір Андрэйчанка]] || беспартыйны |[[Глыбокае|Глыбоцкая]] № 22 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Ганна Тарасаўна Анішчук|Ганна Анішчук]] ||беспартыйны |[[Брэст|Брэсцкая-Усходняя]] № 3 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Аляксандр Ільіч Антаненка|Аляксандр Антаненка]] ||беспартыйны |[[Гродна|Гродзенская-Занёманская]] № 49 |[[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] |- | | [[Іна Васілеўна Антонава|Іна Антонава]] ||беспартыйны |[[Наваполацк]]ая № 25 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Яўген Антонавіч Арцюшэнка|Яўген Арцюшэнка]] ||беспартыйны |[[Мазыр]]ская № 42 |[[Гомельская вобласць|Гомельская]] |- | | [[Таццяна Сяргееўна Асмалоўская|Таццяна Асмалоўская]] ||[[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]]||[[Горкі|Горацкая]] № 81 |[[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] |- | | [[Віктар Васільевіч Аўчыннікаў|Віктар Аўчыннікаў]] ||беспартыйны |[[Віцебск]]а-Чкалаўская № 18 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Іван Мікалаевіч Багатка|Іван Багатка]] ||беспартыйны |[[Стоўбцы|Стаўбцоўская]] № 77 |[[Мінская вобласць|Мінская]] |- | | [[Ларыса Багдановіч]] ||беспартыйны |[[Брэст|Брэсцкая-Цэнтральная]] № 2 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Васіль Міхайлавіч Байкоў|Васіль Байкоў]] ||беспартыйны |[[Віцебск]]ая сельская № 21 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Уладзімір Іванавіч Батан|Уладзімір Батан]] ||беспартыйны |[[Жлобін]]ская № 40 |[[Гомельская вобласць|Гомельская]] |- | | [[Тамара Аляксееўна Белкіна|Тамара Белкіна]] ||беспартыйны |[[Крычаў]]ская № 83 |[[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] |- | | [[Марыя Міхайлаўна Бірукова|Марыя Бірукова]] ||беспартыйны |[[Шчучын]]ская № 60 |[[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] |- | | [[Піліп Піліпавіч Богуш|Піліп Богуш]] ||беспартыйны |[[Навагрудак|Навагрудская]] № 57 |[[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] |- | | [[Віталь Бусько]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Усходняя № 107 |[[Мінск]] |- | | [[Аляксандр Арсенавіч Бяляеў|Аляксандр Бяляеў]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская-Сельмашаўская № 32 |[[Гомельская вобласць|Гомельская]] |- | | [[Анатоль Сцяпанавіч Ваньковіч|Анатоль Ваньковіч]] ||беспартыйны |[[Баранавічы|Баранавіцкая]]-Заходняя № 5 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Уладзімір Васіленка]] ||беспартыйны |[[Магілёў]]ская-Ленінская № 84 |[[Мінск]] |- | | [[Ларыса Георгіеўна Вершаловіч|Ларыса Вершаловіч]] ||беспартыйны |[[Лунінец]]кая № 13 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Васіль Пятровіч Вусік|Васіль Вусік]] ||беспартыйны |[[Любань]]ская № 68 |[[Мінская вобласць|Мінская]] |- | | [[Аляксандр Мікалаевіч Высоцкі|Аляксандр Высоцкі]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Аўтазаводская № 92 |[[Мінск]] |- | | [[Алег Вялічка]] ||беспартыйны |[[Брэст|Брэсцкая-Заходняя]] № 1 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Мікалай Нікандравіч Гарбачонак|Мікалай Гарбачонак]] ||беспартыйны |[[Гродзенскі раён|Гродзенская сельская]] № 52 |[[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] |- | | [[Анатолій Ціханавіч Глаз|Анатолій Глаз]] ||беспартыйны |[[Бабруйскі раён|Бабруйская сельская]] № 80 |[[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] |- | | [[Таццяна Генадзеўна Голубева|Таццяна Голубева]] ||[[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]]||[[Смаргонь|Смаргонская]] № 59 |[[Гродзенская вобласць|Гродзенская]] |- | | [[Генадзь Грыцкевіч]] ||беспартыйны |[[Віцебск]]ая-Горкаўская № 17 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Віктар Гумінскі]] ||беспартыйны |[[Барысаў]]ская гарадская № 62 |[[Мінская вобласць|Мінская]] |- | | [[Васіль Паўлавіч Гур’янаў|Васіль Гур’янаў]] ||беспартыйны |[[Барысаўскі раён|Барысаўская сельская]] № 63 |[[Мінская вобласць|Мінская]] |- | | [[Генадзь Давыдзька]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Свіслацкая № 94 |[[Мінск]] |- | | [[Георгій Віктаравіч Дашкевіч|Георгій Дашкевіч]] ||беспартыйны | Хойніцкая № 47 | |- | | [[Алена Міхайлаўна Дзікавіцкая|Алена Дзікавіцкая]] ||беспартыйны |[[Пухавіцкі раён|Пухавіцкая]] № 73 | |- | | [[Генадзь Іосіфавіч Дзямідчык|Генадзь Дзямідчык]] ||беспартыйны |[[Лагойск]]ая № 67 | |- | | [[Уладзімір Ільіч Жарэла|Уладзімір Жарэла]] ||беспартыйны |[[Орша|Аршанская]] гарадская № 26 |[[Віцебская вобласць|Віцебская]] |- | | [[Мікалай Анатольевіч Жгун|Мікалай Жгун]] ||беспартыйны |[[Маладзечна|Маладзечанская]] гарадская № 70 | |- | | [[Валянціна Жураўская]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Кальварыйская № 104 | |- | | [[Аляксандр Зазуля]] ||беспартыйны |[[Кобрын]]ская № 12 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Уладзімір Мацвеевіч Здановіч|Уладзімір Здановіч]] ||беспартыйны | Днепра-Бугская № 10 |[[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]] |- | | [[Валерый Мікалаевіч Іваноў|Валерый Іваноў]] ||беспартыйны |[[Шклоў]]ская № 90 |[[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] |- | | [[Ала Іванаўна Ісачэнка|Ала Ісачэнка]] ||беспартыйны |[[Рэчыца|Рэчыцкая]] № 44 | |- | | [[Таццяна Мікалаеўна Ісачанка|Таццяна Ісачанка]] ||беспартыйны |[[Магілёў]]ская-Кастрычніцкая № 86 |[[Магілёўская вобласць|Магілёўская]] |- | | [[Леанід Кавалевіч]] ||беспартыйны |[[Івацэвічы|Івацэвіцкая]] № 11 | |- | | [[Валянціна Іванаўна Кавалёва|Валянціна Кавалёва]] ||беспартыйны |[[Светлагорск]]ая № 46 | |- | | [[Мікалай Казак (фізік)|Мікалай Казак]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Каліноўская № 108 |[[Мінск]] |- | | [[Яўгеній Аляксандравіч Казімірчык|Яўген Казімірчык]] ||беспартыйны |[[Бяроза (горад)|Бярозаўская]] № 9 | |- | | [[Аляксей Максімавіч Казлоў|Аляксей Казлоў]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Кастрычніцкая № 97 | |- | | [[Эдуард Пятровіч Казура|Эдуард Казура]] ||беспартыйны |[[Паставы|Пастаўская]] № 29 | |- | | [[Сяргей Канопліч]] ||беспартыйны | Палеская № 43 | |- | | [[Ігар Карпенка]] ||[[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]]||[[Мінск]]ая-Ясенінская № 100 | |- | | [[Уладзімір Валянцінавіч Карпяк|Уладзімір Карпяк]] ||беспартыйны |[[Бабруйск]]ая-Першамайская № 79 | |- | | [[Мечыслаў Браніслававіч Касцюк|Мечыслаў Касцюк]] ||беспартыйны |[[Слонім]]ская № 58 | |- | | [[Тамара Міхайлаўна Клебан|Тамара Клебан]] ||беспартыйны |[[Ліда|Лідская]] № 54 | |- | | [[Інеса Кляшчук]] ||беспартыйны |[[Слуцк]]ая № 74 | |- | | [[Раман Леанідавіч Корап|Раман Корап]] ||[[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]]||[[Мінск]]ая-Чкалаўская № 96 | |- | | [[Алег Іванавіч Кот|Алег Кот]] ||беспартыйны |[[Дзяржынск]]ая № 65 | |- | | [[Сяргей Іванавіч Крыжэвіч|Сяргей Крыжэвіч]] ||беспартыйны |[[Асіповічы|Асіповіцкая]] № 89 | |- | | [[Уладзімір Іванавіч Кужанаў|Уладзімір Кужанаў]] ||беспартыйны |[[Буда-Кашалёва|Буда-Кашалёўская]] № 38 | |- | | [[Аляксей Фёдаравіч Кузьміч|Аляксей Кузьміч]]<ref>[http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PPNS-Spis.pdf Список депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь четвертого созыва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304112227/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PPNS-Spis.pdf |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}}</ref>||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Адзінцоўская № 101 | |- | | [[Ларыса Фёдараўна Кузняцова|Ларыса Кузняцова]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская-Савецкая № 34 | |- | | [[Ніна Герасімаўна Кульша|Ніна Кульша]] ||беспартыйны |[[Столін]]ская № 16 | |- | | [[Аляксандр Міхайлавіч Ласякін|Аляксандр Ласякін]] ||беспартыйны |[[Віцебск]]ая-Кастрычніцкая № 20 | |- | | [[Ганна Лаўрукевіч]] ||беспартыйны |[[Салігорскі раён|Салігорская сельская]] № 76 | |- | | [[Валянціна Леаненка]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Купалаўская № 95 | |- | | [[Валянціна Міхайлаўна Лузіна|Валянціна Лузіна]] ||беспартыйны |[[Іўе]]ўская № 53 | |- | | [[Валянціна Мікалаеўна Лукашонак|Валянціна Лукашонак]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Сухараўская № 102 | |- | | [[Васіль Уладзіміравіч Люцікаў|Васіль Люцікаў]] ||беспартыйны |[[Жодзіна|Жодзінская]] № 66 | |- | | [[Ганна Лявіцкая]] ||беспартыйны |[[Мінскі раён|Мінская сельская]] № 69 | |- | | [[Уладзімір Сяргеевіч Маёраў|Уладзімір Маёраў]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская сельская № 37 | |- | | [[Уладзімір Уладзіміравіч Майсюк|Уладзімір Майсюк]] ||беспартыйны |[[Баранавічы|Баранавіцкая]] сельская № 7 | |- | | [[Зінаіда Мандроўская]] ||беспартыйны |[[Пінск]]ая гарадская № 14 | |- | | [[Сяргей Маскевіч]] ||беспартыйны |[[Гродна|Гродзенская-Цэнтральная]] № 50 | |- | | [[Яўген Аляксандравіч Мельнікаў|Яўген Мельнікаў]] ||[[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]]||[[Магілёў]]ская-Прамысловая № 87 | |- | | [[Ігнат Арцёмавіч Місурагін|Ігнат Місурагін]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-[[Уручча (жылы раён)|Уруцкая]] № 109 | |- | | [[Анфім Іванавіч Міхалевіч|Анфім Міхалевіч]] ||беспартыйны |[[Лепель]]ская № 23 | |- | | [[Уладзімір Ільіч Міхасёў|Уладзімір Міхасёў]] ||беспартыйны |[[Рагачоў]]ская № 45 | |- | | [[Алена Аляксандраўна Новік|Алена Новік]] ||беспартыйны |[[Нясвіж]]ская № 72 | |- | | [[Міхаіл Орда]] ||беспартыйны |[[Дзятлава|Дзятлаўская]] № 55 | |- | | [[Галіна Палянская]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Коласаўская № 106 | |- | | [[Аляксандр Андрэевіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]] ||беспартыйны |[[Сянно|Сенненская]] № 30 | |- | | [[Анатоль Уладзіміравіч Паўловіч|Анатоль Паўловіч]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Васняцоўская № 93 | |- | | [[Святлана Сяргееўна Пішч|Святлана Пішч]] ||беспартыйны |[[Баранавічы|Баранавіцкая-Усходняя]] № 6 | |- | | [[Уладзімір Вікенцьевіч Пятровіч|Уладзімір Пятровіч]] ||беспартыйны |[[Беразіно|Бярэзінская]] № 61 | |- | | [[Аляксандр Розганаў]] ||беспартыйны |[[Магілёўскі раён|Магілёўская сельская]] № 88 | |- | | [[Міхаіл Русы]] ||[[Беларуская аграрная партыя|Аграрная партыя]]||[[Жыткавічы|Жыткавіцкая]] № 39 | |- | | [[Марына Іванаўна Рэмша|Марына Рэмша]] ||беспартыйны |[[Гродна|Гродзенская-Паўночная]] № 51 | |- | | [[Алег Сцяпанавіч Сакадынец|Алег Сакадынец]] ||беспартыйны |[[Быхаў]]ская № 82 | |- | | [[Мікалай Самасейка]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Старавіленская № 105 | |- | | [[Уладзімір Яўцехавіч Сінякоў|Уладзімір Сінякоў]] ||беспартыйны |[[Маладзечанскі раён|Маладзечанская сельская]] № 71 | |- | | [[Уладзімір Юр’евіч Скавародка|Уладзімір Скавародка]] ||беспартыйны |[[Мёры|Мёрская]] № 24 | |- | | [[Святлана Іванаўна Сухавей|Святлана Сухавей]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Масюкоўшчынская № 103 | |- | | [[Ігар Азоравіч Спільнічэнка|Ігар Спільнічэнка]] ||беспартыйны |[[Вілейка|Вілейская]] № 64 | |- | | [[Васіль Ігнацьевіч Сцяпура|Васіль Сцяпура]] ||беспартыйны |[[Масты|Мастоўская]] № 56 | |- | | [[Сяргей Аляксандравіч Сямашка|Сяргей Сямашка]] ||беспартыйны |[[Віцебск]]ая-Чыгуначная № 19 | |- | | [[Віктар Іванавіч Талкачоў|Віктар Талкачоў]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Грушаўская № 98 | |- | | [[Ніна Фёдараўна Федарук|Ніна Федарук]] ||беспартыйны | Мухавецкая № 4 | |- | | [[Таццяна Сцяпанаўна Філімончык|Таццяна Філімончык]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская-Прамысловая № 35 | |- | | [[Раіса Аляксандраўна Ціханская|Раіса Ціханская]] ||[[Камуністычная партыя Беларусі|КПБ]]||[[Калінкавічы|Калінкавіцкая]] № 41 | |- | | [[Аляксандр Сцяпанавіч Чыкілеў|Аляксандр Чыкілеў]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская-Юбілейная № 31 | |- | | [[Алена Шамаль]] ||беспартыйны |[[Бабруйск]]ая-Ленінская № 78 | |- | | [[Аляксандр Аляксандравіч Шаўко|Аляксандр Шаўко]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская-Цэнтральная № 33 | |- | | [[Аляксандр Віктаравіч Шацько|Аляксандр Шацько]] ||беспартыйны |[[Гомель]]ская-Навабеліцкая № 36 | |- | | [[Тамара Георгіеўна Шчэрбачэвіч|Тамара Шчэрбачэвіч]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Партызанская № 110 | |- | | [[Святлана Шылава]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Паўднёва-Заходняя № 99 | |- | | [[Канстанцін Фёдаравіч Шэўчык|Канстанцін Шэўчык]] ||беспартыйны |[[Пінскі раён|Пінская сельская]] № 15 | |- | | [[Леанід Уладзіміравіч Эльяшэвіч|Леанід Эльяшэвіч]] ||беспартыйны |[[Ваўкавыск]]ая № 48 | |- | | [[Пётр Уладзіміравіч Южык|Пётр Южык]] ||беспартыйны |[[Полацк]]ая гарадская № 28 | |- | | [[Галіна Мікалаеўна Юргялевіч|Галіна Юргялевіч]] ||беспартыйны |[[Мінск]]ая-Шабаноўская № 91 | |- | | [[Аляксандр Мікалаевіч Юшкевіч|Аляксандр Юшкевіч]] ||беспартыйны |[[Магілёў]]ская-Цэнтральная № 85 | |} == Гл. таксама == * [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] * [[Парламенцкія выбары ў Беларусі 2008 года]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * Уладзімір Глод. [http://www.svaboda.org/content/article/1292309.html Ноч пасля выбараў] // [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]. 29 верасня 2008 * [http://www.interfax.by/news/belarus/46553 В новом парламенте Беларуси лишь семь представителей политических партий]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} * [http://telegraf.by/by/2012/01/belorusskie-deputati-kto-oni-i-otkuda-1 Беларускія дэпутаты: хто яны і адкуль?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120201041059/http://telegraf.by/by/2012/01/belorusskie-deputati-kto-oni-i-otkuda-1 |date=1 лютага 2012 }} {{Дэпутаты Беларусі}} [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|4]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання| ]] llsw3bm3wmhptbu54zsq5qo3s1med1i 0 653937 5140858 5019986 2026-05-12T18:32:32Z 5140858 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Дзмітрый Леанідавіч Піневіч''' (нар. {{ДН|17|10|1967}}, в. [[Ілья]], [[Вілейскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі [[урач|ўрач]], спецыяліст у галіне арганізацыі [[Ахова здароўя|аховы здароўя]]<ref name = "unicat">{{cite web|url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-561480&strq=l_siz=20 |title = Пиневич, Дмитрий Леонидович (род. 1967) |publisher = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси |language = ru |accessdate = 2020-06-28}}</ref>, дзяржаўны служачы, дыпламат. [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь|Міністр аховы здароўя Беларусі]] (2020—2024). Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Азербайджане (з 2025). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Бацька — ураджэнец вёскі [[Расна (Дрыбінскі раён)|Расна]] [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]], прыехаў у Іллю пагасціць да брата, уладкаваўся на працу ў [[Ільінскі аграрны каледж]], дзе выкладаў тэхнічныя дысцыпліны, адзін час быў дырэктарам навучальнай установы. Маці — Ганна Іванаўна, нарадзілася ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]], скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскі лінгвістычны інстытут]], трапіла па размеркаванні ў Ільінскі аграрны каледж выкладчыцай<ref name = "nn">{{cite web|url = https://nn.by/?c=ar&i=257777 |title = Хто такі Дзмітрый Піневіч, які стаў на месца Караніка? |author = Зміцер Панкавец. |date = 2020-08-24 |publisher = Наша ніва|language = be |accessdate = 2020-06-28}}</ref>. Пасля заканчэння школы з залатым медалём у 1984—1990 гадах навучаўся ў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ленінградскай ваенна-медыцынскай акадэміі імя С. М. Кірава]] на факультэце лячэбнай справы<ref name = "НАК">{{cite web |url = https://www.noc.by/noc/structure/guide/pinevich-dmitriy-leonidovich/ |title = Пиневич Дмитрий Леонидович |publisher = Национальный олимпийский комитет Республики Беларусь |language = ru |accessdate = 2020-06-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201014044733/https://www.noc.by/noc/structure/guide/pinevich-dmitriy-leonidovich/ |archivedate = 14 кастрычніка 2020 |url-status = dead }}</ref>, якую скончыў з чырвоным дыпломам і залатым медалём<ref name = "nn"/><ref>[https://medvestnik.by/news/dmitrij-pinevich-vrach-dolzhen-dumat-o-budushchem?highlight=WyJcdTA0M2ZcdTA0MzhcdTA0M2RcdTA0MzVcdTA0MzJcdTA0MzhcdTA0NDciXQ== ''Татьяна Сивец.'' Дмитрий Пиневич: «Врач должен думать о будущем» (рус.) ''Редакция газеты''. <small>Дата обращения 12 октября 2020.</small>]</ref>. Па размеркаванні ў 1990—1992 гадах працаваў урачом медыцынскай службы в/ч 78530 у горадзе [[Вазнэсэнск|Вазнясенску]] [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]]<ref name = "НАК"/>. Вярнуўся ў Беларусь, дзе на працягу дзесяці гадоў працаваў у розных паліклініках і бальніцах [[Мінск]]а: у 1993—1994 гадах — урачом-хірургам 36-й гарадской паліклінікі, у 1994—1999 гадах — намеснікам галоўнага ўрача па медыцынскай частцы для грамадзянскай абароны [[5-я гарадская клінічная бальніца (Мінск)|5-й гарадской клінічнай бальніцы]], у 1999—2002 гадах — галоўным урачом [[6-я гарадская клінічная бальніца (Мінск)|6-й гарадской клінічнай бальніцы]]<ref name = "НАК"/>. З 2002 года — на адміністрацыйных пасадах<ref name = "nn"/>. У студзені—чэрвені 2002 года быў начальнікам упраўлення кантролю органаў аховы здароўя, сацыяльнай абароны, спорту і турызму ўпраўлення кантролю за работай галін сацыяльнай сферы [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]]<ref name = "НАК"/>. У 2002—2011 гадах узначальваў [[камітэт па ахове здароўя Мінгарвыканкама]]<ref name = "НАК"/>. У 2005 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «дзелавое адміністраванне»<ref name = "НАК"/>. У 2011—2020 гадах — першы намеснік міністра аховы здароўя Беларусі. 24 жніўня 2020 года, пасля адстаўкі [[Уладзімір Сцяпанавіч Каранік|Уладзіміра Караніка]], [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] прызначыў Дзмітрыя Піневіча выканаўцам абавязкаў [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь|міністра аховы здароўя Беларусі]]<ref>{{cite web |url = http://zviazda.by/be/news/20200824/1598258539-dzmitryy-pinevich-budze-vykonvac-abavyazki-ministra-ahovy-zdarouya-belarusi |title = Дзмітрый Піневіч будзе выконваць абавязкі міністра аховы здароўя Беларусі |date = 2020-08-24 |publisher = Звязда |language = be |accessdate = 2020-06-28 |archive-date = 8 верасня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200908132857/http://zviazda.by/be/news/20200824/1598258539-dzmitryy-pinevich-budze-vykonvac-abavyazki-ministra-ahovy-zdarouya-belarusi |url-status = dead }}</ref>. 27 лістапада 2020 года прызначаны Міністрам аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. Лукашэнка падкрэсліў, што гэта «вялікі аванс у сувязі з кавідам»<ref>{{cite web|url = https://blr.belta.by/president/view/vjaliki-avans-u-suvjazi-z-kavidam-lukashenka-naznachyu-pinevicha-ministram-ahovy-zdarouja-94172-2020/ |title = «Вялікі аванс у сувязі з кавідам» — Лукашэнка назначыў Піневіча міністрам аховы здароўя |date = 2020-11-27 |publisher = БелТА |language = be |accessdate = 2020-11-28}}</ref>. 25 студзеня 2024 года вызвалены ад пасады міністра. 14 студзеня 2025 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Азербайджан|Рэспубліцы Азербайджан]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-novyh-paslou-u-kazahstan-uzbekistan-azerbajdzhan-turtsyju-izrail-i-kubu-140669-2025/ Лукашэнка назначыў новых паслоў у Казахстан, Узбекістан, Азербайджан, Турцыю, Ізраіль і Кубу]</ref>. З’яўляецца старшынёй медыцынскай і антыдопінгавай камісіі [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|НАК Беларусі]]<ref name = "НАК"/>. Аўтар публікацый на тэмы аховы здароўя, грамадскага здароўя<ref name = "unicat"/>. == Узнагароды == * [[Медаль «За працоўныя заслугі» (Беларусь)|медаль «За працоўныя заслугі»]]<ref name = "НАК"/>, * [[ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (2015)<ref>{{cite web |url = https://www.pravo.by/upload/docs/op/C21501031_1450126800.pdf |title = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь 9 снежня 2015 г. № 1031 "Аб узнагароджанні Д. Л. Піневіча Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь" |date = 2015-12-15 |publisher = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь |language = be |accessdate = 2020-06-28 }}{{Недаступная спасылка}}</ref>, * [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэн Пашаны]] (2020)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000474&p1 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 снежня 2020 года № 474 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/rukovodstvo.php Дзмітрый Леанідавіч Піневіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814113330/http://minzdrav.gov.by/ministerstvo/struktura/rukovodstvo.php |date=14 жніўня 2020 }} на сайце Міністэрства аховы здароўя Беларусі. {{перакласці|be-tarask|Дзьмітры Піневіч}} {{Міністры аховы здароўя Беларусі}} {{Паслы Беларусі ў Азербайджане}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Піневіч Дзмітрый Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Азербайджане]] [[Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] p7n26a2d1zo8ar2k2mtjqxfc02d0cab 100 658977 5140803 5140163 2026-05-12T15:51:26Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5140803 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Nickelodeon Animation Studio|2026-05-12T15:44:31Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Джодзі Комер|2026-05-12T12:47:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ідыёты|2026-05-12T12:30:17Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антыхрыст (фільм)|2026-05-12T11:30:04Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Німфаманка (фільм)|2026-05-12T11:05:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Hanna-Barbera|2026-05-11T16:59:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Adult Swim|2026-05-10T15:31:15Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Рэймон Пельгрэн|2026-05-09T13:33:00Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Вадзіцель аўтобуса (фільм)|2026-05-08T11:17:22Z|Emilia Noah}} {{Новы артыкул|Cartoon Network Studios|2026-05-08T09:47:48Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Лабараторыя Дэкстэра|2026-05-07T09:48:17Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Майк Лаза|2026-05-06T13:19:41Z|Feeleman}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> hm0lkzgf4q5r19pw1lmx9t8txfh04ju 0 664690 5140955 5114575 2026-05-13T01:18:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140955 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2021]] годзе. == Студзень == [[Выява:Mitrapalit Filaret 01.jpg|thumb|150px|[[Філарэт (Вахрамееў)]]]] [[Выява:LarryKingSept10_(cropped).jpg|thumb|150px|[[Лары Кінг]]]] * [[2 студзеня]]: [[Уладзімір Барысавіч Коранеў]] (80) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, педагог, [[народны артыст Расіі]] (1998). * [[2 студзеня]]: [[Арнольд Фёдаравіч Смеяновіч]] (82) — беларускі вучоны ў галіне нейрахірургіі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009)<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266165 Памёр нейрахірург Арнольд Смеяновіч]</ref>. * [[4 студзеня]]: [[Фелікс Уладзіміравіч Шкірманкоў]] (94) — беларускі пісьменнік<ref>[https://www.svaboda.org/a/31033336.html Пайшоў з жыцьця адзін з найстарэйшых сябраў БНФ Фэлікс Шкірманкоў]</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Міхаіл Юр’евіч Сазонаў]] (64) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], брат [[Аляксандр Юр’евіч Сазонаў|Аляксандра Юр’евіча Сазонава]], Міністра прадпрымальніцтва і інвестыцый Рэспублікі Беларусь<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266396 Памёр экс-намеснік кіраўніка Адміністрацыі прэзідэнта Міхаіл Сазонаў]</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Анатоль Кірылавіч Цітоў]] (73) — беларускі гісторык, геральдык, сфрагіст<ref>[https://www.svaboda.org/a/31037551.html Памёр славуты гісторык і геральдыст Анатоль Цітоў]</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Віктар Аляксандравіч Конан]] (64) — намеснік генеральнага пракурора Рэспублікі Беларусь<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266488 Памёр экс-намеснік генпракурора Віктар Конан — вёў справу «банды Марозава», быў пад санкцыямі Еўрасаюза]</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі]] (78) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч, [[вучоны]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266462 Памёр былы рэктар Віцебскага дзяржуніверсітэта Аркадзь Русецкі]</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Філарэт (Вахрамееў)]] (85) — праваслаўны царкоўны дзеяч Беларусі, Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі (1978—2013), першы Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/31043057.html Памёр былы кіраўнік Беларускай праваслаўнай царквы мітрапаліт Філарэт. У яго быў каранавірус]</ref>. * [[13 студзеня]]: [[Сеюм Месфін]] (71) — экс-міністр замежных спраў [[Эфіопія|Эфіопіі]]<ref>{{cite news |title=Tigray: Ethiopian army kills ex-Foreign Minister Seyoum Mesfin |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/tigray-ethiopian-army-kills-ex-foreign-minister-seyoum-mesfin/ar-BB1cJ3nc?ocid=ob-fb-enus-1541512262291 |access-date=January 13, 2021 |work=msn.com |publisher=Al Jazeera |date=January 13, 2021}}</ref>. * [[13 студзеня]]: [[Абай Цэхае]] (67) — эфіопа-тыграйскі палітык<ref>{{Cite web|url= https://www.aa.com.tr/en/africa/former-ethiopian-fm-3-others-killed-in-shootout/2109151 |title= Former Ethiopian FM, 3 others killed in shootout. }}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Барыс Юр’евіч Грачэўскі]] (71) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266689 Мастацкі кіраўнік «Ералаша» Барыс Грачэўскі памёр ад каранавіруса]</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў]] (97) — беларускі мастак, народны мастак БССР (1983)<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266646 Памёр мастак Леанід Шчамялёў. Яму было 97 гадоў]</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Віктар Аляксеевіч Цярэшчанка]] (82) — беларускі прадпрымальнік, генеральны дырэктар ЗАТ «Вітэкс»<ref>[https://news.tut.by/economics/715162.html Умер основатель «Белиты» Виктор Терещенко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305174842/https://news.tut.by/economics/715162.html |date=5 сакавіка 2021 }}</ref> * [[17 студзеня]]: [[Леанід Міхайлавіч Лыч]] (91) — беларускі гісторык<ref>[https://novychas.by/asoba/pamjor-prafesar-leanid-lycz Памёр прафесар Леанід Лыч]</ref>. * [[20 студзеня]]: [[Барыс Абрамавіч Забораў]] (85) — беларускі мастак<ref>[https://www.svaboda.org/a/31060314.html Мастак Барыс Забораў памёр у Францыі, паведамляюць у сацсетках ягоныя сябры]</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Святлана Аляксееўна Некіпелава]] (76) — беларуская акторка<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=267205 Памерла актрыса Святлана Некіпелава]</ref>. * [[23 студзеня]]: [[Лары Кінг]] (87) — амерыканскі тэлежурналіст<ref>[https://novychas.by/zamezza/pamjor-slavuty-amerykanski-interv-juer-lary-kinh Памёр славуты амерыканскі інтэрв’юер Лары Кінг]</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Арык Браўэр]] — аўстрыйскі мастак. * [[28 студзеня]]: [[Васіль Сямёнавіч Ланавы]] (87) — савецкі і расійскі акцёр кіно, [[народны артыст СССР]] (1985)<ref>[https://euroradio.fm/pamyor-akcyor-vasil-lanavy Памёр акцёр Васіль Ланавы]</ref>. == Люты == * [[7 лютага]]: [[Мікалай Канстанцінавіч Казакевіч]] (86) — беларускі [[мастак]]-[[жывапісец]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1988), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] (2000). * [[11 лютага]]: [[Ізадор Зінгер]] (96) — амерыканскі матэматык. * [[15 лютага]]: [[Марыя Аркадзеўна Бяспалая]] (72) — беларускі гісторык<ref>[http://www.buk.by/news_detail.php?ID=5747 Бяспалая Марыя Аркадзьеўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210304114200/http://buk.by/news_detail.php?ID=5747 |date=4 сакавіка 2021 }}</ref>. * [[15 лютага]]: [[Лявон Іванавіч Дзейка]] (71) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=268373 Памёр дэпутат Вярхоўнага Савета 12 склікання Лявон Дзейка. У яго быў каранавірус]</ref>. * [[22 лютага]]: [[Лука Атанасіа]] (43) — італьянскі дыпламат, пасол Італіі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга<ref>{{cite news |title=Italian ambassador to DR Congo dies in attack on UN convoy |url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/22/italian-ambassador-to-dr-congo-dies-in-attack-un-convoy-luca-attanasio |access-date=22 February 2021 |work=the Guardian |date=22 February 2021 |language=en}}</ref>. * [[24 лютага]]: [[Роберт Цупрык]] (66) — беларускі грамадскі дзеяч, старшыня [[Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі|Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі]] (2001—2021). == Сакавік == * [[5 сакавіка]]: [[Іван Андрэевіч Муравейка]] (99) — беларускі паэт<ref>[http://zviazda.by/be/news/20210305/1614962259-pamyor-dzicyachy-pismennik-ivan-muraveyka Памёр дзіцячы пісьменнік Іван Муравейка]</ref>. * [[14 сакавіка]]: [[Генадзь Уладзіміравіч Ахрамовіч]] (56) — беларускі ваенны і дыпламат<ref>[https://news.tut.by/society/722535.html Умер бывший посол Беларуси в Азербайджане. У него был COVID-19] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210316112225/https://news.tut.by/society/722535.html |date=16 сакавіка 2021 }}</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Джон Магуфулі]] (61) — прэзідэнт Танзаніі (2015—2021)<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=269997 Памёр прэзідэнт Танзаніі Джон Магуфулі. Ён адмаўляў кавід і казаў, што краіна перамагла хваробу]</ref>. * [[21 сакавіка]]: [[Валерый Георгіевіч Кандраценка]] (76) — беларускі [[спартсмен]], трэнер па [[бокс]]е, [[ганаровы грамадзянін Віцебска]] (1988)<ref>[https://belta.by/sport/view/umer-zasluzhennyj-trener-sssr-i-belarusi-po-boksu-valerij-kondratenko-433823-2021/ Умер заслуженный тренер СССР и Беларуси по боксу Валерий Кондратенко]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Біч]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання]]<ref>Бич Александр Николаевич : [некролог] / Брестский областной исполнительный комитет, Брестский областной Совет депутатов // Заря. — 2021. — 24 марта (№ 23). — С. 15.</ref>. == Красавік == * [[9 красавіка]]: [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Прынц Філіп]] (99) — герцаг Эдынбургскі, муж каралевы Вялікабрытаніі Елізаветы II. * [[10 красавіка]]: [[Арыядна Барысаўна Ладыгіна]] (94) — беларускі вучоны ў галіне эстэтыкі, педагог. * [[10 красавіка]]: [[Уладзімір Антонавіч Папковіч]] (86) — беларускі паэт, перакладчык<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/kultura/pamyor-paet-i-perakladchyk-uladzimir-pa/ |title=Памёр паэт і перакладчык Уладзімір Папковіч |access-date=14 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414191256/https://www.racyja.com/kultura/pamyor-paet-i-perakladchyk-uladzimir-pa/ |archive-date=14 красавіка 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Леанід Леанідавіч Барткевіч]] (71) — беларускі спявак і музыка, саліст ансамбля «[[Песняры]]»<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210413/1618305119-pamyor-pyasnyar-leanid-bartkevich |title=Памёр «пясняр» Леанід Барткевіч |access-date=13 красавіка 2021 |archive-date=13 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413105725/http://zviazda.by/be/news/20210413/1618305119-pamyor-pyasnyar-leanid-bartkevich |url-status=dead }}</ref>. * [[14 красавіка]]: [[Анатоль Канстанцінавіч Клышка]] (85) — беларускі пісьменнік<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=271451 Памёр легендарны Анатоль Клышка. Па яго «Буквары» вучыліся мільёны беларусаў]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Хелен Мак-Кроры]] (52) — брытанская актрыса. * [[19 красавіка]]: [[Анта Раўкас]] (86) — эстонскі вучоны-геолаг. * [[20 красавіка]]: [[Ідрыс Дэбі]] (68) — Прэзідэнт Чада (1990—2021). * [[25 красавіка]]: [[Джон Конрадс]] (78) — аўстралійскі плывец, алімпійскі чэмпіён. * [[28 красавіка]]: [[Майкл Колінз (астранаўт)|Майкл Колінз]] (90) — амерыканскі астранаўт, камандзір экіпажа касмічнага карабля «[[Апалон-11]]». == Май == * [[1 мая]]: [[Ганна Паўлаўна Шушкевіч]] (85) — беларускі перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971). * [[4 мая]]: [[Іван Канстанцінавіч Стадольнік]] (80) — беларускі празаік, паэт<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210504/1620142984-payshou-z-zhyccya-prazaik-paet-zhurnalist-ivan-stadolnik |title=Пайшоў з жыцця празаік, паэт, журналіст Іван Стадольнік |access-date=7 мая 2021 |archive-date=6 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506091906/https://zviazda.by/be/news/20210504/1620142984-payshou-z-zhyccya-prazaik-paet-zhurnalist-ivan-stadolnik |url-status=dead }}</ref>. * [[14 мая]]: [[Ігар Уладзіміравіч Лаўрыненка]] (60) — беларускі ваенны і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання<ref>[https://euroradio.fm/pamyor-deputat-palaty-pradstaunikou-igar-laurynenka Памёр дэпутат Палаты прадстаўнікоў Ігар Лаўрыненка]</ref>. * [[14 мая]]: [[Дзмітрый Кузьміч Новікаў]] (82) — беларускі вучоны-медык, алерголаг, імунолаг<ref>{{Cite web |url=https://www.vsmu.by/home/poslednie-novosti/7655-ushjol-iz-zhizni-novikov-dmitrij-kuzmich.html |title=Ушёл из жизни Новиков Дмитрий Кузьмич |access-date=20 мая 2021 |archive-date=16 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516094341/https://www.vsmu.by/home/poslednie-novosti/7655-ushjol-iz-zhizni-novikov-dmitrij-kuzmich.html |url-status=dead }}</ref>. * [[14 мая]]: [[Эстэр Мягі]] (99) — эстонскі кампазітар. * [[16 мая]]: [[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка]] (65) — беларускі гісторык<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=272989 Памёр гісторык Яўген Анішчанка]</ref>. * [[18 мая]]: [[Віктар Міхайлавіч Бельскі]] (66) — беларускі лёгкаатлет, удзельнік [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года]]<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210519/1621422960-pamyor-vyadomy-belaruski-lyogkaatlet-viktar-belski |title=Памёр вядомы беларускі лёгкаатлет Віктар Бельскі |access-date=20 мая 2021 |archive-date=20 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520223016/https://zviazda.by/be/news/20210519/1621422960-pamyor-vyadomy-belaruski-lyogkaatlet-viktar-belski |url-status=dead }}</ref>. * [[19 мая]]: [[Мікіта Барысавіч Куканенка]] (22) — ваенны лётчык, лейтэнант ВПС Рэспублікі Беларусь, герой Беларусі (2021, пасмяротна)<ref name="vb"/>. * [[19 мая]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык]] (33) — маёр ВПС Рэспублікі Беларусь, ваенны лётчык першага класа, герой Беларусі (2021, пасмяротна)<ref name="vb">[https://virtualbrest.ru/news92349.php Расказваем пра лётчыкаў Нічыпарчыка і Куканенку, якія загінулі ў Баранавічах]</ref>. * [[21 мая]]: [[Вітольд Ашурак]] (50) — беларускі грамадскі і палітычны актывіст, палітычны зняволены<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=273305 У шклоўскай калоніі памёр 50-гадовы палітвязень Вітольд Ашурак]</ref>. * [[22 мая]]: [[Эдмінас Багдонас]] (57) — літоўскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь (2007—2011)<ref>[https://novychas.by/hramadstva/pamjor-edminas-bahdonas-byly-ambasadar-litvy-u-b Памёр Эдмінас Багдонас — былы амбасадар Літвы ў Беларусі]</ref>. * [[23 мая]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Салаўёў]] (94) — беларускі мастак тэатра. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1982)<ref>[https://www.svaboda.org/a/31270183.html Памёр мастак-авангардыст Аляксандар Салаўёў]</ref>. * [[28 мая]]: [[Лу Монг Лан]] (95) — генерал-лейтэнант Узброеных Сіл Рэспублікі В’етнам. == Чэрвень == * [[1 чэрвеня]]: [[Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч]] (84) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат<ref>[https://www.kultura.by/by/news-by/view/skonchalsja-byvshij-ministr-kultury-vojtovich-en-4392-2021/ Скончался бывший министр культуры Войтович Е. К.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210603043247/https://www.kultura.by/by/news-by/view/skonchalsja-byvshij-ministr-kultury-vojtovich-en-4392-2021/ |date=3 чэрвеня 2021 }}</ref>. * [[4 чэпвеня]] (96) [[Фрыдэрыка Майрокер]] — аўстрыйская паэтэса, драматург. * [[9 чэрвеня]]: [[Лібуша Шафранкава]] (68) — чэшская актрыса. * [[11 чэрвеня]]: [[Алег Уладзіміравіч Хадыка]] (79) — беларускі мастацтвазнаўца, рэстаўратар, педагог. * [[12 чэрвеня]]: [[Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі]] (57) — беларускі канькабежац, сярэбраны (1994) і бронзавы (1988) прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў на дыстанцыі 1000 м<ref>[https://www.svaboda.org/a/31303789.html Памёр легендарны беларускі канькабежац Ігар Жалязоўскі]</ref>. * [[13 чэрвеня]]: [[Юрый Мікалаевіч Гарулёў]] (77) — беларускі аператар, рэжысёр і сцэнарыст<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=274453 Памёр рэжысёр Юрый Гарулёў]</ref>. * [[14 чэрвеня]]: [[Леанід Кірэевіч Левановіч]] (83) — беларускі пісьменнік<ref>[https://rh.by/2021/06/14/ljeanid-ljevanovich/amp/ Памёр пісьменнік Леанід Левановіч. Да апошняга часу ён жыў на лецішчы ў Вілейскім раёне]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616043202/https://rh.by/2021/06/14/ljeanid-ljevanovich/amp/ |date=16 чэрвеня 2021 }}</ref>. * [[15 чэрвеня]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Гугнін]] (80) — беларускі філолаг, літаратуразнавец, крытык<ref>[https://gorod214.by/new/7122 Профессор ПГУ и первостроитель Новополоцка Александр Гугнин умер от коронавируса. Что вспоминают о нем его ученики?]</ref>. * [[15 чэрвеня]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Шаталаў]] (93) — савецкі касманаўт. * [[18 чэрвеня]]: [[Алег Вільгельмавіч Іоў]] (63) — беларускі археолаг, даследчык [[Беларускае Палессе|Беларускага Палесся]]<ref>{{Cite web |url=http://history.by/be/iov/ |title=Іоў Алег Вiльгельмавiч (1957—2021) |access-date=22 лютага 2022 |archive-date=22 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222195142/http://history.by/be/iov/ |url-status=dead }}</ref>. == Ліпень == * [[2 ліпеня]]: [[Мікалай Аляксеевіч Слічэнка]] (86) — расійскі акцёр, тэатральны рэжысёр, спявак, педагог, грамадскі дзеяч, [[народны артыст СССР]] (1981). * [[3 ліпеня]]: [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі]] (90) — беларускі скульптар, народны мастак Беларусі (1991)<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210704/1625396155-pamyaci-lva-gumileuskaga |title=Памяці Льва Гумілеўскага |access-date=4 ліпеня 2021 |archive-date=9 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183137/http://zviazda.by/be/news/20210704/1625396155-pamyaci-lva-gumileuskaga |url-status=dead }}</ref>. * [[5 ліпеня]]: [[Уладзімір Валянцінавіч Мяньшоў]] (81) — савецкі і расійскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, кінарэжысёр<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210705/1625473826-pamyor-uladzimir-menshov |title=Памёр Уладзімір Мяньшоў |access-date=5 ліпеня 2021 |archive-date=9 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184518/http://zviazda.by/be/news/20210705/1625473826-pamyor-uladzimir-menshov |url-status=dead }}</ref>. * [[7 ліпеня]]: [[Жавенель Маіз]] (53) — прэзідэнт [[Гаіці]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=275574 Забілі прэзідэнта Гаіці]</ref>. * [[14 ліпеня]]: [[Мамнун Хусейн]] (80) — прэзідэнт Пакістана (2013—2018)<ref>[https://www.kp.ru/online/news/4364884/ Умер Мамнун Хусейн, бывший президент Пакистана]</ref>. * [[15 ліпеня]]: [[Анатоль Іванавіч Бадуеў]] (69) — беларускі трэнер па лёгкай атлетыцы<ref>[https://minsknews.by/umer-izvestnyj-belorusskij-trener-po-legkoj-atletike-anatolij-baduev/ Умер известный белорусский тренер по легкой атлетике Анатолий Бадуев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210715140936/https://minsknews.by/umer-izvestnyj-belorusskij-trener-po-legkoj-atletike-anatolij-baduev/ |date=15 ліпеня 2021 }}</ref>. * [[15 ліпеня]]: [[Алег Парфір’евіч Чудакоў]] (80) — беларускі вучоны ў галіне сківічна-тваравай хірургіі<ref>[https://charter97.org/be/news/2021/7/19/430089/ На 81-м годзе жыцця памёр знакаміты беларускі сківічны хірург]</ref>. * [[18 ліпеня]]: [[Эн Тарта]] (82) — эстонскі грамадскі і палітычны дзеяч * [[19 ліпеня]]: [[Андрэй Юр’евіч Мдывані]] (83) — беларускі кампазітар, педагог, [[народны артыст Беларусі]] (2013)<ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-belarusi-kompozitor-andrey-mdivani.html Ушел из жизни народный артист Беларуси композитор Андрей Мдивани]</ref>. * [[20 ліпеня]]: [[Эльжбета Радзівіл]] (103) — князёўна, дачка перадапошняга [[Нясвіжская ардынацыя|ардыната]] Нясвіжа [[Антоні Альбрэхт Радзівіл|Альбрэхта Радзівіла]]. * [[21 ліпеня]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў]] (63) — беларускі пісьменнік<ref>{{Cite web |title=Памёр выбітны жодзінец, пісьменнік і выдавец Уладзімір Сіўчыкаў. Яму было 63 гады |url=https://ex-press.by/rubrics/novosti-zhodino/2021/07/21/pamyor-vybitny-zhodzinecz-pismennik-i-vydavecz-uladzimir-siuchykau-yamu-bylo-63-gady |access-date=21 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721121509/https://ex-press.by/rubrics/novosti-zhodino/2021/07/21/pamyor-vybitny-zhodzinecz-pismennik-i-vydavecz-uladzimir-siuchykau-yamu-bylo-63-gady |archive-date=21 ліпеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[27 ліпеня]]: [[Жан-Франсуа Стэвенен]] (77) — французскі акцёр. * [[29 ліпеня]]: [[Альбер Вануа]] (98) — французскі кардынал<ref>[https://catholic.by/3/news/world/13628-u-ryme-adysho-u-vechnasts-najstarejshy-da-getaga-chasu-kardynal-ezuit-alber-vanua У Рыме адышоў у вечнасць найстарэйшы да гэтага часу кардынал — езуіт Альбэр Вануа]</ref>. == Жнівень == * [[1 жніўня]]: [[Аляксей Уладзіміравіч Мжачык]] (25) — беларускі цяжкаатлет<ref>[https://euroradio.fm/u-autakatastrofe-u-germanii-zaginuu-belaruski-shtangist У аўтакатастрофе ў Германіі загінуў беларускі штангіст]</ref>. * [[1 жніўня]]: [[Анатоль Радыёнавіч Рудакоў]] (71) — савецкі і расійскі кінаакцёр, заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (1996)<ref>[https://www.belta.by/world/view/umer-zasluzhennyj-artist-rossii-anatolij-rudakov-453393-2021/ Умер заслуженный артист России Анатолий Рудаков]</ref>. * [[2 жніўня]]: [[Віталь Васільевіч Шышоў]] (26) — беларускі грамадскі актывіст<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210803/1627977581-u-kieve-znoydzeny-myortvym-kiraunik-belaruskaga-doma-u-ukraine-vital |title=У Кіеве знойдзены мёртвым кіраўнік «Беларускага дома ў Украіне» Віталь Шышоў |access-date=5 жніўня 2021 |archive-date=5 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805203842/https://zviazda.by/be/news/20210803/1627977581-u-kieve-znoydzeny-myortvym-kiraunik-belaruskaga-doma-u-ukraine-vital |url-status=dead }}</ref>. * [[4 жніўня]]: [[Васіль Мікалаевіч Шлапуноў]] (89) — беларускі вучоны ў галіне кормавытворчасці. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003)<ref>[https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/shlapunov.php Шлапуноў Васілій Мікалаевіч]</ref>. * [[5 жніўня]]: [[Галіна Пятроўна Караткевіч]] (99) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, Народная артыстка РСФСР (1974)<ref>[https://www.belta.by/world/view/umerla-starejshaja-peterburgskaja-aktrisa-galina-korotkevich-454110-2021/ Умерла старейшая петербургская актриса Галина Короткевич]</ref>. * [[5 жніўня]]: [[Яўген Кірылавіч Марчук]] (80) — украінскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Украіны]] (1995—1996)<ref>[https://www.mk.ru/politics/2021/08/05/skonchalsya-chetvertyy-premerministr-ukrainy-marchuk.html Скончался четвертый премьер-министр Украины Марчук]</ref>. * [[8 жніўня]]: [[Алена Сямёнаўна Васілевіч]] (98) — беларуская пісьменніца<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210808/1628427471-pamerla-vyadomaya-belaruskaya-pismennica-alena-vasilevich |title=Памерла вядомая беларуская пісьменніца Алена Васілевіч |access-date=10 жніўня 2021 |archive-date=10 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810102127/https://zviazda.by/be/news/20210808/1628427471-pamerla-vyadomaya-belaruskaya-pismennica-alena-vasilevich |url-status=dead }}</ref>. * [[9 жніўня]]: [[Сяргей Адамавіч Кавалёў]] (91) — савецкі і расійскі праваабаронца і дысідэнт, упаўнаважаны па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі (1994—1995)<ref>[https://euroradio.fm/pamyor-pravaabaronca-syargey-kavalyou-yon-zaymausya-i-belaruskim-pytannem Памёр праваабаронца Сяргей Кавалёў — ён займаўся і беларускім пытаннем]</ref>. * [[12 жніўня]]: [[Сяргей Георгіевіч Багласаў]] (71) — беларускі архітэктар <ref>[https://budzma.by/news/pamyer-syargey-baglasa.html Памёр Сяргей Багласаў, які аднавіў Траецкае прадмесце і вярнуў Ратушу]</ref>. * [[13 жніўня]]: [[Віктар Піліпавіч Пуцькоў]] (83) — беларускі трэнер па [[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанні на байдарках і каноэ]], віцэ-прэзідэнт [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь]] (1991—1997), заслужаны трэнер СССР<ref>{{Cite web |title=Разное. На 84-м году жизни умер бывший вице-президент НОК Беларуси Виктор Путьков |url=https://www.pressball.by/news/other/392502 |access-date=16 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814124833/https://www.pressball.by/news/other/392502 |archive-date=14 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[14 жніўня]]: [[Ігар Давідавіч Ойстрах]] (90) — савецкі і расійскі скрыпач, народны артыст СССР (1989)<ref>[https://www.classicalmusicnews.ru/news/igor-oistrakh-passed/ Ушел из жизни выдающийся скрипач и педагог Игорь Ойстрах]</ref>. * [[15 жніўня]]: [[Абдэльхамід Брахімі]] (85) — Прэм’ер-міністр Алжыра (1984—1988)<ref>[https://www.aps.dz/algerie/126190-deces-de-l-ancien-premier-ministre-abdelhamid-brahimi-a-l-age-de-85-ans Décès de l’ancien Premier ministre Abdelhamid Brahimi à l'âge de 85 ans]</ref>. * [[21 жніўня]]: [[Галіна Аляксандраўна Арлова]] (92) — беларуская актрыса. Народная артыстка Беларусі (1991)<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20210821/1629529785-pamerla-narodnaya-artystka-bssr-galina-arlova |title=Памерла народная артыстка БССР Галіна Арлова |access-date=26 жніўня 2021 |archive-date=26 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826113406/http://zviazda.by/be/news/20210821/1629529785-pamerla-narodnaya-artystka-bssr-galina-arlova |url-status=dead }}</ref>. * [[25 жніўня]]: [[Гуніла Бергстрэм]] (79) — шведская пісьменніца<ref>[https://www.svd.se/gunilla-bergstrom-dod Gunilla Bergström död — blev 79 år]</ref>. * [[26 жніўня]]: [[Алесь Разанаў]] (73) — беларускі пісьменнік<ref>[https://www.svaboda.org/a/31429024.html На 74-м годзе памёр беларускі паэт Алесь Разанаў]</ref>. * [[27 жніўня]]: [[Эдманд Фішэр]] (101) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1992).<ref>[https://www.nytimes.com/2021/09/02/science/edmond-h-fischer-dead.html Edmond H. Fischer, 101, Who Helped Discover How Cells Talk, Dies]</ref>. * [[29 жніўня]]: [[Юрый Аляксеевіч Пудышаў]] (67) — савецкі і беларускі футбаліст<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sport/pamyor-chempiyon-sssr-pa-futbole-yuryj-pud/ |title=Памёр чэмпіён СССР па футболе ў складзе менскага «Дынама» Юрый Пудышаў |access-date=30 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830120836/https://www.racyja.com/sport/pamyor-chempiyon-sssr-pa-futbole-yuryj-pud/ |archive-date=30 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[29 жніўня]]: [[Жак Роге]] (79) — бельгійскі яхтсмен, прэзідэнт [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]] (2001—2013)<ref>{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/bel/sport/544795/ |title=Памёр былы прэзыдэнт Міжнароднага алімпійскага камітэту Жак Роге |access-date=30 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830120838/https://belaruspartisan.by/bel/sport/544795/ |archive-date=30 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[31 жніўня]]: [[Рыма Валяр’янаўна Андрэева]] (94) — беларускі, расійскі і ўзбекскі [[архітэктар]]. * [[31 жніўня]]: [[Раман Маліноўскі]] (86) — польскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Маршал Сейма ПНР (1985—1989)<ref>[https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114883,27517425,nie-zyje-roman-malinowski-byly-marszalek-sejmu-mial-86-lat.html Roman Malinowski nie żyje. Były marszałek Sejmu miał 86 lat.]</ref>. == Верасень == * [[2 верасня]]: [[Мікіс Тэадаракіс]] (96) — грэчаскі кампазітар, грамадскі і палітычны дзеяч<ref>[https://nashaniva.com/?c=ar&i=277354 Памёр кампазітар Мікіс Тэадаракіс. Гэта ён прыдумаў легендарную музыку да танца сіртакі]</ref>. * [[6 верасня]]: [[Жан-Поль Бельмандо]] (88) — французскі акцёр<ref>[https://www.svaboda.org/a/31446371.html Памёр францускі актор Жан-Поль Бельмандо]</ref>. * [[8 верасня]]: [[Яўген Мікалаевіч Зінічаў]] (55) — расійскі дзяржаўны дзеяч, Міністр Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайных сітуацыях і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў (2018—2021)<ref>[https://euroradio.fm/u-rasii-na-vuchennyah-zaginuu-galouny-ratavalnik У Расіі на вучэннях загінуў галоўны ратавальнік]</ref>. * [[8 верасня]]: [[Ігар Іванавіч Шклярэўскі]] (83) — савецкі і расійскі [[паэт]], [[перакладчык]] беларускага паходжання<ref>[https://lgz.ru/news/umer_igor_shklyarevskiy/ Умер Игорь Шкляревский]</ref>. * [[10 верасня]]: [[Жоржы Фернанду Бранку ды Сампаю|Жоржы Сампаю]] (81) — партугальскі палітычны дзеяч, Прэзідэнт Партугаліі (1996—2006)<ref>[https://ria.ru/20210910/prezident-1749490465.html Умер бывший президент Португалии Жоржи Сампайю]</ref>. * [[14 верасня]]: [[Віктар Германавіч Казанцаў]] (75) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал арміі (2000)<ref>[https://ria.ru/20210914/kazantsev-1749955807.html Умер экс-командующий войсками на Северном Кавказе Казанцев]</ref>. * [[14 верасня]]: [[Юрый Георгіевіч Сядых]] (66) — савецкі лёгкаатлет, кідальнік молата, двухразовы алімпійскі чэмпіён<ref>[https://www.vesti.ru/article/2613299 Умер олимпийский чемпион Седых, мировой рекорд которого до сих пор не побит]</ref>. * [[15 верасня]]: [[Валерый Пятровіч Шчэрыца]] (74) — беларускі джазавы трубач, [[заслужаны артыст Беларусі]] (1990). * [[16 верасня]]: [[Аляксей Ягоравіч Шмакаў]] (88) — беларускі і ўкраінскі скульптар-манументаліст<ref>[https://gorod24.online/evpatoriya/news/208167-ushl_iz_jizni_avtor_skulpturyi_otdyihayuschiy_gerakl_v_evpatorii.html Ушёл из жизни автор скульптуры «Отдыхающий Геракл» в Евпатории]</ref>. * [[17 верасня]]: [[Абдэль Азіз Бутэфліка]] (84) — алжырскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт [[Алжыр]]а (1999—2019)<ref>[https://ria.ru/20210918/prezident-1750633634.html Умер бывший президент Алжира Абдельазиз Бутефлика]</ref>. * [[18 верасня]]: [[Нінэль Іванаўна Аладава]] (87) — беларускі архітэктар, спецыялістка ў вобласці інтэр’еру і мэблі * [[19 верасня]]: [[Джымі Грыўз]] (81) — англійскі футбаліст, чэмпіён свету ў складзе нацыянальнай зборнай Англіі (1966)<ref>[https://www.sports.ru/football/1101353551-dzhimmi-grivz-umer-v-vozraste-81-goda.html Умер Джимми Гривз. Лучшему бомбардиру чемпионата Англии был 81 год]</ref>. * [[20 верасня]]: [[Валянціна Цімафееўна Петрачкова]] (82) — беларуская актрыса, Заслужаная артыстка Беларусі (1984)<ref>[http://kolastheatre.by/be/news/payshla-z-zhyccya-zasluzhanaya-artystka-respubliki-belarus-valyancina-petrachkova Пайшла з жыцця Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Валянціна Петрачкова]</ref>. * [[21 верасня]]: [[Махамед Хусейн Тантаві]] (85) — егіпецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Егіпта (1991—2012), фельдмаршал<ref>[https://www.arabnews.com/node/1932671/middle-east Former Egyptian defense minister Mohamed Hussein Tantawi dies at 85]</ref>. * [[22 верасня]]: [[Абдэль Кадэр Бенсалах]] (79) — алжырскі дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Савет Нацыі Алжыра|Савета нацыі]] (2002—2019), в. а. Прэзідэнта Алжыра (2019)<ref>{{Cite web |url=https://en.royanews.tv/news/31458/2021-09-22 |title=Former Algerian president Abdelkader Bensalah dies at 80 |access-date=22 верасня 2021 |archive-date=22 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922193342/https://en.royanews.tv/news/31458/2021-09-22 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 верасня]]: [[Юры Там]] (64) — эстонскі лёгкаатлет. * [[26 верасня]]: [[Сяргей Рыгоравіч Герасімец]] (55) — савецкі і беларускі футбаліст<ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2968475.html |title=Памёр Сяргей Герасімец. Вось што ён казаў пра сітуацыю ў Беларусі |access-date=27 верасня 2021 |archive-date=27 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927023423/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/2968475.html |url-status=dead }}</ref>. == Кастрычнік == * [[1 кастрычніка]]: [[Канстанцін Паўлавіч Севярынец]] (69) — беларускі журналіст, паэт, публіцыст<ref>{{Cite web |url=https://vitebsk.cc/2021/10/01/pamyor-zhurnalist-i-paet-kastus-sevyarynets-pad-yago-golas-vitsebshchyna-abudzhalasya-u-1990-ya/ |title=Памёр журналіст і паэт Кастусь Севярынец, пад яго голас Віцебшчына абуджалася ў 1990-я |access-date=1 кастрычніка 2021 |archive-date=1 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001214453/https://vitebsk.cc/2021/10/01/pamyor-zhurnalist-i-paet-kastus-sevyarynets-pad-yago-golas-vitsebshchyna-abudzhalasya-u-1990-ya/ |url-status=dead }}</ref>. * [[5 кастрычніка]]: [[Леанід Ніканоравіч Ціханаў]] (83) — беларускі педагог, рэктар [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]] (1993—2003)<ref>[https://kped.bspu.by/news/universitet/ushel-iz-zhizni-leonid-nikonorovich-tihonov Ушел из жизни Леонид Никонорович Тихонов]</ref>. * [[8 кастрычніка]]: [[Чэслаў Сэнюх]] (91) — польскі літаратар, перакладчык, публіцыст. * [[9 кастрычніка]]: [[Абальхасан Банісадр]] (88) — іранскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Ірана (1980—1981)<ref>[https://www.ny1.com/nyc/all-boroughs/ap-top-news/2021/10/09/family-iranian-state-media-say-irans-first-president-abolhassan-banisadr-dies-in-paris-from-long-illness-at-age-88 Family, Iranian state media say Iran’s first president, Abolhassan Banisadr, dies in Paris from long illness at age 88]</ref>. * [[13 кастрычніка]]: [[Віктар Пятровіч Бруханаў]] (85) — савецкі інжынер-энергетык, дырэктар Чарнобыльскай АЭС. * [[14 кастрычніка]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Ізапольскі]] (86) — беларускі трэнер па [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскай барацьбе]], заслужаны трэнер СССР і БССР<ref>[https://www.belta.by/sport/view/umer-trener-po-greko-rimskoj-borbe-vladimir-izopolskij-464560-2021/ Умер тренер по греко-римской борьбе Владимир Изопольский]</ref>. * [[17 кастрычніка]]: [[Уладзімір Паўлавіч Трафіменка]] (77) — беларускі дызайнер, спецыяліст у прамысловым дызайне і мастацтве. * [[17 кастрычніка]]: [[Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі]] (73) — беларускі гісторык, дыпламат, рэктар [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] (2002—2014)<ref>[https://fir.bsu.by/be/news-by/news-2021-10-18 17 кастрычніка 2021 гада сышоў з жыцця выдатны беларускі вучоны, дыпламат Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211018124017/https://fir.bsu.by/be/news-by/news-2021-10-18 |date=18 кастрычніка 2021 }}</ref>. * [[18 кастрычніка]]: [[Колін Паўэл]] (84) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, Дзяржаўны сакратар ЗША (2001—2005)<ref>[https://www.svaboda.org/a/31516538.html Былы дзяржсакратар ЗША Колін Паўэл памёр ад каранавірусу]</ref>. * [[18 кастрычніка]]: [[Антон Фурс]] (94) — ветэран беларускага супраціву. * [[20 кастрычніка]]: [[Барыс Барысавіч Цітовіч]] (73) — беларускі мастак<ref>[https://rh.by/2021/10/20/citovich/ Памёр заснавальнік музея Першай сусветнай у Заброддзі, на Вілейшчыне, мастак Барыс Цітовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211020090912/https://rh.by/2021/10/20/citovich/ |date=20 кастрычніка 2021 }}</ref>. * [[20 кастрычніка]]: [[Віктар Іванавіч Яўграфаў]] (73) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, каскадзёр<ref>[https://lenta.ru/news/2021/10/20/evgrafov/ Умер сыгравший Мориарти в советском «Шерлоке Холмсе» актер Виктор Евграфов]</ref>. * [[21 кастрычніка]]: [[Таццяна Майсееўна Ханіна]] (84) — беларускі архітэктар. * [[21 кастрычніка]]: [[Бернард Хайтынк]] (92) — нідэрландскі дырыжор. * [[22 кастрычніка]]: [[Юрый Станкевіч]] (72) — беларускі пісьменнік. * [[23 кастрычніка]]: [[Анатоль Іларыёнавіч Гардзіенка]] (79) — беларускі вучоны, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. * [[23 кастрычніка]]: [[Аляксандр Уладзіміравіч Рагожкін]] (72) — савецкі і расійскі [[рэжысёр]] і [[сцэнарыст]]<ref>[https://m.nashaniva.com/articles/279608/ Памёр Аляксандр Рагожкін — аўтар «Нацыянальнага палявання»]</ref>. * [[24 кастрычніка]]: [[Сяргей Аляксеевіч Булыга]] (68) — беларускі пісьменнік і сцэнарыст<ref>[https://fantlab.ru/blogarticle74773 Умер Сергей Булыга]</ref>. * [[25 кастрычніка]]: [[Аляксандр Коктыш]] (54) — беларускі журналіст. * [[26 кастрычніка]]: [[Вольга Мікалаеўна Ляўко]] (74) — беларускі археолаг. * [[26 кастрычніка]]: [[Ро Дэ У]] (88) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэспублікі Карэя<ref>[https://iz.ru/1240958/2021-10-26/umer-eks-prezident-iuzhnoi-korei-ro-de-u Умер экс-президент Южной Кореи Ро Дэ У]</ref>. * [[27 кастрычніка]]: [[Уладзімір Іванавіч Сытчанка]] (70) — беларускі мастак. * [[30 кастрычніка]]: [[Ігар Леанідавіч Кірылаў]] (89) — савецкі і расійскі дыктар, народны артыст СССР (1988)<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20211030/1635583541-pamyor-savecki-dyktar-igar-kirylau |title=Памёр савецкі дыктар Ігар Кірылаў |access-date=30 кастрычніка 2021 |archive-date=30 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211030215610/https://zviazda.by/be/news/20211030/1635583541-pamyor-savecki-dyktar-igar-kirylau |url-status=dead }}</ref>. == Лістапад == * [[1 лістапада]]: [[Віктар Іванавіч Какарэка]] (66) — беларускі нумізмат. * [[1 лістапада]]: [[Маіна Максімаўна Бабарыка]] (91) — беларуская журналістка, дзіцячая пісьменніца, паэтэса. * [[2 лістапада]]: [[Вальмен Мікалаевіч Аладаў]] (91) — беларускі архітэктар, заслужаны архітэктар БССР (1969)<ref>[https://minsknews.by/arhitektor-novator-uchenyj-pedagog-ushel-iz-zhizni-legendarnyj-belorusskij-zodchij-valmen-aladov/ Архитектор-новатор, ученый, педагог. Ушел из жизни легендарный белорусский зодчий Вальмен Аладов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211103121916/https://minsknews.by/arhitektor-novator-uchenyj-pedagog-ushel-iz-zhizni-legendarnyj-belorusskij-zodchij-valmen-aladov/ |date=3 лістапада 2021 }}</ref>. * [[4 лістапада]]: [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]] (61) — беларускі археолаг і гісторык. * [[7 лістапада]]: [[Дын Стокуэл]] (85) — амерыканскі акцёр. * [[11 лістапада]]: [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк]] (85) — дзяржаўны прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі (1989—1994), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1993). * [[11 лістапада]]: [[Яўген Іванавіч Чазаў]] (92) — савецкі і расійскі кардыёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[15 лістапада]]: [[Віктар Максімавіч Чарнабаеў]] (91) — беларускі [[спявак]] ([[бас]]), [[народны артыст Беларускай ССР]] ([[1964]])<ref>{{Cite web |url=https://bolshoibelarus.by/rus/novosti-novye/4715-viktor-chernobaev-1930-2021.html |title=Виктор Чернобаев (1930—2021) |access-date=15 лістапада 2021 |archive-date=15 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115210523/https://bolshoibelarus.by/rus/novosti-novye/4715-viktor-chernobaev-1930-2021.html |url-status=dead }}</ref>. * [[16 лістапада]]: [[Мікола Шабовіч]] (62) — беларускі паэт. * [[17 лістапада]]: [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Сяргей Філімонаў]] (62) — вядучы тэлепраграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]»<ref>{{Cite news|title=Пайшоў у іншы свет Сяргей Філімонаў|url=https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html|publisher=[[Народная Воля]]|date=17.11.2021 в 9:47|access-date=2021-11-17|archive-date=17 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117163154/https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |access-date=17 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117163154/https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |archive-date=17 лістапада 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |access-date=17 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117163154/https://www.nv-online.info/2021/11/17/pajsho-u-inshy-svet-sjargej-filimona.html |archive-date=17 лістапада 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[18 лістапада]]: [[Дзяніс Юр’евіч Коўба]] (42) — беларускі футбаліст і трэнер<ref>[https://euroradio.fm/pamyor-byly-gulec-zbornay-belarusi-pa-futbole-dzyanis-kouba Памёр былы гулец зборнай Беларусі па футболе Дзяніс Коўба]</ref>. * [[20 лістапада]]: [[Анатоль Сяргеевіч Карамышаў]] (89) — беларускі архітэктар. * [[20 лістапада]]: [[Валерый Барысавіч Гаркалін]] (67) — расійскі акцёр. * [[21 лістапада]]: [[Ніна Іванаўна Русланава]] (75) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно<ref>[https://ria.ru/20211121/ruslanova-1760087477.html Умерла актриса Нина Русланова]</ref>. * [[23 лістапада]]: [[Чон Ду Хван]] (90) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэспублікі Карэя<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12993941 Yonhap: умер бывший президент Республики Корея Чон Ду Хван]</ref>. * [[24 лістапада]]: [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]] (74) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (2003). * [[27 лістапада]]: [[Мікола Мятліцкі|Мікалай Міхайлавіч Мятліцкі]] (67) — беларускі паэт<ref>[https://www.belta.by/culture/view/umer-belorusskij-poet-nikolaj-metlitskij-471828-2021/ Умер белорусский поэт Николай Метлицкий]</ref>. * [[28 лістапада]]: [[Аляксандр Барысавіч Градскі]] (72) — савецкі і расійскі спявак, мультыінструменталіст, аўтар песень, паэт, кампазітар. Народны артыст Расіі<ref>{{Cite news|title=Памёр спявак і кампазітар Аляксандр Градскі|url=https://belsat.eu/news/28-11-2021-pamyor-spyavak-i-kampazitar-alyaksandr-gradski/|publisher=[[Белсат]]|date=2021-11-28|access-date=2021-11-28}}</ref> == Снежань == * [[1 снежня]]: [[Яўген Уладзіміравіч Мядзько]] (71) — беларускі архітэктар. * [[3 снежня]]: [[Ламін Дзіяк]] (88) — сенегальскі і міжнародны спартыўны функцыянер, прэзідэнт [[ІААФ|Міжнароднай асацыяцыі легкаатлетычных федэрацый]] (1999—2015). * [[3 снежня]]: [[Ніна Мікалаеўна Ургант]] (92) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. * [[5 снежня]]: [[Боб Доўл]] (98) — амерыканскі палітычны дзеяч, член [[Палата Прадстаўнікоў ЗША|Палаты прадстаўнікоў]] (1961—1969), [[Сенатар ЗША|сенатар]] (1969—1996)<ref>{{Cite web|title=У ЗША памёр палітык-рэспубліканец Боб Доўл|url=https://charter97.org/be/news/2021/12/5/446584/|publisher=[[Хартыя'97]]|website=charter97.org|date=2021-12-05|access-date=2021-12-07}}</ref>. * [[6 снежня]]: [[Вольга Фаўстынаўна Ількіў]] (101) — украінская партызанка і афіцэр сувязі ва [[Украінская паўстанчая армія|Украінскай паўстанчай арміі]]<ref>{{Cite web |url=https://bykvu.com/ua/bukvy/u-lvovi-pomerla-101-richna-zv-iazkova-upa-olha-ilkiv/ |title=У Львові померла 101-річна зв’язкова УПА Ольга Ільків |access-date=12 сакавіка 2023 |archive-date=12 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312065920/https://bykvu.com/ua/bukvy/u-lvovi-pomerla-101-richna-zv-iazkova-upa-olha-ilkiv/ |url-status=dead }}</ref>. * [[8 снежня]]: [[Фарыда Джафар кызы Мамедава]] (85) — азербайджанскі гісторык, доктар гістарычных навук<ref>[https://report.az/elm-ve-tehsil-xeberleri/feride-memmedova-salyanda-defn-olunacaq/ Fəridə Məmmədova Salyanda dəfn olunacaq]</ref>. * [[9 снежня]]: [[Ліна Вертмюлер]] (93) — італьянскі рэжысёр і сцэнарыст. * [[11 снежня]]: [[Галіна Марцінаўна Самсова]] (84) — расійская артыстка балета. * [[11 снежня]]: [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]] (74) — беларускі дырыжор, [[Народны артыст Беларусі]] (1994)<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/ne_stalo_maestro_mikhaila_finberga_proshchanie_s_artistom_sostoitsya_13_dekabrya_v_belgosfilarmonii/ Не стала маэстра Міхаіла Фінберга — развітанне з артыстам адбудзецца 13 снежня ў Белдзяржфілармоніі]</ref>. * [[12 снежня]]: [[Пётр Іванавіч Брыгадзін]] (72) — беларускі гісторык, [[Міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (2001—2003)<ref>[https://budzma.org/news/pamyer-pyetr-brygadzin.html Памёр былы міністр адукацыі і сумленны гісторык Пётр Брыгадзін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211212195346/https://budzma.org/news/pamyer-pyetr-brygadzin.html |date=12 снежня 2021 }}</ref> * [[12 снежня]]: [[Пётр Фролавіч Дзмітрачкоў]] (84) — беларускі гісторык. * [[13 снежня]]: [[Сяргей Аляксандравіч Салаўёў]] (77) — расійскі рэжысёр і акцёр. * [[15 снежня]]: [[Марыя Васільеўна Саўко]] (67) — беларуская філолаг і педагог. * [[16 снежня]]: [[Васіль Сяргеевіч Мічурын]] (105) — удзельнік савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войн, Герой Савецкага Саюза (1940). * [[21 снежня]]: [[Эдвард Антонавіч Жаўрыд]] (82) — беларускі анколаг, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР<ref>{{Cite web |url=http://minzdrav.gov.by/ru/sobytiya/pamyati-edvarda-antonovicha-zhavrida/ |title=Памяти Эдварда Антоновича Жаврида |access-date=22 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222054217/http://minzdrav.gov.by/ru/sobytiya/pamyati-edvarda-antonovicha-zhavrida/ |archive-date=22 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[26 снежня]]: [[Дэсманд Туту]] (90) — [[англіканства|англіканскі]] архіепіскап Кейптаўнскі, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (1984)<ref>[https://lenta.ru/news/2021/12/26/nobel/ Умер лауреат Нобелевской премии мира]</ref>. * [[26 снежня]]: [[Каралас Папульяс]] (92) — грэчаскі палітык, прэзідэнт Грэцыі (2005—2015)<ref>[https://lenta.ru/news/2021/12/26/greece/ Умер бывший президент Греции]</ref>. * [[26 снежня]]: [[Эдвард Осбарн Уілсан]] (92) — амерыканскі біёлаг. * [[27 снежня]]: [[Віталь Міхайлавіч Быкаў]] (80) — беларускі акцёр тэатра і кіно<ref>{{Cite web |url=http://zviazda.by/be/news/20211228/1640676831-pamyor-akcyor-filmau-bronzavaya-ptushka-i-korcik-vital-bykau |title=Памёр акцёр фільмаў «Бронзавая птушка» і «Корцік» Віталь Быкаў |access-date=29 снежня 2021 |archive-date=29 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229194711/http://zviazda.by/be/news/20211228/1640676831-pamyor-akcyor-filmau-bronzavaya-ptushka-i-korcik-vital-bykau |url-status=dead }}</ref>. * [[30 снежня]]: [[Міхаіл Антонавіч Казінец]] (83) — беларускі дырыжор, мастацкі кіраўнік [[Дзяржаўны акадэмічны народны аркестр Рэспублікі Беларусь імя Іосіфа Жыновіча|Беларускага нацыянальнага аркестра народных інструментаў імя І. Жыновіча]], рэктар [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] (1985—2005), [[народны артыст Беларусі]] (1987)<ref>[https://bel.sputnik.by/20211230/pamr-narodny-artyst-belarus-mkhal-kaznets-1059146296.html Памёр народны артыст Беларусі Міхаіл Казінец]</ref>. * [[31 снежня]]: [[Васіль Пятровіч Шаранговіч]] (82) — беларускі мастак, народны мастак Беларусі (1991)<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20211231/1640952641-pamyor-narodny-mastak-belarusi-vasil-sharangovich |title=Памёр народны мастак Беларусі Васіль Шаранговіч |access-date=31 снежня 2021 |archive-date=31 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211231134435/https://zviazda.by/be/news/20211231/1640952641-pamyor-narodny-mastak-belarusi-vasil-sharangovich |url-status=dead }}</ref>. * [[31 снежня]]: [[Бэці Уайт]] (99) — амерыканская актрыса. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2021 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2021]] gj6xgv3q2zo61zhrllu9sx36q0dqjnn 10 665774 5140849 5059945 2026-05-12T18:24:07Z Pabojnia 135280 афармленне 5140849 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле | title = [[Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле]] | bodyclass = hlist | basestyle = background:#EEDD82; | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | nowrapitems = yes | загаловак1 = 1954–1975 | спіс1 = * [[Ларэта Янг]] (1954) * [[Ларэта Янг]] (1956) * [[Ларэта Янг]] (1959) * [[Барбара Стэнвік]] (1961) * [[Барбара Стэнвік]] (1966) * {{нп5|Барбара Бэйн||en|Barbara Bain}} (1967) * [[Барбара Бэйн]] (1968) * [[Барбара Бэйн]] (1969) * {{нп5|Сьюзан Хэмпшыр||en|Susan Hampshire}} (1970) * [[Сьюзан Хэмпшыр]] (1971) * [[Гленда Джэксан]] (1972) * {{нп5|Майкл Лэрнед||en|Michael Learned}} (1973) * [[Майкл Лэрнед]] (1974) * [[Джын Марш]] (1975) | загаловак2 = 1976–2000 | спіс2 = * {{нп5|Майкл Лэрнед||en|Michael Learned}} (1976) * {{нп5|Ліндсэй Вагнер||en|Lindsay Wagner}} (1977) * {{нп5|Сада Томпсан||en|Sada Thompson}} (1978) * {{нп5|Марыэт Хартлі||en|Mariette Hartley}} (1979) * [[Барбара Бел Гедэс]] (1980) * {{нп5|Барбара Бэбкок||en|Barbara Babcock}} (1981) * {{нп5|Майкл Лэрнед||en|Michael Learned}} (1982) * {{нп5|Тайн Дэйлі||en|Tyne Daly}} (1983) * [[Тайн Дэйлі]] (1984) * [[Тайн Дэйлі]] (1985) * {{нп5|Шэран Глэс||en|Sharon Gless}} (1986) * [[Шэран Глэс]] (1987) * {{нп5|Тайн Дэйлі||en|Tyne Daly}} (1988) * {{нп5|Дана Дэлані||en|Dana Delany}} (1989) * {{нп5|Патрыша Вэтыг||en|Patricia Wettig}} (1990) * [[Патрыша Вэтыг]] (1991) * {{нп5|Дана Дэлані||en|Dana Delany}} (1992) * [[Кэці Бэйкер]] (1993) * {{нп5|Сіла Ворд||en|Sela Ward}} (1994) * [[Кэці Бэйкер]] (1995) * [[Кэці Бэйкер]] (1996) * [[Джыліян Андэрсан]] (1997) * {{нп5|Крысцін Лахці||en|Christine Lahti}} (1998) * [[Эдзі Фалка]] (1999) * {{нп5|Сіла Ворд||en|Sela Ward}} (2000) | загаловак3 = 2001–{{ц.ч.}} | спіс3 = * [[Эдзі Фалка]] (2001) * [[Элісан Джэні]] (2002) * [[Эдзі Фалка]] (2003) * [[Элісан Джэні]] (2004) * [[Патрысія Аркет]] (2005) * {{нп5|Марыска Харгітай||en|Mariska Hargitay}} (2006) * [[Салі Філд]] (2007) * [[Глен Клоўз]] (2008) * [[Глен Клоўз]] (2009) * {{нп5|Кіра Седжвік||en|Kyra Sedgwick}} (2010) * [[Джуліяна Маргуліс]] (2011) * [[Клэр Дэйнс]] (2012) * [[Клэр Дэйнс]] (2013) * [[Джуліяна Маргуліс]] (2014) * [[Віёла Дэвіс]] (2015) * [[Таццяна Маслані]] (2016) * [[Элізабет Мос]] (2017) * [[Клэр Фой]] (2018) * [[Джодзі Комер]] (2019) * [[Зендэя]] (2020) * [[Алівія Колман]] (2021) * [[Зендэя]] (2022) * [[Сара Снук]] (2023) * [[Ана Саваі]] (2024) * [[Брыт Лоўэр]] (2025) }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]]}}</includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты прэміі «Эмі»|Жаночая роля драматычны тэлесерыял]] </noinclude> io9hgnhagjlq7mbtn8autzdqa6vh3do 0 667176 5140876 5137551 2026-05-12T19:13:14Z 5140876 wikitext text/x-wiki '''Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь''' — пасада ў [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. Памочнікі з’яўляюцца службовымі асобамі, якія забяспечваюць выкананне даручэнняў прэзідэнта па асобных напрамках яго дзейнасці, у тым ліку памочнікі; памочнікі па агульных пытаннях; памочнікі — інспектары па абласцях, г. Мінску; памочнікі па пытаннях развіцця фінансава-крэдытнай сістэмы<ref>{{Cite web |url=https://www.pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31700040 |title=Указ Президента Республики Беларусь от 13 февраля 2017 года № 40 «Об оптимизации Администрации Президента Республики Беларусь» |access-date=6 студзеня 2021 |archive-date=9 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109143555/https://www.pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31700040 |url-status=dead }}</ref>. Памочнікі прызначаюцца на пасаду і вызваляюцца ад пасады ўказамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па прадстаўленні Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, агульная каардынацыя іх дзейнасці таксама ажыццяўляецца Кіраўніком Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 29 снежня 2020 года А. Лукашэнка пашырыў паўнамоцтвы памочнікаў Прэзідэнта — інспектараў па абласцях і Мінску<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-pashyryu-paunamotstvy-pamochnikau-prezidenta-inspektarau-pa-ablastsjah-i-minsku-95324-2020/ Лукашэнка пашырыў паўнамоцтвы памочнікаў Прэзідэнта — інспектараў па абласцях і Мінску]</ref><ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000503&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 29 декабря 2020 года № 503 «Об изменении Указа Президента Республики Беларусь»]</ref>. == Функцыі памочнікаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь == Памочнік — інспектар па вобласці або г. Мінску: * кантралюе ход выканання даручэнняў кіраўніка дзяржавы і рэалізацыі дзяржаўнай сацыяльна-эканамічнай палітыкі; * аналізуе грамадска-палітычную сітуацыю ў рэгіёне; * рыхтуе візіты кіраўніка дзяржавы ў рэгіён; * уносіць прапановы па падборы, прызначэнні на пасады і вызваленні ад пасад кіруючых работнікаў мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, а таксама кіраўнікоў іншых арганізацый, якія знаходзяцца на тэрыторыі вобласці або г. Мінска, пасады якіх уключаны ў кадравы рэестр кіраўніка дзяржавы<ref>[https://sputnik.by/20180530/pomoshchnik-prezidenta-funkcii-vzyatka-1035727538.html Что входит в компетенцию помощника президента, задержанного за взятку?]</ref>. == Дзеючыя == * [[Мікалай Леанідавіч Латышонак]], памочнік па агульных пытаннях (з 6 лютага 2018<ref>{{Cite web |url=https://www.pravo.by/upload/docs/op/P31800056_1518037200.pdf |title=Указ Президента Республики Беларусь от 6 февраля 2018 года № 56 «О Н. Л. Латышенке» |access-date=6 студзеня 2021 |archive-date=17 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617083802/https://pravo.by/upload/docs/op/P31800056_1518037200.pdf |url-status=dead }}</ref>); * [[Сяргей Віктаравіч Ляўковіч]], памочнік — інспектар па Віцебскай вобласці (з 4 студзеня 2024<ref>[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-pomoschnika-po-vitebskoj-oblasti-608290-2024// Лукашенко назначил помощника по Витебской области]</ref>); * [[Аляксандр Васілевіч Кохан]], памочнік — інспектар па Мінскай вобласці (з 13 чэрвеня 2024<ref>[https://blr.belta.by/president/view/aljaksandr-kohan-naznachany-pamochnikam-prezidenta-respubliki-belarus-inspektaram-pa-minskaj-voblastsi-132400-2024/ Кохан назначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па Мінскай вобласці]</ref>); * [[Юрый Мікалаевіч Фралоў]], памочнік — інспектар па г. Мінску (з 27 чэрвеня 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400260 Указ Президента Республики Беларусь от 27 июня 2024 г. № 260 «О Ю. Н. Фролове»]</ref>). * [[Сяргей Эдуардавіч Налівайка]], памочнік — інспектар па Магілёўскай вобласці (з 2 снежня 2024<ref>[https://blr.belta.by/president/view/ministr-kultury-pamochnik-prezidenta-kirauniki-kampanij-i-namesniki-ministrau-padrabjaznastsi-139198-2024/ Міністр культуры, памочнік Прэзідэнта, кіраўнікі кампаній і намеснікі міністраў. Падрабязнасці кадравага дня ў кіраўніка дзяржавы]</ref>); * [[Аляксандр Зіноўевіч Ломскі]], памочнік — інспектар па Брэсцкай вобласці (з 30 чэрвеня 2025 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500248 Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2025 года № 228 «Об А. З. Ломском»]</ref>); * ''вакансія'', памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (з 10 сакавіка 2025); == Былыя == * [[Міхаіл Юр’евіч Сазонаў]], памочнік (з 24 снежня 1998<ref>{{Cite web |url=http://www.belgazeta.by/ru/1999_01_11/sobytiya_otsenki/555/ |title=Новая должность для старого друга |access-date=13 жніўня 2021 |archive-date=13 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813192420/http://www.belgazeta.by/ru/1999_01_11/sobytiya_otsenki/555/ |url-status=dead }}</ref>). * [[Мікалай Міхайлавіч Іванчанка]], памочнік — галоўны інспектар па Мінскай вобласці (2003). * [[Уладзімір Іванавіч Пузырэўскі]], памочнік — галоўны інспектар па Брэсцкай вобласці (2003). * [[Леанід Фёдаравіч Крупец]], памочнік — галоўны інспектар па Віцебскай вобласці (2003). * [[Віктар Уладзіміравіч Шчэцька]], памочнік — галоўны інспектар па Гомельскай вобласці (2003). * [[Марыя Сямёнаўна Праташчык]], памочнік — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці (2003). * [[Алег Вітольдавіч Праляскоўскі]], памочнік — начальнік галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003). * [[Генадзь Міхайлавіч Лаўранкоў]], памочнік — галоўны інспектар па Магілёўскай вобласці (2003). * [[Валерый Вільямавіч Цапкала]], памочнік (2003 — 14 лютага 2005<ref name="Tsapkala">[https://news.tut.by/politics/49744.html Валерий Цепкало назначен представителем президента в парламенте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205230826/https://news.tut.by/politics/49744.html |date=5 лютага 2021 }}</ref>). * [[Генадзь Паўлавіч Аляксеенка]], памочнік па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму (9 ліпеня 2004<ref>[https://www.kp.ru/online/news/605753/ У президента — новый помощник]</ref> — 2010) * [[Валерый Вільямавіч Цапкала]], памочнік — паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта ў Нацыянальным сходзе Рэспублікі Беларусь (14 лютага<ref name="Tsapkala"/> — 7 кастрычніка 2005<ref>{{Cite web |url=https://news.tut.by/it/58712.html |title=Валерий Цепкало назначен директором администрации Парка высоких технологий |access-date=1 лютага 2021 |archive-date=18 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418052003/https://news.tut.by/it/58712.html |url-status=dead }}</ref>). * [[Дзмітрый Пятровіч Булахаў]], памочнік — паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта ў Нацыянальным сходзе Рэспублікі Беларусь (13 красавіка<ref name=was>[https://www.qwas.ru/belarus/ucpb/id_33778/ Незадолго до смерти Дмитрия Булахова видели в компании Виктора Лукашенко]</ref> — 8 верасня 2006<ref name=was/>). * [[Анатоль Аляксандравіч Сівак]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (2006—2009). * [[Ігар Мікалаевіч Заічкоў]], памочнік па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму (22 студзеня 2010<ref>[https://www.kp.ru/online/news/605753/ У президента — новый помощник]</ref> — 28 кастрычніка 2012<ref>[https://www.vesti.ru/article/1965178 Глава Минспорта Белоруссии уволен за провал на Олимпиаде]</ref>) * [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]], памочнік — галоўны інспектар па Віцебскай вобласці (30 верасня 2010 — 15 верасня 2014). * [[Уладзімір Віктаравіч Даманеўскі]], памочнік — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці (2013—2014). * [[Фёдар Аляксандравіч Дамаценка]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (28 лютага 2013<ref name="БДЛ">[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-bryleva-domotenko-i-lisa-pomoschnikami-prezidenta-belarusi-69415-2013 Лукашенко назначил Брылева, Домотенко и Лиса помощниками Президента Беларуси]</ref> — жнівень 2014). * [[Валерый Анатольевіч Брылёў]], памочнік (28 лютага 2013<ref name="БДЛ"/> — красавік 2017). * [[Анатоль Васілевіч Ліс]], памочнік — галоўны інспектар па Гомельскай вобласці (28 лютага 2013<ref name="БДЛ"/> — сакавік 2014). * [[Мікалай Мікалаевіч Корбут]], памочнік — галоўны інспектар па Мінскай вобласці (2014<ref>[https://belta.by/president/view/nikolaj-korbut-naznachen-pomoschnikom-prezidenta-belarusi-211821-2016/ Николай Корбут назначен помощником Президента Беларуси]</ref> — 26 верасня 2016<ref name="N26">[https://president.gov.by/ru/events/nikolaj-korbut-naznachen-pomoschnikom-prezidenta-respubliki-belarus-14501 Николай Корбут назначен помощником Президента Республики Беларусь]</ref>). * [[Сяргей Васілевіч Раўнейка]], памочнік — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці (2015—2018)<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=233300 Памочніка прэзідэнта Раўнейку, які ўзяў $200 тысяч хабару, за закрытымі дзвярыма прысудзілі да 12 гадоў з канфіскацыяй]</ref>. * [[Мікалай Мікалаевіч Корбут]], памочнік (26 верасня 2016<ref name="N26"/> — 2 мая 2017<ref name="N146">[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31700146 Указ Президента Республики Беларусь от 2 мая 2017 года № 146 «О назначении на должность»]</ref>). * [[Васіль Мікалаевіч Герасімаў]], памочнік — галоўны інспектар па Брэсцкай вобласці (2016—2018). * [[Уладзімір Валянцінавіч Карпяк]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (14 сакавіка 2017<ref>https://president.gov.by/ru/events/prinjatie-kadrovyx-reshenij-15774</ref>—26 чэрвеня 2018<ref>https://www.belarus.by/by/government/events/lukashenka-razgledze-kadravyja-pytann_i_81733.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210804121441/https://www.belarus.by/by/government/events/lukashenka-razgledze-kadravyja-pytann_i_81733.html |date=4 жніўня 2021 }}</ref>). * [[Мікалай Мікалаевіч Корбут]], памочнік па агульных пытаннях (2 мая 2017<ref name="N146"/> — 22 студзеня 2018<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31800023 Указ Президента Республики Беларусь от 22 января 2018 года № 23 «О Н. Н. Корбуте»]</ref>). * [[Юрый Вітольдавіч Шулейка]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (12 мая 2017 — 26 студзеня 2021). * [[Аляксандр Міхайлавіч Субоцін]], памочнік — галоўны інспектар па Віцебскай вобласці (28 верасня 2017<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=198183 «Усмірыцель Мінска» Ігар Яўсееў прызначаны памочнікам па Мінскай вобласці]</ref> — 2018). * [[Аляксандр Міхайлавіч Субоцін]], памочнік — галоўны інспектар па Магілёўскай вобласці (2018—2020). * [[Віталь Аляксандравіч Прыма]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (12 лютага 2019<ref>https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900051&p1=1&p5=0 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210804115203/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900051&p1=1&p5=0 |date=4 жніўня 2021 }}</ref>—29 кастрычніка 2020). * [[Анатоль Мечыслававіч Маркевіч]]‎, памочнік — галоўны інспектар па Брэсцкай вобласці (12 лютага 2019<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900052&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 12 февраля 2019 года № 52 «Об А. М. Маркевиче»]</ref> — кастрычнік 2020). * [[Віктар Аляксандравіч Лукашэнка]], памочнік па нацыянальнай бяспецы (2005 — 26 лютага 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100063&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 26 февраля 2021 г. № 63 «О В. А. Лукашенко»]</ref>). * [[Ігар Уладзіміравіч Яўсееў]], памочнік — галоўны інспектар па Мінскай вобласці (28 верасня 2017<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=198183 «Усмірыцель Мінска» Ігар Яўсееў прызначаны памочнікам па Мінскай вобласці]</ref> — 5 сакавіка 2021<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=269357 Яўсееў звольнены з пасады памочніка па Мінскай вобласці]</ref>). * [[Аляксандр Міхайлавіч Бутараў]], памочнік — інспектар па Мінскай вобласці (5 красавіка 2021<ref name="rah"/> — 29 чэрвеня 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100249&p1=1&p5 Указ Президента Республики Беларусь от 29 июня 2021 года № 249 «Об А. М. Бутареве»]</ref>). * [[Мікалай Міхайлавіч Рагашчук]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (5 красавіка 2021<ref name="rah">[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-novyh-pamochnikau-inspektarau-pa-minskaj-i-gomelskaj-ablastsjah-98534-2021/ Лукашэнка назначыў новых памочнікаў — інспектараў па Мінскай і Гомельскай абласцях]</ref> — 14 верасня 2022<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32200325 Указ Президента Республики Беларусь от 14 сентября 2022 года № 325 «О Н. М. Рогащуке»]</ref>). * [[Валерый Іванавіч Бельскі]], памочнік па пытаннях развіцця фінансава-крэдытнай сістэмы (4 чэрвеня 2020 — 24 студзеня 2023{{Source-ref|Q116392212}}). * [[Анатоль Канстанцінавіч Ліневіч]], памочнік — інспектар па Віцебскай вобласці (29 ліпеня 2019 — 28 лютага 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32300057 Указ Президента Республики Беларусь от 28 февраля 2023 г. № 57 «Об А. К. Линевиче»]{{ref-ru}}</ref>). * [[Сяргей Іванавіч Барташ]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (3 кастрычніка 2022<ref>[https://blr.belta.by/president/view/novy-ministr-pamochnik-prezidenta-i-abnaulenne-mjastsovaj-vertykali-padrabjaznastsi-kadravaga-dnja-u-120092-2022/ Новы міністр, памочнік Прэзідэнта і абнаўленне мясцовай вертыкалі. Падрабязнасці кадравага дня ў Лукашэнкі]</ref> — 8 жніўня 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300251 Указ Президента Республики Беларусь от 8 августа 2023 года № 251 «О С. И. Бартоше»]</ref>). * [[Ігар Вячаслававіч Брыло]], памочнік — інспектар па Віцебскай вобласці (28 ліпеня 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300229 Указ Президента Республики Беларусь от 28 июля 2023 года № 230 «Об И. В. Брыло»]</ref> — 24 лістапада 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300374 Указ Президента Республики Беларусь от 24 ноября 2023 года № 374 «Об И. В. Брыло»]</ref>). * [[Аляксандр Мікалаевіч Косінец]], памочнік (30 мая 2017<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31700195 Указ Президента Республики Беларусь от 30 мая 2017 года № 195 «О назначении на должность»]</ref> — 25 красавіка 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400175 Указ Президента Республики Беларусь от 25 апреля 2024 года № 175 «Об А. Н. Косинце»]</ref>). * [[Уладзімір Віктаравіч Калач]], памочнік — інспектар па Мінскай вобласці (29 ліпеня 2021<ref>https://blr.belta.by/president/view/pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa-minskaj-voblastsi-naznachany-uladzimir-kalach-102418-2021/</ref> — 13 мая 2024). * [[Аляксандр Пятровіч Барсукоў]], памочнік — інспектар па г. Мінску (29 кастрычніка 2020<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000393 Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 года № 393 «Об А. П. Барсукове»]</ref> — 29 сакавіка 2024<ref>[https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2024/mart/77221/ Указом Главы государства ряд должностных лиц освобождены от занимаемых должностей в связи с переходом на выборные должности]</ref>). * [[Леанід Аляксеевіч Мартынюк]], памочнік — інспектар па Магілёўскай вобласці (з 20 кастрычніка 2020<ref>{{Cite web |url=http://mogilev-region.gov.by/be/news/alyaksandr-lukashenka-pryznachyu-leanida-martynyuka-pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa |title=Аляксандр Лукашэнка прызначыў Леаніда Мартынюка памочнікам Прэзідэнта — інспектарам па Магілёўскай вобласці |access-date=6 студзеня 2021 |archive-date=10 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510081734/https://mogilev-region.gov.by/be/news/alyaksandr-lukashenka-pryznachyu-leanida-martynyuka-pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa |url-status=dead }}</ref> — 2 снежня 2024); * [[Юрый Хаджымуратавіч Караеў]], памочнік — інспектар па Гродзенскай вобласці (29 кастрычніка 2020<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000392 Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 года № 392 «О Ю. Х. Караеве»]</ref> — 3 сакавіка 2025); * [[Юрый Мікалаевіч Горлаў]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (25 верасня 2023<ref>[https://blr.belta.by/president/view/juryj-gorlau-naznachany-pamochnikam-prezidenta-belarusi-inspektaram-pa-gomelskaj-voblastsi-132850-2023/ Юрый Горлаў назначаны памочнікам Прэзідэнта Беларусі — інспектарам па Гомельскай вобласці]</ref> — 10 сакавіка 2025); * [[Валерый Паўлавіч Вакульчык]], памочнік — інспектар па Брэсцкай вобласці (29 кастрычніка 2020<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000391 Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 года № 391 «О В. П. Вакульчике»]</ref> — май 2025<ref>[https://blr.belta.by/president/view/valeryj-vakulchyk-naznachany-kiraunikom-aparatu-saveta-ministrau-145495-2025/ Валерый Вакульчык назначаны кіраўніком Апарату Савета Міністраў]</ref>); * [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (10 сакавіка 2025 — 12 мая 2026). == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі| ]] nl12pxyk1bh4j7ctvux7xe0eaz32yga 0 678710 5140855 4630538 2026-05-12T18:29:05Z Pabojnia 135280 /* Біяграфія */ афармленне 5140855 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Лабойка}} '''Іван Мікалаевіч Лабойка''' (1786—1861) — рускі літаратар, беларускі філолаг, гісторык, педагог; заслужаны прафесар [[Імператарскі Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Крыніцы паказваюць, што ён нарадзіўся ў сям’і чыноўніка Харкаўскай казённай палаты 21 ліпеня 1786 года (па старым стылі), аднак па падліках самога І. М. Лабойкі годам нараджэння мог быць 1788 год. Скончыў Слабодска-ўкраінскую гімназію і ў 1805 годзе стаў адным з першых студэнтаў новаадчыненага [[Харкаўскі ўніверсітэт (прыватная ВНУ)|Харкаўскага ўніверсітэта]]. Быў адным з першых вучняў прафесара філасофіі {{нп3|Іаган Баптыст Шад|І. Б. Шада|ru|Шад, Иоганн Баптист}}. Скончыўшы Імператарскі Харкаўскі ўніверсітэт (1808), быў прызначаны старэйшым настаўнікам у гімназію ў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарадзе-Северскім]], дзе выкладаў логіку, псіхалогію і славеснасць; затым у 1811 годзе стаў настаўнікам нямецкай мовы ў старэйшых класах роднай Слабодска-ўкраінскай гімназіі. У 1812 годзе рэдагаваў інфармацыйна-бібліяграфічны часопіс «Харьковский еженедельник». У жніўні 1815 года Лабойка атрымаў месца чыноўніка па асобых даручэннях у намесніка [[Царства Польскае|Царства Польскага]] {{нп3|Васіль Сяргеевіч Ланской|В. С. Ланскога|ru|Ланской, Василий Сергеевич}}. У гэты час ён пад кіраўніцтвам польскага лексікографа [[Самуіл Багуміл Ліндэ|С. Б. Ліндэ]] заняўся параўнальным вывучэннем славянскіх моў, аднак ужо ў пачатку 1816 года вымушана з’ехаў у Санкт-Пецярбург, дзе быў прызначаны на службу ў Дэпартамент дзяржаўных маёмасцяў па лясным аддзяленні. Адначасова выкладаў у {{нп3|Ваенна-настаўніцкі інстытут|Ваенна-настаўніцкім інстытуце|ru|Военно-учительский институт}}, перакладаў навучальныя кнігі ў камісіі, якая забяспечвала кнігамі школы ваенных паселішчаў. [[Файл:Lobojko-handwriting.jpg|справа|міні|250пкс|Аўтограф пісьма І. М. Лабойкі]] У маі [[1816]] ён уступіў на правах супрацоўніка ў {{нп3|Вольнае таварыства аматараў расійскай славеснасці||ru|Вольное общество любителей российской словесности}}<ref>У кастрычніку 1818 года ў Вольнае таварыства аматараў расійскай славеснасці ўступіў на правах члена-супрацоўніка і яго малодшы брат, Парфірый.</ref> і ў 1818 годзе ўжо рэдагаваў часопіс таварыства, а ў 1819 годзе выконваў абавязкі бібліятэкара таварыства. Меў зносіны з [[Васіль Андрэевіч Жукоўскі|В. А. Жукоўскім]], [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|М. М. Карамзіным]], [[Фёдар Мікалаевіч Глінка|Ф. М. Глінкам]], {{нп3|Мікалай Фёдаравіч Асталопаў|М. Ф. Асталопавым|ru|Остолопов, Николай Фёдорович}}. У 1822—1832 гадах — прафесар Віленскага ўніверсітэта; у 1825—1827 гадах займаў пасаду дэкана філалагічнага аддзялення. У 1829 годзе ажаніўся з курляндскай дваранкай Генрыэтай фон Клонман. З’ехаўшы ў Вільню ([[1821]]), працягваў падтрымліваць сувязі з маскоўскімі і пецярбургскімі літаратарамі і навукоўцамі, пераважна з дапамогай інтэнсіўнай перапіскі (у прыватнасці, з графам [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|М. П. Румянцавым]]). У Віленскім універсітэце выкладаў [[Руская літаратура|рускую літаратуру]], [[Руская мова|рускую]] і [[Стараславянская мова|стараславянскую]] мовы. Прыцягнуў да вывучэння віленскіх архіваў беларусаў: уніяцкага святара Антонія Сасноўскага, прафесараў [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Ігната Даніловіча]], [[Міхаіл Кірылавіч Баброўскі|Міхаіла Баброўскага]] і [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]]. Па ініцыятыве Лабойкі студэнт {{нп3|Сімонас Станявічус||ru|Станявичюс, Симонас}} і праваслаўны святар [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Іван Грыгаровіч]] складалі слоўнікі беларускай мовы, апошні пісаў граматыку. І. М. Лабойка зрабіў шэраг прапаноў па комплекснаму вывучэнню Беларусі і Літвы. Збіраў матэрыялы са старабеларускіх помнікаў пісьменнасці для складання слоўніка. Прапанаваў {{нп3|Румянцаўскі гурток|Румянцаўскаму гуртку|ru|Румянцевский кружок}} свой праект «слоўніка незразумелых выразаў» «[[Беларускі архіў старажытных грамат|Беларускага архіва старажытных грамат]]» І. Грыгаровіча. Вывучаў беларускую мову і фальклор. У 1825 годзе Лабойка быў абраны членам «Таварыства паўночных старажытнасцяў» у Капенгагене і «{{нп3|Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцяў Расійскіх|Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх|ru|Московское общество истории и древностей Российских}}» у Маскве; у 1839 годзе — членам «Курляндскага таварыства славеснасці і мастацтваў». Стараннямі Лабойкі ў Вільні выдадзена аб’ёмістая анталогія перакладаў псалмоў і вершаваных твораў рэлігійнай тэматыкі 22 рускіх паэтаў «Збор расійскіх вершаў на карысць юнацтва, якое выхоўваецца ў навучальнай акрузе Імператарскага Віленскага ўніверсітэта» ([[1827]]). У Вільні жыў і пасля ліквідацыі Віленскага ўніверсітэта ([[1832]]). У 1833—1840 гадах быў прафесарам Рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі (быў таксама ў ёй членам праўлення); таксама да 1842 года быў прафесарам Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі, створанай на аснове ўніверсітэцкіх факультэтаў. Па даручэнні {{нп3|Мікалай Андрэевіч Далгарукаў|М. А. Далгарукава|ru|Долгоруков, Николай Андреевич}}, дадзеным у 1833 годзе, ён падрыхтаваў даследаванне «Вільня, сталіца Заходняй Расіі і Кіеўскай мітраполіі», апублікаванае са скарачэннямі: Исторические воспоминания // Виленские губернские ведомости. — 1838. — № 5—11, 13—16. Да 1836 года ім былі апісаны рукапісы з бібліятэкі закрытага Віленскага ўніверсітэта (іх было 132), каталог разам з рукапісамі быў перададзены ў [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Імператарскую публічную бібліятэку]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у. У 1840—1841 гадах Лабойка падарожнічаў па [[Германія|Германіі]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. У 1842 годзе прыбыў у [[Санкт-Пецярбург]], дзе спрабаваў паступіць на службу ў аддзяленне рукапісаў і старадрукаваных славянскіх кніг Імператарскай публічнай бібліятэкі; аднак на вакантнае месца ўзялі маладога археографа {{нп3|Апанас Фёдаравіч Бычкоў|А. Ф. Бычкова|ru|Бычков, Афанасий Фёдорович}}. У 1843 годзе пачаў пісаць успаміны. З 1844 года жыў у Харкаве, з 1845 — у Адэсе, быў супрацоўнікам «{{нп3|Одесский вестник|Адэскага Весніка|ru|Одесский вестник}}». Падарожнічаў па [[Крым]]е (1847) і [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] (1852). Увосень 1856 года вярнуўся да напісання мемуараў, якія засталіся незавершанымі і надрукаваныя толькі ў 2013 годзе. == Сачыненні == * О важнейших изданиях [[Сігізмунд Герберштэйн|Герберштейна]] записок о России. — Санкт-Петербург, 1818. * Взгляд на древнюю словесность скандинавского севера. — Санкт-Петербург, 1827. * Начертание грамматики российского языка, составленное по наилучшим и достовернейшим пособиям, на российском и польском языке. — Вильна, 1827. * Собрание российских стихотворений. — Вильна, 1827. * Описание польских и литовских городов (опись 80 городов). * Исследование о Литве. * Wyjątek z listu i о runach wogulności. — 1822. * Groby olbrzymie na Żmudzi i innе zabytki starożytności tego kraju. — 1823. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БіЕ}} * [http://dlib.rsl.ru/viewer/01002921626#?page=570 Лобойко, Иван Николаевич] // {{Крыніцы/РБСПбк}} * ''Лобойко И. Н.'' Мои воспоминания. Мои записки. — М.: Новое литературное обозрение, 2013. — 328 с. — ISBN 978-5-4448-0067-6. * ''Каупуж А. З.'' З. Доленга-Ходаковский и Н. И. Лобойко // Советское славяноведение, 1968, № 5. * ''Улащик Н. Н.'' Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. ― М., 1973. * ''Абашник В. А.'' Харьковская университетская философия (1804—1920) / В 2-х т. — Харьков: Бурун и К, 2014. — Т. 1. — С. 189—191. == Спасылкі == * [http://www.russianresources.lt/archive/Lobojko/Lobojko_0.html Иван Лобойко (1786—1861)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200210051745/http://www.russianresources.lt/archive/Lobojko/Lobojko_0.html |date=10 лютага 2020 }} * [http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=1597 Биографическая справка] * [http://www.rubaltic.ru/context/25092014_Lobojko/ Защитник литовской словесности И. Н. Лобойко] * ''Горбаневская Н.'' [http://www.novpol.ru/index.php?id=1104 Иоахим Лелевель и Иван Лобойко] * [http://www.russianresources.lt/archive/Lobojko/Lobojko_1.html Иван Лобойко. Письма Иоахиму Лелевелю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200217210601/http://www.russianresources.lt/archive/Lobojko/Lobojko_1.html |date=17 лютага 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лабойка Іван Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] arzwocapsufs0j6ymcv16fpuh0dtmcf 0 679049 5140842 5090495 2026-05-12T18:15:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140842 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Спілвэ}} {{Аэрапорт |pushpin_map=Латвія|width=220|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=MSQ| |lat_deg=56|lat_min=59|lat_sec=29.6|lat_dir=N |lon_deg=24|lon_min=4|lon_sec=29.5|lon_dir=E}} '''Спілвэ''' ({{Lang-lv|Spilves lidosta}}) — [[аэрадром]] у [[Рыга|Рызе]], сталіцы [[Латвія|Латвіі]]. Размешчаны ў межах горада на левым беразе ракі [[Заходняя Дзвіна|Даўгава]] ([[Беларуская мова|бел]]. ''Заходняя Дзвіна''), за 13 км ад цэнтра горада. Да 1986 года з’яўляўся [[Аэрапорт|аэрапортам]] і быў адным са значных гарадскіх аэрапортаў у перыяд існавання [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай ССР]]. Асноўны аэрапорт Рыгі да 1986 года. Cтанам на 2021 год выкарыстоўваецца як пасадачная пляцоўка для верталётаў і самалётаў лëгкай авіяцыі (масай да 5,7 тон). На тэрыторыі размяшчаецца некалькі прыватных лëтных школ і арганізацый па тэхнічным абслугоўванні і запраўцы [[Лятальны апарат|лятальных апаратаў]]. Таксама выкарыстоўваўся як аўтадром. Да 1985 годы аэрадром Спілвэ меў 3-і клас, прымаў [[Самалёт|самалёты]] Як-40, Ан-26, Ан-24 і ўсе больш лёгкія. Цяпер аэрадром мае патрэбу ў рэканструкцыі, ён не мае сертыфіката эксплуатанта і выкарыстоўваецца для палётаў самалётаў і верталётаў авіяцыі агульнага прызначэння. Поўны памер узлётна-пасадачнай паласы 1600 м × 50 м, памер прыдатнай для палётаў часткі — 1000 м × 23 м. == Гісторыя == Паблізу Спілвэ аэрадром існаваў яшчэ ў гады [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Напрыклад, 15 чэрвеня 1916 года лётчыкі рускай 12-й арміі на чале з паручнікам па прозвішчы Лерхе здзейснілі палёт з тэрыторыі Спілвскіх лугоў, так гэтая мясцовасць традыцыйна называлася яшчэ з часоў Шведскай Лівоніі (адзін з эпізодаў бітвы пры Дзвіне 1700 года праходзіў на Спілвскіх лугах). Першы аэрапорт быў пабудаваны ў Спілвэ ў 1920-я гады. Тады ж на тэрыторыі лётнага поля было збудавана некалькі ангараў. Некаторыя вуліцы, размешчаныя на тэрыторыі суседняга рыжскага мікрараёна Ільгюцыемс, носяць характэрныя назвы: вуліца Лідона (Лётчыкаў), Матору (Маторная). У 1938 годзе па праекце латвійскага архітэктара Давіда Зарыньша пачалося будаўніцтва будынка аэравакзала. У канцы 1930-х гадоў аэрапорт атрымаў афіцыйны статус і атрымаў назву «Спілвскі паветраны порт». Аэрапорт абслугоўваў некалькі важных авіяліній міжнароднага значэння: Рыга — [[Вільнюс]] — [[Варшава]]; Рыга — [[Талін]] — [[Хельсінкі]]; Рыга — [[Каўнас]] — [[Берлін]]. Аэрапорт быў разбураны авіяцыяй [[люфтвафэ]] ў самым пачатку ваенных дзеянняў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]], у канцы чэрвеня 1941 года, падчас стратэгічных бамбаванняў горада з мэтай палягчэння яго ўзяцця. У ходзе вайны шмат лётчыкаў кіравання [[Цывільная авіяцыя|Грамадзянскага Паветранага флоту]] актыўна ўдзельнічалі ў бітвах ў паветры ў складзе Першага латышскага бамбавальнага палка. У 1944 годзе быў створаны Латвійскі авіяатрад, у парку самалётаў з’явіліся самалёты Лі-2. Пасля [[1945|1945 года]] рыжскі аэрапорт стаў абслугоўваць рэгулярныя рэйсы ў [[Масква|Маскву]], [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]], [[Вялікія Лукі]] і Талін, інтэнсіўна выконваліся рэйсы ўнутры Латвіі. Тады ў эксплуатацыі аэрапорта знаходзіліся самалёты савецкай вытворчасці, такія як П-5 і Па-2, а таксама нямецкі Junkers Ju 52. [[Файл:Аэропорт_Спилве-2.JPG|міні|280x280пкс| Лётнае поле (у цяперашні час — аўтадром)]] У 1954 годзе Рыжскім гарвыканкамам было прынята рашэнне аб будаўніцтве новага будынка аэрапорта, які павінен быў адказваць усім патрабаванням бяспекі. Архітэктарам быў прызначаны маскоўскі горадабудаўнічы майстар Сяргей Вараб’ёў, які вядомы яшчэ адной працай у Рызе — рачным вакзалам на тэрыторыі Кіпсалы, на дамбе баласт (знесены ў пачатку XXI стагоддзя). Новы будынак аэрапорта будаваўся ў манументальных і велічных формах [[Сталінскі ампір|сталінскага барока]], у інтэр’еры таксама прысутнічалі канцэптуальна значныя элементы: цяжкавагавыя раскошныя люстры, мармуровая абліцоўванне, дываны. У зале чакання для высокапастаўленых асоб дываны былі вытканы пад заказ на тэрыторыі [[Кітай|Кітая]], а зала чакання для радавых пасажыраў была выслана дыванамі, сатканым на Абухоўскім камбінаце. Самалёты мелі магчымасць падрульваць да ўваходу ў аэравакзал. Аэрапорт Спілвэ славіўся сваім рэстаранным комплексам, шэф-поварам у якім працаваў прызнаны майстар грузінскай кухні, запрошаны з [[Грузінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Грузінскай ССР]]. Сёння будынак аэравакзала пусты і закінута, але ўсё яшчэ захоўвае інтэр’еры былой эпохі. Аэрапорт насіў назву «Рыга» да моманту, калі быў здадзены ў эксплуатацыю новы буйны аэрапорт з той жа назвай (будаваўся з 1965 па 1974 год; будынак спраектаваў архітэктар Леанід Іваноў па заданні маскоўскага інстытута Аэрабуд), які функцыянуе па гэты дзень (сучасны міжнародны аэрапорт Рыга). З 1959 па 1961 год парк самалётаў папоўніўся новымі самалётамі, у прыватнасці [[Ан-2]], Як-12, Іл-14. Да 1975 года аэрапорт Спілвэ быў адным з найбуйнейшых аэрапортаў у заходняй частцы СССР, адначасова прымаючы больш за 50 самалётаў<ref>{{Cite web|url=http://www.frequentflyers.ru/2019/02/06/spilve_abandon/|title=Как умирает самый красивый аэропорт СССР. Фоторепортаж – FrequentFlyers.ru|lang=en|accessdate=2019-02-17}}</ref>. З 1983 году ў аэрапорце размясцілася база авіяатрада прымянення авіяцыі ў народнай гаспадарцы. У перыяд з 1985 года з аэрапорта выконваліся па большай частцы камерцыйныя або санітарныя рэйсы, апошнія з якіх былі выкананы ў 1991 годзе. У 1989—1991 гадах на пероне аэрапорта знаходзіліся паветраныя судны Як-42 і Іл-76, выведзеныя з лётнай эксплуатацыі, на якіх праходзілі аэрадромную практыку студэнты Рыжскага Чырванасцяжнага інстытута інжынераў грамадзянскай авіяцыі. Пасля абвяшчэння незалежнасці Латвіі уладальнікам аэрапорта з’яўляецца Рыжская дума. У апошнія некалькі гадоў прыватныя кампаніі пачалі тут займацца аэрапортам. На дадзены момант у будынку размешчаны Музей аэрапорта Спілвэ<ref>{{Cite web|url=https://www.inyourpocket.com/riga/spilve-airport-museum_99896v|title=Spilve Airport Museum. Интернет портал – In Your Pocket (essential city guides)|lang=en|accessdate=2021-04-12}}</ref>, а сама тэрыторыя плануецца да буйнамаштабнай забудове. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://latvianaviation.com/Aero_Riga.html An amateur’s page about Spilve airfield] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120206122902/http://latvianaviation.com/Aero_Riga.html |date=6 лютага 2012 }} * [http://riga.zurbu.net/t:117/topic Аэрапорт «Спілвэ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190403140111/http://riga.zurbu.net/t:117/topic |date=3 красавіка 2019 }} * [https://web.archive.org/web/20110707232528/http://video.google.com/videoplay?docid=-2798973475315419892 Vācu Lufthanza atklāj satiksmi starp Rīgu un Berlīni 1937. gadā (відэа)] * [http://www.spilve.lv Сайт Латвійскага авіяцыйнага супольніцтва SPILVE.LV]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Аэрапорты Латвіі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыгі]] [[Катэгорыя:Транспарт Рыгі]] cjoy6nyfh0sxmogaf1994wcz4aikzei 0 681020 5140806 5074315 2026-05-12T15:58:44Z 5140806 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Соф’я Андрэеўна Сапега''' (нар. {{ДН|10|02|1998}}, [[Уладзівасток]], [[Прыморскі край]], [[Расія|Расійская Федэрацыя]]) — грамадзянка Расіі, затрыманая беларускімі ўладамі падчас [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнту з пасадкай Boeing 737 у Мінску]] 23 мая 2021 года разам з [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Раманам Пратасевічам]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]]<ref name="Irish">{{Cite web|author={{нп3|Пол Канінгам|Cunningham, Paul|en|Paul Cunningham (journalist)}}|date=2021-07-15|title=Irish politicians sponsor Belarus political prisoners|url=https://www.rte.ie/news/2021/0715/1235124-belarus-ireland/|archive-url=https://archive.today/20210716140928/https://www.rte.ie/news/2021/0715/1235124-belarus-ireland/|archive-date=16 ліпеня 2021|access-date=2021-07-16|publisher={{нп3|RTÉ.ie|RTÉ.ie|en|RTÉ.ie}}|language=en|quote=A few political prisoners in Belarus have high-profiles — such as Roman Protasevich and Sofia Sapega who were pulled off a Ryanair flight in Minsk.|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Соф’я Сапега нарадзілася 10 лютага 1998 года ва [[Уладзівасток]]у. Яе бацькі — Андрэй Сапега і Ганна Дудзіч, сястра — спявачка Ева Стар<ref>{{Cite web |title=Певица Ева Стар прервала молчание о задержании сестры — Софьи Сапеги |url=https://anews.com/136499781-pevica-eva-star-prervala-molchanie-o-zaderzhanii-sestry---sofyi-sapegi.html |access-date=28 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210528115907/https://anews.com/136499781-pevica-eva-star-prervala-molchanie-o-zaderzhanii-sestry---sofyi-sapegi.html |archive-date=28 мая 2021 |url-status=dead }}</ref>. Ва ўзросце васьмі гадоў Соф’я пераехала разам з маці ў Беларусь, у горад [[Пінск]], але засталася грамадзянкай Расіі. У 2015 годзе яна скончыла школу ў [[Мінск]]у і паступіла ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] у [[Вільнюс]]е, дзе вучылася па спецыяльнасці «Еўрапейскае права і права Еўрапейскага саюза»<ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2021/05/24/my-vse-v-shoke «Мы все в шоке». Кто такая Софья Сапега, девушка задержанного экс-главреда Nexta, и что говорят о её задержании её друзья ]</ref>, пазней пачала праходзіць практыку на польскім спадарожнікавым тэлеканале «[[Белсат]]», які вяшчае ў асноўным на беларускай мове. Не пазней за канец 2020 года Сапега пачала сустракацца з беларускім журналістам і палітычным актывістам [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Раманам Пратасевічам]], адным з заснавальнікаў тэлеграм-канала NEXTA<ref>{{Cite web |title=Софья Сапега: что известно о возлюбленной Романа Протасевича |url=https://anews.com/136499221-sofyja-sapega-chto-izvestno-o-vozljublennoj-romana-protasevicha.html |access-date=28 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526152034/https://anews.com/136499221-sofyja-sapega-chto-izvestno-o-vozljublennoj-romana-protasevicha.html |archive-date=26 мая 2021 |url-status=dead }}</ref>. У маі 2021 года яна адпачывала з Раманам у [[Грэцыя|Грэцыі]]. Самалёт, на якім Сапега і Пратасевіч вярталіся 23 мая ў Вільнюс, [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|зрабіў вымушаную пасадку ў Мінску]], і там іх абодвух затрымалі<ref>[https://www.dw.com/en/who-is-sofia-sapega-girlfriend-of-belarusian-blogger-raman-pratasevich/a-57669376 Who is Sofia Sapega, girlfriend of Belarusian blogger Raman Pratasevich?]</ref><ref>[https://www.thesun.co.uk/news/15059122/who-roman-protasevich-girlfriend-sofia-sapega/ Who is Roman Protasevich’s girlfriend Sofia Sapega?]</ref><ref>[https://www.spiegel.de/ausland/roman-protasewitsch-freundin-sofia-sapega-befindet-sich-in-minsker-gefaengnis-a-131a574f-d305-4199-8963-89e271fa2336 Protassewitschs Freundin befindet sich offenbar in berüchtigtem Gefängnis]</ref>. Першапачаткова Сапега была затрыманая, паводле афіцыйных даных, на 72 гадзіны як падазраваная «ў здзяйсненні ў перыяд са жніўня па верасень 2020 года злачынстваў, прадугледжаных некалькімі артыкуламі Крымінальнага кодэкса Беларусі»<ref>[https://meduza.io/news/2021/05/25/mid-rf-rossiyanka-sofya-sapega-zaderzhannaya-v-minske-prohodit-po-neskolkim-statyam-belorusskogo-uk МИД РФ: россиянка Софья Сапега, задержанная в Минске, проходит подозреваемой по нескольким статьям белорусского УК]</ref>. Яе змясцілі ў СІЗА на [[Акрэсціна]]<ref>[https://meduza.io/news/2021/05/24/rossiyanku-sofyu-sapegu-zaderzhannuyu-pri-posadke-samoleta-ryanair-v-minske-pomestili-v-izolyator-na-okrestina Россиянку Софью Сапегу, задержанную при посадке самолёта Ryanair в Минске, поместили в изолятор на Окрестина]</ref>, пазней перавезлі ў [[СІЗА КДБ]]. Знаходжанне пад вартай было падоўжанае да двух месяцаў<ref>[https://www.gazeta.ru/politics/news/2021/05/25/n_16020848.shtml Россиянку Софию Сапегу оставили под стражей в Белоруссии на два месяца]</ref>. 26 мая 2021 года [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] назваў Сапегу «саўдзельніцай» Пратасевіча<ref>[https://meduza.io/paragraph/2021/05/26/ne-nravitsya-letat-cherez-belarus-letayte-tam-gde-ugrobili-300-chelovek «Не нравится летать через Беларусь — летайте там, где угробили 300 человек». Что сказал Лукашенко об инциденте с самолётом Ryanair. Кратчайший пересказ]</ref>. 29 мая 2021 года кіраўнікі Расіі і Беларусі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] і Аляксандр Лукашэнка абмеркавалі гэтую сітуацыю. Прэс-сакратар Пуціна [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] пазней распавёў, што за лёсам Сапегі ў Крамлі сочаць, але пры гэтым прымаюць да ўвагі наяўнасць у яе [[Від на жыхарства|віду на жыхарства]] ў Беларусі<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4836529 Путин и Лукашенко обсудили задержание в Минске россиянки Сапеги]</ref>. Соф’ю Сапегу вінавацяць у адміністраванні Telegram-каналу «Чёрная книга Беларуси», дзе публікуюцца персанальныя звесткі сілавікоў. Ад 20 кастрычніка яна пад хатнім арыштам у кватэры бацькоў у [[Ліда|Лідзе]]<ref>[https://rebeltv.eu/news/05-12-2021-sapeze-zmyanili-abvinavachvanne/ belsat.eu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211205152157/https://rebeltv.eu/news/05-12-2021-sapeze-zmyanili-abvinavachvanne/ |date=5 снежня 2021 }}</ref>. 21 снежня 2021 года Следчы камітэт паведаміў, што яе справу перадалі ў пракуратуру. Суд над Соф’яй Сапегай пачаўся 28 сакавіка 2022 года ў [[Гродна|Гродне]]. Яе абвінавачваюць у парушэнні 7 артыкулаў Крымінальнага кодэксу. 6 мая яе прысудзілі да 6 гадоў зняволення і грашовай кампенсацыі. 7 чэрвеня 2023 года Лукашэнка памілаваў Соф’ю Сапегу. Яе перадалі з папраўчай калоніі ў Гомелі дэлегацыі [[Прыморскі край|Прыморскага краю]] на чале з губернатарам Алегам Кажамякам<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/lukaszenka-usjo-z-pamilavau-sof-ju-sapehu-jae-per|title=Лукашэнка ўсё ж памілаваў Соф’ю Сапега, яе перадалі расійскаму губернатару|date=2023-06-07|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}</ref>. == Рэакцыя на арышт == Блізкія Соф’і сцвярджаюць, што яна не займалася палітыкай і не ўдзельнічала ў беларускіх пратэстах. На іх думку, прызнанням, якія прагучалі пасля арышту, верыць не варта<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4828056 «Сейчас её могут заставить что угодно сказать». «Ъ» поговорил с отцом арестованной в Белоруссии Софии Сапеги]</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2021/05/28/vmeste-s-romanom-protasevichem-v-minske-zaderzhali-ego-devushku-sofyu-sapegu-aleksandr-lukashenko-uzhe-nazval-grazhdanku-rossii-soobschnitsey-terrorista Вместе с Романом Протасевичем в Минске задержали его девушку Софью Сапегу. Александр Лукашенко уже назвал гражданку России «сообщницей террориста» Хотя официально ей даже не предъявили обвинения]</ref>. Па дапамогу сваякі Сапегі звярнуліся да расійскіх улад, але тыя адрэагавалі стрымана: на думку Марыі Захаравай, усё адбываецца ў межах беларускага заканадаўства<ref>[https://lenta.ru/brief/2021/05/26/sapega/ Россиянку Софию Сапегу арестовали в Белоруссии]</ref>. [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] заявіла, што расійскі консул у Мінску адмовіўся сустрэцца з Сапегай, але МЗС РФ у адказ абвінаваціў Ціханоўскую ў хлусні<ref>[https://tass.ru/politika/11457901 МИД РФ: Тихановская врет, заявляя об отказе консула встречаться с россиянкой Сапегой]</ref>. Лёс Соф’і стаў прадметам размовы міністраў замежных спраў дзвюх краін ([[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргея Лаўрова]] і [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзіміра Макея]]), пасля чаго арыштаванай арганізавалі сустрэчу з расійскім консулам<ref name="инсайдер">[https://theins.ru/news/242233 Белорусские правозащитники признали Софью Сапегу политзаключенной]</ref>. [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] паабяцаў, што [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] распытае Аляксандра Лукашэнка пра Сапегу падчас асабістай сустрэчы<ref>[https://belsat.eu/ru/news/27-05-2021-peskov-na-vstreche-v-sochi-putin-rassprosit-lukashenko-o-ryanair-i-zaderzhanii-sofii-sapegi/ Песков: На встрече в Сочи Путин расспросит Лукашенко о Ryanair и задержании Софии Сапеги]</ref>. Сітуацыю вакол пасадкі самалёта, затрымання Сапегі і паводзіны расійскіх улад раскрытыкавалі дзеячы расійскай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці<ref>[https://snob.ru/entry/207286/ «‎Она гражданка нашей страны, и она в беде». Что известно об арестованной в Белоруссии россиянке Софье Сапеге]</ref><ref>[https://twitter.com/navalnylive/status/1397228661061865485 Лукашенко, Байден, Google vs Роскомнадзор | Милов по вторникам ]</ref>. Член Савета па правах чалавека [[Мікалай Карлавіч Сванідзэ|Мікалай Сванідзэ]] заявіў, што арышт Сапегі і публікацыя яе прызнанняў выкананы «у стылістыцы крывавых 30-х гадоў»<ref>[https://www.mk.ru/politics/2021/05/26/svanidze-ob-areste-sofii-sapegi-vypolneno-v-stilistike-30kh-godov.html Сванидзе об аресте Софии Сапеги: «Выполнено в стилистике 30-х годов»]</ref>. Член савета пры прэзідэнце Расіі па міжнацыянальных адносінах Багдан Бязпалька назваў Сапегу «закладніцай»<ref>[https://tjournal.ru/by/387921-ona-stala-zalozhnicey-v-chem-vlasti-obvinyayut-zaderzhannuyu-v-minske-rossiyanku-sofiyu-sapegu «Она стала заложницей»: в чём власти обвиняют задержанную в Минске россиянку Софию Сапегу]</ref>. Пракаментавала сітуацыю [[Ксенія Анатольеўна Сабчак|Ксенія Сабчак]]: па яе словах, расійскія дыпламаты «спасавалі перад беларускімі вертухаямі»<ref>[https://belsat.eu/ru/news/27-05-2021-rossijskie-diplomaty-spasovali-pered-belorusskimi-vertuhayami-sobchak-zhestko-vyskazalas-o-situatsii-s-sapegoj/ «Российские дипломаты спасовали перед белорусскими вертухаями». Собчак жестко высказалась о ситуации с Сапегой]</ref>. У СМІ гучалі параўнанні з [[Марыя Валер’еўна Буціна|Марыяй Буцінай]], якую расійскія ўлады ратавалі пасля арышту з большай энергіяй<ref>[https://www.mk.ru/politics/2021/05/26/svoi-sredi-chuzhikh-pochemu-rossiya-ne-toropitsya-spasat-sofiyu-sapegu.html Свои среди чужих: почему Россия не торопится спасать Софию Сапегу]</ref>. Праваабаронца Марына Літвіновіч і блогер [[Максім Яўгенавіч Кац|Максім Кац]] стварылі петыцыі да ўлад Расіі з патрабаваннем дамагчыся вызвалення Сапегі<ref>[https://belsat.eu/ru/news/26-05-2021-bloger-maksim-kats-peredal-v-mid-rossii-obrashheniya-v-podderzhku-zaklyuchennoj-v-belarusi-sofii-sapegi/ Блогер Максим Кац передал в МИД России обращения в поддержку заключенной в Беларуси Софии Сапеги]</ref><ref>[https://belsat.eu/ru/news/26-05-2021-druzya-sofii-sapegi-nazvali-bredom-informatsiyu-o-redaktorstve-kanala-chernaya-kniga-belarusi/ Друзья Софии Сапеги назвали бредом информацию о редакторстве канала «Черная книга Беларуси»]</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4826730 Члены СПЧ попросили МИД добиться освобождения Софии Сапеги]</ref>. Група незалежных дэпутатаў Санкт-Пецярбурга звярнулася да Сяргея Лаўрова з патрабаваннем аказаць Сапезе неабходную дапамогу<ref>[https://www.znak.com/2021-05-28/peterburgskie_deputaty_obratilis_k_lavrovu_s_prosboy_okazat_pomoch_sofe_sapege Петербургские депутаты обратились к Лаврову с просьбой оказать помощь Софье Сапеге] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602215121/https://www.znak.com/2021-05-28/peterburgskie_deputaty_obratilis_k_lavrovu_s_prosboy_okazat_pomoch_sofe_sapege |date=2 чэрвеня 2021 }}</ref>; дэпутат Масгардумы Мітрохін запатрабаваў распачаць у дачыненні да Лукашэнкі «з-за дзеянняў у дачыненні да расіянкі Соф’і Сапегі і пасадкі самалёта Ryanair» крымінальную справу<ref>[https://www.znak.com/2021-05-28/deputat_mosgordumy_potreboval_ot_glavy_sk_vozbudit_ugolovnoe_delo_protiv_lukashenko Депутат Мосгордумы потребовал от главы СК возбудить уголовное дело против Лукашенко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210528221246/https://www.znak.com/2021-05-28/deputat_mosgordumy_potreboval_ot_glavy_sk_vozbudit_ugolovnoe_delo_protiv_lukashenko |date=28 мая 2021 }}</ref>. Пра тое, што трэба дамагацца выдачы Сапегі Расіі, пішуць у тым ліку і прадстаўнікі афіцыйнай расійскай прапаганды, якія прадугледжваюць, што дзяўчына сапраўды парушыла закон. Палітолаг Аляксей Макаркін лічыць, што такая выдача адбудзецца, але пазней, калі спатрэбіцца сумеснае расследаванне<ref>[https://tvrain.ru/teleshow/fishman_vechernee_shou/lichnye_schety-530839/ «Личные счеты»: что ждет задержанных в Минске Протасевича и Сапегу, и поможет ли Путин]</ref>. У [[Amnesty International]] мяркуюць, што Соф’я Сапега затрыманая выключна з мэтай аказаць далейшы ціск на Рамана Пратасевіча.<ref>{{Cite web |url=https://eurasia.amnesty.org/2021/05/26/amnesty-international-obyavlyaet-akcziyu-srochnoj-pomoshhi-romanu-protasevichu/ |title=Amnesty International объявляет акцию срочной помощи Роману Протасевичу |access-date=28 студзеня 2022 |archive-date=4 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604201258/https://eurasia.amnesty.org/2021/05/26/amnesty-international-obyavlyaet-akcziyu-srochnoj-pomoshhi-romanu-protasevichu/ |url-status=dead }}</ref> 26 мая 2021 года сумеснай заявай васьмі арганізацый, у тым ліку [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускага Хельсінкскага камітэта]], прызнана [[Палітычныя зняволеныя|палітычнай зняволенай]]<ref name="инсайдер"/><ref>{{cite web|url=http://spring96.org/en/news/103575|title=Human rights organizations call to release five more political prisoners|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|date=2021-05-26|archive-url=https://archive.today/20210527091654/http://spring96.org/en/news/103575|archive-date=27 мая 2021|access-date=2021-05-27|language=en|url-status=live}}</ref>. [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] запатрабаваў неадкладнага вызвалення Соф’і, назваўшы абвінавачванні ў яе адрас надуманымі<ref>[https://www.dw.com/ru/universitet-v-vilnjuse-trebuet-ot-minska-osvobozhdenija-svoej-studentki/a-57640462 Университет в Вильнюсе требует от Минска освобождения своей студентки]</ref> і заявіўшы, што беларускія ўлады распаўсюджваюць не адпаведную рэчаіснасці інфармацыю пра Сапегу, выказаўшы надзею вызваліць Сафію ў самыя кароткія тэрміны менавіта як грамадзянку Расійскай Федэрацыі<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/predstavitel-egu-sofiya-stala-odnoj-iz-zalozhnic-rezhima-aleksandra-lukashenko.d?id=87318317 Представитель ЕГУ: София стала одной из заложниц режима Александра Лукашенко]</ref>. Прэзідэнт студэнцкага прадстаўніцтва ВНУ назваў арышт Сапегі актам «дзяржаўнага тэрарызму»<ref>[https://belsat.eu/ru/news/24-05-2021-chto-izvestno-o-devushke-romana-protasevicha-kotoruyu-zaderzhali-vmeste-s-nim-v-minskom-aeroportu/ Что известно о девушке Романа Протасевича, которую задержали вместе с ним в минском аэропорту]</ref>. Неадкладнага вызвалення Соф’і запатрабавалі МЗС [[Літва|Літвы]]<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2021/05/28/871807-litva-obyavila-personami-non-grata Литва объявила персонами нон грата двух белорусских дипломатов]</ref>, канцлер Германіі [[Ангела Меркель]]<ref>[https://euroradio.fm/ru/angela-merkel-roman-protasevich-i-sofiya-sapega-dolzhny-byt-osvobozhdeny Ангела Меркель: Роман Протасевич и София Сапега должны быть освобождены]</ref>. Інцыдэнт з пасадкай самалёта ў Мінску, арыштам Сапегі і Пратасевіча прывёў да абвастрэння крызісу ў адносінах паміж Еўрасаюзам і Расіяй<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://iz.ru/1171878/mariia-vasileva-tatiana-baikova/sud-i-tam-pochemu-obvinenie-sapege-ne-speshat-vydvigat|title=Суд и там: почему обвинение Сапеге не спешат выдвигать|author=Мария Васильева, Татьяна Байкова|date=2021-05-31}}</ref>. 2 чэрвеня 2021 года шэфства над палітычнай зняволенай узяла [[Элен Б’ёрклунд]], дэпутатка [[Рыксдаг]]а<ref>{{Cite web|date=2021-06-02|title=Members of Parliament from Sweden, Germany and Austria take over godparenthood for Sofia Sapega, Safiya Malashevich and Vital Prokharau|url=https://www.lphr.org/abgeordnete-aus-schweden-deutschland-und-oesterreich-uebernehmen-patenschaften-fuer-sofia-sapega-safiya-malashevich-und-vital-prokharau/|archive-url=https://archive.today/20210803202225/https://www.lphr.org/en/abgeordnete-aus-schweden-deutschland-und-oesterreich-uebernehmen-patenschaften-fuer-sofia-sapega-safiya-malashevich-und-vital-prokharau/|archive-date=3 жніўня 2021|access-date=2021-08-03|publisher=Libereco – Partnership for Human Rights|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nilsson|first=Anders|date=2021-06-06|title=Björklund engagerar sig för politisk fånge i Belarus|url=https://www.sydostran.se/nyheter/bjorklund-engagerar-sig-for-politisk-fange-i-belarus-17c80835/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607135748/https://www.sydostran.se/nyheter/bjorklund-engagerar-sig-for-politisk-fange-i-belarus-17c80835/|archive-date=2021-06-07|access-date=2021-08-03|publisher={{нп3|Sydöstran|Sydöstran|sv|Sydöstran}}|language=sv}}</ref>. 14 чэрвеня 2021 года [[Суд Партызанскага раёна (Мінск)|суд Партызанскага раёна Мінска]] ў закрытым рэжыме адхіліў скаргу Сапегі на яе затрыманне<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20210614/sapega-1736926092.html|title=Суд в Минске отклонил жалобу Сапеги на задержание|date=2021-06-14}}</ref>. 9 жніўня 2021 года [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] пашырылі [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]], дадаўшы [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт]], у тым ліку за адкрыццё палітычна матываваных крымінальных спраў супраць Пратасевіча і Сапегі<ref>{{Cite web|date=2021-08-09|title=Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809161340/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-10|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref><ref name="расширили">{{Cite web|date=2021-08-09|title=США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список|url=https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809213314/https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-10|publisher=[[ZERKALO.IO]]|language=ru}}</ref>. {{Зноскі|2}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/safija-sapeha Старонка Соф’і Сапегі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сапега Соф’я Андрэеўна}} [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] jyef8drrr3otuqyqgnpxxydo7c76qwy 0 681998 5141114 4704881 2026-05-13T11:02:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141114 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стараградскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кармянскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стараград]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 895 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Старагра́дскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кармянскі раён|Кармянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Стараград]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Кармянскага раёна Гомельскай вобласці шляхам аб’яднання тэрыторыі скасаваных [[Задубскі сельсавет|Задубскага]] і [[Хізаўскі сельсавет|Хізаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]], з 30 ліпеня 1966 года — у складзе адноўленага Кармянскага раёна. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1294 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 3,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 895 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Стараградскі сельсавет}} {{Кармянскі раён}} [[Катэгорыя:Стараградскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] c9dmsf1qxsa8idejyfpjalqw4kdvw6p 0 683941 5140953 3890393 2026-05-13T00:48:22Z ~2026-28865-18 168048 "Атлатль" гэта чужаземны тэрмін, у беларускай мове ёсьць свой тэрмін для гэтага інструмента - Дзідакідальнік. 5140953 wikitext text/x-wiki [[Выява:Nativo do Novo Mundo lançando flecha com o propulsor ou estólica.jpg|thumb|Выкарыстанне дзідакідальніка]] '''Дзідакідальнік''' — прыстасаванне для кідання [[дзіда|дзіды]], адзін з найстаражытнейшых відаў [[зброя|зброі]]. Дзідакідальнік уяўляе сабою злёгку выгнуты кавалак [[драўніна|дрэва]] або [[косць|косці]] памерам ад 13 см да 61 см у даўжыню і ад 2 см да 7 см у шырыню. На заднім канцы мацуецца крук, да якога прыладжваецца дрэўка дзіды. Найстаражытнейшы касцяны дзідакідальнік быў знойдзены [[археолаг]]амі ў [[Дардонь (дэпартамент)|Дардоні]]. Ён быў выраблены прадстаўнікамі [[Салютрэйская культура|Салютрэйскай культуры]] каля 17 500 гадоў таму. У пячоры Мас-д'Азіль ({{lang-fr|Le Mas-d'Azil}}) на поўдні [[Францыя|Францыі]] выяўлены дзідакідальнік з узростам 15 300 гадоў, па-мастацку выразаны з косці [[алені|аленя]] ў выглядзе [[Казуля еўрапейская|казы]]. Дзідакідьнікі таксама выраблялі людзі на іншых кантынентах. Адной з архаічных форм, якая дайшла да нашага часу, з'яўляецца аўстралійская ''вумера''. Аднак у [[Еўропа|Еўропе]] дзідакідальнік быў забыты да перыяду [[сярэднявечча]], таму [[канкістадоры]], якія трапілі ў [[Мексіка|Мексіку]] ў [[16 стагоддзе|XVI]] ст., былі непрыемна здзіўлены наяўнасцю ў [[ацтэкі|ацтэкаў]] прылады, што дазваляла вытыкаць [[браня|браню]]. У нашы дні існуе Сусветная асацыяцыя дзідакідальніка. Яе чальцы займаюцца як вырабам і выкарыстаннем, так і даследаваннем прыстасаванняў для кідання дзіды. == Спасылкі == * [https://www.thoughtco.com/what-is-an-atlatl-169989 The Atlatl: 17,000 Year Old Hunting Technology] * [https://worldatlatl.org World Atlatl Association] * [https://www.wildernesscollege.com/atlatl.html The Aztecs and the atlatl - Mexicolore] * [https://www.mexicolore.co.uk/aztecs/home/aztecs-and-the-atlatl The Aztecs and the atlatl] [[Катэгорыя:Кідальная зброя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кідальная зброя]] [[Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу]] 26p3m08ty3pa4kpirw0lmgldv07l26s 0 684239 5140747 5023784 2026-05-12T14:04:08Z ~2026-28664-04 168020 /* Статыстыка выступленняў */ 5140747 wikitext text/x-wiki '''Прыбужжа''' — беларускі жаночы валейбольны клуб з горада [[Брэст]]. Клубы «Прыбужжа» і «[[Заходні Буг Брэст|Заходні Буг]]» — часткі структуры ДУ «Валейбольны клуб Брэст». == Гісторыя == Клуб створаны ў 1991 годзе на базе брэсцкага дывановага камбіната і на працягу дваццаці гадоў называўся «Дываноўшчык». Першы зарэгістраваны жаночы валейбольны клуб Беларусі. Першы зарэгістраваны мужчынскі валейбольны клуб — «[[Заходні Буг Брэст]]» == Назвы == * Дываноўшчык (1991—2011) * Прыбужжа (2011—2013) * Прыбужжа-БрДУ (2013—2014) * Прыбужжа-Лакаматыў (2014—2016) * Прыбужжа (з 2016) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (3)''' [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (7)''' [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (6)''' [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]] '''[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (7)''' [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2002|2002]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022|2022]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст (3)''' [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2024|2024]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''' [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021|2021]] ''' [[Суперкубак Беларусі па валейболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст (1)''' — [[Суперкубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023|2023]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || || |- | 1997-98|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1998-99|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || || |- | 1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 4|| || |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Дываноўшчыка» Брэст|2002-03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2002|Уладальнік]] || |- | 2003-04|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Gold" |[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2003|Уладальнік]] || |- | 2004-05|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5|| bgcolor="Gold" |[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2004|Уладальнік]] || |- | 2005-06|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 4|| style="background:#cc9966" |[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2006|Бронзавы прызёр]] || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 5|| || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5|| || |- | [[Сезон 2009/2010 «Дываноўшчыка» Брэст|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4|| [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2009|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2010/2011 «Дываноўшчыка» Брэст|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5|| [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2010|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «Прыбужжа» Брэст|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5|| [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2011|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2012/2013 «Прыбужжа» Брэст|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 4|| || |- | [[Сезон 2013/2014 «Прыбужжа» Брэст|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Gold|Чэмпіён || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2013|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2014/2015 «Прыбужжа-Лакаматыва» Брэст|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2014|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2015/2016 «Прыбужжа-Лакаматыва» Брэст|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2015|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016/2017 «Прыбужжа» Брэст|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2016|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2017/2018 «Прыбужжа» Брэст|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2017|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «Прыбужжа» Брэст|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр ||[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2018|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 «Прыбужжа» Брэст|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 «Прыбужжа» Брэст|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2020|Бронзавы прызёр]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 «Прыбужжа» Брэст|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021|Бронзавы прызёр]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 «Прыбужжа» Брэст|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 «Прыбужжа» Брэст|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023|Фіналіст]] || bgcolor=Silver|[[Суперкубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023|Сярэбраны прызёр суперкубак]] |- | [[Сезон 2024/2025 «Прыбужжа» Брэст|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 5|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2024|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2025/2026 «Прыбужжа» Брэст|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor="Silver"|[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2025|Фіналіст]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Валерый Анатольевіч Зароўскі|Валерый Зароўскі]]<ref>[https://vcbrest.by/index.php?id=657 ОТ «КОВРОВЩИКА» ДО «ПРИБУЖЬЯ». ОТ ВИТЕБСКА ДО БРЕСТА. ИЗ ПЕРВЫХ ДО ЛУЧШИХ. БОЛЬШОЕ ИНТЕРВЬЮ С ВАЛЕРИЕМ ЗАРОВСКИМ]</ref> * [[Віктар Фёдаравіч Ганчароў|Віктар Ганчароў]] (2000—2003) * [[Валерый Анатольевіч Зароўскі|Валерый Зароўскі]] (2004—2013)<ref>[https://www.sb.by/articles/iz-dekreta-na-pedestal.html Из декрета на пьедестал]</ref> * [[Пётр Хілько]] (2013—2015)<ref>[https://nashaniva.com/index.php/?c=ar&i=142588 Галоўным трэнерам жаночай зборнай Беларусі па валейболе прызначаны Пятро Хілько] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211218025648/https://nashaniva.com/index.php/?c=ar&i=142588 |date=18 снежня 2021 }}</ref> * [[Наталля Мелянюк]] (з 2016) {{Div col end}} == Прыбужжа-ЦАР-Вікторыя == «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыя» з’яўляецца рэзервовы складам каманды «Прыбужжа». === Статыстыка выступленняў === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2015/2016 «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» Брэст|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | |- | [[Сезон 2019/2020 «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» Брэст|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019/2020|Першая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2020/2021 «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» Брэст|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2020/2021|Першая ліга]] || 6 || || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2021/2022|Першая ліга]] || 9 || || |- | 2022-23|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023|Першая ліга]] || 8 || || |- | 2023-24|| [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023/2024|Першая ліга]] || 6 || || |} === Трэнер === * [[Андрэй Абухоўскі]] (з 2019) == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://bvf.by/team/pribuzhe/ Краткая история команды «Прыбужжа»] * [https://vcbrest.by/ Афіцыйны сайт ВК «Прыбужжа Брэст»] * [https://women.volleybox.net/pl/pribuzhie-brest-t6451/tournaments Pribuzhie Brest] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240423083323/https://women.volleybox.net/pl/pribuzhie-brest-t6451/tournaments |date=23 красавіка 2024 }} * [https://bvf.by/team/vk-pribuzhe-czor/ ЦОР «Виктория-Прибужье»] * [https://women.volleybox.net/pl/pribuzhie-brest-ii-t10919 Pribuzhie Brest II] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240722094931/https://women.volleybox.net/pl/pribuzhie-brest-ii-t10919 |date=22 ліпеня 2024 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Прыбужжа Брэст]] [[Катэгорыя:1991 год у Брэсце]] 293w8x07vlzkr0zmn93grxtilqymgsz 0 684805 5141079 4644488 2026-05-13T09:03:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141079 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стайскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лепельскі раён]] |Уключае = 44 населеныя пункты |Сталіца = [[Стаі (Лепельскі раён)|Стаі]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2385 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://lepel.vitebsk-region.gov.by/ru/stajskij/ |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Стайскі сельсавет}} '''Ста́йскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лепельскі раён|Лепельскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) [[Стаі (Лепельскі раён)|Стаі]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лепельскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лепельскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Зацякляскі сельсавет|Зацякляскага сельсавета]] (2 населеныя пункты: вёскі [[Вокана]] і [[Прудок (Лепельскі раён)|Прудок]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 9 ліпеня 1965 года ў склад сельсавета з [[Пышнянскі сельсавет|Пышнянскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Зацякляссе]], [[Мядзвёдаўка (Лепельскі раён)|Мядзвёдаўка]] і [[Селішча (Лепельскі раён)|Селішча]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. У 1972 годзе ў склад [[Заазерскі сельсавет|Заазерскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Стары Лепель]] і [[Юркоўшчына|імя Чапаева]])<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 снежня 1971 г. і 24 студзеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Стайскага сельсавета 17 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|49}}</ref>. 4 сакавіка 1987 года ў склад [[Домжарыцкі сельсавет|Домжарыцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Бяседы]], [[Верабкі]], [[Вокана]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Заазерскі сельсавет|Заазерскага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Будзяўцы]], [[Ворань (вёска)|Ворань]], [[Дзяньгубы]], [[Заазер’е (Лепельскі раён)|Заазер’е]], [[Падлобныя]], [[Стары Лепель]] і [[Юркоўшчына]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>, 10 кастрычніка 2013 года — тэрыторыя скасаванага [[Пышнянскі сельсавет|Пышнянскага сельсавета]] (23 населеныя пункты: [[Антонаўка (Лепельскі раён)|Антонаўка]], [[Ассё]], [[Вялікія Пышнагоры]], [[Забалацце (Стайскі сельсавет)|Забалацце]], [[Забор’е (Лепельскі раён)|Забор’е]], [[Закаліўе (Лепельскі раён)|Закаліўе]], [[Заполле (Лепельскі раён)|Заполле]], [[Зароўе (Лепельскі раён)|Зароўе]], [[Звязда (Лепельскі раён)|Звязда]], [[Клеўзы]], [[Крыўкі (Лепельскі раён)|Крыўкі]], [[Крыўцы (Лепельскі раён)|Крыўцы]], [[Малыя Пышнагоры]], [[Навасёлкі (Лепельскі раён)|Навасёлкі]], [[Навіны (Стайскі сельсавет)|Навіны]], [[Поплаўкі]], [[Пунішча (Лепельскі раён)|Пунішча]], [[Пышна]], [[Савін Дуб]], [[Саламахі]], [[Слабодка (Стайскі сельсавет)|Слабодка]], [[Студзёнка (Лепельскі раён)|Студзёнка]] і [[Убярцы]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210717094751/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1|date=17 ліпеня 2021}}</ref>. 31 кастрычніка 2016 года скасавана вёска [[Клеўзы]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916v0079912&p1=1 Решение Лепельского районного Совета депутатов от 31 октября 2016 г. № 108 Об упразднении сельского населенного пункта Лепельского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210808175828/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916v0079912&p1=1|date=8 жніўня 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 2273 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,4 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (44 населеныя пункты) — 2385 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Стайскі сельсавет}} {{Лепельскі раён}} [[Катэгорыя:Стайскі сельсавет (Лепельскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 0kvdulh4qquo0thcuj34lr4juo1g5jf 0 686790 5141071 4943636 2026-05-13T08:55:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141071 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стайкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кіраўскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Стайкі (Кіраўскі раён)|Стайкі]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 747 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Стайкаўскі сельсавет}} '''Ста́йкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Стайкі (Кіраўскі раён)|Стайкі]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных [[Падсёльскі сельсавет|Падсёльскага]] і [[Чыгірынкаўскі сельсавет|Чыгірынкаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У 1977 годзе скасавана вёска [[Ліпкі (Кіраўскі раён)|Ліпкі]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 981 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 747 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)}} {{Кіраўскі раён}} [[Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Кіраўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] astfipgxxnne01yfh6y7ag8tp3ng561 0 688448 5140796 4934163 2026-05-12T15:46:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140796 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сормаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чэрыкаўскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Чэрыкаў]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[8 ліпеня]] [[1960]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 519 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://cherikov.gov.by/vlast/selispolkomy/item/34-sormovskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet |Заўвагі = }} '''Со́рмаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — горад [[Чэрыкаў]] (не ўваходзіць у склад). Утвораны 8 ліпеня 1960 года ў складзе [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёна]] Магілёўскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Язёрскі сельсавет|Язёрскага]], [[Мірагошчанскі сельсавет|Мірагошчанскага]] і [[Шароеўскі сельсавет|Шароеўскага]] сельсаветаў з цэнтрам у вёсцы [[Сормава]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — Крычаўскага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Чэрыкаўскага раёна. 18 лютага 1972 года ў склад зноў утворанага [[Язёрскі сельсавет|Язёрскага сельсавета]] перададзены 19 населеных пунктаў ([[Бакаў]], [[Вербеж]], [[Вінаград (Чэрыкаўскі раён)|Вінаград]], [[Грыўкі (Чэрыкаўскі раён)|Грыўкі]], [[Заазер’е (Чэрыкаўскі раён)|Заазер’е]], [[Звязда (Чэрыкаўскі раён)|Звязда]], [[Карпаўскі]], [[Міхлін]], [[Новая Слабада (Чэрыкаўскі раён)|Новая Слабада]], [[Новы Свет (Чэрыкаўскі раён)|Новы Свет]], [[Поліпень]], [[Прыпёчына]], [[Рагаліна]], [[Рамідоўшчына]], [[Ржавец (Чэрыкаўскі раён)|Ржавец]], [[Сакалоўка (Чэрыкаўскі раён)|Сакалоўка]], [[Селішча (Язёрскі сельсавет)|Селішча]], [[Шыманы (Чэрыкаўскі раён)|Шыманы]] і [[Язёры]]), у склад сельсавета з [[Рэчыцкі сельсавет (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыцкага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў ([[Анюціна]], [[Вудага]], [[Глінь]], [[Загурковішча]], [[Карма (пасёлак, Чэрыкаўскі раён)|Карма]], [[Кістоўня]], [[Ляшчэвіна]], [[Масткова]] і [[Палам (Чэрыкаўскі раён)|Палам]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. У 1977 годзе вёска Сормава ўвайшла ў склад Чэрыкава<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня, 16 і 22 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>. 21 лістапада 1989 года 4 населеныя пункты (вёскі [[Анюціна]], [[Вудага]], [[Загурковішча]] і пасёлак [[Карма (пасёлак, Чэрыкаўскі раён)|Карма]]) перададзены ў склад [[Верамейскі сельсавет|Верамейскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лістапада 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>. 28 жніўня 1994 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лабанаўскі сельсавет|Лабанаўскага сельсавета]]. 23 снежня 2009 года ў склад [[Рэчыцкі сельсавет (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыцкага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Багданаўка (Чэрыкаўскі раён)|Багданаўка]], [[Вымач]], [[Глінь]], [[Зоры]], [[Латышчына]], [[Ляшчэвіна]], [[Масткова]] і [[Ямкі]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf|date=24 лістапада 2015}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (25 населеных пунктаў) — 1413 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 5,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 519 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Сормаўскі сельсавет}} {{Чэрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Сормаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крычаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Краснапольскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе]] o2cs7bnv2qbwcbcdort1a1fa6culyre 0 690311 5141072 3945538 2026-05-13T08:58:47Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Ілья Васілевіч Грабеншчыкоў]] 5141072 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ілья Васілевіч Грабеншчыкоў]] db92va0txh39w6tuz1jdd3dgrdab4m9 0 690333 5140689 4764827 2026-05-12T13:19:59Z Feeleman 163471 афармленне 5140689 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Pixar Animation Studios''' ({{lang-be|Анімацыйная студыя Піксар}}) — амерыканская кінастудыя, якая працуе ў жанры камп'ютарнай [[Анімацыя|анімацыі]]. Pixar з’яўляецца даччыной кампаніяй [[The Walt Disney Company|Walt Disney]] Studios. Размешчана ў [[Эмерывіл]]е (штат [[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). Талісманам студыі з’яўляецца Люкса-малодшы — настольная лямпа з аднайменнага кароткаметражнага фільма 1986 года. ==Гісторыя== Студыю Pixar заснаваў у 1979 годзе [[Джордж Лукас]] пасля поспеху сваіх «[[Зорныя войны|Зорных войнаў]]». Спачатку яна называлася The Graphics Group і была падраздзяленнем камп’ютарнай графікі [[Lucasfilm]]. У 1986 годзе кампанію набыў [[Стыў Джобс]], ператварыўшы яе ў студыю Pixar. Ён заставаўся [[CEO]] Pixar і асноўным акцыянерам, пакуль студыю не набыў The Walt Disney Company ў 2006 годзе. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм’еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гісторыя цацак]]» | Toy Story | 22 лістапада 1995 |30 млн |373 554 033 |- | 2 | «[[Жыццё насякомых (мультфільм)|Жыццё насякомых]]» | A Bug’s Life | 25 лістапада 1998 |120 млн |363 258 859 |- | 3 | «[[Гісторыя цацак 2]]» | Toy Story 2 | 24 лістапада 1999 |90 млн |497 366 869 |- | 4 | «[[Карпарацыя монстраў (мультфільм)|Карпарацыя монстраў]]» | Monsters, Inc. | 2 лістапада 2001 |115 млн |577 425 734 |- | 5 | «[[У пошуках Нема]]» | Finding Nemo | 30 мая 2003 |94 млн |940 335 536 |- | 6 | «[[Суперсямейка]]» | The Incredibles | 5 лістапада 2004 |92 млн |633 019 774 |- | 7 | «[[Тачкі (мультфільм)|Тачкі]]» | Cars | 9 чэрвеня 2006 |120 млн |462 216 280 |- | 8 | «[[Рататуй (мультфільм)|Рататуй]]» | Ratatouille | 29 чэрвеня 2007 |150 млн |620 702 951 |- | 9 | «[[ВАЛЛ-І]]» | WALL-E | 27 чэрвеня 2008 |180 млн |533 281 433 |- | 10 | «[[Уверх (мультфільм)|Уверх]]» | Up | 29 мая 2009 |175 млн |735 099 082 |- | 11 | «[[Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі]]» | Toy Story 3 | 18 чэрвеня 2010 |200 млн |1 066 969 703 |- | 12 | «[[Тачкі 2]]» | Cars 2 | 24 чэрвеня 2011 |200 млн |562 110 557 |- | 13 | «[[Адважная]]» | Brave | 22 чэрвеня 2012 |185 млн |538 983 207 |- | 14 | «[[Універсітэт монстраў]]» | Monsters University | 21 чэрвеня 2013 |200 млн |743 559 607 |- | 15 | «[[Галаваломка (мультфільм)|Галаваломка]]» | Inside Out | 19 чэрвеня 2015 |175 млн |857 611 174 |- | 16 | «[[Добры дыназаўр]]» | The Good Dinosaur | 25 лістапада 2015 |200 млн |332 207 671 |- | 17 | «[[У пошуках Доры]]» | Finding Dory | 17 чэрвеня 2016 |200 млн |1 028 570 889 |- | 18 | «[[Тачкі 3]]» | Cars 3 | 16 чэрвеня 2017 |175 млн |383 930 656 |- | 19 |«[[Таямніца Кока]]» | Coco | 22 лістапада 2017 |175 млн |807 082 196 |- | 20 | «[[Суперсямейка 2]]» | The Incredibles 2 | 15 чэрвеня 2018 |200 млн |1 242 805 359 |- | 21 | «[[Гісторыя цацак 4]]» | Toy Story 4 | 21 чэрвеня 2019 |200 млн |1 073 394 593 |- |22 |«[[Наперад (мультфільм)|Наперад]]» |Onward |6 сакавіка 2020 |200 млн |141 946 315 |- |23 |«[[Душа (мультфільм)|Душа]]» |Soul |25 снежня 2020 |150 млн |135 700 000 |- |24 |«[[Лука (мультфільм)|Лука]]» |Luca |18 чэрвеня 2021 |100 млн |49 750 471 |- |25 |«[[Я чырванею]]» |Turning Red |10 сакавіка 2022 |175 млн | |- |26 |«[[Лайтэр (мультфільм)|Лайтэр]]» |Lightyear |17 чэрвеня 2022 |200 млн | |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм’еры |- | 27 | Элементаль | Elemental | 16 чэрвеня 2023 |} === Кароткаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === ==== Мультфільмы з арыгінальным сюжэтам ==== {| class="wikitable" |'''№''' |'''Год''' |'''Беларуская назва''' |'''Арыгінальная назва''' |'''Дэманстраваўся разам з мультфільмам''' |- |1 |1984 |[[Прыгоды Андрэ і пчолкі Воллі]] |''The Adventures of André and Wally B.'' |[[Гісторыя цацак]] |- |2 |1986 |[[Люкса-малодшы]] |''Luxo Jr.'' |[[Гісторыя цацак 2]] |- |3 |1987 |[[Чырвоны сон]] |''Red’s Dream'' |— |- |4 |1988 |[[Алавяная цацка]] |''Tin Toy'' |— |- |5 |1989 |[[Дробязь (мультфільм)|Дробязь]] |''Knick Knack'' |[[У пошуках Нема]] |- |6 |1997 |[[Гульня Джэры]] |''Geri’s Game'' |[[Жыццё насякомых (мультфільм)|Жыццё насякомых]] |- |7 |2000 |[[Пра птушак]] |''For the Birds'' |[[Карпарацыя монстраў (мультфільм)|Карпарацыя монстраў]] |- |8 |2003 |[[Баранчык (мультфільм)|Баранчык]] |''Boundin''' |[[Суперсямейка]] |- |9 |2005 |[[Чалавек-аркестр]] |''One Man Band'' |[[Тачкі (мультфільм)|Тачкі]] |- |10 |2006 |[[Выкраданне (мультфільм)|Выкраданне]] |''Lifted'' |[[Рататуй (мультфільм)|Рататуй]] |- |11 |2008 |[[Прэста (мультфільм)|Прэста]] |''Presto'' |[[ВАЛЛ-І]] |- |12 |2009 |[[Пераменная воблачнасць]] |''Partly Cloudy'' |[[Уверх (мультфільм)|Уверх]] |- |13 |2010 |[[Дзень і Ноч]] |''Day & Night'' |[[Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі]] |- |14 |2012 |[[Ла Луна]] |''La Luna'' |[[Адважная]] |- |15 |2013 |[[Сіняя парасолька]] |''The Blue Umbrella'' |[[Універсітэт монстраў]] |- |16 |2014 |[[Лава (мультфільм)|Лава]] |''Lava'' |[[Галаваломка (мультфільм)|Галаваломка]] |- |17 |2015 |[[Каманда Санджэя]] |''Sanjay’s Super Team'' |[[Добры дыназаўр]] |- |18 |2016 |[[Пясчанка (мультфільм)|Пясчанка]] |''Piper'' |[[У пошуках Доры]] |- |19 |2017 |[[Лу]] |''Lou'' |[[Тачкі 3]] |- |20 |2018 |[[Бао]] |''Bao'' |[[Суперсямейка 2]] |- |21 |2020 |[[Нара (мультфільм)|Нара]] |''Burrow'' |[[Душа (мультфільм)|Душа]] |} ==== Кароткаметражныя мультфільмы, заснаваныя на персанажах поўнаметражных мультфільмаў Pixar ==== {| class="wikitable" |- ! № !! Год !! Беларуская назва !! Арыгінальная назва !! Заснаваны на персанажах мультфільма |- | 1 || 2002 || [[Новая машына Майка]] || ''Mike’s New Car'' ||<center>[[Карпарацыя монстраў (мультфільм)|Карпарацыя монстраў]]</center> |- | 2|| 2005 || [[Джэк-Джэк атакуе]] || ''Jack-Jack Attack'' ||<center>[[Суперсямейка]]</center> |- | 3 || 2006 || [[Сырнік і паўночнае святло]] || ''Mater and the Ghostlight'' ||<center>[[Тачкі (мультфільм)|Тачкі]]</center> |- | 4 || 2007 || [[Твой сябар Пацук]] || ''Your Friend the Rat'' ||<center>[[Рататуй (мультфільм)|Рататуй]]</center> |- | 5 || 2008 || [[BURN·E]] || ''BURN·E'' ||<center>[[ВАЛЛ-І]]</center> |- | 6 || 2009 || [[Спецзаданне Дага]] || ''Dug’s Special Mission'' || <center>[[Уверх (мультфільм)|Уверх]]</center> |- | 7 || 2009 || [[Джордж і Эй Джэй]] || ''George & A.J.'' || <center>[[Уверх (мультфільм)|Уверх]]</center> |- | 8 || 2012 || [[Легенда аб Мор’ду]] || ''The Legend of Mor’du''||<center>[[Адважная]]</center> |- | 9 || 2013 || [[Цэнтр вечарынкі]] || ''Party Central''||<center>[[Універсітэт монстраў]]</center> |- | 10 || 2015 || [[Першае спатканне Райлі?]] || ''Riley’s First Date?''||<center>[[Галаваломка (мультфільм)|Галаваломка]]</center> |- | 11 || 2016 || [[У пошуках Доры: Інтэрв'ю аб марскім жыцці]] || ''Marine Life Interviews'' || <center>[[У пошуках Доры]]</center> |- | 12 || 2017 || [[Гоначная школа міс Аладкі]] || ''Miss Fritter’s Racing Skoool'' || <center>[[Тачкі 3]]</center> |- | 13 || 2018 || [[Цётка Эдна]] || ''Auntie Edna'' || <center>[[Суперсямейка 2]]</center> |- | 14 || 2020 || [[Жыццё лямпы]] || ''Lamp Life'' || <center>[[Гісторыя цацак 4]]</center> |- | 15 ||2021 || [[22 супраць Зямлі]] ||''22 vs Earth'' ||<center>[[Душа (мультфільм)|Душа]]</center> |- | 16 ||2021 || [[Чао, Альберта]] ||''Ciao Alberto'' ||<center>[[Лука (мультфільм)|Лука]]</center> |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Pixar}} 72se6ve0yf8d315j21qb5ngaqqi8i7i 0 692846 5140692 4107263 2026-05-12T13:23:06Z Feeleman 163471 5140692 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] кінастудыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыё]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя анімацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} gvfyio7g49sppsuymvlo6w8qk931dec 5140693 5140692 2026-05-12T13:24:22Z Feeleman 163471 /* Бліжэйшыя мультфільмы */ 5140693 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] кінастудыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыа]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя анімацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} gs21lkdho6dd7iomfb0xxe9jhzqinit 5140695 5140693 2026-05-12T13:24:49Z Feeleman 163471 5140695 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] кінастудыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыа]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} 6v0zcu9ja23urdiaan1fpgri0t6y1wu 5140696 5140695 2026-05-12T13:25:42Z Feeleman 163471 афармленне 5140696 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыа]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} rfcyrgowp5zxdl4907mhg60l1eegme9 5140697 5140696 2026-05-12T13:26:07Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140697 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыа]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] q045e7g5503u1iv4d3o43tfs5bwtbuj 5140699 5140697 2026-05-12T13:28:48Z Feeleman 163471 афармленне 5140699 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] кінакампанія і студыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыа]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] f2sel67qghhegwacgtawn8f73sfxp4v 5140700 5140699 2026-05-12T13:29:06Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140700 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Illumination''' (раней вядомая як Illumination Entertainment) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] кінакампанія і студыя, заснаваная ў [[2007]] годзе. Illumination з’яўляецца даччынай кампаніяй [[Universal Pictures]]. ==Фільмаграфія== === Поўнаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры !Бюджэт, $ !Зборы, $ |- | 1 | «[[Гадкі я]]» | Despicable Me | 20 чэрвеня 2010 | 69 млн | 543 113 985 |- | 2 | «[[Бунт вушастых]]» | Hop | 9 сакавіка 2011 | 63 млн | 183 822 562 |- | 3 | «[[Лоракс]]» | Dr. Seuss' The Lorax | 1 сакавіка 2012 | 70 млн | 348 840 316 $ |- | 4 | «[[Гадкі я 2]]» | Despicable Me 2 | 16 чэрвеня 2013 | 76 млн | 970 766 005 |- | 5 | «[[Міньёны]]» | Minions | 11 чэрвеня 2015 | 74 млн | 1 159 398 397 |- | 6 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» | The Secret Life of Pets | 16 чэрвеня 2016 | 75 млн | 875 457 937 |- | 7 | «[[Спявай]]» | Sing | 11 верасня 2016 | 75 млн | 634 151 679 |- | 8 | «[[Гадкі я 3]]» | Despicable Me 3 | 14 чэрвеня 2017 | 80 млн | 1 034 799 409 |- | 9 | «[[Грынч]]» | Dr. Seuss' The Grinch | 8 лістапада 2018 | 75 млн | 511 595 957 |- | 10 | «[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» | The Secret Life of Pets 2 | 24 мая 2019 | 80 млн | 430 051 293 |- | 11 | «[[Спявай 2]]» | Sing 2 | 22 снежня 2021 | 85 млн | 387 831 445 |} ==== Бліжэйшыя мультфільмы ==== {| class="wikitable wide" |- !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Дата прэм'еры |- |12 |«[[Міньёны: Узвышэнне Гру]]» |Minions: The Rise of Gru |22 чэрвеня 2022 |- |13 |«[[Супербраты Марыа]]» |Super Mario Bros.: The Movie |21 снежня 2022 |- |14 |«[[Міграцыя (мультфільм)|Міграцыя]]» |Migration |30 чэрвеня 2023 |- |15 |«[[Гадкі я 4]]» |Despicable Me 4 |3 ліпеня 2024 |} === Кароткаметражныя мультыплікацыйныя фільмы === {| class="wikitable" !№ !style="width:30%;"|Беларуская назва !Арыгінальная назва !Год !Выпушчаны разам з мультфільмам |- |1 |«Праабражэнне дома» |Home Makeover |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |2 |«Азнаямляльны дзень» |Orientation Day |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |3 |«Банан» |Banana |2010 |«[[Гадкі я]]» |- |4 |«Брэд і Гэры» |Brad & Gary |2011 | |- |5 |«Вечарына Філа» |Phil's Dance Party |2012 |«[[Бунт вушастых]]» |- |6 |«Гадкі я: Перапалох міньёнаў 3D» |Despicable Me Minion Mayhem |2012 | |- |7 |«Вазок, хоў!» |Wagon Ho! |2012 |«[[Лоракс]]» |- |8 |«Сілы прыроды» |Forces of Nature |2012 |«[[Лоракс]]» |- |9 |«Серэнада» |Serenade |2012 |«[[Лоракс]]» |- |10 |«Шчаня» |Puppy |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |11 |«Паніка ў паштовым аддзяленні» |Panic in the Mailroom |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |12 |«Навучанне кіраванню» |Training Wheels |2013 |«[[Гадкі я]]» |- |13 |«Нястомны Бінкі Нэльсан» |Binky Nelson Unpacified |2015 |«[[Міньёны]]» |- |14 |«Спаборніцтва» |Competition |2015 |«[[Міньёны]]» |- |15 |«Краміньёнцы» |Cro Minion |2015 |«[[Міньёны]]» |- |16 |«Міньёны супраць газона» |Mower Minions |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |17 |«Тэлебачанне Нормана» |Norman Television |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |18 |«Сасіска» |Weenie |2016 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл]]» |- |19 |«Няня Гюнтер» |Gunter Babysits |2017 |«[[Спявай]]» |- |20 |«Каханне з першага позірку» |Love at First Sight |2017 |«[[Спявай]]» |- |21 |«Асабісты трэнер Эдзі» |Eddie's Life Coach |2017 |«[[Спявай]]» |- |22 |«Таемнае жыццё Кайла» |The Secret Life of Kyle |2017 |«[[Гадкі я 3]]» |- |23 |«Жоўты - хіт сезону» |Yellow is the New Black |2018 |«[[Грынч]]» |- |24 |«Сабачыя дні зімы» |The Dog Days of Winter |2018 |«[[Свята троляў]]» |- |25 |«Маленькія памочнікі Санты» |Santa's Little Helpers |2019 |«[[Грынч]]» |- |26 |«Міньёны скаўты» |Minion Scouts |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |27 |«Супер Гіджэт» |Super Gidget |2019 |«[[Таемнае жыццё хатніх жывёл 2]]» |- |28 |«Міньёны і монстры» |Minions & Monsters |2021 | |- |29 |«Толькі для вачэй Гюнтера» |For Gunter's Eyes Only |2022 |«[[Спявай 2]]» |- |30 |«Прыцягненне жывёл» |Animal Attraction |2022 |«[[Спявай 2]]» |} {{зноскі}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Illumination}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Кампаніі ЗША]] c2rf3euogmtmqch4b9a2dk7n62zqb4x 0 694892 5141077 3975636 2026-05-13T08:59:37Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Ват]] 5141077 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ват]] 70kmg9ehowu9euwmrbcw8qepxp411kf 0 700502 5141130 4747558 2026-05-13T11:43:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141130 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стараруднянскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Жлобінскі раён]] |Уключае = 9 населеных пунктаў |Сталіца = [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1724 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://gisp.gov.by/ru/starorudnyanskij-selsovet |Заўвагі = }} '''Старарудня́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Старая Рудня (Жлобінскі раён)|Старая Рудня]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жлобінскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 11 лютага 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чацвярнянскі сельсавет|Чацвярнянскага сельсавета]], у склад [[Пірэвіцкі сельсавет|Пірэвіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Рудзенка (Жлобінскі раён)|Рудзенка]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 4.</ref>. 9 жніўня 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Бабоўскі сельсавет|Бабоўскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Бабоўка (Жлобінскі раён)|Бабоўка]], [[Баршчоўка (Кіраўскі сельсавет)|Баршчоўка]], [[Даліна (Жлобінскі раён)|Даліна]] і [[Падлессе (Жлобінскі раён)|Падлессе]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Стараруднянскага сельсавета 13 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|86}}</ref>. 20 чэрвеня 1985 года ў склад [[Майскі сельсавет|Майскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Бабоўка (Жлобінскі раён)|Бабоўка]], [[Баршчоўка (Кіраўскі сельсавет)|Баршчоўка]], [[Даліна (Жлобінскі раён)|Даліна]] і [[Падлессе (Жлобінскі раён)|Падлессе]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1699 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,8 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1724 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Стараруднянскі сельсавет}} {{Жлобінскі раён}} [[Катэгорыя:Стараруднянскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 66v8a7nfv64nk7wcc1qxhknabo49dtv 0 701198 5141134 4848082 2026-05-13T11:48:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141134 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старасельскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рагачоўскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Старое Сяло (Рагачоўскі раён)|Старое Сяло]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1429 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Старасельскі сельсавет}} '''Старасе́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Старое Сяло (Рагачоўскі раён)|Старое Сяло]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Рагачоўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 8 ліпеня 1957 года ў склад сельсавета з [[Азяранскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Азяранскага сельсавета]] перададзена вёска [[Слабада (Старасельскі сельсавет)|Слабада-Радамысль]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. 14 красавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Кісцянёўскі сельсавет|Кісцянёўскага]] і [[Станькаўскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Станькаўскага]] сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 19 верасня 1963 года з часткі Старасельскага сельсавета зноў утвораны [[Кісцянёўскі сельсавет]] (10 населеных пунктаў: [[Азярышча (Рагачоўскі раён)|Азярышча]], [[Вішчын]], [[Дняпроўскі]], [[Заеззе]], [[Залоззе (Рагачоўскі раён)|Залоззе]], [[Кісцяні (Рагачоўскі раён)|Кісцяні]], [[Мадора]], [[Ніжаў]], [[Яленава]] і [[Янкаў Лог]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 19 верасня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 34 (1034).</ref>. 14 снежня 1977 года скасаваны пасёлак [[Парня]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 14 снежня 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 2 ліпеня 1979 года скасаваны пасёлак [[Сіняе Мора]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 2 ліпеня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. 26 сакавіка 1987 года ў склад сельсавета з Кісцянёўскага сельсавета перададзена вёска [[Азярышча (Рагачоўскі раён)|Азярышча]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 13 лістапада 1987 года скасавана вёска [[Руднецкі Лес]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 лістапада 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. 5 верасня 2000 года ў склад Кісцянёўскага сельсавета перададзены вёскі [[Азярышча (Рагачоўскі раён)|Азярышча]] і [[Шчыбрын]]<ref>[http://www.kaznachey.com/doc/eTGTBD7O2TY Решение Гомельского областного Совета депутатов от 5 сентября 2000 г. № 64 Об изменении границ Старосельского и Кистеневского сельсоветов Рогачевского района]</ref>. 29 сакавіка 2011 года скасавана вёска [[Міжыдзерава]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-58/2011_58_9_41011.pdf Решение Рогачевского районного Совета депутатов от 29 марта 2011 г. № 58 Об упразднении деревни Мижидерево Старосельского сельсовета]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (22 населеныя пункты) — 1839 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (21 населены пункт) — 1429 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/staroselskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра Старасельскі сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220217093847/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/staroselskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf|date=17 лютага 2022}} {{ref-ru}} {{Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)}} {{Рагачоўскі раён}} [[Катэгорыя:Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] j591jxt7zspd8lrcvabfgk0gorlsiwd 0 701899 5141135 4936909 2026-05-13T11:49:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141135 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Старасельскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старасельскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шклоўскі раён]] |Уключае = 31 населены пункт |Сталіца = [[Троіца (Шклоўскі раён)|Троіца]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[20 лістапада]] [[2013]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1179 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Старасе́льскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Троіца (Шклоўскі раён)|Троіца]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Копыскі раён|Копыскага раёна]] [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Стараселле (Александрыйскі сельсавет)|Стараселле]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Копыскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] БССР, з 5 снежня 1931 года — Шклоўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 30 красавіка 1958 года ў склад сельсавета з [[Жукнеўскі сельсавет|Жукнеўскага сельсавета]] Талачынскага раёна [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] перададзены вёскі [[Лідзіна|Коліна-Лідзіна]] і [[Хацькова (Шклоўскі раён)|Хацькова]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 красавіка 1958 г. Аб пералічэнні населеных пунктаў Коліна-Лідзіна і Хацькава са складу Жукнеўскага сельскага Савета, Талачынскага раёна, Віцебскай вобласці, у склад Старасельскага сельскага Савета, Шклоўскага раёна, Магілёўскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 4.</ref>. 11 сакавіка 1960 года ў склад [[Александрыйскі сельсавет|Александрыйскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Манькава]] і [[Ферма (Шклоўскі раён)|Ферма]], у склад сельсавета з [[Уланаўскі сельсавет|Уланаўскага сельсавета]] пералічана вёска [[Каменка (Александрыйскі сельсавет)|Каменка]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. 22 лістапада 1963 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Уланаўскі сельсавет|Уланаўскага сельсавета]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Тройца (Шклоўскі раён)|Тройца]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 лістапада 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 6 (1046).</ref>. 7 сакавіка 1975 года ў склад сельсавета з [[Рыжкавіцкі сельсавет|Рыжкавіцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Лутна]] і [[Тросна (Шклоўскі раён)|Тросна]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 сакавіка 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. У сакавіку 1977 года скасавана вёска [[Шахава]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 і 29 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>, 21 лістапада 1989 года — вёскі [[Гаршкова]] і [[Панізоўе (Шклоўскі раён)|Панізоўе]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лістапада 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>. 20 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Александрыйскі сельсавет|Александрыйскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913m0061089 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1179 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзіў 31 населены пункт: аграгарадок [[Стараселле (Александрыйскі сельсавет)|Стараселле]], вёскі [[Баркі 1 (Шклоўскі раён)|Баркі 1]], [[Баркі 2]], [[Вялікае Уланава]], [[Вялікая Лотва (Шклоўскі раён)|Вялікая Лотва]], [[Гаваракі]], [[Гарадок (Александрыйскі сельсавет)|Гарадок]], [[Гвалтоўнік]], [[Дуброва (Шклоўскі раён)|Дуброва]], [[Дымава]], [[Забор’е (Шклоўскі раён)|Забор’е]], [[Калінаўка (Шклоўскі раён)|Калінаўка]], [[Каменка (Александрыйскі сельсавет)|Каменка]], [[Клін (Александрыйскі сельсавет)|Клін]], [[Лідзіна]], [[Лутна]], [[Малая Лотва]], [[Малое Уланава]], [[Мацава]], [[Новае Брашчына]], [[Папоўка (Шклоўскі раён)|Папоўка]], [[Пясчанка (Шклоўскі раён)|Пясчанка]], [[Сісенева]], [[Смальянцы]], [[Старое Брашчына]], [[Троіца (Шклоўскі раён)|Троіца]], [[Тросна (Шклоўскі раён)|Тросна]], [[Трылесіна (Шклоўскі раён)|Трылесіна]], [[Хацькова (Шклоўскі раён)|Хацькова]], [[Чырчына]] і [[Шчацінка (Шклоўскі раён)|Шчацінка]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Старасельскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Копыскі раён|child|загаловак=Старасельскі сельсавет у [[Копыскі раён|Копыскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Талачынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Старасельскі сельсавет у [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] (1931)}} |спіс3 = {{Шклоўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Старасельскі сельсавет у [[Шклоўскі раён|Шклоўскім раёне]] (1931—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Копыскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Талачынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] dqld906cpde601lh24mhmk0zochrdjd 0 703738 5140880 4087508 2026-05-12T19:26:10Z DenisBorum 139498 5140880 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Арабскія заваяванні|Араба-візантыйскія войны}} '''Арабскае заваяванне Леванта''' – заваяванне [[Арабскі халіфат|Арабскім халіфатам]] [[Левант]]а (тэрыторыі [[Сірыя (гістарычны рэгіён)|Сірыі]] і [[Палесціна|Палестыны]], тагачасных правінцый [[Візантыя|Візантыйскай імперыі]]). == Гісторыя == У 634 годзе арабскае войска перасекла [[Сірыйская пустыня|Сірыйскую пустыню]] і захапіла горад [[Босра]]. Імператар [[Іраклій I]] накіраваў супраць іх армію на чале са сваім братам Феадорам; у ліпені 634 года яна была разгромлена Халідам ібн аль-Валідам у бітве пры Аджнадайне. Пасля шэрагу новых лакальных перамог, захопнікі аблажылі [[Дамаск]]. Аблога працягвалася з сакавіка па верасень 635 года; не маючы аблогавай тэхнікі, арабы ўзялі горад зморам. Пасля заваявання Паўднёвай Сірыі войска Халіда ібн аль-Валіда рушыла на поўнач, дзе заняла Эмесу (суч. [[Хомс]]) і Епіфанію (суч. [[Хама]]) (восень–зіма 635 года). Імператар Іраклій накіраваў насустрач арабам новыя сілы колькасцю 40–50 тыс. чалавек. У траўні–чэрвені 636 года арабы былі вымушаны пакінуць захопленыя гарады, у тым ліку і Дамаск. Візантыйскае войска рухалася следам, каб выцесніць арабаў з Сірыі; нарэшце, абедзве арміі спыніліся адна перад адной каля ракі Ярмук. Ва ўпартай трохдзённай бітве 20-22 жніўня 636 года візантыйская армія была разгромлена; у Іраклія не засталося сіл для супраціву арабам. На працягу восені–зімы 636 года мусульманскія атрады захапілі большасць гарадоў Сірыі – Дамаск, Эмесу, Берою (суч. [[Халеб]]). У тыле ў арабаў доўга вытрымлівалі аблогу [[Іерусалім]], [[Кейсарыя]] (захоплена толькі ў 640 годзе) і некалькі прыморскіх крэпасцяў<ref>[https://m.pravenc.ru/text/75804.html Православная энциклопедия. Арабские завоевания]{{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:634]] ao08muj62e0qef1nkh2u8t4h0wyt6b3 0 704855 5141049 5055141 2026-05-13T08:21:47Z Feeleman 163471 афармленне 5141049 wikitext text/x-wiki {{музыкант}} '''Арыяна Грандэ-Бутэра''' ({{lang-en|Ariana Grande-Butera}}; нар. {{ДН|26|6|1993}}, [[Бока-Ратон]], [[Фларыда]], [[ЗША]]) — амерыканская спявачка, [[актрыса]], аўтар песень, музычны прадзюсар, уладальніца прэміі «[[Грэмі]]». == Біяграфія == Прафесійную кар’еру ў шоу-бізнесе Арыяна Грандэ пачала ў 2008 годзе ў брадвейскім мюзікле «13». У 2009 годзе яна атрымала ролю Кэт Валентайн у тэлевізійным серыяле «Вікторыя-пераможца» на канале [[Nickelodeon]], потым працягнула гуляць яе ў тэлесерыяле «Сэм і Кэт», які выходзіў у 2013—2014 гадах. Арыяна таксама прымала ўдзел у запісе саўндтрэкаў і агучванні мультфільмаў (у прыватнасці, мультсерыяла «[[Клуб Вінкс]]»). У 2015 годзе яна вярнулася на тэлеэкраны з эпізадычнай роляй Соні Херфман у серыяле «[[Каралевы крыку]]». Музычная кар’ера Арыяны пачалася ў 2011 годзе з запісу саўндтрэку да серыяла «Вікторыя-пераможца». У тым жа годзе яна заключыла кантракт з гуказапісвальнай кампаніяй Republic Records. У 2013 годзе ў яе выйшаў дэбютны альбом [[Yours Truly]], які дэбютаваў на першым месцы ў амерыканскім чарце [[Billboard 200]]. Песня The Way з гэтага альбома займала ўпэўненыя пазіцыі ў першай дзясятцы чарта [[Billboard Hot 100]], яе станоўча сустрэлі музычныя крытыкі. Наступны альбом Арыяны Грандэ, [[My Everything]] (2014), таксама дэбютаваў на першай пазіцыі ў амерыканскім чарце. Альбом меў сусветны поспех дзякуючы хітам «Problem», «Break Free», «Bang Bang» і «Love Me Harder». З некалькімі песнямі з яго спявачка 34 тыдні бесперапынна знаходзілася ў першай дзясятцы амерыканскага чарта Billboard Hot 100. У 2015 годзе яна адправілася ў сусветны тур у падтрымку гэтага альбома, азагалоўлены The Honeymoon Tour. У 2016 годзе Арыяна выпусціла альбом [[Dangerous Woman]] (2016, 2-е месца ў ЗША), кліп на сінгл «Side To Side» з дадзенага альбома мае больш за мільярд праглядаў на YouTube. У наступным годзе спявачка адправілася ў сусветнае турнэ Dangerous Woman Tour. 22 траўня 2017 года на канцэрце Арыяны ў [[Манчэстэр]]ы адбыўся тэракт. Грандэ прыпыніла тур і зладзіла дабрачынны канцэрт, каб сабраць грошы для пацярпелых у тэракце. Наступны альбом — [[Sweetener]] — выйшаў у 2018 годзе і заняў 1-е месца ў ЗША. Альбом быў прызнаны Амерыканскай акадэміяй гуказапісу найлепшым поп-альбомам 2018 года. Праз некалькі месяцаў пасля рэлізу альбома Sweetener, Арыяна Грандэ выпусціла альбом Thank U, Next (2019), які таксама заняў першы радок амерыканскага чарта Billboard 200. Альбом паўтарыў рэкорд гурта The Beatles: тры сінглы з Thank U, Next («7 Rings»), «Break Up With Your Girlfriend, I’m Bored» і «Thank U, Next») занялі першыя тры пазіцыі чарта Billboard Hot 100 адначасова. Песні Арыяны Грандэ часта б’юць рэкорды на стрымінг-сэрвісе Spotify. 18 сакавіка 2019 спявачка адправілася ў сусветнае турнэ Sweetener World Tour у падтрымку альбомаў Sweetener і Thank U Next. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Yours Truly'' (2013) * ''My Everything'' (2014) * ''Dangerous Woman'' (2016) * ''Sweetener'' (2018) * ''Thank U, Next'' (2019) * ''Positions'' (2020) * ''Eternal Sunshine'' (2024; перавыдадзены ў 2025 годзе як ''Brighter Days Ahead'') {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грандэ Арыяна}} 9rfok6qpxyhgukonccpv4tftzc38kak 0 705444 5141120 4743383 2026-05-13T11:29:18Z DBatura 73587 5141120 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Алена Уладзіміраўна Зеркаль''' ({{Lang-uk|Олена Володимирівна Зеркаль}}; нар. [[24 чэрвеня]] [[1973]], [[Кіеў]], [[Украінская ССР]], [[СССР]]) — [[Украіна|украінскі]] дзяржаўны дзеяч, намеснік міністра замежных спраў [[Украіна|Украіны]] па [[еўрапейская інтэграцыя|пытаннях еўрапейскай інтэграцыі]] з 2014 года. Таксама на працягу 12 гадоў працавала ў [[Міністэрства юстыцыі Украіны|Міністэрстве юстыцыі Украіны]], пачынаючы з 2001 года ў якасці дырэктара Дэпартамента міжнароднага права (2001—2005), дырэктара Дзяржаўнага дэпартамента па гарманізацыі заканадаўства (2005—2011) і ў якасці дырэктара Дэпартамента па сувязях з органамі дзяржаўнай улады (2011—2013).<ref>{{Cite web|url=http://mfa.gov.ua/en/page/open/id/3885|title=Homepage / About MFA / MFA Structure / MFA Leadership / Ms. Olena Zerkal|date=22 Aug 2014|access-date=2018-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307044901/http://mfa.gov.ua/en/page/open/id/3885|archive-date=2017-03-07|url-status=dead}}</ref> Саветнік старшыні праўлення [[Нафтагаз Украіны|Нафтагаза]]<ref>{{cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-economy/2865035-zerkal-naznacili-sovetnikom-predsedatela-pravlenia-naftogaza.html|title=Зеркаль назначили советником председателя правления Нафтогаза|work=Укринформ|date=29.01.2020|access-date=29 января 2020|archive-date=2020-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129082926/https://www.ukrinform.ru/rubric-economy/2865035-zerkal-naznacili-sovetnikom-predsedatela-pravlenia-naftogaza.html|url-status=live}}</ref>. Валодае ўкраінскай, рускай, англійскай і французскай мовамі. == Біяграфія == Са студзеня 1991 года па люты 1992 года — лабарант у [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім дзяржаўным універсітэце імя Т. Р. Шаўчэнкі]]. З лютага 1992 года па май 1994 года — сакратар генеральнага дырэктара кампаніі «Инсофттех». З мая 1994 года па чэрвень 2000 года — юрысконсульт ЗАТ «Укрпобуттехника». У 1998 годзе скончыла юрыдычны факультэт [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі]]. === У Міністэрстве юстыцыі === Са снежня 2001 года па студзень 2005 года — намеснік дырэктара, а затым дырэктар дэпартамента міжнароднага права [[Міністэрства юстыцыі Украіны|Міністэрства юстыцыі]]. Са студзеня 2005 года па красавік 2011 года — дырэктар Дзяржаўнага дэпартамента па пытаннях адаптацыі заканадаўства ў [[Міністэрства юстыцыі Украіны|Міністэрстве юстыцыі]]. У 2005 годзе — прадстаўнік [[Украіна|Украіны]] на канферэнцыі [[Украіна|Украіны]] і [[Польшча|Польшчы]] па [[еўрапейская інтэграцыя|пытаннях еўрапейскай інтэграцыі]].<ref>{{Cite web |url=http://www.minjust.gov.ua/news/6598 |title=Ukrainian experts explored the experience of Poland in European integration, 05.09.2005 |access-date=2018-04-13 |archive-date=2018-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512044425/https://minjust.gov.ua/news/6598 |url-status=live }}</ref> У 2006 годзе — член пастаяннай ўкраінска-літоўскай камісіі па [[еўрапейская інтэграцыя|еўрапейскай інтэграцыі]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uazakon.com/document/fpart20/idx20519.htm |title=MINISTRY OF ECONOMY OF UKRAINE ORDER 04.05.2006 N 159 On ensuring the Second meeting of the Standing Ukrainian-Lithuanian Commission for European Integration |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125727/http://www.uazakon.com/document/fpart20/idx20519.htm |archive-date=2014-10-06 |url-status=dead }}</ref> З 2007 года па 2013 год — член украінскай дэлегацыі па заключэнні пагаднення аб асацыяцыі паміж [[Украіна]]й і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]].<ref>{{Cite web|url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:XH89ZHxYrxQJ:zakon.nau.ua/doc/%3Fcode%3D76/2007+&cd=22&hl=uk&ct=clnk&gl=ua&client=opera|title=DECREE OF THE PRESIDENT OF UKRAINE #76/2007 on the delegation of Ukraine for participation in negotiations with the EU on the Association Agreement}}</ref><ref>[http://www.prezident.gov.ua/documents/12168.html DECREE OF THE PRESIDENT OF UKRAINE № 804/2010 on certain issues negotiations with EU on Association Agreement between Ukraine and the European Union] {{Архівавана|url=https://archive.today/20140917075833/http://www.prezident.gov.ua/documents/12168.html |date=17 верасня 2014 }}</ref> У 2008 годзе скончыла Інстытут міжнародных адносін пры Кіеўскім нацыянальным універсітэце імя Т. Шаўчэнкі па спецыяльнасці «Міжнародныя эканамічныя адносіны» і атрымала ступень магістра міжнародных адносін. Улетку 2008 года — украінскі дэлегат на перамовах з [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіяй]] адносна рамачнага пагаднення паміж Еўрапейскай супольнасцю і [[Украіна]]й.<ref>{{Cite web|url=http://193.29.204.11/documents/8114.html|title=РОЗПОРЯДЖЕННЯ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 234/2008-рп On delegation of Ukraine for participation in negotiations with the European Commission on the conclusion of the Framework Agreement between the European Community and Ukraine on the general principles of Ukraine’s participation in Community programs|access-date=7 красавіка 2022|archive-url=https://archive.today/20140917084418/http://193.29.204.11/documents/8114.html|archive-date=17 верасня 2014|url-status=dead}}</ref> У 2010 годзе — член украінскай дэлегацыі на перамовах з [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіяй]] адносна ўнясення паправак у Пагадненне паміж [[Украіна]]й і ЕС аб спрашчэнні афармлення віз.<ref>[http://zikua.tv/ua/news/2010/11/25/258461 Yanukovych caused an delegation to the negotiations with the European Commission on visa facilitation]{{Недаступная спасылка}}</ref> З красавіка 2011 года па май 2013 года — дырэктар дэпартамента ўзаемадзеяння з органамі ўлады [[Міністэрства юстыцыі Украіны]]. З 2011 года — член калегіі Дзяржаўнай пенітэнцыярнай службы Украіны.<ref>{{Cite web |url=http://www.dvs-zp.gov.ua/?q=book%2Fexport%2Fhtml%2F2521 |title=STATE EXECUTIVE SERVICE OF UKRAINE ORDER 26.09.2011, the № 37/2 on approval of the Board of the State Penitentiary Service of Ukraine |access-date=2020-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304232437/http://www.dvs-zp.gov.ua/?q=book%2Fexport%2Fhtml%2F2521 |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> У 2012 годзе — член Міжведамаснага каардынацыйнага савета па пытаннях стварэння электроннага рэестра пацыентаў [[Міністэрства аховы здароўя Украіны|Міністэрства аховы здароўя]].<ref>{{Cite web |url=http://moz.gov.ua/ua/print/dn_20120803_611.html |title=MINISTRY OF HEALTH OF UKRAINE ORDER N 611 03.08.2012, Kyiv. On the establishment of the Interagency Coordinating Council for the construction of an electronic register of patients |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917160834/http://moz.gov.ua/ua/print/dn_20120803_611.html |archive-date=2014-09-17 |url-status=dead }}</ref> З 2012 года — член калегіі Дзяржаўнай рэгістрацыйнай службы Украіны.<ref>{{Cite web |url=http://www.drsu.gov.ua/show/1697 |title=State Registration Service UKRAINE ORDER 24.01.2012 № 103 on the formation of Board of the State Registration Service of Ukraine |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220744/http://www.drsu.gov.ua/show/1697 |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> 10 красавіка 2013 года — удзельнік сесіі [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады]] па пытаннях правоў чалавека, нацыянальных меншасцяў і міжнацыянальных адносін.<ref>{{Cite web |url=http://kompravlud.rada.gov.ua/kompravlud/control/uk/publish/article;jsessionid=CE016988A38327E9CE1A8FDF852143D5?art_id=47983&cat_id=45376 |title=Verkhovna Rada session on Human Rights, National Minorities and International Relations «Collection and use of personal information of individuals in the context of human rights» |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307045630/http://kompravlud.rada.gov.ua/kompravlud/control/uk/publish/article;jsessionid=CE016988A38327E9CE1A8FDF852143D5?art_id=47983&cat_id=45376 |archive-date=2017-03-07 |url-status=dead }}</ref> === Намеснік міністра замежных спраў === 20 жніўня 2014 года распараджэннем прэм’ер-міністра Украіны [[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Арсенія Яцанюка]] была прызначаная намеснікам міністра замежных спраў Украіны<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/752-2014-%D1%80|title=Про призначення Зеркаль О.В. заступником Міністра закордонних справ України з питань європейської інтеграції|website=Офіційний вебпортал парламенту України}}</ref> ў якасці аднаго з самых вопытных спецыялістаў у галіне еўрапейскай інтэграцыі. Яна прымала ўдзел ва ўсіх раўндах перамоваў па палітычнай і эканамічнай частцы пагаднення аб асацыяцыі, прадстаўляючы Міністэрства юстыцыі Украіны. Алена Зеркаль таксама прадстаўляла [[Украіна|Украіну]] з 6 па 9 сакавіка 2017 года ў [[Міжнародны суд ААН|Міжнародным судзе]] ў [[Гаага|Гаазе]],<ref>{{Cite web |url=http://news.liga.net/ua/news/politics/14698352-stalo_v_domo_khto_predstavlyatime_ukra_nu_v_sud_oon_proti_rf.htm |title=It is known who will represent Ukraine in the Court of Justice against the Russian Federation |access-date=2018-04-13 |archive-date=2017-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317214044/http://news.liga.net/ua/news/politics/14698352-stalo_v_domo_khto_predstavlyatime_ukra_nu_v_sud_oon_proti_rf.htm |url-status=live }}</ref> у ходзе публічных слуханняў, абвінавачваючы [[Расія|Расію]] ў падтрымцы міжнароднага [[тэрарызм]]у і парушэннях [[Правы чалавека|правоў чалавека]] на акупаваных і некантралюемых тэрыторыях Украіны, уключаючы [[Крым]] і часткі [[Данбас]]а. [[20 лістапада]] [[2019]] года ў інтэрв’ю ў праграме «Он воно як» («Вось яно як») А. Зеркаль абвясціла аб намеры сысці ў адстаўку<ref>[https://www.rbc.ru/politics/20/11/2019/5dd528589a79478129b1da93 Замглавы МИД Украины объявила об уходе из-за нежелания дружить с Россией] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191128155655/https://www.rbc.ru/politics/20/11/2019/5dd528589a79478129b1da93 |date=28 лістапада 2019 }} / РБК, 20 ноября 2019 года</ref>. 28 лістапада яна афіцыйна падала заяву аб уласнай адстаўцы<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ddfd87d9a7947d4d12ef0df Елена Зеркаль подала в отставку с поста замглавы МИД Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191128155658/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ddfd87d9a7947d4d12ef0df |date=28 лістапада 2019 }} / РБК, 28 ноября 2019 года</ref>. === Работа пасля адстаўкі === Са студзеня 2020 года Зеркаль была саветніцай тагачаснага старшыні праўлення «[[Нафтагаз Украіны|Нафтагаза]]» [[Андрэй Уладзіміравіч Кобалеў|Андрэя Кобалева]] і прадстаўляла яго ў сувязях са стэйкхолдэрамі<ref>{{Cite web|title=Олена Зеркаль стала радником голови правління Нафтогазу|url=http://www.naftogaz.com/www/3/nakweb.nsf/0/FE418C5371245734C22584FE002BA21D|website=www.naftogaz.com|access-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118133452/https://www.naftogaz.com/www/3/nakweb.nsf/0/FE418C5371245734C22584FE002BA21D|archive-date=18 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Зеркаль заявила, що завершила працювати в «Нафтогазі»|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftohaz/31275055.html|website=Радіо Свобода|access-date=2021-05-26|language=uk|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526230710/https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftohaz/31275055.html|url-status=live}}</ref>. З 14 мая 2020 ўзначальвала абарону «Нафтагаза» у судах з [[Газпром]]ам і РФ<ref>{{Cite web|title=Зеркаль очолила захист "Нафтогазу" в судах проти Росії|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-vozglavila-zashchitu-naftogaza-sudah-1589467569.html|website=РБК-Украина|access-date=2020-05-14|language=ru|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608173437/https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-vozglavila-zashchitu-naftogaza-sudah-1589467569.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Зеркаль очолила захист «Нафтогазу» у справах проти Росії|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftogaz/30612484.html|website=Радіо Свобода|access-date=2021-05-26|language=uk|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526230712/https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftogaz/30612484.html|url-status=live}}</ref>. З 1 чэрвеня 2021 года — саветніца [[Міністэрства энергетыкі Украіны|міністра энергетыкі Украіны]] [[Герман Валер’евіч Галушчанка|Германа Галушчанка]]<ref>{{Cite web|title=Зеркаль після звільнення з "Нафтогазу" стала радником міністра енергетики|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-uvolneniya-naftogaza-stala-sovetnikom-1622566012.html|website=РБК-Украина|access-date=2021-06-02|language=ru|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220427/https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-uvolneniya-naftogaza-stala-sovetnikom-1622566012.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=У Міненергетики повідомили, що Зеркаль стала радником міністра|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-radnyk-minenergo/31285000.html|website=Радіо Свобода|access-date=2021-06-01|language=uk|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601190910/https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-radnyk-minenergo/31285000.html|url-status=live}}</ref>. == Іншыя віды дзейнасці == * [[Сусветны эканамічны форум]] (СЭФ), член дэлегацыі Украіны (з 2017 года)<ref>[http://www3.weforum.org/docs/WEF_Policy_Group_Members.pdf?ET_CID=2199827&ET_RID=001b000000npTqWAAU Europe Policy Group] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181103131529/http://www3.weforum.org/docs/WEF_Policy_Group_Members.pdf?ET_CID=2199827&ET_RID=001b000000npTqWAAU |date=3 лістапада 2018 }} [//en.wikipedia.org/wiki/World_Economic_Forum World Economic Forum].</ref> == Прызнанне == * [[Заслужаны юрыст Украіны]]<ref>{{Cite web|url=http://www.president.gov.ua/documents/9762.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013102128/http://www.president.gov.ua/documents/9762.html|url-status=dead|title=DECREE OF THE PRESIDENT OF UKRAINE № 620/2009 On awarding state awards of Ukraine|archive-date=13 окт. 2012 г.}}</ref> * [[Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Украіны]] * знак Міністэрства юстыцыі Украіны «За заслугі» (жнівень 2012 г.) * дзяржаўны служачы, 3-га рангу (красавік 2009 г.) == Заўвагі == {{Reflist|2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зеркаль Алена Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Украіны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана]] rhfidamk8wkr1uq01uklpr5xf34g9iz 5141121 5141120 2026-05-13T11:30:06Z DBatura 73587 /* У Міністэрстве юстыцыі */ 5141121 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Алена Уладзіміраўна Зеркаль''' ({{Lang-uk|Олена Володимирівна Зеркаль}}; нар. [[24 чэрвеня]] [[1973]], [[Кіеў]], [[Украінская ССР]], [[СССР]]) — [[Украіна|украінскі]] дзяржаўны дзеяч, намеснік міністра замежных спраў [[Украіна|Украіны]] па [[еўрапейская інтэграцыя|пытаннях еўрапейскай інтэграцыі]] з 2014 года. Таксама на працягу 12 гадоў працавала ў [[Міністэрства юстыцыі Украіны|Міністэрстве юстыцыі Украіны]], пачынаючы з 2001 года ў якасці дырэктара Дэпартамента міжнароднага права (2001—2005), дырэктара Дзяржаўнага дэпартамента па гарманізацыі заканадаўства (2005—2011) і ў якасці дырэктара Дэпартамента па сувязях з органамі дзяржаўнай улады (2011—2013).<ref>{{Cite web|url=http://mfa.gov.ua/en/page/open/id/3885|title=Homepage / About MFA / MFA Structure / MFA Leadership / Ms. Olena Zerkal|date=22 Aug 2014|access-date=2018-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307044901/http://mfa.gov.ua/en/page/open/id/3885|archive-date=2017-03-07|url-status=dead}}</ref> Саветнік старшыні праўлення [[Нафтагаз Украіны|Нафтагаза]]<ref>{{cite web|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-economy/2865035-zerkal-naznacili-sovetnikom-predsedatela-pravlenia-naftogaza.html|title=Зеркаль назначили советником председателя правления Нафтогаза|work=Укринформ|date=29.01.2020|access-date=29 января 2020|archive-date=2020-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129082926/https://www.ukrinform.ru/rubric-economy/2865035-zerkal-naznacili-sovetnikom-predsedatela-pravlenia-naftogaza.html|url-status=live}}</ref>. Валодае ўкраінскай, рускай, англійскай і французскай мовамі. == Біяграфія == Са студзеня 1991 года па люты 1992 года — лабарант у [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім дзяржаўным універсітэце імя Т. Р. Шаўчэнкі]]. З лютага 1992 года па май 1994 года — сакратар генеральнага дырэктара кампаніі «Инсофттех». З мая 1994 года па чэрвень 2000 года — юрысконсульт ЗАТ «Укрпобуттехника». У 1998 годзе скончыла юрыдычны факультэт [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі]]. === У Міністэрстве юстыцыі === Са снежня 2001 года па студзень 2005 года — намеснік дырэктара, а затым дырэктар дэпартамента міжнароднага права [[Міністэрства юстыцыі Украіны|Міністэрства юстыцыі]]. Са студзеня 2005 года па красавік 2011 года — дырэктар Дзяржаўнага дэпартамента па пытаннях адаптацыі заканадаўства ў [[Міністэрства юстыцыі Украіны|Міністэрстве юстыцыі]]. У 2005 годзе — прадстаўнік [[Украіна|Украіны]] на канферэнцыі [[Украіна|Украіны]] і [[Польшча|Польшчы]] па [[еўрапейская інтэграцыя|пытаннях еўрапейскай інтэграцыі]].<ref>{{Cite web |url=http://www.minjust.gov.ua/news/6598 |title=Ukrainian experts explored the experience of Poland in European integration, 05.09.2005 |access-date=2018-04-13 |archive-date=2018-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180512044425/https://minjust.gov.ua/news/6598 |url-status=live }}</ref> У 2006 годзе — член пастаяннай украінска-літоўскай камісіі па [[еўрапейская інтэграцыя|еўрапейскай інтэграцыі]].<ref>{{Cite web |url=http://www.uazakon.com/document/fpart20/idx20519.htm |title=MINISTRY OF ECONOMY OF UKRAINE ORDER 04.05.2006 N 159 On ensuring the Second meeting of the Standing Ukrainian-Lithuanian Commission for European Integration |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125727/http://www.uazakon.com/document/fpart20/idx20519.htm |archive-date=2014-10-06 |url-status=dead }}</ref> З 2007 года па 2013 год — член украінскай дэлегацыі па заключэнні пагаднення аб асацыяцыі паміж [[Украіна]]й і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]].<ref>{{Cite web|url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:XH89ZHxYrxQJ:zakon.nau.ua/doc/%3Fcode%3D76/2007+&cd=22&hl=uk&ct=clnk&gl=ua&client=opera|title=DECREE OF THE PRESIDENT OF UKRAINE #76/2007 on the delegation of Ukraine for participation in negotiations with the EU on the Association Agreement}}</ref><ref>[http://www.prezident.gov.ua/documents/12168.html DECREE OF THE PRESIDENT OF UKRAINE № 804/2010 on certain issues negotiations with EU on Association Agreement between Ukraine and the European Union] {{Архівавана|url=https://archive.today/20140917075833/http://www.prezident.gov.ua/documents/12168.html |date=17 верасня 2014 }}</ref> У 2008 годзе скончыла Інстытут міжнародных адносін пры Кіеўскім нацыянальным універсітэце імя Т. Шаўчэнкі па спецыяльнасці «Міжнародныя эканамічныя адносіны» і атрымала ступень магістра міжнародных адносін. Улетку 2008 года — украінскі дэлегат на перамовах з [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіяй]] адносна рамачнага пагаднення паміж Еўрапейскай супольнасцю і [[Украіна]]й.<ref>{{Cite web|url=http://193.29.204.11/documents/8114.html|title=РОЗПОРЯДЖЕННЯ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 234/2008-рп On delegation of Ukraine for participation in negotiations with the European Commission on the conclusion of the Framework Agreement between the European Community and Ukraine on the general principles of Ukraine’s participation in Community programs|access-date=7 красавіка 2022|archive-url=https://archive.today/20140917084418/http://193.29.204.11/documents/8114.html|archive-date=17 верасня 2014|url-status=dead}}</ref> У 2010 годзе — член украінскай дэлегацыі на перамовах з [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіяй]] адносна ўнясення паправак у Пагадненне паміж [[Украіна]]й і ЕС аб спрашчэнні афармлення віз.<ref>[http://zikua.tv/ua/news/2010/11/25/258461 Yanukovych caused an delegation to the negotiations with the European Commission on visa facilitation]{{Недаступная спасылка}}</ref> З красавіка 2011 года па май 2013 года — дырэктар дэпартамента ўзаемадзеяння з органамі ўлады [[Міністэрства юстыцыі Украіны]]. З 2011 года — член калегіі Дзяржаўнай пенітэнцыярнай службы Украіны.<ref>{{Cite web |url=http://www.dvs-zp.gov.ua/?q=book%2Fexport%2Fhtml%2F2521 |title=STATE EXECUTIVE SERVICE OF UKRAINE ORDER 26.09.2011, the № 37/2 on approval of the Board of the State Penitentiary Service of Ukraine |access-date=2020-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304232437/http://www.dvs-zp.gov.ua/?q=book%2Fexport%2Fhtml%2F2521 |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}</ref> У 2012 годзе — член Міжведамаснага каардынацыйнага савета па пытаннях стварэння электроннага рэестра пацыентаў [[Міністэрства аховы здароўя Украіны|Міністэрства аховы здароўя]].<ref>{{Cite web |url=http://moz.gov.ua/ua/print/dn_20120803_611.html |title=MINISTRY OF HEALTH OF UKRAINE ORDER N 611 03.08.2012, Kyiv. On the establishment of the Interagency Coordinating Council for the construction of an electronic register of patients |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917160834/http://moz.gov.ua/ua/print/dn_20120803_611.html |archive-date=2014-09-17 |url-status=dead }}</ref> З 2012 года — член калегіі Дзяржаўнай рэгістрацыйнай службы Украіны.<ref>{{Cite web |url=http://www.drsu.gov.ua/show/1697 |title=State Registration Service UKRAINE ORDER 24.01.2012 № 103 on the formation of Board of the State Registration Service of Ukraine |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220744/http://www.drsu.gov.ua/show/1697 |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> 10 красавіка 2013 года — удзельнік сесіі [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады]] па пытаннях правоў чалавека, нацыянальных меншасцяў і міжнацыянальных адносін.<ref>{{Cite web |url=http://kompravlud.rada.gov.ua/kompravlud/control/uk/publish/article;jsessionid=CE016988A38327E9CE1A8FDF852143D5?art_id=47983&cat_id=45376 |title=Verkhovna Rada session on Human Rights, National Minorities and International Relations «Collection and use of personal information of individuals in the context of human rights» |access-date=2018-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307045630/http://kompravlud.rada.gov.ua/kompravlud/control/uk/publish/article;jsessionid=CE016988A38327E9CE1A8FDF852143D5?art_id=47983&cat_id=45376 |archive-date=2017-03-07 |url-status=dead }}</ref> === Намеснік міністра замежных спраў === 20 жніўня 2014 года распараджэннем прэм’ер-міністра Украіны [[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Арсенія Яцанюка]] была прызначаная намеснікам міністра замежных спраў Украіны<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/752-2014-%D1%80|title=Про призначення Зеркаль О.В. заступником Міністра закордонних справ України з питань європейської інтеграції|website=Офіційний вебпортал парламенту України}}</ref> ў якасці аднаго з самых вопытных спецыялістаў у галіне еўрапейскай інтэграцыі. Яна прымала ўдзел ва ўсіх раўндах перамоваў па палітычнай і эканамічнай частцы пагаднення аб асацыяцыі, прадстаўляючы Міністэрства юстыцыі Украіны. Алена Зеркаль таксама прадстаўляла [[Украіна|Украіну]] з 6 па 9 сакавіка 2017 года ў [[Міжнародны суд ААН|Міжнародным судзе]] ў [[Гаага|Гаазе]],<ref>{{Cite web |url=http://news.liga.net/ua/news/politics/14698352-stalo_v_domo_khto_predstavlyatime_ukra_nu_v_sud_oon_proti_rf.htm |title=It is known who will represent Ukraine in the Court of Justice against the Russian Federation |access-date=2018-04-13 |archive-date=2017-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317214044/http://news.liga.net/ua/news/politics/14698352-stalo_v_domo_khto_predstavlyatime_ukra_nu_v_sud_oon_proti_rf.htm |url-status=live }}</ref> у ходзе публічных слуханняў, абвінавачваючы [[Расія|Расію]] ў падтрымцы міжнароднага [[тэрарызм]]у і парушэннях [[Правы чалавека|правоў чалавека]] на акупаваных і некантралюемых тэрыторыях Украіны, уключаючы [[Крым]] і часткі [[Данбас]]а. [[20 лістапада]] [[2019]] года ў інтэрв’ю ў праграме «Он воно як» («Вось яно як») А. Зеркаль абвясціла аб намеры сысці ў адстаўку<ref>[https://www.rbc.ru/politics/20/11/2019/5dd528589a79478129b1da93 Замглавы МИД Украины объявила об уходе из-за нежелания дружить с Россией] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191128155655/https://www.rbc.ru/politics/20/11/2019/5dd528589a79478129b1da93 |date=28 лістапада 2019 }} / РБК, 20 ноября 2019 года</ref>. 28 лістапада яна афіцыйна падала заяву аб уласнай адстаўцы<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ddfd87d9a7947d4d12ef0df Елена Зеркаль подала в отставку с поста замглавы МИД Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191128155658/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ddfd87d9a7947d4d12ef0df |date=28 лістапада 2019 }} / РБК, 28 ноября 2019 года</ref>. === Работа пасля адстаўкі === Са студзеня 2020 года Зеркаль была саветніцай тагачаснага старшыні праўлення «[[Нафтагаз Украіны|Нафтагаза]]» [[Андрэй Уладзіміравіч Кобалеў|Андрэя Кобалева]] і прадстаўляла яго ў сувязях са стэйкхолдэрамі<ref>{{Cite web|title=Олена Зеркаль стала радником голови правління Нафтогазу|url=http://www.naftogaz.com/www/3/nakweb.nsf/0/FE418C5371245734C22584FE002BA21D|website=www.naftogaz.com|access-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118133452/https://www.naftogaz.com/www/3/nakweb.nsf/0/FE418C5371245734C22584FE002BA21D|archive-date=18 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Зеркаль заявила, що завершила працювати в «Нафтогазі»|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftohaz/31275055.html|website=Радіо Свобода|access-date=2021-05-26|language=uk|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526230710/https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftohaz/31275055.html|url-status=live}}</ref>. З 14 мая 2020 ўзначальвала абарону «Нафтагаза» у судах з [[Газпром]]ам і РФ<ref>{{Cite web|title=Зеркаль очолила захист "Нафтогазу" в судах проти Росії|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-vozglavila-zashchitu-naftogaza-sudah-1589467569.html|website=РБК-Украина|access-date=2020-05-14|language=ru|archive-date=2020-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608173437/https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-vozglavila-zashchitu-naftogaza-sudah-1589467569.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Зеркаль очолила захист «Нафтогазу» у справах проти Росії|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftogaz/30612484.html|website=Радіо Свобода|access-date=2021-05-26|language=uk|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526230712/https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-naftogaz/30612484.html|url-status=live}}</ref>. З 1 чэрвеня 2021 года — саветніца [[Міністэрства энергетыкі Украіны|міністра энергетыкі Украіны]] [[Герман Валер’евіч Галушчанка|Германа Галушчанка]]<ref>{{Cite web|title=Зеркаль після звільнення з "Нафтогазу" стала радником міністра енергетики|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-uvolneniya-naftogaza-stala-sovetnikom-1622566012.html|website=РБК-Украина|access-date=2021-06-02|language=ru|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220427/https://www.rbc.ua/ukr/news/zerkal-uvolneniya-naftogaza-stala-sovetnikom-1622566012.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=У Міненергетики повідомили, що Зеркаль стала радником міністра|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-radnyk-minenergo/31285000.html|website=Радіо Свобода|access-date=2021-06-01|language=uk|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601190910/https://www.radiosvoboda.org/a/news-zerkal-radnyk-minenergo/31285000.html|url-status=live}}</ref>. == Іншыя віды дзейнасці == * [[Сусветны эканамічны форум]] (СЭФ), член дэлегацыі Украіны (з 2017 года)<ref>[http://www3.weforum.org/docs/WEF_Policy_Group_Members.pdf?ET_CID=2199827&ET_RID=001b000000npTqWAAU Europe Policy Group] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181103131529/http://www3.weforum.org/docs/WEF_Policy_Group_Members.pdf?ET_CID=2199827&ET_RID=001b000000npTqWAAU |date=3 лістапада 2018 }} [//en.wikipedia.org/wiki/World_Economic_Forum World Economic Forum].</ref> == Прызнанне == * [[Заслужаны юрыст Украіны]]<ref>{{Cite web|url=http://www.president.gov.ua/documents/9762.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121013102128/http://www.president.gov.ua/documents/9762.html|url-status=dead|title=DECREE OF THE PRESIDENT OF UKRAINE № 620/2009 On awarding state awards of Ukraine|archive-date=13 окт. 2012 г.}}</ref> * [[Ганаровая грамата Кабінета Міністраў Украіны]] * знак Міністэрства юстыцыі Украіны «За заслугі» (жнівень 2012 г.) * дзяржаўны служачы, 3-га рангу (красавік 2009 г.) == Заўвагі == {{Reflist|2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зеркаль Алена Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў Украіны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана]] bkflqgqbah9dxrdmrx5s7tvke6yg16d 0 705450 5141122 5009973 2026-05-13T11:32:29Z DBatura 73587 5141122 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леў Леанідавіч Дзяньгоў''', па нараджэнні '''Павел Юр’евіч Гузбанд''' (нар. [[6 чэрвеня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — расійскі і беларускі прадпрымальнік, саветнік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, саветнік кіраўніка [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспублікі]] [[Рамзан Кадыраў|Р. А. Кадырава]], Старшыня праўлення Расійска-лівійскага гандлёвага дома<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/09/20/pomoshchnika-kadyrova-nagradili-za-pomoshch-v-osvobozhdenii-belorusov.html|title=Помощника Кадырова наградили за помощь в освобождении белорусов|publisher=Российская газета|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/markets/newswire/libya-considers-purchase-of-1-mln-tonnes-of-russian-wheat-per-year|title=Libya considers purchase of 1 mln tonnes of Russian wheat per year|date=2019-10-23|publisher=Successful Farming|lang=en|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па даручэнні кіраўніцтва РФ займаўся і ўдзельнічаў у вызваленні расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі<ref>{{Cite web|url=https://life.ru/p/914801|title=Операция "Освобождение"|publisher=Life.ru|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190201/1550282473.html|title=Случаи задержания судов с российским экипажем в 2013-2019 годах|date=20190201T2310|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Устанаўліваў і развіваў расійска-лівійскія сувязі ў палітычнай і эканамічнай сферах<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-23/russia-sees-libya-stalemate-as-strongman-s-assault-stalls|title=Russia Sees Libya Stalemate as Strongman's Assault Stalls|publisher=www.bloomberg.com|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|title=Russia 'not putting bets on one man' in Libya, Kremlin envoy says as General Haftar returns|publisher=www.telegraph.co.uk|access-date=2020-04-20|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813221528/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3374208 «В Ливии мы не хотим ассоциироваться ни с одной из сторон конфликта»]</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2017/09/14/inside-putins-libyan-power-play/|title=Inside Putin's Libyan Power Play|author=Lincoln Pigman, Kyle Orton|publisher=Foreign Policy|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191223/1562739650.html|title=Лев Деньгов: за словами Хавтара про штурм Триполи пока нет результатов|date=20191223T1900|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. == Біяграфія == === Раннія гады, адукацыя === Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Крайск]] Лагойскага раёна. Да 1999 года вучыўся ў сельскай школе. Бацька займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, маці працавала ў школе настаўніцай чарчэння і малявання. Скончыў гімназію № 73 Мінска з нямецкім ухілам. Скончыў [[Расійская дзяржаўная акадэмія інтэлектуальнай уласнасці|РДАІУ]] па спецыяльнасці «Юрыспрудэнцыя». Праходзіў навучанне ў [[Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга|Майнцскім універсітэце імя Іагана Гутенберга]] па спецыяльнасці эканаміст. === Бізнес === У 2008—2011 гг. быў заснавальнікам лівійска-беларускага сумеснага прадпрыемства «Альмамар-Альметалі», якое займалася будаўніцтвам і праектаваннем<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.ru/success/lev-dengov-issue|title=Как бывший поп-певец Лев Деньгов стал дипломатом и другом Кадырова|publisher=GQ Россия|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У 2011—2015 гг. — заснавальнік кампаніі ТАА «Бурамтэх», якая забяспечвала будаўніцтва і ахоплівала ўсе фазы рэалізацыі інвестыцыйна-будаўнічых праектаў: праектаванне, будаўніцтва, эксплуатацыю аб’ектаў. З 2017 г. з’яўляецца старшынёй савета дырэктараў Расійска-лівійскага гандлёвага дома. Таксама стаў саветнікам прэзідэнта найбуйнейшай энергетычнай карпарацыі Інданэзіі MedcoEnergi па Лівіі. З 2022 года акцыянер і член савета дырэктараў біятэхналагічнай карпарацыі БНБК. З’яўляецца заснавальнікам тавараправоднай сеткі Адам Бія і Анстэла Біятэх<ref>{{Cite web|url=https://belmarket.by/news/news-57330.html|title=У Белорусской национальной биотехнологической корпорации появился новый партнер в России|lang=ru}}</ref>. === Грамадская дзейнасць === У сакавіку [[2015]] года па ініцыятыве намесніка міністра замежных спраў РФ, спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе Багданава, кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава і дэпутата Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу РФ [[Адам Султанавіч Дзелімханаў|Дзелімханава]] была створана кантактная група пры [[Федэральны Сход Расіі|Федэральным сходзе РФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.africaintelligence.com/north-africa_diplomacy/2017/11/23/lev-dengov-imaginary-mediator-in-ubari,108282099-brc|title=LIBYA : Lev Dengov, imaginary mediator in Ubari - 23/11/2017 - Maghreb Confidential|date=2017-11-23|publisher=Africa Intelligence|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яе мэтамі стала камунікацыя з сацыяльна-палітычнымі групамі на тэрыторыі Лівіі, аналіз становішча ў краіне, а таксама знаходжанне шляхоў вырашэння лівійскага крызісу. Леў Дзяньгоў быў прызначаны кіраўніком кантактнай групы<ref>{{Cite news|access-date=2020-04-20|first=James|last=Marson|date=2018-06-07|id=0099-9660|website=Wall Street Journal|title=After Military Push in Syria, Russia Plays Both Sides in Libya|url=https://www.wsj.com/articles/after-military-push-in-syria-russia-plays-both-sides-in-libya-1528372802}}</ref>. У кастрычніку 2016 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніка МЗС РФ быў накіраваны ў [[Трыпалі]] ў якасці спецыяльнага пасланца ўрада РФ для правядзення першых афіцыйных перамоваў з прадстаўнікамі ўрада нацыянальнай згоды для наладжвання першых кантактаў паміж Расійскай Федэрацыяй і Лівіяй, а таксама для вызвалення пакінутых грамадзян. Пачынаючы з 3 кастрычніка ён правёў перамовы са старшынём прэзідэнцкай рады Лівіі Фаізам Сараджам, старшынём Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам Мусай аль-Кані, кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У снежні 2016 года пры садзейнічанні кантактнай групы былі адноўлены міжпарламенцкія адносіны. Адбылася сустрэча Агілы Салеха, спікера абранага і засядаючага ў [[Табрук]]у парламента — [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] з міністрам замежных спраў РФ Лаўровым, спікерам Дзяржаўнай Думы Валодзіным, старшынёй Камітэта па міжнародных справах Слуцкім, а таксама дэпутатам Дзелімханавым. У верасні 2017 года Дзяньгоў на чале кантактнай групай арганізаваў візіт віцэ-прэм’ера ўрада нацыянальнай згоды Ахмеда Майтыга ў Расію. 14 верасня 2017 года ў Маскве прайшла сустрэча з брыгадным генералам лівійскай арміі Ахмедам Аль-Місмары. У рамках сустрэчы была падкрэслена пазіцыя Расіі аб неабходнасці падтрымліваць кантакты з усімі бакамі канфлікту. У сярэдзіне кастрычніка таго ж года прайшоў візіт лівійскай дэлегацыі, якую ўзначальваў намеснік міністра транспарту Хішам Абдала Абу Шкеват. Прайшлі сустрэчы з кіраўніцтвам Міністэрства сельскай гаспадаркі і Міністэрства прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі; былі падпісаны дарожныя карты па развіцці расійска-лівійскіх эканамічных адносін. Арганізацыяй гэтага візіту займаўся прадстаўнік кантактнай групы ад Расійска-лівійскага гандлёвага дома. [[23 верасня]] 2017 года Дзяньгоў быў дэлегаваны кіраўніцтвам Расійскай Федэрацыі для правядзення перамоваў у Трыпалі. Ён прыбыў у Лівію 24 верасня, і за два месяцы знаходжання сустрэўся з ключавымі чыноўнікамі, уключаючы прэм’ер-міністра Лівіі Фаіза Сараджа, намесніка старшыні ўрада Лівіі Ахмеда Майтыга, міністра абароны Лівіі Эль Махдзі Аль-Барта, міністра юстыцыі Махамеда Абдулвахіда Абдулхаміда, кіраўніка службы бяспекі прэм’ер-міністра Хашым Бешыра, прадстаўніка Следчага камітэта Рашыда Аль-Ругбані, генеральнага пракурора Лівіі, грамадскага адваката Махамеда Абдулвахаба, а таксама з прадстаўнікамі плямёнаў поўдня Лівіі (тубу, туарэгі, сыны Сулеймана, варфала, кадафа) і кіраўніцтвам гарадоў Убары, Гат, Мурзук, Сабха, Гадамес і інш. Абмяркоўваліся стратэгія і перспектыва завяршэння лівійскага канфлікту, лёс расійскіх зняволеных, а таксама ход і вынікі туніскага працэсу. 1—3 снежня 2017 года Дзяньгоў прыняў удзел у канферэнцыі «Міжземнаморскі дыялог», на палях якой прайшоў шэраг сустрэч з афіцыйнымі асобамі Італіі, Лівіі, а таксама са спецпрадстаўніком ААН па Лівіі Гасанам Саламе. У [[2018]] годзе выступіў арганізатарам панэльнай сесіі «Рэінтэграцыя Лівіі ў міжнародную эканоміку: магчымасці для супрацоўніцтва» на [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум|Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме]]<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/africa/39766087-predstavitelnaya-delegatsiya-livii-pribudet-na-pmef-2018/|title=Представительная делегация Ливии прибудет на ПМЭФ-2018|publisher=Рамблер/новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У ёй узялі ўдзел спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі, намеснік кіраўніка МЗС РФ Міхаіл Багданаў і міністр замежных спраў Лівіі Тахір Сіяла<ref>{{Cite web|url=http://www.russarabbc.ru/about/news/index.php?ELEMENT_ID=42398|title=ИТОГИ ПЕТЕРБУРГСКОГО МЕЖДУНАРОДНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ФОРУМА - 2018|publisher=www.russarabbc.ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі === У верасні [[2015]] года па даручэнні спецпрадстаўніка прэзідэнта РФ па [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], намеснік кіраўніка МЗС РФ Багданава і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава быў арганізаваны працэс па вызваленні расійскіх маракоў, затрыманых ля берагоў Лівіі на судне «Міхаіл Чабатароў» па абвінавачванні ў кантрабандзе нафты. У выніку арганізаваных з прэм’ер-міністрам новага ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі Халіфай Аль-Гуэлем перамоваў у Расію ўдалося вярнуць двух грамадзян, членаў экіпажа затрыманага танкера<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2814376|title=Освобожденный капитан "Механика Чеботарева" впервые увидел сына|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У студзені [[2016]] года атрымалася вызваліць пакінутых семярых маракоў, якія разам з Халіфай Аль-Гуэлем прыляцелі ў Маскву, дзе іх сустрэў [[Рамзан Кадыраў]]. У рамках візіту прэм’ер-міністра былі арганізаваны сустрэчы з Лаўровым і Багданавым. Аднак у сакавіку 2016 года перамоўны працэс па вызваленні пакінутых у зняволенні грамадзян быў перапынены ў выніку ўтварэння падтрыманага ААН Урада нацыянальнай згоды на чале з [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]]. У кастрычніку Дзяньгоў праводзіў перамовы з Сараджам, старшынёй Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса Аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У сакавіку [[2017]] года ў прыбярэжных водах Лівіі быў затрыманы расійскі сухагруз «Мерле» з сямю грамадзянамі РФ на борце. Пытанне іх вызвалення быў ускладзены на Кантактную групу. У красавіку Дзяньгоў абмяркоўваў вызваленне затрыманых з дэлегацыяй Урада Нацыянальнага Згоды, якая прыбыла з візітам у Маскву. Яна ўзначальвалася палявым камандзірам Мухамедам Халіль Абубакерам Ісай<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/news/society/1332183-sukhogruz/|title=Освобождены пятеро членов экипажа задержанного в Ливии судна «Мерле»|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|access-date=2020-04-20}}</ref>. У выніку мінулых сустрэч і перамоваў у красавіку дзякуючы дзейнасці кантактнай групы і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі быў арганізаваны візіт спецпрадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі ў Трыпалі Багданава, у рамках якога ўдалося вызваліць і даставіць у Расію пяць расійскіх грамадзян з судна «Мерле». Пазней, у маі былі вызвалены двое пакінутых грамадзян<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/accidents/1332132-liviya/|title=Пятеро российских моряков освобождены из ливийской тюрьмы|author=Дмитрий Нерсесов|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. З верасня 2017 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніцтва [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] і кіраўніка Чачэнскай рэспублікі таксама займаўся вызваленнем грамадзян Беларусі. Дадзенае даручэнне было дадзена па выніках візіту Рамзана Кадырава ў Мінск, дзе прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] звярнуўся з просьбай аказаць садзейнічанне ў вызваленні беларускіх грамадзян. У лютым [[2018]] года пасля доўгіх перамоваў пры ўдзеле Дзяньгова ўдалося дамагчыся вызвалення ў Лівіі грамадзяніна Беларусі [[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|Вячаслава Качуры]], які знаходзіўся там у зняволенні на працягу шасці з паловай гадоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3535968 Ливийский пленник]</ref>. Качура прыбыў у Лівію ў чэрвені 2011 годзе ў складзе групы міжнародных спецыялістаў з Расіі, Украіны і Беларусі. У жніўні 2011 года яны былі затрыманы рэвалюцыянерамі, ім было прад’яўленае абвінавачванне ў супрацоўніцтве з рэжымам экс-прэзідэнта Лівіі Муамара Кадафі. Пазней вызвалена частка затрыманых, аднак да апошняга моманту пра лёс Качура нічога не было вядома<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579563.html|title="Начинали переговоры в 12.00, заканчивали — в 5 утра". Как освобождали в Ливии белорусского пленника|date=2018-02-03|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504215922/https://news.tut.by/society/579563.html|archive-date=4 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе пры ўдзеле Дзяньгова ў Лівіі былі вызваленыя двое грамадзян Беларусі — Іна Бабуш і Сяргей Здота<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2017/5a4362bb9a79472699de3e0d|title=Кадыров помог освободить белорусских врачей в Ливии|publisher=РБК|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яны працавалі там лекарамі, аднак пасля заканчэння кантрактаў лівійскія ўлады не выпускалі іх з краіны<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2970977|title=Командировка длиной в 7 лет: Кадыров вызволил из Ливии двух белорусских врачей|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/new/20171227/1514369021-dvoe-belorusskih-vrachey-osvobozhdeny-iz-livii|title=Двое белорусских врачей освобождены из Ливии|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|lang=ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па завяршэнні аперацыі па вызваленні беларускіх лекараў Дзяньгоў быў узнагароджаны Ганаровай граматай МЗС Беларусі<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579337.html|title=В Минск вернулся белорус, который семь лет находился в ливийском плену|date=2018-02-02|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213404/https://news.tut.by/society/579337.html|archive-date=15 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/article/20171227/1514403915-nesladko-prishlos-osvobozhdennogo-v-livii-vracha-v-gomele-zhdet-mat|title=«Несладко пришлось». Освобожденного в Ливии врача в Гомеле ждет мать|author=Алена ГЕРМАНОВИЧ|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|access-date=2020-04-20|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае двух дзяцей ад першага шлюбу — сына Леаніда і дачку Шошу<ref>{{Cite web|url=https://roscongress.org/speakers/dengov-lev/biography/|title=Лев Деньгов|publisher=Росконгресс|access-date=2020-04-20}}</ref>. Цяпер у шлюбе з салісткай гурта «[[А’Студио]]» Кэці Тапурыя, 21 студзеня 2021 года ў іх нарадзіўся сын Адам. == Заўвагі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Дзяньгоў Леў Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расіі]] ju42tyvic11eb0dfezc4cwrzejfl518 5141123 5141122 2026-05-13T11:34:37Z DBatura 73587 5141123 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леў Леанідавіч Дзяньгоў''', па нараджэнні '''Павел Юр’евіч Гузбанд''' (нар. [[6 чэрвеня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — расійскі і беларускі прадпрымальнік, саветнік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, саветнік кіраўніка [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспублікі]] [[Рамзан Кадыраў|Р. А. Кадырава]], Старшыня праўлення Расійска-лівійскага гандлёвага дома<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/09/20/pomoshchnika-kadyrova-nagradili-za-pomoshch-v-osvobozhdenii-belorusov.html|title=Помощника Кадырова наградили за помощь в освобождении белорусов|publisher=Российская газета|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/markets/newswire/libya-considers-purchase-of-1-mln-tonnes-of-russian-wheat-per-year|title=Libya considers purchase of 1 mln tonnes of Russian wheat per year|date=2019-10-23|publisher=Successful Farming|lang=en|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па даручэнні кіраўніцтва РФ займаўся і ўдзельнічаў у вызваленні расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі<ref>{{Cite web|url=https://life.ru/p/914801|title=Операция "Освобождение"|publisher=Life.ru|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190201/1550282473.html|title=Случаи задержания судов с российским экипажем в 2013-2019 годах|date=20190201T2310|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Устанаўліваў і развіваў расійска-лівійскія сувязі ў палітычнай і эканамічнай сферах<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-23/russia-sees-libya-stalemate-as-strongman-s-assault-stalls|title=Russia Sees Libya Stalemate as Strongman's Assault Stalls|publisher=www.bloomberg.com|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|title=Russia 'not putting bets on one man' in Libya, Kremlin envoy says as General Haftar returns|publisher=www.telegraph.co.uk|access-date=2020-04-20|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813221528/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3374208 «В Ливии мы не хотим ассоциироваться ни с одной из сторон конфликта»]</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2017/09/14/inside-putins-libyan-power-play/|title=Inside Putin's Libyan Power Play|author=Lincoln Pigman, Kyle Orton|publisher=Foreign Policy|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191223/1562739650.html|title=Лев Деньгов: за словами Хавтара про штурм Триполи пока нет результатов|date=20191223T1900|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. == Раннія гады, адукацыя == Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Крайск]] Лагойскага раёна. Да 1999 года вучыўся ў сельскай школе. Бацька займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, маці працавала ў школе настаўніцай чарчэння і малявання. Скончыў гімназію № 73 Мінска з нямецкім ухілам. Скончыў [[Расійская дзяржаўная акадэмія інтэлектуальнай уласнасці|РДАІУ]] па спецыяльнасці «Юрыспрудэнцыя». Праходзіў навучанне ў [[Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга|Майнцскім універсітэце імя Іагана Гутенберга]] па спецыяльнасці эканаміст. == Бізнес == У 2008—2011 гг. быў заснавальнікам лівійска-беларускага сумеснага прадпрыемства «Альмамар-Альметалі», якое займалася будаўніцтвам і праектаваннем<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.ru/success/lev-dengov-issue|title=Как бывший поп-певец Лев Деньгов стал дипломатом и другом Кадырова|publisher=GQ Россия|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У 2011—2015 гг. — заснавальнік кампаніі ТАА «Бурамтэх», якая забяспечвала будаўніцтва і ахоплівала ўсе фазы рэалізацыі інвестыцыйна-будаўнічых праектаў: праектаванне, будаўніцтва, эксплуатацыю аб’ектаў. З 2017 г. з’яўляецца старшынёй савета дырэктараў Расійска-лівійскага гандлёвага дома. Таксама стаў саветнікам прэзідэнта найбуйнейшай энергетычнай карпарацыі Інданэзіі MedcoEnergi па Лівіі. З 2022 года акцыянер і член савета дырэктараў біятэхналагічнай карпарацыі БНБК. З’яўляецца заснавальнікам тавараправоднай сеткі Адам Бія і Анстэла Біятэх<ref>{{Cite web|url=https://belmarket.by/news/news-57330.html|title=У Белорусской национальной биотехнологической корпорации появился новый партнер в России|lang=ru}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == У сакавіку [[2015]] года па ініцыятыве намесніка міністра замежных спраў РФ, спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе Багданава, кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава і дэпутата Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу РФ [[Адам Султанавіч Дзелімханаў|Дзелімханава]] была створана кантактная група пры [[Федэральны Сход Расіі|Федэральным сходзе РФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.africaintelligence.com/north-africa_diplomacy/2017/11/23/lev-dengov-imaginary-mediator-in-ubari,108282099-brc|title=LIBYA : Lev Dengov, imaginary mediator in Ubari - 23/11/2017 - Maghreb Confidential|date=2017-11-23|publisher=Africa Intelligence|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яе мэтамі стала камунікацыя з сацыяльна-палітычнымі групамі на тэрыторыі Лівіі, аналіз становішча ў краіне, а таксама знаходжанне шляхоў вырашэння лівійскага крызісу. Леў Дзяньгоў быў прызначаны кіраўніком кантактнай групы<ref>{{Cite news|access-date=2020-04-20|first=James|last=Marson|date=2018-06-07|id=0099-9660|website=Wall Street Journal|title=After Military Push in Syria, Russia Plays Both Sides in Libya|url=https://www.wsj.com/articles/after-military-push-in-syria-russia-plays-both-sides-in-libya-1528372802}}</ref>. У кастрычніку 2016 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніка МЗС РФ быў накіраваны ў [[Трыпалі]] ў якасці спецыяльнага пасланца ўрада РФ для правядзення першых афіцыйных перамоваў з прадстаўнікамі ўрада нацыянальнай згоды для наладжвання першых кантактаў паміж Расійскай Федэрацыяй і Лівіяй, а таксама для вызвалення пакінутых грамадзян. Пачынаючы з 3 кастрычніка ён правёў перамовы са старшынём прэзідэнцкай рады Лівіі Фаізам Сараджам, старшынём Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам Мусай аль-Кані, кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У снежні 2016 года пры садзейнічанні кантактнай групы былі адноўлены міжпарламенцкія адносіны. Адбылася сустрэча Агілы Салеха, спікера абранага і засядаючага ў [[Табрук]]у парламента — [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] з міністрам замежных спраў РФ Лаўровым, спікерам Дзяржаўнай Думы Валодзіным, старшынёй Камітэта па міжнародных справах Слуцкім, а таксама дэпутатам Дзелімханавым. У верасні 2017 года Дзяньгоў на чале кантактнай групай арганізаваў візіт віцэ-прэм’ера ўрада нацыянальнай згоды Ахмеда Майтыга ў Расію. 14 верасня 2017 года ў Маскве прайшла сустрэча з брыгадным генералам лівійскай арміі Ахмедам Аль-Місмары. У рамках сустрэчы была падкрэслена пазіцыя Расіі аб неабходнасці падтрымліваць кантакты з усімі бакамі канфлікту. У сярэдзіне кастрычніка таго ж года прайшоў візіт лівійскай дэлегацыі, якую ўзначальваў намеснік міністра транспарту Хішам Абдала Абу Шкеват. Прайшлі сустрэчы з кіраўніцтвам Міністэрства сельскай гаспадаркі і Міністэрства прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі; былі падпісаны дарожныя карты па развіцці расійска-лівійскіх эканамічных адносін. Арганізацыяй гэтага візіту займаўся прадстаўнік кантактнай групы ад Расійска-лівійскага гандлёвага дома. [[23 верасня]] 2017 года Дзяньгоў быў дэлегаваны кіраўніцтвам Расійскай Федэрацыі для правядзення перамоваў у Трыпалі. Ён прыбыў у Лівію 24 верасня, і за два месяцы знаходжання сустрэўся з ключавымі чыноўнікамі, уключаючы прэм’ер-міністра Лівіі Фаіза Сараджа, намесніка старшыні ўрада Лівіі Ахмеда Майтыга, міністра абароны Лівіі Эль Махдзі Аль-Барта, міністра юстыцыі Махамеда Абдулвахіда Абдулхаміда, кіраўніка службы бяспекі прэм’ер-міністра Хашым Бешыра, прадстаўніка Следчага камітэта Рашыда Аль-Ругбані, генеральнага пракурора Лівіі, грамадскага адваката Махамеда Абдулвахаба, а таксама з прадстаўнікамі плямёнаў поўдня Лівіі (тубу, туарэгі, сыны Сулеймана, варфала, кадафа) і кіраўніцтвам гарадоў Убары, Гат, Мурзук, Сабха, Гадамес і інш. Абмяркоўваліся стратэгія і перспектыва завяршэння лівійскага канфлікту, лёс расійскіх зняволеных, а таксама ход і вынікі туніскага працэсу. 1—3 снежня 2017 года Дзяньгоў прыняў удзел у канферэнцыі «Міжземнаморскі дыялог», на палях якой прайшоў шэраг сустрэч з афіцыйнымі асобамі Італіі, Лівіі, а таксама са спецпрадстаўніком ААН па Лівіі Гасанам Саламе. У [[2018]] годзе выступіў арганізатарам панэльнай сесіі «Рэінтэграцыя Лівіі ў міжнародную эканоміку: магчымасці для супрацоўніцтва» на [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум|Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме]]<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/africa/39766087-predstavitelnaya-delegatsiya-livii-pribudet-na-pmef-2018/|title=Представительная делегация Ливии прибудет на ПМЭФ-2018|publisher=Рамблер/новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У ёй узялі ўдзел спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі, намеснік кіраўніка МЗС РФ Міхаіл Багданаў і міністр замежных спраў Лівіі Тахір Сіяла<ref>{{Cite web|url=http://www.russarabbc.ru/about/news/index.php?ELEMENT_ID=42398|title=ИТОГИ ПЕТЕРБУРГСКОГО МЕЖДУНАРОДНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ФОРУМА - 2018|publisher=www.russarabbc.ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі == У верасні [[2015]] года па даручэнні спецпрадстаўніка прэзідэнта РФ па [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], намеснік кіраўніка МЗС РФ Багданава і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава быў арганізаваны працэс па вызваленні расійскіх маракоў, затрыманых ля берагоў Лівіі на судне «Міхаіл Чабатароў» па абвінавачванні ў кантрабандзе нафты. У выніку арганізаваных з прэм’ер-міністрам новага ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі Халіфай Аль-Гуэлем перамоваў у Расію ўдалося вярнуць двух грамадзян, членаў экіпажа затрыманага танкера<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2814376|title=Освобожденный капитан "Механика Чеботарева" впервые увидел сына|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У студзені [[2016]] года атрымалася вызваліць пакінутых семярых маракоў, якія разам з Халіфай Аль-Гуэлем прыляцелі ў Маскву, дзе іх сустрэў [[Рамзан Кадыраў]]. У рамках візіту прэм’ер-міністра былі арганізаваны сустрэчы з Лаўровым і Багданавым. Аднак у сакавіку 2016 года перамоўны працэс па вызваленні пакінутых у зняволенні грамадзян быў перапынены ў выніку ўтварэння падтрыманага ААН Урада нацыянальнай згоды на чале з [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]]. У кастрычніку Дзяньгоў праводзіў перамовы з Сараджам, старшынёй Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса Аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У сакавіку [[2017]] года ў прыбярэжных водах Лівіі быў затрыманы расійскі сухагруз «Мерле» з сямю грамадзянамі РФ на борце. Пытанне іх вызвалення быў ускладзены на Кантактную групу. У красавіку Дзяньгоў абмяркоўваў вызваленне затрыманых з дэлегацыяй Урада Нацыянальнага Згоды, якая прыбыла з візітам у Маскву. Яна ўзначальвалася палявым камандзірам Мухамедам Халіль Абубакерам Ісай<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/news/society/1332183-sukhogruz/|title=Освобождены пятеро членов экипажа задержанного в Ливии судна «Мерле»|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|access-date=2020-04-20}}</ref>. У выніку мінулых сустрэч і перамоваў у красавіку дзякуючы дзейнасці кантактнай групы і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі быў арганізаваны візіт спецпрадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі ў Трыпалі Багданава, у рамках якога ўдалося вызваліць і даставіць у Расію пяць расійскіх грамадзян з судна «Мерле». Пазней, у маі былі вызвалены двое пакінутых грамадзян<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/accidents/1332132-liviya/|title=Пятеро российских моряков освобождены из ливийской тюрьмы|author=Дмитрий Нерсесов|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. З верасня 2017 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніцтва [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] і кіраўніка Чачэнскай рэспублікі таксама займаўся вызваленнем грамадзян Беларусі. Дадзенае даручэнне было дадзена па выніках візіту Рамзана Кадырава ў Мінск, дзе прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] звярнуўся з просьбай аказаць садзейнічанне ў вызваленні беларускіх грамадзян. У лютым [[2018]] года пасля доўгіх перамоваў пры ўдзеле Дзяньгова ўдалося дамагчыся вызвалення ў Лівіі грамадзяніна Беларусі [[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|Вячаслава Качуры]], які знаходзіўся там у зняволенні на працягу шасці з паловай гадоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3535968 Ливийский пленник]</ref>. Качура прыбыў у Лівію ў чэрвені 2011 годзе ў складзе групы міжнародных спецыялістаў з Расіі, Украіны і Беларусі. У жніўні 2011 года яны былі затрыманы рэвалюцыянерамі, ім было прад’яўленае абвінавачванне ў супрацоўніцтве з рэжымам экс-прэзідэнта Лівіі Муамара Кадафі. Пазней вызвалена частка затрыманых, аднак да апошняга моманту пра лёс Качура нічога не было вядома<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579563.html|title="Начинали переговоры в 12.00, заканчивали — в 5 утра". Как освобождали в Ливии белорусского пленника|date=2018-02-03|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504215922/https://news.tut.by/society/579563.html|archive-date=4 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе пры ўдзеле Дзяньгова ў Лівіі былі вызваленыя двое грамадзян Беларусі — Іна Бабуш і Сяргей Здота<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2017/5a4362bb9a79472699de3e0d|title=Кадыров помог освободить белорусских врачей в Ливии|publisher=РБК|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яны працавалі там лекарамі, аднак пасля заканчэння кантрактаў лівійскія ўлады не выпускалі іх з краіны<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2970977|title=Командировка длиной в 7 лет: Кадыров вызволил из Ливии двух белорусских врачей|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/new/20171227/1514369021-dvoe-belorusskih-vrachey-osvobozhdeny-iz-livii|title=Двое белорусских врачей освобождены из Ливии|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|lang=ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па завяршэнні аперацыі па вызваленні беларускіх лекараў Дзяньгоў быў узнагароджаны Ганаровай граматай МЗС Беларусі<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579337.html|title=В Минск вернулся белорус, который семь лет находился в ливийском плену|date=2018-02-02|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213404/https://news.tut.by/society/579337.html|archive-date=15 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/article/20171227/1514403915-nesladko-prishlos-osvobozhdennogo-v-livii-vracha-v-gomele-zhdet-mat|title=«Несладко пришлось». Освобожденного в Ливии врача в Гомеле ждет мать|author=Алена ГЕРМАНОВИЧ|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|access-date=2020-04-20|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае двух дзяцей ад першага шлюбу — сына Леаніда і дачку Шошу<ref>{{Cite web|url=https://roscongress.org/speakers/dengov-lev/biography/|title=Лев Деньгов|publisher=Росконгресс|access-date=2020-04-20}}</ref>. Цяпер у шлюбе з салісткай гурта «[[А’Студио]]» Кэці Тапурыя, 21 студзеня 2021 года ў іх нарадзіўся сын Адам. == Заўвагі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Дзяньгоў Леў Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расіі]] 9nqy4m3979sfgb6vsoa6gmliqd5sfx0 5141124 5141123 2026-05-13T11:35:24Z DBatura 73587 /* Грамадская дзейнасць */ 5141124 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леў Леанідавіч Дзяньгоў''', па нараджэнні '''Павел Юр’евіч Гузбанд''' (нар. [[6 чэрвеня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — расійскі і беларускі прадпрымальнік, саветнік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, саветнік кіраўніка [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспублікі]] [[Рамзан Кадыраў|Р. А. Кадырава]], Старшыня праўлення Расійска-лівійскага гандлёвага дома<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/09/20/pomoshchnika-kadyrova-nagradili-za-pomoshch-v-osvobozhdenii-belorusov.html|title=Помощника Кадырова наградили за помощь в освобождении белорусов|publisher=Российская газета|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/markets/newswire/libya-considers-purchase-of-1-mln-tonnes-of-russian-wheat-per-year|title=Libya considers purchase of 1 mln tonnes of Russian wheat per year|date=2019-10-23|publisher=Successful Farming|lang=en|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па даручэнні кіраўніцтва РФ займаўся і ўдзельнічаў у вызваленні расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі<ref>{{Cite web|url=https://life.ru/p/914801|title=Операция "Освобождение"|publisher=Life.ru|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190201/1550282473.html|title=Случаи задержания судов с российским экипажем в 2013-2019 годах|date=20190201T2310|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Устанаўліваў і развіваў расійска-лівійскія сувязі ў палітычнай і эканамічнай сферах<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-23/russia-sees-libya-stalemate-as-strongman-s-assault-stalls|title=Russia Sees Libya Stalemate as Strongman's Assault Stalls|publisher=www.bloomberg.com|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|title=Russia 'not putting bets on one man' in Libya, Kremlin envoy says as General Haftar returns|publisher=www.telegraph.co.uk|access-date=2020-04-20|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813221528/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3374208 «В Ливии мы не хотим ассоциироваться ни с одной из сторон конфликта»]</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2017/09/14/inside-putins-libyan-power-play/|title=Inside Putin's Libyan Power Play|author=Lincoln Pigman, Kyle Orton|publisher=Foreign Policy|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191223/1562739650.html|title=Лев Деньгов: за словами Хавтара про штурм Триполи пока нет результатов|date=20191223T1900|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. == Раннія гады, адукацыя == Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Крайск]] Лагойскага раёна. Да 1999 года вучыўся ў сельскай школе. Бацька займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, маці працавала ў школе настаўніцай чарчэння і малявання. Скончыў гімназію № 73 Мінска з нямецкім ухілам. Скончыў [[Расійская дзяржаўная акадэмія інтэлектуальнай уласнасці|РДАІУ]] па спецыяльнасці «Юрыспрудэнцыя». Праходзіў навучанне ў [[Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга|Майнцскім універсітэце імя Іагана Гутенберга]] па спецыяльнасці эканаміст. == Бізнес == У 2008—2011 гг. быў заснавальнікам лівійска-беларускага сумеснага прадпрыемства «Альмамар-Альметалі», якое займалася будаўніцтвам і праектаваннем<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.ru/success/lev-dengov-issue|title=Как бывший поп-певец Лев Деньгов стал дипломатом и другом Кадырова|publisher=GQ Россия|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У 2011—2015 гг. — заснавальнік кампаніі ТАА «Бурамтэх», якая забяспечвала будаўніцтва і ахоплівала ўсе фазы рэалізацыі інвестыцыйна-будаўнічых праектаў: праектаванне, будаўніцтва, эксплуатацыю аб’ектаў. З 2017 г. з’яўляецца старшынёй савета дырэктараў Расійска-лівійскага гандлёвага дома. Таксама стаў саветнікам прэзідэнта найбуйнейшай энергетычнай карпарацыі Інданэзіі MedcoEnergi па Лівіі. З 2022 года акцыянер і член савета дырэктараў біятэхналагічнай карпарацыі БНБК. З’яўляецца заснавальнікам тавараправоднай сеткі Адам Бія і Анстэла Біятэх<ref>{{Cite web|url=https://belmarket.by/news/news-57330.html|title=У Белорусской национальной биотехнологической корпорации появился новый партнер в России|lang=ru}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == У сакавіку [[2015]] года па ініцыятыве намесніка міністра замежных спраў РФ, спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе Багданава, кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава і дэпутата Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу РФ [[Адам Султанавіч Дзелімханаў|Дзелімханава]] была створана кантактная група пры [[Федэральны Сход Расіі|Федэральным сходзе РФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.africaintelligence.com/north-africa_diplomacy/2017/11/23/lev-dengov-imaginary-mediator-in-ubari,108282099-brc|title=LIBYA : Lev Dengov, imaginary mediator in Ubari - 23/11/2017 - Maghreb Confidential|date=2017-11-23|publisher=Africa Intelligence|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яе мэтамі стала камунікацыя з сацыяльна-палітычнымі групамі на тэрыторыі Лівіі, аналіз становішча ў краіне, а таксама знаходжанне шляхоў вырашэння [[Лівійскі крызіс|лівійскага крызісу]]. Леў Дзяньгоў быў прызначаны кіраўніком кантактнай групы<ref>{{Cite news|access-date=2020-04-20|first=James|last=Marson|date=2018-06-07|id=0099-9660|website=Wall Street Journal|title=After Military Push in Syria, Russia Plays Both Sides in Libya|url=https://www.wsj.com/articles/after-military-push-in-syria-russia-plays-both-sides-in-libya-1528372802}}</ref>. У кастрычніку 2016 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніка МЗС РФ быў накіраваны ў [[Трыпалі]] ў якасці спецыяльнага пасланца ўрада РФ для правядзення першых афіцыйных перамоваў з прадстаўнікамі ўрада нацыянальнай згоды для наладжвання першых кантактаў паміж Расійскай Федэрацыяй і Лівіяй, а таксама для вызвалення пакінутых грамадзян. Пачынаючы з 3 кастрычніка ён правёў перамовы са старшынём прэзідэнцкай рады Лівіі Фаізам Сараджам, старшынём Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам Мусай аль-Кані, кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У снежні 2016 года пры садзейнічанні кантактнай групы былі адноўлены міжпарламенцкія адносіны. Адбылася сустрэча Агілы Салеха, спікера абранага і засядаючага ў [[Табрук]]у парламента — [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] з міністрам замежных спраў РФ Лаўровым, спікерам Дзяржаўнай Думы Валодзіным, старшынёй Камітэта па міжнародных справах Слуцкім, а таксама дэпутатам Дзелімханавым. У верасні 2017 года Дзяньгоў на чале кантактнай групай арганізаваў візіт віцэ-прэм’ера ўрада нацыянальнай згоды Ахмеда Майтыга ў Расію. 14 верасня 2017 года ў Маскве прайшла сустрэча з брыгадным генералам лівійскай арміі Ахмедам Аль-Місмары. У рамках сустрэчы была падкрэслена пазіцыя Расіі аб неабходнасці падтрымліваць кантакты з усімі бакамі канфлікту. У сярэдзіне кастрычніка таго ж года прайшоў візіт лівійскай дэлегацыі, якую ўзначальваў намеснік міністра транспарту Хішам Абдала Абу Шкеват. Прайшлі сустрэчы з кіраўніцтвам Міністэрства сельскай гаспадаркі і Міністэрства прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі; былі падпісаны дарожныя карты па развіцці расійска-лівійскіх эканамічных адносін. Арганізацыяй гэтага візіту займаўся прадстаўнік кантактнай групы ад Расійска-лівійскага гандлёвага дома. [[23 верасня]] 2017 года Дзяньгоў быў дэлегаваны кіраўніцтвам Расійскай Федэрацыі для правядзення перамоваў у Трыпалі. Ён прыбыў у Лівію 24 верасня, і за два месяцы знаходжання сустрэўся з ключавымі чыноўнікамі, уключаючы прэм’ер-міністра Лівіі Фаіза Сараджа, намесніка старшыні ўрада Лівіі Ахмеда Майтыга, міністра абароны Лівіі Эль Махдзі Аль-Барта, міністра юстыцыі Махамеда Абдулвахіда Абдулхаміда, кіраўніка службы бяспекі прэм’ер-міністра Хашым Бешыра, прадстаўніка Следчага камітэта Рашыда Аль-Ругбані, генеральнага пракурора Лівіі, грамадскага адваката Махамеда Абдулвахаба, а таксама з прадстаўнікамі плямёнаў поўдня Лівіі (тубу, туарэгі, сыны Сулеймана, варфала, кадафа) і кіраўніцтвам гарадоў Убары, Гат, Мурзук, Сабха, Гадамес і інш. Абмяркоўваліся стратэгія і перспектыва завяршэння лівійскага канфлікту, лёс расійскіх зняволеных, а таксама ход і вынікі туніскага працэсу. 1—3 снежня 2017 года Дзяньгоў прыняў удзел у канферэнцыі «Міжземнаморскі дыялог», на палях якой прайшоў шэраг сустрэч з афіцыйнымі асобамі Італіі, Лівіі, а таксама са спецпрадстаўніком ААН па Лівіі Гасанам Саламе. У [[2018]] годзе выступіў арганізатарам панэльнай сесіі «Рэінтэграцыя Лівіі ў міжнародную эканоміку: магчымасці для супрацоўніцтва» на [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум|Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме]]<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/africa/39766087-predstavitelnaya-delegatsiya-livii-pribudet-na-pmef-2018/|title=Представительная делегация Ливии прибудет на ПМЭФ-2018|publisher=Рамблер/новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У ёй узялі ўдзел спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі, намеснік кіраўніка МЗС РФ Міхаіл Багданаў і міністр замежных спраў Лівіі Тахір Сіяла<ref>{{Cite web|url=http://www.russarabbc.ru/about/news/index.php?ELEMENT_ID=42398|title=ИТОГИ ПЕТЕРБУРГСКОГО МЕЖДУНАРОДНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ФОРУМА - 2018|publisher=www.russarabbc.ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі == У верасні [[2015]] года па даручэнні спецпрадстаўніка прэзідэнта РФ па [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], намеснік кіраўніка МЗС РФ Багданава і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава быў арганізаваны працэс па вызваленні расійскіх маракоў, затрыманых ля берагоў Лівіі на судне «Міхаіл Чабатароў» па абвінавачванні ў кантрабандзе нафты. У выніку арганізаваных з прэм’ер-міністрам новага ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі Халіфай Аль-Гуэлем перамоваў у Расію ўдалося вярнуць двух грамадзян, членаў экіпажа затрыманага танкера<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2814376|title=Освобожденный капитан "Механика Чеботарева" впервые увидел сына|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У студзені [[2016]] года атрымалася вызваліць пакінутых семярых маракоў, якія разам з Халіфай Аль-Гуэлем прыляцелі ў Маскву, дзе іх сустрэў [[Рамзан Кадыраў]]. У рамках візіту прэм’ер-міністра былі арганізаваны сустрэчы з Лаўровым і Багданавым. Аднак у сакавіку 2016 года перамоўны працэс па вызваленні пакінутых у зняволенні грамадзян быў перапынены ў выніку ўтварэння падтрыманага ААН Урада нацыянальнай згоды на чале з [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]]. У кастрычніку Дзяньгоў праводзіў перамовы з Сараджам, старшынёй Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса Аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У сакавіку [[2017]] года ў прыбярэжных водах Лівіі быў затрыманы расійскі сухагруз «Мерле» з сямю грамадзянамі РФ на борце. Пытанне іх вызвалення быў ускладзены на Кантактную групу. У красавіку Дзяньгоў абмяркоўваў вызваленне затрыманых з дэлегацыяй Урада Нацыянальнага Згоды, якая прыбыла з візітам у Маскву. Яна ўзначальвалася палявым камандзірам Мухамедам Халіль Абубакерам Ісай<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/news/society/1332183-sukhogruz/|title=Освобождены пятеро членов экипажа задержанного в Ливии судна «Мерле»|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|access-date=2020-04-20}}</ref>. У выніку мінулых сустрэч і перамоваў у красавіку дзякуючы дзейнасці кантактнай групы і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі быў арганізаваны візіт спецпрадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі ў Трыпалі Багданава, у рамках якога ўдалося вызваліць і даставіць у Расію пяць расійскіх грамадзян з судна «Мерле». Пазней, у маі былі вызвалены двое пакінутых грамадзян<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/accidents/1332132-liviya/|title=Пятеро российских моряков освобождены из ливийской тюрьмы|author=Дмитрий Нерсесов|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. З верасня 2017 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніцтва [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] і кіраўніка Чачэнскай рэспублікі таксама займаўся вызваленнем грамадзян Беларусі. Дадзенае даручэнне было дадзена па выніках візіту Рамзана Кадырава ў Мінск, дзе прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] звярнуўся з просьбай аказаць садзейнічанне ў вызваленні беларускіх грамадзян. У лютым [[2018]] года пасля доўгіх перамоваў пры ўдзеле Дзяньгова ўдалося дамагчыся вызвалення ў Лівіі грамадзяніна Беларусі [[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|Вячаслава Качуры]], які знаходзіўся там у зняволенні на працягу шасці з паловай гадоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3535968 Ливийский пленник]</ref>. Качура прыбыў у Лівію ў чэрвені 2011 годзе ў складзе групы міжнародных спецыялістаў з Расіі, Украіны і Беларусі. У жніўні 2011 года яны былі затрыманы рэвалюцыянерамі, ім было прад’яўленае абвінавачванне ў супрацоўніцтве з рэжымам экс-прэзідэнта Лівіі Муамара Кадафі. Пазней вызвалена частка затрыманых, аднак да апошняга моманту пра лёс Качура нічога не было вядома<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579563.html|title="Начинали переговоры в 12.00, заканчивали — в 5 утра". Как освобождали в Ливии белорусского пленника|date=2018-02-03|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504215922/https://news.tut.by/society/579563.html|archive-date=4 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе пры ўдзеле Дзяньгова ў Лівіі былі вызваленыя двое грамадзян Беларусі — Іна Бабуш і Сяргей Здота<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2017/5a4362bb9a79472699de3e0d|title=Кадыров помог освободить белорусских врачей в Ливии|publisher=РБК|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яны працавалі там лекарамі, аднак пасля заканчэння кантрактаў лівійскія ўлады не выпускалі іх з краіны<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2970977|title=Командировка длиной в 7 лет: Кадыров вызволил из Ливии двух белорусских врачей|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/new/20171227/1514369021-dvoe-belorusskih-vrachey-osvobozhdeny-iz-livii|title=Двое белорусских врачей освобождены из Ливии|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|lang=ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па завяршэнні аперацыі па вызваленні беларускіх лекараў Дзяньгоў быў узнагароджаны Ганаровай граматай МЗС Беларусі<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579337.html|title=В Минск вернулся белорус, который семь лет находился в ливийском плену|date=2018-02-02|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213404/https://news.tut.by/society/579337.html|archive-date=15 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/article/20171227/1514403915-nesladko-prishlos-osvobozhdennogo-v-livii-vracha-v-gomele-zhdet-mat|title=«Несладко пришлось». Освобожденного в Ливии врача в Гомеле ждет мать|author=Алена ГЕРМАНОВИЧ|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|access-date=2020-04-20|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае двух дзяцей ад першага шлюбу — сына Леаніда і дачку Шошу<ref>{{Cite web|url=https://roscongress.org/speakers/dengov-lev/biography/|title=Лев Деньгов|publisher=Росконгресс|access-date=2020-04-20}}</ref>. Цяпер у шлюбе з салісткай гурта «[[А’Студио]]» Кэці Тапурыя, 21 студзеня 2021 года ў іх нарадзіўся сын Адам. == Заўвагі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Дзяньгоў Леў Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расіі]] 896g90ne7f99k4hvdjvjts7e32f8lb4 5141128 5141124 2026-05-13T11:42:13Z DBatura 73587 /* Грамадская дзейнасць */ 5141128 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леў Леанідавіч Дзяньгоў''', па нараджэнні '''Павел Юр’евіч Гузбанд''' (нар. [[6 чэрвеня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — расійскі і беларускі прадпрымальнік, саветнік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, саветнік кіраўніка [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспублікі]] [[Рамзан Кадыраў|Р. А. Кадырава]], Старшыня праўлення Расійска-лівійскага гандлёвага дома<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/09/20/pomoshchnika-kadyrova-nagradili-za-pomoshch-v-osvobozhdenii-belorusov.html|title=Помощника Кадырова наградили за помощь в освобождении белорусов|publisher=Российская газета|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/markets/newswire/libya-considers-purchase-of-1-mln-tonnes-of-russian-wheat-per-year|title=Libya considers purchase of 1 mln tonnes of Russian wheat per year|date=2019-10-23|publisher=Successful Farming|lang=en|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па даручэнні кіраўніцтва РФ займаўся і ўдзельнічаў у вызваленні расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі<ref>{{Cite web|url=https://life.ru/p/914801|title=Операция "Освобождение"|publisher=Life.ru|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190201/1550282473.html|title=Случаи задержания судов с российским экипажем в 2013-2019 годах|date=20190201T2310|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Устанаўліваў і развіваў расійска-лівійскія сувязі ў палітычнай і эканамічнай сферах<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-23/russia-sees-libya-stalemate-as-strongman-s-assault-stalls|title=Russia Sees Libya Stalemate as Strongman's Assault Stalls|publisher=www.bloomberg.com|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|title=Russia 'not putting bets on one man' in Libya, Kremlin envoy says as General Haftar returns|publisher=www.telegraph.co.uk|access-date=2020-04-20|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813221528/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3374208 «В Ливии мы не хотим ассоциироваться ни с одной из сторон конфликта»]</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2017/09/14/inside-putins-libyan-power-play/|title=Inside Putin's Libyan Power Play|author=Lincoln Pigman, Kyle Orton|publisher=Foreign Policy|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191223/1562739650.html|title=Лев Деньгов: за словами Хавтара про штурм Триполи пока нет результатов|date=20191223T1900|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. == Раннія гады, адукацыя == Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Крайск]] Лагойскага раёна. Да 1999 года вучыўся ў сельскай школе. Бацька займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, маці працавала ў школе настаўніцай чарчэння і малявання. Скончыў гімназію № 73 Мінска з нямецкім ухілам. Скончыў [[Расійская дзяржаўная акадэмія інтэлектуальнай уласнасці|РДАІУ]] па спецыяльнасці «Юрыспрудэнцыя». Праходзіў навучанне ў [[Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга|Майнцскім універсітэце імя Іагана Гутенберга]] па спецыяльнасці эканаміст. == Бізнес == У 2008—2011 гг. быў заснавальнікам лівійска-беларускага сумеснага прадпрыемства «Альмамар-Альметалі», якое займалася будаўніцтвам і праектаваннем<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.ru/success/lev-dengov-issue|title=Как бывший поп-певец Лев Деньгов стал дипломатом и другом Кадырова|publisher=GQ Россия|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У 2011—2015 гг. — заснавальнік кампаніі ТАА «Бурамтэх», якая забяспечвала будаўніцтва і ахоплівала ўсе фазы рэалізацыі інвестыцыйна-будаўнічых праектаў: праектаванне, будаўніцтва, эксплуатацыю аб’ектаў. З 2017 г. з’яўляецца старшынёй савета дырэктараў Расійска-лівійскага гандлёвага дома. Таксама стаў саветнікам прэзідэнта найбуйнейшай энергетычнай карпарацыі Інданэзіі MedcoEnergi па Лівіі. З 2022 года акцыянер і член савета дырэктараў біятэхналагічнай карпарацыі БНБК. З’яўляецца заснавальнікам тавараправоднай сеткі Адам Бія і Анстэла Біятэх<ref>{{Cite web|url=https://belmarket.by/news/news-57330.html|title=У Белорусской национальной биотехнологической корпорации появился новый партнер в России|lang=ru}}</ref>. == Дзейнасць па Лівіі == === Наладжванне расійска-лівійскіх кантактаў=== У сакавіку [[2015]] года па ініцыятыве намесніка міністра замежных спраў РФ, спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе Багданава, кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава і дэпутата Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу РФ [[Адам Султанавіч Дзелімханаў|Дзелімханава]] была створана кантактная група пры [[Федэральны Сход Расіі|Федэральным сходзе РФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.africaintelligence.com/north-africa_diplomacy/2017/11/23/lev-dengov-imaginary-mediator-in-ubari,108282099-brc|title=LIBYA : Lev Dengov, imaginary mediator in Ubari - 23/11/2017 - Maghreb Confidential|date=2017-11-23|publisher=Africa Intelligence|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яе мэтамі стала камунікацыя з сацыяльна-палітычнымі групамі на тэрыторыі Лівіі, аналіз становішча ў краіне, а таксама знаходжанне шляхоў вырашэння [[Лівійскі крызіс|лівійскага крызісу]]. Леў Дзяньгоў быў прызначаны кіраўніком кантактнай групы<ref>{{Cite news|access-date=2020-04-20|first=James|last=Marson|date=2018-06-07|id=0099-9660|website=Wall Street Journal|title=After Military Push in Syria, Russia Plays Both Sides in Libya|url=https://www.wsj.com/articles/after-military-push-in-syria-russia-plays-both-sides-in-libya-1528372802}}</ref>. У кастрычніку 2016 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніка МЗС РФ быў накіраваны ў [[Трыпалі]] ў якасці спецыяльнага пасланца ўрада РФ для правядзення першых афіцыйных перамоваў з прадстаўнікамі [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|ўрада нацыянальнай згоды]] для наладжвання першых кантактаў паміж Расійскай Федэрацыяй і Лівіяй, а таксама для вызвалення з палону расійскіх грамадзян. Пачынаючы з 3 кастрычніка ён правёў перамовы са старшынём прэзідэнцкай рады Лівіі [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]], старшынём Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць палонных, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У снежні 2016 года пры садзейнічанні кантактнай групы былі адноўлены міжпарламенцкія адносіны. Адбылася сустрэча [[Агіла Салех Іса|Агілы Салеха]], спікера абранага і засядаючага ў [[Табрук]]у парламента — [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] з міністрам замежных спраў РФ [[Сяргей Лаўроў|Лаўровым]], спікерам Дзяржаўнай Думы Валодзіным, старшынёй Камітэта па міжнародных справах Слуцкім, а таксама дэпутатам Дзелімханавым. У верасні 2017 года Дзяньгоў на чале кантактнай групай арганізаваў візіт віцэ-прэм’ера ўрада нацыянальнай згоды [[Ахмед Майтыг|Ахмеда Майтыга]] ў Расію. 14 верасня 2017 года ў Маскве прайшла сустрэча з брыгадным генералам лівійскай арміі Ахмедам Аль-Місмары. У рамках сустрэчы была падкрэслена пазіцыя Расіі аб неабходнасці падтрымліваць кантакты з усімі бакамі канфлікту. У сярэдзіне кастрычніка таго ж года прайшоў візіт лівійскай дэлегацыі, якую ўзначальваў намеснік міністра транспарту Хішам Абдала Абу Шкеват. Прайшлі сустрэчы з кіраўніцтвам Міністэрства сельскай гаспадаркі і Міністэрства прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі; былі падпісаны дарожныя карты па развіцці расійска-лівійскіх эканамічных адносін. Арганізацыяй гэтага візіту займаўся прадстаўнік кантактнай групы ад Расійска-лівійскага гандлёвага дома. [[23 верасня]] 2017 года Дзяньгоў быў дэлегаваны кіраўніцтвам Расійскай Федэрацыі для правядзення перамоваў у Трыпалі. Ён прыбыў у Лівію 24 верасня, і за два месяцы знаходжання сустрэўся з ключавымі чыноўнікамі, уключаючы прэм’ер-міністра Лівіі Фаіза Сараджа, намесніка старшыні ўрада Лівіі Ахмеда Майтыга, міністра абароны Лівіі Эль Махдзі Аль-Барта, міністра юстыцыі Махамеда Абдулвахіда Абдулхаміда, кіраўніка службы бяспекі прэм’ер-міністра Хашым Бешыра, прадстаўніка Следчага камітэта Рашыда Аль-Ругбані, генеральнага пракурора Лівіі, грамадскага адваката Махамеда Абдулвахаба, а таксама з прадстаўнікамі плямёнаў поўдня Лівіі ([[тубу]], [[туарэгі]], сыны Сулеймана, варфала, кадафа) і кіраўніцтвам гарадоў Убары, Гат, Мурзук, Сабха, Гадамес і інш. Абмяркоўваліся стратэгія і перспектыва завяршэння лівійскага канфлікту, лёс расійскіх зняволеных, а таксама ход і вынікі туніскага мірнага працэсу. 1—3 снежня 2017 года Дзяньгоў прыняў удзел у канферэнцыі «Міжземнаморскі дыялог», на палях якой прайшоў шэраг сустрэч з афіцыйнымі асобамі Італіі, Лівіі, а таксама са [[Місія падтрымкі ААН у Лівіі|спецпрадстаўніком ААН па Лівіі]] Гасанам Саламэ. У [[2018]] годзе выступіў арганізатарам панэльнай сесіі «Рэінтэграцыя Лівіі ў міжнародную эканоміку: магчымасці для супрацоўніцтва» на [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум|Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме]]<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/africa/39766087-predstavitelnaya-delegatsiya-livii-pribudet-na-pmef-2018/|title=Представительная делегация Ливии прибудет на ПМЭФ-2018|publisher=Рамблер/новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У ёй узялі ўдзел спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі, намеснік кіраўніка МЗС РФ Міхаіл Багданаў і міністр замежных спраў Лівіі Тахір Сіяла<ref>{{Cite web|url=http://www.russarabbc.ru/about/news/index.php?ELEMENT_ID=42398|title=ИТОГИ ПЕТЕРБУРГСКОГО МЕЖДУНАРОДНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ФОРУМА - 2018|publisher=www.russarabbc.ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі == У верасні [[2015]] года па даручэнні спецпрадстаўніка прэзідэнта РФ па [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], намеснік кіраўніка МЗС РФ Багданава і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава быў арганізаваны працэс па вызваленні расійскіх маракоў, затрыманых ля берагоў Лівіі на судне «Міхаіл Чабатароў» па абвінавачванні ў кантрабандзе нафты. У выніку арганізаваных з прэм’ер-міністрам новага ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі Халіфай Аль-Гуэлем перамоваў у Расію ўдалося вярнуць двух грамадзян, членаў экіпажа затрыманага танкера<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2814376|title=Освобожденный капитан "Механика Чеботарева" впервые увидел сына|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У студзені [[2016]] года атрымалася вызваліць пакінутых семярых маракоў, якія разам з Халіфай Аль-Гуэлем прыляцелі ў Маскву, дзе іх сустрэў [[Рамзан Кадыраў]]. У рамках візіту прэм’ер-міністра былі арганізаваны сустрэчы з Лаўровым і Багданавым. Аднак у сакавіку 2016 года перамоўны працэс па вызваленні пакінутых у зняволенні грамадзян быў перапынены ў выніку ўтварэння падтрыманага ААН Урада нацыянальнай згоды на чале з [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]]. У кастрычніку Дзяньгоў праводзіў перамовы з Сараджам, старшынёй Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса Аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У сакавіку [[2017]] года ў прыбярэжных водах Лівіі быў затрыманы расійскі сухагруз «Мерле» з сямю грамадзянамі РФ на борце. Пытанне іх вызвалення быў ускладзены на Кантактную групу. У красавіку Дзяньгоў абмяркоўваў вызваленне затрыманых з дэлегацыяй Урада Нацыянальнага Згоды, якая прыбыла з візітам у Маскву. Яна ўзначальвалася палявым камандзірам Мухамедам Халіль Абубакерам Ісай<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/news/society/1332183-sukhogruz/|title=Освобождены пятеро членов экипажа задержанного в Ливии судна «Мерле»|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|access-date=2020-04-20}}</ref>. У выніку мінулых сустрэч і перамоваў у красавіку дзякуючы дзейнасці кантактнай групы і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі быў арганізаваны візіт спецпрадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі ў Трыпалі Багданава, у рамках якога ўдалося вызваліць і даставіць у Расію пяць расійскіх грамадзян з судна «Мерле». Пазней, у маі былі вызвалены двое пакінутых грамадзян<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/accidents/1332132-liviya/|title=Пятеро российских моряков освобождены из ливийской тюрьмы|author=Дмитрий Нерсесов|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. З верасня 2017 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніцтва [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] і кіраўніка Чачэнскай рэспублікі таксама займаўся вызваленнем грамадзян Беларусі. Дадзенае даручэнне было дадзена па выніках візіту Рамзана Кадырава ў Мінск, дзе прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] звярнуўся з просьбай аказаць садзейнічанне ў вызваленні беларускіх грамадзян. У лютым [[2018]] года пасля доўгіх перамоваў пры ўдзеле Дзяньгова ўдалося дамагчыся вызвалення ў Лівіі грамадзяніна Беларусі [[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|Вячаслава Качуры]], які знаходзіўся там у зняволенні на працягу шасці з паловай гадоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3535968 Ливийский пленник]</ref>. Качура прыбыў у Лівію ў чэрвені 2011 годзе ў складзе групы міжнародных спецыялістаў з Расіі, Украіны і Беларусі. У жніўні 2011 года яны былі затрыманы рэвалюцыянерамі, ім было прад’яўленае абвінавачванне ў супрацоўніцтве з рэжымам экс-прэзідэнта Лівіі Муамара Кадафі. Пазней вызвалена частка затрыманых, аднак да апошняга моманту пра лёс Качура нічога не было вядома<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579563.html|title="Начинали переговоры в 12.00, заканчивали — в 5 утра". Как освобождали в Ливии белорусского пленника|date=2018-02-03|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504215922/https://news.tut.by/society/579563.html|archive-date=4 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе пры ўдзеле Дзяньгова ў Лівіі былі вызваленыя двое грамадзян Беларусі — Іна Бабуш і Сяргей Здота<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2017/5a4362bb9a79472699de3e0d|title=Кадыров помог освободить белорусских врачей в Ливии|publisher=РБК|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яны працавалі там лекарамі, аднак пасля заканчэння кантрактаў лівійскія ўлады не выпускалі іх з краіны<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2970977|title=Командировка длиной в 7 лет: Кадыров вызволил из Ливии двух белорусских врачей|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/new/20171227/1514369021-dvoe-belorusskih-vrachey-osvobozhdeny-iz-livii|title=Двое белорусских врачей освобождены из Ливии|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|lang=ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па завяршэнні аперацыі па вызваленні беларускіх лекараў Дзяньгоў быў узнагароджаны Ганаровай граматай МЗС Беларусі<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579337.html|title=В Минск вернулся белорус, который семь лет находился в ливийском плену|date=2018-02-02|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213404/https://news.tut.by/society/579337.html|archive-date=15 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/article/20171227/1514403915-nesladko-prishlos-osvobozhdennogo-v-livii-vracha-v-gomele-zhdet-mat|title=«Несладко пришлось». Освобожденного в Ливии врача в Гомеле ждет мать|author=Алена ГЕРМАНОВИЧ|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|access-date=2020-04-20|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае двух дзяцей ад першага шлюбу — сына Леаніда і дачку Шошу<ref>{{Cite web|url=https://roscongress.org/speakers/dengov-lev/biography/|title=Лев Деньгов|publisher=Росконгресс|access-date=2020-04-20}}</ref>. Цяпер у шлюбе з салісткай гурта «[[А’Студио]]» Кэці Тапурыя, 21 студзеня 2021 года ў іх нарадзіўся сын Адам. == Заўвагі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Дзяньгоў Леў Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расіі]] ojgkrbxggbyefqz7992g6yzjr2dcsvu 5141129 5141128 2026-05-13T11:42:44Z DBatura 73587 /* Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі */ 5141129 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леў Леанідавіч Дзяньгоў''', па нараджэнні '''Павел Юр’евіч Гузбанд''' (нар. [[6 чэрвеня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — расійскі і беларускі прадпрымальнік, саветнік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, саветнік кіраўніка [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспублікі]] [[Рамзан Кадыраў|Р. А. Кадырава]], Старшыня праўлення Расійска-лівійскага гандлёвага дома<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/09/20/pomoshchnika-kadyrova-nagradili-za-pomoshch-v-osvobozhdenii-belorusov.html|title=Помощника Кадырова наградили за помощь в освобождении белорусов|publisher=Российская газета|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/markets/newswire/libya-considers-purchase-of-1-mln-tonnes-of-russian-wheat-per-year|title=Libya considers purchase of 1 mln tonnes of Russian wheat per year|date=2019-10-23|publisher=Successful Farming|lang=en|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па даручэнні кіраўніцтва РФ займаўся і ўдзельнічаў у вызваленні расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі<ref>{{Cite web|url=https://life.ru/p/914801|title=Операция "Освобождение"|publisher=Life.ru|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190201/1550282473.html|title=Случаи задержания судов с российским экипажем в 2013-2019 годах|date=20190201T2310|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Устанаўліваў і развіваў расійска-лівійскія сувязі ў палітычнай і эканамічнай сферах<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-23/russia-sees-libya-stalemate-as-strongman-s-assault-stalls|title=Russia Sees Libya Stalemate as Strongman's Assault Stalls|publisher=www.bloomberg.com|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|title=Russia 'not putting bets on one man' in Libya, Kremlin envoy says as General Haftar returns|publisher=www.telegraph.co.uk|access-date=2020-04-20|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813221528/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3374208 «В Ливии мы не хотим ассоциироваться ни с одной из сторон конфликта»]</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2017/09/14/inside-putins-libyan-power-play/|title=Inside Putin's Libyan Power Play|author=Lincoln Pigman, Kyle Orton|publisher=Foreign Policy|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191223/1562739650.html|title=Лев Деньгов: за словами Хавтара про штурм Триполи пока нет результатов|date=20191223T1900|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. == Раннія гады, адукацыя == Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Крайск]] Лагойскага раёна. Да 1999 года вучыўся ў сельскай школе. Бацька займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, маці працавала ў школе настаўніцай чарчэння і малявання. Скончыў гімназію № 73 Мінска з нямецкім ухілам. Скончыў [[Расійская дзяржаўная акадэмія інтэлектуальнай уласнасці|РДАІУ]] па спецыяльнасці «Юрыспрудэнцыя». Праходзіў навучанне ў [[Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга|Майнцскім універсітэце імя Іагана Гутенберга]] па спецыяльнасці эканаміст. == Бізнес == У 2008—2011 гг. быў заснавальнікам лівійска-беларускага сумеснага прадпрыемства «Альмамар-Альметалі», якое займалася будаўніцтвам і праектаваннем<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.ru/success/lev-dengov-issue|title=Как бывший поп-певец Лев Деньгов стал дипломатом и другом Кадырова|publisher=GQ Россия|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У 2011—2015 гг. — заснавальнік кампаніі ТАА «Бурамтэх», якая забяспечвала будаўніцтва і ахоплівала ўсе фазы рэалізацыі інвестыцыйна-будаўнічых праектаў: праектаванне, будаўніцтва, эксплуатацыю аб’ектаў. З 2017 г. з’яўляецца старшынёй савета дырэктараў Расійска-лівійскага гандлёвага дома. Таксама стаў саветнікам прэзідэнта найбуйнейшай энергетычнай карпарацыі Інданэзіі MedcoEnergi па Лівіі. З 2022 года акцыянер і член савета дырэктараў біятэхналагічнай карпарацыі БНБК. З’яўляецца заснавальнікам тавараправоднай сеткі Адам Бія і Анстэла Біятэх<ref>{{Cite web|url=https://belmarket.by/news/news-57330.html|title=У Белорусской национальной биотехнологической корпорации появился новый партнер в России|lang=ru}}</ref>. == Дзейнасць па Лівіі == === Наладжванне расійска-лівійскіх кантактаў=== У сакавіку [[2015]] года па ініцыятыве намесніка міністра замежных спраў РФ, спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе Багданава, кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава і дэпутата Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу РФ [[Адам Султанавіч Дзелімханаў|Дзелімханава]] была створана кантактная група пры [[Федэральны Сход Расіі|Федэральным сходзе РФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.africaintelligence.com/north-africa_diplomacy/2017/11/23/lev-dengov-imaginary-mediator-in-ubari,108282099-brc|title=LIBYA : Lev Dengov, imaginary mediator in Ubari - 23/11/2017 - Maghreb Confidential|date=2017-11-23|publisher=Africa Intelligence|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яе мэтамі стала камунікацыя з сацыяльна-палітычнымі групамі на тэрыторыі Лівіі, аналіз становішча ў краіне, а таксама знаходжанне шляхоў вырашэння [[Лівійскі крызіс|лівійскага крызісу]]. Леў Дзяньгоў быў прызначаны кіраўніком кантактнай групы<ref>{{Cite news|access-date=2020-04-20|first=James|last=Marson|date=2018-06-07|id=0099-9660|website=Wall Street Journal|title=After Military Push in Syria, Russia Plays Both Sides in Libya|url=https://www.wsj.com/articles/after-military-push-in-syria-russia-plays-both-sides-in-libya-1528372802}}</ref>. У кастрычніку 2016 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніка МЗС РФ быў накіраваны ў [[Трыпалі]] ў якасці спецыяльнага пасланца ўрада РФ для правядзення першых афіцыйных перамоваў з прадстаўнікамі [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|ўрада нацыянальнай згоды]] для наладжвання першых кантактаў паміж Расійскай Федэрацыяй і Лівіяй, а таксама для вызвалення з палону расійскіх грамадзян. Пачынаючы з 3 кастрычніка ён правёў перамовы са старшынём прэзідэнцкай рады Лівіі [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]], старшынём Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць палонных, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У снежні 2016 года пры садзейнічанні кантактнай групы былі адноўлены міжпарламенцкія адносіны. Адбылася сустрэча [[Агіла Салех Іса|Агілы Салеха]], спікера абранага і засядаючага ў [[Табрук]]у парламента — [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] з міністрам замежных спраў РФ [[Сяргей Лаўроў|Лаўровым]], спікерам Дзяржаўнай Думы Валодзіным, старшынёй Камітэта па міжнародных справах Слуцкім, а таксама дэпутатам Дзелімханавым. У верасні 2017 года Дзяньгоў на чале кантактнай групай арганізаваў візіт віцэ-прэм’ера ўрада нацыянальнай згоды [[Ахмед Майтыг|Ахмеда Майтыга]] ў Расію. 14 верасня 2017 года ў Маскве прайшла сустрэча з брыгадным генералам лівійскай арміі Ахмедам Аль-Місмары. У рамках сустрэчы была падкрэслена пазіцыя Расіі аб неабходнасці падтрымліваць кантакты з усімі бакамі канфлікту. У сярэдзіне кастрычніка таго ж года прайшоў візіт лівійскай дэлегацыі, якую ўзначальваў намеснік міністра транспарту Хішам Абдала Абу Шкеват. Прайшлі сустрэчы з кіраўніцтвам Міністэрства сельскай гаспадаркі і Міністэрства прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі; былі падпісаны дарожныя карты па развіцці расійска-лівійскіх эканамічных адносін. Арганізацыяй гэтага візіту займаўся прадстаўнік кантактнай групы ад Расійска-лівійскага гандлёвага дома. [[23 верасня]] 2017 года Дзяньгоў быў дэлегаваны кіраўніцтвам Расійскай Федэрацыі для правядзення перамоваў у Трыпалі. Ён прыбыў у Лівію 24 верасня, і за два месяцы знаходжання сустрэўся з ключавымі чыноўнікамі, уключаючы прэм’ер-міністра Лівіі Фаіза Сараджа, намесніка старшыні ўрада Лівіі Ахмеда Майтыга, міністра абароны Лівіі Эль Махдзі Аль-Барта, міністра юстыцыі Махамеда Абдулвахіда Абдулхаміда, кіраўніка службы бяспекі прэм’ер-міністра Хашым Бешыра, прадстаўніка Следчага камітэта Рашыда Аль-Ругбані, генеральнага пракурора Лівіі, грамадскага адваката Махамеда Абдулвахаба, а таксама з прадстаўнікамі плямёнаў поўдня Лівіі ([[тубу]], [[туарэгі]], сыны Сулеймана, варфала, кадафа) і кіраўніцтвам гарадоў Убары, Гат, Мурзук, Сабха, Гадамес і інш. Абмяркоўваліся стратэгія і перспектыва завяршэння лівійскага канфлікту, лёс расійскіх зняволеных, а таксама ход і вынікі туніскага мірнага працэсу. 1—3 снежня 2017 года Дзяньгоў прыняў удзел у канферэнцыі «Міжземнаморскі дыялог», на палях якой прайшоў шэраг сустрэч з афіцыйнымі асобамі Італіі, Лівіі, а таксама са [[Місія падтрымкі ААН у Лівіі|спецпрадстаўніком ААН па Лівіі]] Гасанам Саламэ. У [[2018]] годзе выступіў арганізатарам панэльнай сесіі «Рэінтэграцыя Лівіі ў міжнародную эканоміку: магчымасці для супрацоўніцтва» на [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум|Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме]]<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/africa/39766087-predstavitelnaya-delegatsiya-livii-pribudet-na-pmef-2018/|title=Представительная делегация Ливии прибудет на ПМЭФ-2018|publisher=Рамблер/новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У ёй узялі ўдзел спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі, намеснік кіраўніка МЗС РФ Міхаіл Багданаў і міністр замежных спраў Лівіі Тахір Сіяла<ref>{{Cite web|url=http://www.russarabbc.ru/about/news/index.php?ELEMENT_ID=42398|title=ИТОГИ ПЕТЕРБУРГСКОГО МЕЖДУНАРОДНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ФОРУМА - 2018|publisher=www.russarabbc.ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. ===Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі === У верасні [[2015]] года па даручэнні спецпрадстаўніка прэзідэнта РФ па [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], намеснік кіраўніка МЗС РФ Багданава і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава быў арганізаваны працэс па вызваленні расійскіх маракоў, затрыманых ля берагоў Лівіі на судне «Міхаіл Чабатароў» па абвінавачванні ў кантрабандзе нафты. У выніку арганізаваных з прэм’ер-міністрам новага ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі Халіфай Аль-Гуэлем перамоваў у Расію ўдалося вярнуць двух грамадзян, членаў экіпажа затрыманага танкера<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2814376|title=Освобожденный капитан "Механика Чеботарева" впервые увидел сына|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У студзені [[2016]] года атрымалася вызваліць пакінутых семярых маракоў, якія разам з Халіфай Аль-Гуэлем прыляцелі ў Маскву, дзе іх сустрэў [[Рамзан Кадыраў]]. У рамках візіту прэм’ер-міністра былі арганізаваны сустрэчы з Лаўровым і Багданавым. Аднак у сакавіку 2016 года перамоўны працэс па вызваленні пакінутых у зняволенні грамадзян быў перапынены ў выніку ўтварэння падтрыманага ААН Урада нацыянальнай згоды на чале з [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]]. У кастрычніку Дзяньгоў праводзіў перамовы з Сараджам, старшынёй Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса Аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У сакавіку [[2017]] года ў прыбярэжных водах Лівіі быў затрыманы расійскі сухагруз «Мерле» з сямю грамадзянамі РФ на борце. Пытанне іх вызвалення быў ускладзены на Кантактную групу. У красавіку Дзяньгоў абмяркоўваў вызваленне затрыманых з дэлегацыяй Урада Нацыянальнага Згоды, якая прыбыла з візітам у Маскву. Яна ўзначальвалася палявым камандзірам Мухамедам Халіль Абубакерам Ісай<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/news/society/1332183-sukhogruz/|title=Освобождены пятеро членов экипажа задержанного в Ливии судна «Мерле»|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|access-date=2020-04-20}}</ref>. У выніку мінулых сустрэч і перамоваў у красавіку дзякуючы дзейнасці кантактнай групы і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі быў арганізаваны візіт спецпрадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі ў Трыпалі Багданава, у рамках якога ўдалося вызваліць і даставіць у Расію пяць расійскіх грамадзян з судна «Мерле». Пазней, у маі былі вызвалены двое пакінутых грамадзян<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/accidents/1332132-liviya/|title=Пятеро российских моряков освобождены из ливийской тюрьмы|author=Дмитрий Нерсесов|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. З верасня 2017 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніцтва [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] і кіраўніка Чачэнскай рэспублікі таксама займаўся вызваленнем грамадзян Беларусі. Дадзенае даручэнне было дадзена па выніках візіту Рамзана Кадырава ў Мінск, дзе прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] звярнуўся з просьбай аказаць садзейнічанне ў вызваленні беларускіх грамадзян. У лютым [[2018]] года пасля доўгіх перамоваў пры ўдзеле Дзяньгова ўдалося дамагчыся вызвалення ў Лівіі грамадзяніна Беларусі [[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|Вячаслава Качуры]], які знаходзіўся там у зняволенні на працягу шасці з паловай гадоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3535968 Ливийский пленник]</ref>. Качура прыбыў у Лівію ў чэрвені 2011 годзе ў складзе групы міжнародных спецыялістаў з Расіі, Украіны і Беларусі. У жніўні 2011 года яны былі затрыманы рэвалюцыянерамі, ім было прад’яўленае абвінавачванне ў супрацоўніцтве з рэжымам экс-прэзідэнта Лівіі Муамара Кадафі. Пазней вызвалена частка затрыманых, аднак да апошняга моманту пра лёс Качура нічога не было вядома<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579563.html|title="Начинали переговоры в 12.00, заканчивали — в 5 утра". Как освобождали в Ливии белорусского пленника|date=2018-02-03|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504215922/https://news.tut.by/society/579563.html|archive-date=4 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе пры ўдзеле Дзяньгова ў Лівіі былі вызваленыя двое грамадзян Беларусі — Іна Бабуш і Сяргей Здота<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2017/5a4362bb9a79472699de3e0d|title=Кадыров помог освободить белорусских врачей в Ливии|publisher=РБК|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яны працавалі там лекарамі, аднак пасля заканчэння кантрактаў лівійскія ўлады не выпускалі іх з краіны<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2970977|title=Командировка длиной в 7 лет: Кадыров вызволил из Ливии двух белорусских врачей|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/new/20171227/1514369021-dvoe-belorusskih-vrachey-osvobozhdeny-iz-livii|title=Двое белорусских врачей освобождены из Ливии|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|lang=ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па завяршэнні аперацыі па вызваленні беларускіх лекараў Дзяньгоў быў узнагароджаны Ганаровай граматай МЗС Беларусі<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579337.html|title=В Минск вернулся белорус, который семь лет находился в ливийском плену|date=2018-02-02|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213404/https://news.tut.by/society/579337.html|archive-date=15 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/article/20171227/1514403915-nesladko-prishlos-osvobozhdennogo-v-livii-vracha-v-gomele-zhdet-mat|title=«Несладко пришлось». Освобожденного в Ливии врача в Гомеле ждет мать|author=Алена ГЕРМАНОВИЧ|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|access-date=2020-04-20|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае двух дзяцей ад першага шлюбу — сына Леаніда і дачку Шошу<ref>{{Cite web|url=https://roscongress.org/speakers/dengov-lev/biography/|title=Лев Деньгов|publisher=Росконгресс|access-date=2020-04-20}}</ref>. Цяпер у шлюбе з салісткай гурта «[[А’Студио]]» Кэці Тапурыя, 21 студзеня 2021 года ў іх нарадзіўся сын Адам. == Заўвагі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Дзяньгоў Леў Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расіі]] dasi6rl74lua9ybv6u96vzvhu7iouwf 5141132 5141129 2026-05-13T11:45:21Z DBatura 73587 /* Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі */ 5141132 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Леў Леанідавіч Дзяньгоў''', па нараджэнні '''Павел Юр’евіч Гузбанд''' (нар. [[6 чэрвеня]] [[1984]], [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]]) — расійскі і беларускі прадпрымальнік, саветнік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы, саветнік кіраўніка [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспублікі]] [[Рамзан Кадыраў|Р. А. Кадырава]], Старшыня праўлення Расійска-лівійскага гандлёвага дома<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://rg.ru/2018/09/20/pomoshchnika-kadyrova-nagradili-za-pomoshch-v-osvobozhdenii-belorusov.html|title=Помощника Кадырова наградили за помощь в освобождении белорусов|publisher=Российская газета|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/markets/newswire/libya-considers-purchase-of-1-mln-tonnes-of-russian-wheat-per-year|title=Libya considers purchase of 1 mln tonnes of Russian wheat per year|date=2019-10-23|publisher=Successful Farming|lang=en|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па даручэнні кіраўніцтва РФ займаўся і ўдзельнічаў у вызваленні расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі<ref>{{Cite web|url=https://life.ru/p/914801|title=Операция "Освобождение"|publisher=Life.ru|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190201/1550282473.html|title=Случаи задержания судов с российским экипажем в 2013-2019 годах|date=20190201T2310|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Устанаўліваў і развіваў расійска-лівійскія сувязі ў палітычнай і эканамічнай сферах<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-23/russia-sees-libya-stalemate-as-strongman-s-assault-stalls|title=Russia Sees Libya Stalemate as Strongman's Assault Stalls|publisher=www.bloomberg.com|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|title=Russia 'not putting bets on one man' in Libya, Kremlin envoy says as General Haftar returns|publisher=www.telegraph.co.uk|access-date=2020-04-20|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813221528/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/29/russia-not-putting-bets-one-man-libya-kremlin-envoy-says-general/amp/|url-status=dead}}</ref><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3374208 «В Ливии мы не хотим ассоциироваться ни с одной из сторон конфликта»]</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2017/09/14/inside-putins-libyan-power-play/|title=Inside Putin's Libyan Power Play|author=Lincoln Pigman, Kyle Orton|publisher=Foreign Policy|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191223/1562739650.html|title=Лев Деньгов: за словами Хавтара про штурм Триполи пока нет результатов|date=20191223T1900|publisher=РИА Новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. == Раннія гады, адукацыя == Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Крайск]] Лагойскага раёна. Да 1999 года вучыўся ў сельскай школе. Бацька займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, маці працавала ў школе настаўніцай чарчэння і малявання. Скончыў гімназію № 73 Мінска з нямецкім ухілам. Скончыў [[Расійская дзяржаўная акадэмія інтэлектуальнай уласнасці|РДАІУ]] па спецыяльнасці «Юрыспрудэнцыя». Праходзіў навучанне ў [[Майнцкі ўніверсітэт імя Іагана Гутэнберга|Майнцскім універсітэце імя Іагана Гутенберга]] па спецыяльнасці эканаміст. == Бізнес == У 2008—2011 гг. быў заснавальнікам лівійска-беларускага сумеснага прадпрыемства «Альмамар-Альметалі», якое займалася будаўніцтвам і праектаваннем<ref>{{Cite web|url=https://www.gq.ru/success/lev-dengov-issue|title=Как бывший поп-певец Лев Деньгов стал дипломатом и другом Кадырова|publisher=GQ Россия|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У 2011—2015 гг. — заснавальнік кампаніі ТАА «Бурамтэх», якая забяспечвала будаўніцтва і ахоплівала ўсе фазы рэалізацыі інвестыцыйна-будаўнічых праектаў: праектаванне, будаўніцтва, эксплуатацыю аб’ектаў. З 2017 г. з’яўляецца старшынёй савета дырэктараў Расійска-лівійскага гандлёвага дома. Таксама стаў саветнікам прэзідэнта найбуйнейшай энергетычнай карпарацыі Інданэзіі MedcoEnergi па Лівіі. З 2022 года акцыянер і член савета дырэктараў біятэхналагічнай карпарацыі БНБК. З’яўляецца заснавальнікам тавараправоднай сеткі Адам Бія і Анстэла Біятэх<ref>{{Cite web|url=https://belmarket.by/news/news-57330.html|title=У Белорусской национальной биотехнологической корпорации появился новый партнер в России|lang=ru}}</ref>. == Дзейнасць па Лівіі == === Наладжванне расійска-лівійскіх кантактаў=== У сакавіку [[2015]] года па ініцыятыве намесніка міністра замежных спраў РФ, спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе Багданава, кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава і дэпутата Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу РФ [[Адам Султанавіч Дзелімханаў|Дзелімханава]] была створана кантактная група пры [[Федэральны Сход Расіі|Федэральным сходзе РФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.africaintelligence.com/north-africa_diplomacy/2017/11/23/lev-dengov-imaginary-mediator-in-ubari,108282099-brc|title=LIBYA : Lev Dengov, imaginary mediator in Ubari - 23/11/2017 - Maghreb Confidential|date=2017-11-23|publisher=Africa Intelligence|lang=en|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яе мэтамі стала камунікацыя з сацыяльна-палітычнымі групамі на тэрыторыі Лівіі, аналіз становішча ў краіне, а таксама знаходжанне шляхоў вырашэння [[Лівійскі крызіс|лівійскага крызісу]]. Леў Дзяньгоў быў прызначаны кіраўніком кантактнай групы<ref>{{Cite news|access-date=2020-04-20|first=James|last=Marson|date=2018-06-07|id=0099-9660|website=Wall Street Journal|title=After Military Push in Syria, Russia Plays Both Sides in Libya|url=https://www.wsj.com/articles/after-military-push-in-syria-russia-plays-both-sides-in-libya-1528372802}}</ref>. У кастрычніку 2016 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніка МЗС РФ быў накіраваны ў [[Трыпалі]] ў якасці спецыяльнага пасланца ўрада РФ для правядзення першых афіцыйных перамоваў з прадстаўнікамі [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|ўрада нацыянальнай згоды]] для наладжвання першых кантактаў паміж Расійскай Федэрацыяй і Лівіяй, а таксама для вызвалення з палону расійскіх грамадзян. Пачынаючы з 3 кастрычніка ён правёў перамовы са старшынём прэзідэнцкай рады Лівіі [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]], старшынём Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць палонных, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У снежні 2016 года пры садзейнічанні кантактнай групы былі адноўлены міжпарламенцкія адносіны. Адбылася сустрэча [[Агіла Салех Іса|Агілы Салеха]], спікера абранага і засядаючага ў [[Табрук]]у парламента — [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] з міністрам замежных спраў РФ [[Сяргей Лаўроў|Лаўровым]], спікерам Дзяржаўнай Думы Валодзіным, старшынёй Камітэта па міжнародных справах Слуцкім, а таксама дэпутатам Дзелімханавым. У верасні 2017 года Дзяньгоў на чале кантактнай групай арганізаваў візіт віцэ-прэм’ера ўрада нацыянальнай згоды [[Ахмед Майтыг|Ахмеда Майтыга]] ў Расію. 14 верасня 2017 года ў Маскве прайшла сустрэча з брыгадным генералам лівійскай арміі Ахмедам Аль-Місмары. У рамках сустрэчы была падкрэслена пазіцыя Расіі аб неабходнасці падтрымліваць кантакты з усімі бакамі канфлікту. У сярэдзіне кастрычніка таго ж года прайшоў візіт лівійскай дэлегацыі, якую ўзначальваў намеснік міністра транспарту Хішам Абдала Абу Шкеват. Прайшлі сустрэчы з кіраўніцтвам Міністэрства сельскай гаспадаркі і Міністэрства прамысловасці і гандлю Расійскай Федэрацыі; былі падпісаны дарожныя карты па развіцці расійска-лівійскіх эканамічных адносін. Арганізацыяй гэтага візіту займаўся прадстаўнік кантактнай групы ад Расійска-лівійскага гандлёвага дома. [[23 верасня]] 2017 года Дзяньгоў быў дэлегаваны кіраўніцтвам Расійскай Федэрацыі для правядзення перамоваў у Трыпалі. Ён прыбыў у Лівію 24 верасня, і за два месяцы знаходжання сустрэўся з ключавымі чыноўнікамі, уключаючы прэм’ер-міністра Лівіі Фаіза Сараджа, намесніка старшыні ўрада Лівіі Ахмеда Майтыга, міністра абароны Лівіі Эль Махдзі Аль-Барта, міністра юстыцыі Махамеда Абдулвахіда Абдулхаміда, кіраўніка службы бяспекі прэм’ер-міністра Хашым Бешыра, прадстаўніка Следчага камітэта Рашыда Аль-Ругбані, генеральнага пракурора Лівіі, грамадскага адваката Махамеда Абдулвахаба, а таксама з прадстаўнікамі плямёнаў поўдня Лівіі ([[тубу]], [[туарэгі]], сыны Сулеймана, варфала, кадафа) і кіраўніцтвам гарадоў Убары, Гат, Мурзук, Сабха, Гадамес і інш. Абмяркоўваліся стратэгія і перспектыва завяршэння лівійскага канфлікту, лёс расійскіх зняволеных, а таксама ход і вынікі туніскага мірнага працэсу. 1—3 снежня 2017 года Дзяньгоў прыняў удзел у канферэнцыі «Міжземнаморскі дыялог», на палях якой прайшоў шэраг сустрэч з афіцыйнымі асобамі Італіі, Лівіі, а таксама са [[Місія падтрымкі ААН у Лівіі|спецпрадстаўніком ААН па Лівіі]] Гасанам Саламэ. У [[2018]] годзе выступіў арганізатарам панэльнай сесіі «Рэінтэграцыя Лівіі ў міжнародную эканоміку: магчымасці для супрацоўніцтва» на [[Пецярбургскі міжнародны эканамічны форум|Пецярбургскім міжнародным эканамічным форуме]]<ref>{{Cite web|url=https://news.rambler.ru/africa/39766087-predstavitelnaya-delegatsiya-livii-pribudet-na-pmef-2018/|title=Представительная делегация Ливии прибудет на ПМЭФ-2018|publisher=Рамблер/новости|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У ёй узялі ўдзел спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі, намеснік кіраўніка МЗС РФ Міхаіл Багданаў і міністр замежных спраў Лівіі Тахір Сіяла<ref>{{Cite web|url=http://www.russarabbc.ru/about/news/index.php?ELEMENT_ID=42398|title=ИТОГИ ПЕТЕРБУРГСКОГО МЕЖДУНАРОДНОГО ЭКОНОМИЧЕСКОГО ФОРУМА - 2018|publisher=www.russarabbc.ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. ===Вызваленне расійскіх і беларускіх грамадзян у Лівіі === У верасні [[2015]] года па даручэнні спецпрадстаўніка прэзідэнта РФ па [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], намеснік кіраўніка МЗС РФ Багданава і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі Кадырава быў арганізаваны працэс па вызваленні расійскіх маракоў, затрыманых ля берагоў Лівіі на судне «Міхаіл Чабатароў» па абвінавачванні ў кантрабандзе нафты. У выніку арганізаваных з прэм’ер-міністрам новага [[Усеагульны нацыянальны кангрэс Лівіі|ўсеагульнага нацыянальнага кангрэса Лівіі]] Халіфай Аль-Гуэлем перамоваў у Расію ўдалося вярнуць двух грамадзян, членаў экіпажа затрыманага танкера<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2814376|title=Освобожденный капитан "Механика Чеботарева" впервые увидел сына|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. У студзені [[2016]] года атрымалася вызваліць пакінутых семярых маракоў, якія разам з Халіфай Аль-Гуэлем прыляцелі ў Маскву, дзе іх сустрэў [[Рамзан Кадыраў]]. У рамках візіту прэм’ер-міністра былі арганізаваны сустрэчы з Лаўровым і Багданавым. Аднак у сакавіку 2016 года перамоўны працэс па вызваленні пакінутых у зняволенні грамадзян быў перапынены ў выніку ўтварэння падтрыманага ААН Урада нацыянальнай згоды на чале з [[Фаіз Сарадж|Фаізам Сараджам]]. У кастрычніку Дзяньгоў праводзіў перамовы з Сараджам, старшынёй Вярхоўнага Дзяржсавета Абдурахманам Суэхлі, першым віцэ-прэм’ерам [[Муса Аль-Кані|Мусай аль-Кані]], кіраўніком Следчага камітэта пры Генпракуратуры Ас-Садыкам Ас-Сурам, членамі ўрада. У выніку перамоваў, у гэтым жа месяцы ўдалося вярнуць пакінутых грамадзян, затрыманых на танкеры «Міхаіл Чабатароў», а таксама сустрэцца з расійскімі маракамі з танкера «Тэметэрон». У сакавіку [[2017]] года ў прыбярэжных водах Лівіі быў затрыманы расійскі сухагруз «Мерле» з сямю грамадзянамі РФ на борце. Пытанне іх вызвалення быў ускладзены на Кантактную групу. У красавіку Дзяньгоў абмяркоўваў вызваленне затрыманых з дэлегацыяй Урада Нацыянальнага Згоды, якая прыбыла з візітам у Маскву. Яна ўзначальвалася палявым камандзірам Мухамедам Халіль Абубакерам Ісай<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/news/society/1332183-sukhogruz/|title=Освобождены пятеро членов экипажа задержанного в Ливии судна «Мерле»|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|access-date=2020-04-20}}</ref>. У выніку мінулых сустрэч і перамоваў у красавіку дзякуючы дзейнасці кантактнай групы і кіраўніка Чачэнскай Рэспублікі быў арганізаваны візіт спецпрадстаўніка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па Блізкім Усходзе і краінах Афрыкі ў Трыпалі Багданава, у рамках якога ўдалося вызваліць і даставіць у Расію пяць расійскіх грамадзян з судна «Мерле». Пазней, у маі былі вызвалены двое пакінутых грамадзян<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.ru/accidents/1332132-liviya/|title=Пятеро российских моряков освобождены из ливийской тюрьмы|author=Дмитрий Нерсесов|date=2017-04-27|publisher=Правда.Ру|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. З верасня 2017 года Дзяньгоў па даручэнні кіраўніцтва [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] і кіраўніка Чачэнскай рэспублікі таксама займаўся вызваленнем грамадзян Беларусі. Дадзенае даручэнне было дадзена па выніках візіту Рамзана Кадырава ў Мінск, дзе прэзідэнт [[Беларусь|Беларусі]] [[Аляксандр Лукашэнка]] звярнуўся з просьбай аказаць садзейнічанне ў вызваленні беларускіх грамадзян. У лютым [[2018]] года пасля доўгіх перамоваў пры ўдзеле Дзяньгова ўдалося дамагчыся вызвалення ў Лівіі грамадзяніна Беларусі [[Вячаслаў Міхайлавіч Качура|Вячаслава Качуры]], які знаходзіўся там у зняволенні на працягу шасці з паловай гадоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3535968 Ливийский пленник]</ref>. Качура прыбыў у Лівію ў чэрвені 2011 годзе ў складзе групы міжнародных спецыялістаў з Расіі, Украіны і Беларусі. У жніўні 2011 года яны былі затрыманы рэвалюцыянерамі, ім было прад’яўленае абвінавачванне ў супрацоўніцтве з рэжымам экс-прэзідэнта Лівіі Муамара Кадафі. Пазней вызвалена частка затрыманых, аднак да апошняга моманту пра лёс Качура нічога не было вядома<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579563.html|title="Начинали переговоры в 12.00, заканчивали — в 5 утра". Как освобождали в Ливии белорусского пленника|date=2018-02-03|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504215922/https://news.tut.by/society/579563.html|archive-date=4 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 2018 годзе пры ўдзеле Дзяньгова ў Лівіі былі вызваленыя двое грамадзян Беларусі — Іна Бабуш і Сяргей Здота<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/27/12/2017/5a4362bb9a79472699de3e0d|title=Кадыров помог освободить белорусских врачей в Ливии|publisher=РБК|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref>. Яны працавалі там лекарамі, аднак пасля заканчэння кантрактаў лівійскія ўлады не выпускалі іх з краіны<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2970977|title=Командировка длиной в 7 лет: Кадыров вызволил из Ливии двух белорусских врачей|lang=ru|access-date=2020-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/new/20171227/1514369021-dvoe-belorusskih-vrachey-osvobozhdeny-iz-livii|title=Двое белорусских врачей освобождены из Ливии|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|lang=ru|access-date=2020-04-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па завяршэнні аперацыі па вызваленні беларускіх лекараў Дзяньгоў быў узнагароджаны Ганаровай граматай МЗС Беларусі<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/society/579337.html|title=В Минск вернулся белорус, который семь лет находился в ливийском плену|date=2018-02-02|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213404/https://news.tut.by/society/579337.html|archive-date=15 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/article/20171227/1514403915-nesladko-prishlos-osvobozhdennogo-v-livii-vracha-v-gomele-zhdet-mat|title=«Несладко пришлось». Освобожденного в Ливии врача в Гомеле ждет мать|author=Алена ГЕРМАНОВИЧ|date=2017-12-27|publisher=naviny.by|access-date=2020-04-20|url-status=dead}}</ref>. == Асабістае жыццё == Выхоўвае двух дзяцей ад першага шлюбу — сына Леаніда і дачку Шошу<ref>{{Cite web|url=https://roscongress.org/speakers/dengov-lev/biography/|title=Лев Деньгов|publisher=Росконгресс|access-date=2020-04-20}}</ref>. Цяпер у шлюбе з салісткай гурта «[[А’Студио]]» Кэці Тапурыя, 21 студзеня 2021 года ў іх нарадзіўся сын Адам. == Заўвагі == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Дзяньгоў Леў Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Расіі]] 9rofz8bp6vu8566av7wm351x98cpy31 0 705586 5141133 4863363 2026-05-13T11:46:24Z DBatura 73587 5141133 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Іл-76''' (па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: ''Candid'' — {{lang-en|шчыры, прамы}}) — [[СССР|савецкі]] цяжкі [[ваенна-транспартны самалёт]], распрацаваны ў [[Авіяцыйны комплекс імя С. У. Ільюшына|АКБ Ільюшына]] па праекце і пад кіраўніцтвам акадэміка [[Генрых Васільевіч Наважылаў|Г. В. Наважылава]]; [[Авіяцыйная прамысловасць СССР|першы ў гісторыі СССР]] ваенна-транспартны самалёт з [[турбарэактыўны рухавік|турбарэактыўнымі рухавікамі]]. Серыйна вырабляўся ва [[Узбекістан]]е на [[Ташкенцкае авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя В. П. Чкалава|Ташкенцкім авіяцыйным вытворчым аб’яднанні імя В. П. Чкалава]]<ref name=autogenerated4>[http://russianplanes.net/planelist/Ilushin/Il-76/78/A-50 Реестр самолётов типа Ильюшин Ил-76/78/А-50]</ref>. У 2010 годзе вытворчасць самалёта афіцыйна перанесена ў Расію на завод «[[Авіястар]]» ва [[Ульянаўск]]у. == Апісанне == {{ external media | align = left | width = 275px | topic =Відэа ўзлётаў і пасадак на грунтавыя палосы | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=pF9jrjoAJEw Іл-76 узлёт і пасадка з грунтавага аэрадрома] | video2 = [https://www.youtube.com/watch?v=0szo1Qfp6NQ Пасадка на грунтавы аэрадром. Тоцкі палігон. Вучэнні "Цэнтр-2015"] }} [[Файл:Ил-76.JPG|міні|Іл-76 у музеі авіяцыі ў Кіеве]] Іл-76 прызначаны для транспарціроўкі тэхнікі і грузаў рознага прызначэння. Самалёт здольны дастаўляць, у залежнасці ад мадыфікацыі, максімальнай масай 28-60 т на адлегласць 3600-4200 км з крэйсерскай хуткасцю 770—800 км/г. Грузавая кабіна мае памеры 24,5 м у даўжыню (з якіх 4,5 прыпадае на [[Рампа (канструкцыя)|рампу]]), 3,46 м у шырыню і 3,4 м у вышыню<ref>{{cite web|title=Самалёт Іл-76: лётна-тэхнічныя характарыстыкі. Даведка.|url=https://ria.ru/spravka/20101128/301742999.html|date=2010-11-28|work=РІА Навіны|access-date=2017-07-28|language=ru}}</ref>; нахільная грузавая рампа служыць адначасова трапам для ўезду тэхнікі. Прастора пад падлогай грузавой кабіны выкарыстоўваецца пад дапаможныя грузавыя адсекі для размяшчэння рознага рыштунку.<ref name="автоссылка1">Ільюшын Іл-76 // на airwar.ru</ref>. Усе кабіны Іл-76 [[Гермакабіна|герметызаваны]], што дае магчымасць перавозіць 145 (у двухпалубным варыянце — 225) салдат з асабістай зброяй або забяспечыць выкід дэсанта-штурмавой групы з 126 чалавек. Самалёт можа транспартаваць усю наменклатуру баявой тэхнікі [[Паветрана-дэсантная дывізія|паветрана-дэсантных дывізій]]. Адзін Іл-76 можа дэсантаваць парашутным спосабам, на дэсантных платформах, да чатырох адзінак [[Ваенная тэхніка|тэхнікі]] ([[БМД-1]], [[БМД-2]], [[БТР-Д]] або [[ГАЗ-66]]) або тры з суправаджальным дэсантам да 21 чалавека, або чатыры адзінкі пасадачным спосабам. Таксама можа перавозіць большую частку тэхнікі мотастралковых дывізій. Самалёт здольны браць на борт да 109 000 л [[Авіакерасін|паліва]]<ref>{{Cite web |url=http://vse-uchebniki.com/uchebnik-aviatsiya/transportnyiy-samolet-ego1881.html |title=ТРАНСПАРТНЫ САМАЛЁТ ІЛ-76 І ЯГО МАДЫФІКАЦЫІ |access-date=2012-08-03 |archive-date=25 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525204343/http://vse-uchebniki.com/uchebnik-aviatsiya/transportnyiy-samolet-ego1881.html |url-status=dead}}</ref> і пераадольваць адлегласць да 6700 км са сярэднім [[Удзельны расход паліва|расходам паліва]] 9 т/гадзіна, перагонная адлегласць да 10 500 км. [[Файл:RR5109-0105R.png|міні|Манета Банка Расіі — Серыя: Гісторыя рускай авіяцыі: «ІЛ-76». 1 рубель, срэбра, рэверс.]] Прызначаны для эксплуатацыі на бетанаваных і грунтавых аэрадромах з трываласнымі характарыстыкамі не ніжэй 0,6 Мпа, здольны выканаць пасадку на лядовы аэрадром [[Антарктыда|Антарктыды]]. Даўжыня разбегу на ўзлёце складае 1500—2000 м, а прабег пры пасадцы 930—1000 м. Іл-76 дазваляе даставіць грузы ў цяжкадаступныя месцы, у тым ліку на [[Дрэйфуючыя станцыя|дрэйфуючыя навуковыя станцыі]] ў [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]] выкарыстоўваючы розныя спосабы іх парашутнага дэсантавання. Характарыстыкі самалёта дазволілі ўстанавіць некалькі сусветных авіяцыйных рэкордаў<ref name="автоссылка1" />. Арыентыровачны кошт самалёта — 5 млрд рас.руб. станам на 2017 год<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3319791 Іл-76 мяняюць палётнае заданне] // «[[Коммерсантъ]]» № 101 ад 8.06.2017, стар. 1</ref>. == Распрацоўка і вытворчасць == 28 чэрвеня 1966 года Міністэрства авіяцыйнай прамысловасці СССР даручыла АКБ С. В. Ільюшына правесці даследчыя работы па стварэнні праекта [[Ваенна-транспартны самалёт|ваенна-транспартнага самалёта]]<ref>''Талікаў Н. Д.'' Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 186</ref>, з чатырма турбарэактыўнымі рухавікамі, прызначанага для выканання задач, якія ўскладаюцца на ваенна-транспартную авіяцыю па пасадачным і парашутным дэсантаванні войскаў, баявой тэхнікі і ваенных грузаў.<ref name="автоссылка2">Самалёты АКБ імя Ільюшына. Пад рэдакцыяй акадэміка Г. В. Наважылава</ref>. Ужо 25 лютага 1967 года Генеральны канструктар С. В. Ільюшын зацвердзіў распрацаваную тэхнічную прапанову па стварэнні Іл-76<ref>''Талікаў Н. Д.'' Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 189</ref>. 27 лістапада 1967 года Савет міністраў СССР прыняў пастанову аб пачатку прац па стварэнні Іл-76.<ref>''Талікаў Н. Д.'' Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 191</ref>. Работы па стварэнні самалёта праходзілі пад кіраўніцтвам намесніка Генеральнага канструктара [[Генрых Васільевіч Наважылаў|Г. В. Наважылава]] (з 28 ліпеня 1970 года Наважылаў — Генеральны канструктар АКБ маскоўскага машынабудаўнічага завода «Авіяцыйны комплекс імя С. В. Ільюшына»). Распрацоўка эскізнага праекта самалёта вялася пад кіраўніцтвам [[Дзмітрый Уладзіміравіч Лешчынер|Д. У. Лешчынера]]. З 12 па 31 мая 1969 года працавала макетная камісія пад кіраўніцтвам [[Камандаванне ваенна-транспартнай авіяцыі|камандуючага ВТА]] генерал-лейтэнанта [[Георгій Мікалаевіч Пакілеў|Г. Н. Пакілева]]<ref>''Талікаў Н. Д.'' Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 197</ref>. Тады на вырабленым у натуральную велічыню макеце самалёта правяралася ў тым ліку і размяшчэнне рознай ваеннай тэхнікі ў самалёце (выбар памераў грузавой кабіны ўяўляў сабой складаную задачу з-за вялікай разнастайнасці перавозімых грузаў і тэхнікі). Праектаванне самалёта ўскладнялася яшчэ тым, што неабходна было забяспечыць эксплуатацыю самалёта на грунтавых аэрадромах абмежаваных памераў і атрыманні ў гэтых умовах кароткіх даўжынь разбегу і прабегу.<ref name='автоссылка3'>http://www.airwar.ru Ільюшын Іл-76</ref> . Акт працы Макетнай камісіі быў зацверджаны Галоўнакамандуючым ВПС [[Павел Сцяпанавіч Кутахоў|П. С. Кутаховым]] 20 лістапада 1969 года<ref>''Талікаў Н. Д.'' Тры чвэрці стагоддзя «ільюшынскага» неба… — М.: Веснік Паветранага Флота, 2008. — С. 198</ref> . Пабудова першага вопытнага самалёта праводзілася ў Маскве на машынабудаўнічым заводзе «Авіяцыйны комплекс імя С. В. Ільюшына». [[Першы палёт]] самалёт здзейсніў 25 сакавіка 1971 года<ref name=autogenerated2>[http://www.ilyushin.org/history/dates.html Афіцыйны сайт ААТ «Авіяцыйны комплекс імя С. В. Ільюшына». Даты першых палётаў.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130628024051/http://www.ilyushin.org/history/dates.html |date=28 чэрвеня 2013 }}</ref> з [[Цэнтральны аэрадром імя М. В. Фрунзе|Цэнтральнага аэрадрома імя М. В. Фрунзе]] ([[Камандзір паветранага судна|камандзір]] — [[Герой Савецкага Саюза]] [[Эдуард Іванавіч Кузняцоў|Э. І .Кузняцоў]]), пасадку здзейсніў на [[Раменскае (аэрадром)|аэрадроме Раменскае]]. У маі 1971 года самалёт быў упершыню прадстаўлены міжнароднай грамадскасці на [[Ле Буржэ (міжнародны авіясалон)|авіясалоне ў Ле Буржэ]]. Выпрабаванні самалёт праходзіў у гарнізоне [[Крачавіцы (аэрадром)|Крачавіцы]]{{няма АК|24|08|2009}} (каля Вялікага Ноўгарада) і ў гэтай жа дывізіі ([[Віцебск-Паўночны]], Крачавіцы, [[Пскоў (аэрапорт)|Крыжы (Пскоў)]]) упершыню ўстаў на ўзбраенне ВПС СССР. Упершыню грамадзяне СССР змаглі ўбачыць Іл-76 у канцы заключнай серыі тэлевізійнага мастацкага фільма "Апошні рэйс «Альбатроса»", тэлепрэм’ера якога адбылася 20 верасня 1971 года<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=l1KKujonzGs «Апошні рэйс Альбатроса» 4-я серыя (1971 год)] на партале [[Youtube]]. Глядзець на 1:02:00</ref> . Першы самалёт серыйная вытворчасць здзейсніў свой першы палёт 5 мая 1973 года з аэрадрома Ташкенцкага авіяцыйнага завода, экіпаж лётчыка-выпрабавальніка [[Аляксандр Міхайлавіч Цюрумін|A. M. Цюруміна]]. У далейшым самалёты Іл-76 розных мадыфікацый вырабляліся на Ташкенцкім авіяцыйным вытворчым аб’яднанні імя В. П. Чкалава ([[ТАВАіЧ]]), усяго за гады вытворчасці пабудавана 955 самалётаў, з іх больш за 100 адпраўлена на экспарт. Эксплуатуецца 393 самалёты. Аб’ёмы вытворчасці даходзілі да 65 самалётаў за год. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Самалёты ДКБ Ільюшына}} [[Катэгорыя:Самалёты Ільюшына]] d1vju8glv0ld59cqpb0ytjadc3smvjh 10 706994 5140935 4110211 2026-05-12T22:12:51Z M.L.Bot 261 /* Гл. таксама */ 5140935 wikitext text/x-wiki {{docpage}} == Ужыванне == {{tc||''колер фону''|''тэкст''}} Значэнне колеру фону ''transparent'' дазваляе ўсталяваць празрысты фон. Поўны спіс колераў — [[ВП:Колеры]]. Напрыклад, наступны код дадае фонавы бэжавы колер (''Beige'') да радка: * {{прыклад||Beige|Прывітанне, Вікіпедыя!}} Іншыя прыклады: * {{прыклад|Background-color|#ffd4d4|Нешта дрэннае і няправільнае}} * {{прыклад|Background-color|#ddffcc|Нешта добрае і правільнае}} == Гл. таксама == * {{tl|oncolor}} — дазваляе дадаць таксама і колер тэксту * {{tl|color}} -- для змены толькі колеру тэксту * {{tl|highlight}} — шаблон-дублёр з прадвызначаным светла-жоўтым колерам вылучэння і адваротным парадкам параметраў * [[ВП:Колеры]] — правіла ўжывання колеравых схем і спосаб праверкі кантраснасці epr4tjrq0yvuqeto952833timygve6e 0 710572 5140980 5137256 2026-05-13T03:38:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140980 wikitext text/x-wiki [[Файл:Clark Gable and Vivien Leigh in Gone with the Wind.jpg|міні|Фільм «[[Знесеныя ветрам (фільм)|Знесеныя ветрам]]» (1939) на працягу больш за дваццаць пяць гадоў з’яўляўся самым касавым фільмам у гісторыі кінематографа і з улікам [[Інфляцыя|інфляцыі]] застаецца такім да гэтага часу.]] Фільмы прыносяць даход з некалькіх крыніц, уключаючы {{Не перакладзена 5|Кінапракат|кінапракат|en|Film distribution}}, продаж і арэнду на [[DVD|лічбавых носьбітах]], [[мерчандайзінг]], а таксама правы на [[Тэлебачанне|тэлевізійныя трансляцыі]] і {{Не перакладзена 5|Струменевае мультымедыя|стрымінг|en|Streaming media}}. Тым не менш асноўным паказчыкам камерцыйнага поспеху фільма лічацца тэатральныя касавыя зборы, галоўным чынам з-за даступнасці даных у параўнанні з іншымі паказчыкамі, а таксама з-за гістарычнай практыкі. У артыкуле прадстаўлены спіс самых касавых фільмаў за ўсю гісторыю кінематографа (як па намінальным кошце, так і з улікам інфляцыі), касавых лідараў па гадах і храналогія самых касавых фільмаў, а таксама спіс самых касавых {{Не перакладзена 5|Серыя фільмаў|серый фільмаў і кінафраншыз|ru|Серия фильмов}}. Усе табліцы складаюцца на аснове міжнароднага пракату па даных сайта «[[Box Office Mojo]]», калі не пазначана іншая крыніца. Традыцыйна [[мюзікл]]ы, {{Не перакладзена 5|Ваенны фільм|ваенныя фільмы|en|War film}} і [[Драматургія|гістарычныя драмы]] былі самымі папулярнымі жанрамі, але ў XXI стагоддзі па касавых зборах сталі пераважаць кінафраншызы. Лідзіруючыя пазіцыі сярод іх на цяперашні момант займаюць [[Фільмы пра супергерояў|фільмы аб супергероях]]. Сумарныя зборы фільмаў {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|медыяфраншызы|ru|Медиафраншиза}} «[[Кінематаграфічны сусвет Marvel|Кінематаграфічны сусвет „Marvel“]]» перавышаюць 32 млрд $, а карціна «[[Мсціўцы: Фінал]]» (2019), чацвёртая частка сагі пра «{{Не перакладзена 5|Мсціўцы (Marvel Comics)|Мсціўцаў|en|Avengers (comics)}}» і 22-і фільм серыі, займае другое месца ў спісе. Таксама прыкметнае месца займаюць франшызы «[[Гары Потэр (серыя фільмаў)|Гары Потэр]]» [[Джаан Роўлінг|Дж. К. Роўлінг]], «{{Не перакладзена 5|Уплыў і адаптацыі твораў Толкіна|Міжзем’е|en|Works inspired by J. R. R. Tolkien}}» [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Р. Р. Толкіна]], «{{Не перакладзена 5|Фарсаж (франшыза)|Фарсаж|en|Fast & Furious}}» і «{{Не перакладзена 5|Піраты Карыбскага мора (серыя фільмаў)|Піраты Карыбскага мора|en|Pirates of the Caribbean (film series)}}». Хоць большасць фільмаў у спісе з’яўляюцца рымейкамі ці сіквеламі, узначальвае спіс арыгінальная кінастужка «[[Аватар (фільм, 2009)|Аватар]]» (2009). Нязменна добрымі паказчыкамі адзначаюцца мультфільмы, сярод якіх найбольшы поспех маюць карціны «[[Walt Disney Animation Studios]]», «[[Pixar]]», «{{Не перакладзена 5|DreamWorks Animation|DreamWorks Animation|en|DreamWorks Animation}}» і «[[Illumination]]». Нягледзячы на ​​тое, што інфляцыя падарвала дасягненні большасці фільмаў першай паловы XX стагоддзя і 1960—1970-х гадоў, ёсць кінафраншызы таго перыяду, якія ўсё яшчэ актыўныя. Акрамя франшыз «[[Зорныя войны]]» і «[[Супермэн]]», франшызы «{{Не перакладзена 5|Спіс фільмаў пра Джэймса Бонда|Джэймс Бонд|en|List of James Bond films}}» і «[[Зорны шлях]]» перыядычна выходзяць у свет; усе чатыры з’яўляюцца аднымі з самых касавых серый. Некаторыя са старых фільмаў, якія раней лічыліся самымі касавымі, дзякуючы паўторным пракатам усё яшчэ канкуруюць з сучаснымі лідарамі, але большасць з прычыны больш высокіх сённяшніх коштаў на квіткі — ужо не. Аднак пры правільным разліку ўзроўню інфляцыі самы касавы фільм таго часу «[[Знесеныя ветрам (фільм)|Знесеныя ветрам]]» (1939) па-ранейшаму застаецца самым касавым фільмам усіх часоў. Усе зборы ў спісе паказаныя ў [[Долар ЗША|доларах ЗША]] па актуальным курсе на момант выхаду фільма, калі не пазначана іншая валюта. ==Самыя касавыя фільмы== [[Файл:James Cameron at 53rd Saturn Awards 2026-01 (cropped).jpg|міні|[[Джэймс Кэмеран]] — рэжысёр і сцэнарыст фільма «[[Аватар (фільм, 2009)|Аватар]]» (2009), самага касавага фільма ў гісторыі. Ён адзіны рэжысёр, тры фільмы якога зарабілі ў пракаце больш за два мільярды долараў.]] Пры сусветных зборах больш за 2,9 млрд $ фільм «[[Аватар (фільм, 2009)|Аватар]]» завуць «''самым касавым''» фільмам, але такія заявы звычайна ставяцца толькі да тэатральных прыбыткаў і не ўлічваюць інфляцыю і іншыя крыніцы прыбытку, якія могуць складаць значную частку прыбыткаў фільма. Так, з улікам інфляцыі, карціна саступае фільму «[[Тытанік (фільм, 1997)|Тытанік]]» (1997). Але нават калі не ўлічваць інфляцыю, пра якую падрабязна напісана ніжэй, варта браць да ўвагі іншыя паказчыкі: «Тытанік» у дадатак да 2,2 млрд $, якія ён сабраў у кінатэатрах, зарабіў больш за 1,2 млрд $ на продажах і арэндзе відэа і [[DVD]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2006/legit/news/movies-aren-t-the-only-b-o-monsters-1117935611/|title=Movies aren’t the only B.O. monsters|author=Закари Пинкус-Рот|date=2006-01-08|publisher=[[Variety]]|accessdate=2018-12-16}}</ref>. Хоць поўныя дадзеныя аб продажах для фільма «Аватар» адсутнічаюць, ён зарабіў 345 млн $ ад продажу шаснаццаці млн DVD і [[Blu-ray]] у Паўночнай Амерыцы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-numbers.com/movie/Avatar|title=Аватар — финансовая информация|publisher=The Numbers|accessdate=2018-12-16|archive-date=25 лістапада 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125204128/https://www.the-numbers.com/movie/Avatar|url-status=dead}}</ref> і ў агульнай складанасці больш за 30 млн DVD і Blu-ray па ўсім свеце<ref>{{Артыкул|загаловак=Unkind unwind|спасылка=https://www.economist.com/briefing/2011/03/17/unkind-unwind|выданне=The Economist|год=17 сакавіка 2011|issn=0013-0613}}</ref>. Пасля ўліку даходу ад хатняга відэа кожны фільм зарабіў больш за 3 млрд $. Правы на [[Тэлерадыёвяшчанне|тэлевяшчанне]] таксама істотна павялічваюць даходы фільма, паколькі за пару паказаў на тэлебачанні фільм атрымлівае 20—25% прыбытку ад кінапракату, што перавышае даходы ад {{Не перакладзена 5|Pay-per-view|pay-per-view|ru|Pay-per-view}}<ref>{{Кніга|аўтар=Гарольд Л. Фогель|загаловак=Большинство картин получают 20—25% от своих кассовых сборов за два показа в прайм-тайм (перевод)|выданне=Экономика индустрии развлечений: руководство по финансовому анализу|выдавецтва=[[Выдавецтва Кембрыджскага ўніверсітэта]]|год=2010|старонкі=224|isbn=978-1-107-00309-5}}</ref>; «Тытанік» зарабіў яшчэ 55 млн $ за права вяшчання на [[NBC]] і {{Не перакладзена 5|HBO|HBO|ru|HBO}}<ref name=":0" />, што складае каля 9% яго валавога даходу ў Паўночнай Амерыцы. Калі фільм прыдатны ў камерцыйнай уласнасці, то яго дапаможныя прыбыткі могуць моцна перавышаць прыбыткі ад кінапракату і хатняга відэа<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1646640.stm|title=Сколько зарабатывают фильмы.|author=Кларк, Эмма|date=2001-11-12|publisher=[[BBC]]}}</ref>. «[[Кароль Леў]]» у суме ад кінапракату і хатняга відэа зарабіў больш за 2 млрд $<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://variety.com/2006/legit/news/movies-aren-t-the-only-b-o-monsters-1117935611/|title=Movies aren’t the only B.O. monsters|author=Zachary Pincus-Roth, Zachary Pincus-Roth|date=2006-01-08|publisher=Variety|accessdate=2019-01-08}}</ref>, але гэтыя сумы цьмянеюць у параўнанні з 6 млрд, заробленымі ад продажу квіткоў на {{Не перакладзена 5|Кароль Леў (мюзікл)|пастаноўку мюзікла|ru|Король Лев (мюзикл)}}<ref>{{cite web|lang=en|url=bigstory.ap.org/article/1050ff927d15435d8ab25e7f1b1b5ebe/apnewsbreak-lion-king-makes-history|title="The Lion King Earns Record Box Office".|author=Kennedy, Mark|website=|date=2014-09-22|publisher=Associated Press}}</ref>. [[Мерчандайзінг]] таксама можа быць надзвычай прыбытковым: той жа «Кароль Леў» прадаў тавары на суму 3 млрд $<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1998-02-15/the-entertainment-glut|title=Bloomberg - The Entertainment Glut|publisher=www.bloomberg.com|accessdate=2018-12-16}}</ref>, у той час як фільм «[[Тачкі (мультфільм)|Тачкі]]» (2006), які зарабіў 462 млн $ у кінапракаце, што вельмі сціпла ў параўнанні з іншымі {{Не перакладзена 5|Спіс анімацыйных фільмаў «Pixar»|фільмамі «Pixar»|ru|Список анимационных фильмов Pixar}}<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/franchises/chart/?id=pixar.htm|title=Pixar Movies at the Box Office - Box Office Mojo|publisher=www.boxofficemojo.com|accessdate=2018-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327090246/https://www.boxofficemojo.com/franchises/chart/?id=pix|archivedate=2019-03-27|url-status=dead}}</ref>, за 5 гадоў з моманту выпуску ў 2006 годзе прадалі тавараў на 8 млрд $<ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/disney-cars-has-crossed-8-99438|title=Disney: 'Cars' Has Crossed $8 Billion in Global Retail Sales - The Hollywood Reporter|date=2011-03-19|publisher=web.archive.org|accessdate=2018-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110319190512/http://www.hollywoodreporter.com/news/disney-cars-has-crossed-8-99438|archivedate=19 сакавіка 2011|url-status=}}</ref><ref>{{Cite news|title=Merchandise sales drive Pixar's 'Cars' franchise|first=Dawn C.|last=Chmielewski|url=http://articles.latimes.com/2011/jun/21/business/la-fi-ct-cars2-20110621|work=Los Angeles Times|date=2011-06-21|accessdate=2018-12-16}}</ref>. Таксама вялізным поспехам «Pixar» стала карціна «[[Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі]]» (2010), якая ў дадатак да 1 млрд $ касавых збораў прынесла амаль 10 млрд на продажы тавараў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-07/more-disney-fun-and-games-with-toy-story-4-in-2017|title="More Disney Fun and Games With 'Toy Story 4' in 2017".|author=Palmeri, Christopher; Sakoui, Anousha|website=Bloomberg News|date=2014-11-07}}</ref>. У дадзенай табліцы адлюстраваны даходы фільмаў ад кінапракату. 57 фільмаў зарабілі больш за адзін мільярд долараў, сем — больш за два мільярды. [[Джэймс Кэмеран]] зняў тры фільмы, зборы якіх вышэй за два мільярды долараў; яшчэ адзін — больш за адзін мільярд долараў. Два фільмы [[браты Русо|братоў Русо]] сабралі больш за два мільярда долараў; яшчэ адзін — больш за адзін мільярд долараў. Два фільмы [[Джэфры Джэйкаб Абрамс|Джэя Джэя Абрамса]] таксама сабралі больш за адзін мільярд долараў, адзін з іх — больш за два мільярда долараў. [[Крыстафер Нолан]], [[Пітэр Джэксан]], [[Майкл Бэй]], [[Джос Уідан]], {{Не перакладзена 5|Джэймс Ван|Джэймс Ван|ru|Ван, Джеймс}}, {{Не перакладзена 5|Джон Уотс|Джон Уотс|ru|Уоттс, Джон}}, {{Не перакладзена 5|Крыс Бак|Крыс Бак|ru|Бак, Крис}} і {{Не перакладзена 5|Джэніфер Лі|Джэніфер Лі|ru|Ли, Дженнифер (кинорежиссёр)}} (Бак і Лі выступілі сурэжысёрамі двух фільмаў) знялі па два фільмы, якія сабралі больш за адзін мільярд долараў. : ''Колерам фону'' {{Легенда|PaleGreen||inline}} ''выдзелены фільмы, якія знаходзяцца ў пракаце па стане на 13 сакавіка 2026 года.'' {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="margin:auto; margin:auto;" |+ |- ! № ! Пік ! Назва фільма ! Сусветныя зборы ! Год ! Заўв. |- | 1 | 1 | [[Аватар (фільм, 2009)|Аватар]] | align="right" | 2 923 710 708 | align="center" | 2009 | align="center" |<ref name="avatar">Аватар * Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0499549/|title=Аватар|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2020-01-29}} 2 790 439 092 $ * Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3486798341/|title=Аватар (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2020-01-29}} 2 744 336 793 $ * Спецпаказ 2010: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3436466693/|title=Аватар (спецпоказ 2010)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 45 823 494 $ * Спецпаказ 2011: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3453243909/|title=Аватар (спецпоказ 2011)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 278 713 $ * Рэ-рэліз 2020: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3014087173/?ref_=bo_tt_gr_4|title=Аватар (ре-релиз 2020)|author=|website=Box Office Mojo|date=|publisher=|accessdate=2020-10-27}} 92 $ </ref><ref name="avatar peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317212921/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2021-03-15}}</ref> |- | 2 | 1 | [[Мсціўцы: Фінал]] | align="right" | 2 799 439 100 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="avengers4">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4154796/|title=Мстители: Финал|website=[[Box Office Mojo]]|lang=en|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="avengers4 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191011100448/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2019-10-11|accessdate=2019-10-11}}</ref> |- | 3 | 3 | [[Аватар: Шлях вады]] | align="right" | 2 343 096 253 | align="center" | 2022 | align="center" |<ref name="автоссылка1">https://www.boxofficemojo.com/title/tt1630029/</ref> |- | 4 | 5 | {{Не перакладзена 5|Нечжа перамагае Цара драконаў|Нечжа перамагае Цара драконаў|ru|Нэчжа побеждает Царя драконов}} | align="right" | 2 267 446 370 | align="center" | 2025 | align="center" |<ref>[http://english.entgroup.cn/boxoffice/cn/daily/ Boxoffice,China Boxoffice,China film Boxoffice,Weekly Boxoffice,Yearly Boxoffice-EntGroup]</ref><ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt34956443/?ref_=bo_se_r_2</ref> |- | 5 | 1 | [[Тытанік (фільм, 1997)|Тытанік]] | align="right" | 2 264 812 968 | align="center" | 1997 | align="center" |<ref name="titanic">Тытанік *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/|title=Титаник|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-01-29}} 2 471 754 307 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr4195045893/|title=Титаник|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-01-29}} $2 127 488 188 $ *Рэ-рэліз 2012 3D: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr4211823109/?ref_=bo_tt_gr_2|title=Титаник (ре-релиз 2012)|author=|website=[[Box Office Mojo]]|date=|publisher=|accessdate=2020-10-27}} 343 550 770 $ *Рэ-рэліз 2017: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr4161491461/?ref_=bo_tt_gr_3|title=Титаник (ре-релиз 2017)|author=|website=[[Box Office Mojo]]|date=|publisher=|accessdate=2020-10-27}} 693 626 $ *Рэ-рэліз 2020: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2694926853/?ref_=bo_tt_gr_4|title=Титаник (ре-релиз 2020)|author=|website=[[Box Office Mojo]]|date=|publisher=|accessdate=2020-10-27}} 19 267 $ </ref><ref name="titanic peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010716094602/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2001-07-16}}</ref> |- | 6 | 3 | [[Зорныя войны: Абуджэнне Сілы]] | align="right" | 2 071 310 218 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="sw7">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2488496/|title=Звёздные войны: Пробуждение силы|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="sw7 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405200403/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2016-04-05}}</ref> |- | 7 | 4 | [[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]] | align="right" | 2 052 415 039 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="avengers3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4154756/|title=Мстители: Война бесконечности|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="avengers3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190103152845/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2019-01-03}}</ref> |- | 8 | 6 | [[Чалавек-павук: Няма шляху дадому]] | align="right" | 1 921 426 073 | align="center" | 2021 | align="center" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.the-numbers.com/movie/Spider-Man-No-Way-Home-(2021)#tab=summary|title=Spider-Man: No Way Home (2021)|website=The Numbers|date=|access-date=2021-12-20}}</ref><ref name="SMNWH">{{Cite web|date=2021-11-29|accessdate=2022-03-08|title='Spider-Man: No Way Home': Box Office Mojo|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt10872600/|url-status=live|website=[[Box Office Mojo]]}}</ref> |- | 9 | 9 | style="background:palegreen;" | [[Звератопія 2]] | align="right" | 1 833 593 716 | align="center" | 2025 | align="center" |<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2303754241/?ref_=bo_we_table_1|title=Зверополис 2|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=2025-12-12|url-status=live}}</ref> |- | 10 | 8 | [[Галаваломка 2]] | align="right" | 1 698 863 816 | align="center" | 2024 | align="center" |<ref name="tt22022452">{{Cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt22022452/ |title=Источник |access-date=2024-09-11 |archive-date=2024-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813162346/https://www.boxofficemojo.com/title/tt22022452/ |url-status=live }}</ref> |- | 11 | 3 | {{Не перакладзена 5|Юрскі свет|Свет Юрскага перыяду|en|Jurassic World}} | align="right" | 1 671 537 444 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="jp4">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0369610/|title=Мир юрского периода|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 12 | 7 | {{Не перакладзена 5|Кароль Леў (мультфільм, 2019)|Кароль Леў|en|The Lion King (2019 film)}} | align="right" | 1 662 020 819 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="lk2019">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6105098/|title=Король Лев (2019)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-24}}</ref> |- | 13 | 3 | [[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]] | align="right" | 1 520 538 536 | align="center" | 2012 | align="center" |<ref name="avengers">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0848228/|title=Мстители|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="avengers peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001185608/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2019-11-11}}</ref> |- | 14 | 4 | {{Не перакладзена 5|Люты 7|Фарсаж 7|en|Furious 7}} | align="right" | 1 515 342 457 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="f7">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2820852/|title=Форсаж 7|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 15 | 11 | {{Не перакладзена 5|Топ Ган: Мэвэрык|Топ Ган: Мэвэрык|en|Top Gun: Maverick}} | align="right" | 1 495 696 292 | align="center" | 2022 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt1745960</ref> |- | 16 | 16 | style="background:palegreen;" | {{Не перакладзена 5|Аватар: Полымя і попел|Аватар: Полымя і попел|en|Avatar: Fire and Ash}} | align="right" | 1 481 440 888 | align="center" | 2025 | align="center" |<ref name="avatar3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1757678/|title=Аватар: Пламя и пепел|website=[[Box Office Mojo]]|access-date=2026-01-21|url-status=live}}</ref> |- | 17 | 10 | [[Халоднае сэрца 2]] | align="right" | 1 453 683 476 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="frozen 2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4520988|title=Холодное сердце 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2020-02-23}}</ref><ref name="frozen2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228170646/https://www.boxofficemojo.com/chart/top_lifetime_gross/?area=XWW|archivedate=2020-02-28|accessdate=2020-03-03}}</ref> |- | 18 | 14 | [[Барбі (фільм)|Барбі]] | align="right" | 1 447 038 421 | align="center" | 2023 | align="center" |<ref name="tt1517268">https://www.boxofficemojo.com/title/tt1517268/</ref> |- | 19 | 5 | [[Мсціўцы: Эра Альтрона]] | align="right" | 1 405 018 048 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="avengers2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2395427/|title=Мстители: Эра Альтрона|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2015-07-26}}</ref><ref name="avengers2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626115331/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2019-11-11}}</ref> |- | 20 | 15 | {{Не перакладзена 5|Браты Супер Марыё. Фільм|Браты Супер Марыё. Фільм|en|The Super Mario Bros. Movie}} | align="right" | 1 360 847 665 | align="center" | 2023 | align="center" |<ref name="tt6718170">https://www.boxofficemojo.com/title/tt6718170/</ref> |- | 21 | 9 | [[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]] | align="right" | 1 349 926 083 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="bp">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1825683/|title=Чёрная пантера|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 22 | 3 | [[Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 2]] | align="right" | 1 342 480 797 | align="center" | 2011 | align="center" |<ref name="hp8">Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 2 *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1201607/|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 1 341 932 398 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2033603077/|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 2 (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 1 341 511 219 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917/|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 2 (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 223 070 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2117489157/|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 2 (ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} СНГ: 16 171 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=harrypotter7b18.htm|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 2 (ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 181 938 $</ref><ref name="hp8 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031012438/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2011-10-31}}</ref> |- | 23 | 20 | [[Дэдпул і Расамаха]] | align="right" | 1 338 073 645 | align="center" | 2024 | align="center" |<ref name="tt6263850">{{Cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6263850/ |title=Источник |access-date=2024-08-06 |archive-date=2024-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815012844/https://www.boxofficemojo.com/title/tt6263850/ |url-status=live }}</ref> |- | 24 | 9 | [[Зорныя войны: Апошні джэдай]] | align="right" | 1 334 407 706 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="sw8">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2527336/|title=Звёздные войны: Последние джедаи|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="SW8 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180427125111/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2018-04-27}}</ref> |- | 25 | 12 | {{Не перакладзена 5|Свет Юрскага перыяду: Загінулае Каралеўства|Свет юрскага перыяду 2|en|Jurassic World: Fallen Kingdom}} | align="right" | 1 310 469 037 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="jp5">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4881806/|title=Мир Юрского периода 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 26 | 5 | [[Халоднае сэрца]] | align="right" | 1 286 319 131 | align="center" | 2013 | align="center" |<ref name="frozen">Халоднае сэрца *{{Cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2294629/|title=Холодное сердце — международные сборы|website=[[Box Office Mojo]]}} Всемирные сборы — 1 280 802 282 $ (с учётом неверно переведённого курса фунтов стерлингов в британских сборах) *{{Cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2940372737/weekend/|title=Холодное сердце — международные сборы: Великобритания|website=Box Office Mojo|accessdate=2020-01-07}} **Арыгінальны пракат: 64 733 660 **Рэ-рэліз 2017: 2 264 144 $ **Усяго: 66 997 804 $ *{{Cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&country=DE&id=frozen2013.htm|title=Холодное сердце — международные сборы: Германия|website=Box Office Mojo|accessdate=2016-06-30}} **Усяго на 30 сакавіка 2014: 35 098 170 € **Усяго на 18 кастрычніка 2015: 42 526 744 € </ref><ref name="frozen peak">{{Cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702050222/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2014-07-02}}</ref> |- | 27 | 10 | {{Не перакладзена 5|Прыгажуня і Пачвара (фільм, 2017)|Прыгажуня і Пачвара|en|Beauty and the Beast (2017 film)}} | align="right" | 1 266 115 964 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="beautybeast">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2771200/|title=Красавица и Чудовище|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="beautybeast peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171218024003/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2017-12-18}}</ref> |- | 28 | 15 | [[Суперсямейка 2]] | align="right" | 1 243 225 667 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="incredibles2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3606756/|title=Суперсемейка 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 29 | 11 | {{Не перакладзена 5|Лёс лютых|Фарсаж 8|en|The Fate of the Furious}} | align="right" | 1 236 009 236 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="f8">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4630562/|title=Форсаж 8|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 30 | 5 | [[Жалезны чалавек 3]] | align="right" | 1 215 577 205 | align="center" | 2013 | align="center" |<ref name="ironman3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1300854/|title=Железный человек 3|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="ironman3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216091648/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2013-08-31}}</ref> |- | 31 | 10 | [[Міньёны]] | align="right" | 1 159 457 503 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="minions">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2293640/|title=Миньоны|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="minionspeak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126172916/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2015-11-26}}</ref> |- | 32 | 12 | [[Капітан Амерыка: Грамадзянская вайна]] | align="right" | 1 155 046 416 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="ca3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3498820/|title=Первый мститель: Противостояние|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="ca3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161225234827/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2016-12-25}}</ref> |- | 33 | 20 | {{Не перакладзена 5|Аквамен (фільм)|Аквамен|en|Aquaman (film)}} | align="right" | 1 152 028 393 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="aquaman">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1477834/|title=Аквамен|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="aquamanpeak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190416235434/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2019-04-16|accessdate=2007-12-18|url-status=live}}</ref> |- | 34 | 2 | [[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] | align="right" | 1 138 267 561 | align="center" | 2003 | align="center" |<ref name="lr3">Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля *Усяго: {{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0167260/|title=Властелин колец: Возвращение короля|website=[[Box Office Mojo]]|lang=en|accessdate=2019-11-11}} 1 120 424 614 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1274302981/|title=Властелин колец: Возвращение короля (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|lang=en|accessdate=2019-11-11}} 1 118 887 224 $ *Рэ-рэліз 2005: {{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1223971333/|title=Властелин колец: Возвращение короля (ре-релиз 2005)|website=Box Office Mojo|lang=en|accessdate=2019-11-11}} 411 329 $ *Рэ-рэліз 2011: {{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1240748549/|title=Властелин колец: Возвращение короля (ре-релиз 2011)|website=Box Office Mojo|lang=en|accessdate=2019-11-21}} 818 580 $ *Рэ-рэліз 2017: {{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1324634629/|title=Властелин колец: Возвращение короля (ре-релиз 2017)|website=Box Office Mojo|lang=en|accessdate=2017-02-26}} 307 481 $</ref><ref name="lr3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040605104640/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2004-06-05|accessdate=2021-03-13}}</ref> |- | 35 | 24 | [[Чалавек-павук: Далёка ад дому]] | align="right" | 1 132 705 055 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="чп2019">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6320628/|title=Человек-паук: Вдали от дома|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 36 | 23 | [[Капітан Марвел (фільм)|Капітан Марвел]] | align="right" | 1 131 416 446 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="cm">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt4154664/|title=Капитан Марвел|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="cm peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190703171956/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2019-07-03}}</ref> |- | 37 | 5 | {{Не перакладзена 5|Трансформеры: Цёмны бок Месяца|Трансформеры 3: Цёмны бок Месяца|en|Transformers: Dark of the Moon}} | align="right" | 1 123 794 079 | align="center" | 2011 | align="center" |<ref name="trans3">https://www.boxofficemojo.com/title/tt0107290/?ref_=bo_cso_table_31</ref> |- | 38 | 7 | {{Не перакладзена 5|Цёмны рыцар паўстае|Цёмны рыцар: Адраджэнне легенды|en|The Dark Knight Rises}} | align="right" | 1 114 976 407 | align="center" | 2012 | align="center" |<ref name="batman3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1345836/|title=Тёмный рыцарь: Возрождение легенды|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 39 | 7 | {{Не перакладзена 5|Скайфол|007: Скайфол|en|Skyfall}} | align="right" | 1 108 594 137 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="bond23">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1074638/|title=007: Координаты «Скайфолл»|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="bond23 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130303064100/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2013-03-03}}</ref> |- | 40 | 10 | {{Не перакладзена 5|Трансформеры: Эпоха вынішчэння|Трансформеры: Эпоха знішчэння|en|Transformers: Age of Extinction}} | align="right" | 1 105 261 713 | align="center" | 2014 | align="center" |<ref name="trans4">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2109248/|title=Трансформеры: Эпоха истребления|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="trans4 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150111165000/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2015-01-11}}</ref> |- | 41 | 1 | [[Парк юрскага перыяду (фільм)|Парк юрскага перыяду]] | align="right" | 1 104 379 926 | align="center" | 1993 | align="center" |<ref name="jp">Парк юрскага перыяду *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0107290|title=Парк юрского периода|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2012-07-30}} Всемирные: 1 030 314 141 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1932939781/|title=Парк юрского периода (оригинальный прокат)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 912 667 947 $ *Рэ-рэліз 2013 3D: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1899385349/|title=Парк юрского периода (ре-релиз 2013 3D)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 116 485 935 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1983271429/|title=Парк юрского периода (ре-релиз 2018)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 374 238 $</ref><ref name="jp peak">{{кніга|частка=Women First: Titanic, Action-Aventure Films, and Hollywood's Female Audience|старонкі=108—131|загаловак=Titanic: Anatomy of a Blockbuster|выдавецтва=[[Издательство Ратгерского университета]]|год=1999|isbn=9780813526690|ref=Krämer|аўтар=Krämer, Peter|адказны=Sandler, Kevin S.; Studlar, Gaylyn}}. — «[https://books.google.com/books?id=q1Q8PlAnosQC&pg=PA130 p. 130]: The list has ''Jurassic Park'' at number one with $913 million, followed by ''The Lion King''…».</ref> |- | 42 | 31 | [[Джокер (фільм, 2019)|Джокер]] | align="right" | 1 078 958 629 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="frozen2 peak" /><ref name="joker">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7286456/|title=Джокер|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2020-02-16}}</ref> |- | 43 | 32 | [[Зорныя войны: Узыходжанне Скайуокера]] | align="right" | 1 077 022 372 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="sw9">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2527338|title=Звёздные войны: Скайуокер. Восход|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2020-02-16}}</ref> |- | 44 | 30 | [[Гісторыя цацак 4]] | align="right" | 1 073 841 394 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="ии4">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1979376/|title=История игрушек 4|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-24}}</ref> |- | 45 | 4 | [[Гісторыя цацак: Вялікія ўцёкі]] | align="right" | 1 067 316 101 | align="center" | 2010 | align="center" |<ref name="toystory3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0435761/|title=История игрушек: Большой побег|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 46 | 3 | [[Піраты Карыбскага мора: Куфар мерцвяка]] | align="right" | 1 066 179 747 | align="center" | 2006 | align="center" |<ref name="pirates2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0383574/|title=Пираты Карибского моря: Сундук мертвеца|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="pirates2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201034741/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2006-12-01}}</ref> |- | 47 | 46 | {{Не перакладзена 5|Маана 2|Маана 2|ru|Моана 2}} | align="right" | 1 059 242 164 | align="center" | 2025 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt13622970/?ref_=bo_rl_ti</ref> |- | 48 | 20 | {{Не перакладзена 5|Ізгой адзін|Ізгой-адзін. Зорныя войны: Гісторыі|en|Rogue One}} | align="right" | 1 058 684 742 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="sws">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3748528/|title=Изгой-один. Звёздные войны: Истории|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="sws peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170419162412/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2017-04-19}}</ref> |- | 49 | 34 | {{Не перакладзена 5|Аладзін (фільм, 2019)|Аладзін|en|Aladdin (2019 film)}} | align="right" | 1 054 304 000 | align="center" | 2019 | align="center" |<ref name="aladdin">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt6139732/|title=Аладдин|website=[[Box Office Mojo]]|lang=en|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 50 | 6 | {{Не перакладзена 5|Піраты карыбскага мора: На дзіўных берагах|Піраты Карыбскага мора: На дзіўных берагах|en|Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides}} | align="right" | 1 046 721 266 | align="center" | 2011 | align="center" |<ref name="pirates4">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1298650/|title=Пираты Карибского моря: На странных берегах|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="pirates4 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110731223423/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2011-07-31}}</ref> |- | 51 | 2 | [[Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза]] | align="right" | 1 046 515 409 | align="center" | 1999 | align="center" |<ref name="sw1">Зорныя войны. Эпізод I: Уяўная пагроза *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120915/|title=Звёздные войны. Эпизод I: Скрытая угроза|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 1 027 082 707 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2130858501/|title=Звёздные войны. Эпизод I: Скрытая угроза (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} *Рэ-рэліз 2012 3D: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2080526853/|title=Звёздные войны. Эпизод I: Скрытая угроза (ре-релиз 2012 3D)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 102 739 593 $ *Рэ-рэліз 2014: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1174295045/|title=Звёздные войны. Эпизод I: Скрытая угроза (ре-релиз 2014)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 38 030 $</ref> |- | 52 | 24 | [[Гадкі я 3]] | align="right" | 1 034 800 131 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="dm3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3469046/|title=Гадкий я 3|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 53 | 22 | [[У пошуках Доры]] | align="right" | 1 029 266 989 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="finding2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2277860/|title=В поисках Дори|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 54 | 24 | [[Звератопія]] | align="right" | 1 025 521 689 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="zootopia">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2948356/|title=Зверополис|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="zoo peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924152331/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2016-09-24}}</ref> |- | 55 | 5 | [[Аліса ў Цудазем’і (фільм, 2010)|Аліса ў Цудазем’і]] | align="right" | 1 025 468 216 | align="center" | 2010 | align="center" |<ref name="alice">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1014759/|title=Алиса в Стране чудес|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="alice peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100701022108/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world |archivedate=2010-07-01}}</ref> |- | 56 | 2 | [[Гары Потэр і філасофскі камень (фільм)|Гары Потэр і філасофскі камень]] | align="right" | 1 024 466 594 | align="center" | 2001 | align="center" |<ref name="hp">Гары Потэр і філасофскі камень *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0241527/|title=Гарри Поттер и философский камень|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 1 006 474 325 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2296795653/|title=Гарри Поттер и философский камень (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 974 755 371 $ *Рэ-рэліз 2004: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2313572869/|title=Гарри Поттер и философский камень (ре-релиз 2004)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 110 509 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917/|title=Гарри Поттер и философский камень (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} Северная и Латинская Америка: 223 070 $; СНГ: 30 980 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2363904517/|title=Гарри Поттер и философский камень (ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 295 917 $ *Рэ-рэліз 2020: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr3584119301/|title=Гарри Поттер и философский камень (ре-релиз 2020)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2020-10-27}} 31 058 478 $</ref><ref name="hp peak">{{cite news|author=[[Bloomberg News]]|title='Harry Potter' Moves Into No. 2 Position|date=2002-02-19|work=[[Los Angeles Times]]|url=http://articles.latimes.com/2002/feb/19/business/fi-nurup19.5|accessdate=2014-10-20}}</ref> |- | 57 | 14 | [[Хобіт: Нечаканая вандроўка]] | align="right" | 1 017 106 749 | align="center" | 2012 | align="center" |<ref name="hobbit">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0903624/|title=Хоббит: Нежданное путешествие|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="hobbit peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402221510/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2013-04-02}}</ref> |- | 58 | 4 | [[Цёмны рыцар]] | align="right" | 1 008 814 732 | align="center" | 2008 | align="center" |<ref name="batman2">Цёмны рыцар *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0468569/|title=Тёмный рыцарь|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 1 004 934 033 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1144476165/|title=Тёмный рыцарь (оригинальный прокат)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 1 003 045 358 $ *Рэ-рэліз 2012: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1161253381/|title=Тёмный рыцарь (ре-релиз 2012)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 1 513 086 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1513574917/|title=Тёмный рыцарь (ре-релиз 2018)|website=Box Office Mojo|accessdate=2019-11-11}} 375 589 $</ref><ref name="batman2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228223109/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2009-02-28}}</ref> |- | 59 | 51 | {{Не перакладзена 5|Свет Юрскага перыяду. Дамініён|Свет Юрскага перыяду. Дамініён|en|Jurassic World Dominion}} | align="right" | 1 001 978 080 | align="center" | 2022 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt8041270</ref> |- | 60 | 2 | [[Кароль Леў]] | align="right" | 979 046 652 | align="center" | 1994 | align="center" |<ref name="lionking">Кароль Леў *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0110357/|title=Король Лев|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 968 511 805 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1310020101/|title=Король Лев (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 763 455 561 $ *IMAX рэ-рэліз 2002: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1326797317/|title=Король Лев (IMAX ре-релиз 2002)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 19 486 215 $ *Рэ-рэліз 2011 3D: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1276465669/|title=Король Лев (ре-релиз 2011 3D)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 185 542 001 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1293242885/|title=Король Лев (ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 14 622 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1108693509/|title=Король Лев (ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}} 13 406 $</ref> |- | 61 | 54 | [[Опенгеймер (фільм)|Опенгеймер]] | align="right" | 975 498 223 | align="center" | 2023 | align="center" |<ref name="tt15398776">https://www.boxofficemojo.com/title/tt15398776/</ref> |- | 62 | 19 | [[Гадкі я 2]] | align="right" | 970 766 005 | align="center" | 2013 | align="center" |<ref name="dm2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1690953/|title=Гадкий я 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="dm2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221101228/http://boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2014-02-21}}</ref> |- | 63 | 30 | {{Не перакладзена 5|Кніга джунгляў (фільм)|Кніга джунгляў|en|The Jungle Book (2016 film)}} | align="right" | 967 724 775 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="junglebook">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3040964/|title=Книга джунглей|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref> |- | 64 | 60 | [[Гадкі я 4]] | align="right" | 963 345 205 | align="center" | 2024 | align="center" |<ref name="tt7510222">{{Cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7510222/ |title=Despicable Me 4 (2024)|access-date=2024-08-19 |archive-date= |archive-url= |url-status=live }}</ref> |- | 65 | 40 | {{Не перакладзена 5|Джуманджы: Сардэчна запрашаем у джунглі|Джуманджы: Кліч джунгляў|en|Jumanji: Welcome to the Jungle}} | align="right" | 962 544 585 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="jumanji">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2283362/|title=Джуманджи: Зов джунглей|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-11-11}}</ref><ref name="jumanji peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180701190816/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2018-07-01}}</ref> |- | 66 | 26 | [[Хобіт: Бітва пяці войскаў]] | align="right" | 962 253 946 | align="center" | 2014 | align="center" |<ref name="hobbit3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2310332|title=Хоббит: Битва пяти воинств|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="hobbit3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328004631/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2015-03-28}}</ref> |- | 67 | 5 | {{Не перакладзена 5|Піраты Карыбскага мора: На краю свету|Піраты Карыбскага мора: На краі свету|en|Pirates of the Caribbean: At World's End}} | align="right" | 961 691 209 | align="center" | 2007 | align="center" |<ref name="pirates3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0449088|title=Пираты Карибского моря: На краю света|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="pirates3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001010147/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2007-10-01}}</ref> |- | 68 | 10 | [[Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 1]] | align="right" | 960 897 696 | align="center" | 2010 | align="center" |<ref name="hp7">Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 1 *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0926084|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 1|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 960 666 490 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1728664069|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 1 (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 960 283 305 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 1 (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 223 070 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1678332421|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 1 (Ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 11 852 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1695109637|title=Гарри Поттер и Дары Смерти. Часть 1 (Ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 148 263 $</ref><ref name="hp7 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110228124415/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2011-02-28}}</ref> |- | 69 | 24 | [[Хобіт: Пустка Смаўга]] | align="right" | 959 079 095 | align="center" | 2013 | align="center" |<ref name="hobbit2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1170358|title=Хоббит: Пустошь Смауга|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 70 | 58 | [[Доктар Стрэндж: У мульцісусвеце вар’яцтва]] | align="right" | 955 775 804 | align="center" | 2022 | align="center" |<ref name="deadpool2">[https://en.wikipedia.org/wiki/Doctor_Strange_in_the_Multiverse_of_Madness#cite_note-NUM-4 Doctor Strange in the Multiverse of Madness — Wikipedia]</ref> |- | 71 | 6 | [[Гары Потэр і Ордэн Фенікса (фільм)|Гары Потэр і Ордэн Фенікса]] | align="right" | 942 859 770 | align="center" | 2007 | align="center" |<ref name="hp5">Гары Потэр і Ордэн Фенікса *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0373889|title=Гарри Поттер и Орден Феникса|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 938 580 405 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1575965189|title=Гарри Поттер и Орден Феникса (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 938 212 738 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917|title=Гарри Поттер и Орден Феникса (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 223 070 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr139141581|title=Гарри Поттер и Орден Феникса (Ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 12 075 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1408193029|title=Гарри Поттер и Орден Феникса (Ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 132 522 $</ref> |- | 72 | 6 | [[У пошуках Нэма]] | align="right" | 941 637 960 | align="center" | 2003 | align="center" |<ref name="finding">У пошуках Нема *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0266543/|title=В поисках Немо|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-07}} 940 343 261 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1846039045/|title=В поисках Немо (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-07}} 871 014 978 $ *Рэ-рэліз 2012 3D: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1862816261/|title=В поисках Немо (ре-релиз 2012 3D)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-07}} 69 328 283 $</ref> |- | 73 | 8 | [[Гары Потэр і Прынц-паўкроўка (фільм)|Гары Потэр і Прынц-паўкроўка]] | align="right" | 941 055 851 | align="center" | 2009 | align="center" |<ref name="hp6">Гары Потэр і Прынц-паўкроўка *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0417741|title=Гарри Поттер и Принц-полукровка|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 934 326 396 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1638420997|title=Гарри Поттер и Принц-полукровка (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 933 959 197 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917|title=Гарри Поттер и Принц-полукровка (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 223 070 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1722307077|title=Гарри Поттер и Принц-полукровка (Ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 14 048 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1739084293|title=Гарри Поттер и Принц-полукровка (Ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 130 081 $</ref><ref name="hp6 peak"/><ref name="hp6 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091204104206/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2009-12-04}}</ref> |- | 74 | 63 | [[Міньёны: Узвышэнне Гру]] | align="right" | 940 203 765 | align="center" | 2022 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt5113044</ref> |- | 75 | 4 | [[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы]] | align="right" | 938 210 343 | align="center" | 2002 | align="center" |<ref name="lr2">Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0167261|title=Властелин колец: Две крепости|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 927 600 630 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr608064005|title=Властелин колец: Две крепости (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 933 959 197 $ *Рэ-рэліз 2003: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr624841221|title=Властелин колец: Две крепости (Ре-релиз 2003)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 3 518 192 $ *Рэ-рэліз 2011: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr977162757|title=Властелин колец: Две крепости (Ре-релиз 2011)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 764 607 $ *Рэ-рэліз 2017: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr993939973|title=Властелин колец: Две крепости (Ре-релиз 2017)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 302 597 $</ref><ref name="lr2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031207144634/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2003-12-07}}</ref> |- | 76 | 6 | [[Шрэк 2]] | align="right" | 932 396 221 | align="center" | 2004 | align="center" |<ref name="shrek2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0298148|title=Шрек 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="shrek2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050204002441/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2005-02-04}}</ref> |- | 77 | 53 | [[Багемская рапсодыя (фільм)|Багемская рапсодыя]] | align="right" | 910 813 521 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="br">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1727824|title=Богемская рапсодия|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 78 | 61 | {{Не перакладзена 5|Возера Чанцзінь|Бітва пры Чосінскім вадасховішчы|en|The Battle at Lake Changjin}} | align="right" | 902 548 476 | align="center" | 2021 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt13462900</ref> |- | 79 | 8 | [[Гары Потэр і Кубак агню (фільм)|Гары Потэр і Кубак агню]] | align="right" | 897 468 952 | align="center" | 2005 | align="center" |<ref name="hp4">Гары Потэр і Кубак агню *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0330373|title=Гарри Поттер и Кубок огня|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 896 346 229 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1188188677|title=Гарри Поттер и Кубок огня (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 895 921 036 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917|title=Гарри Поттер и Кубок огня (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 223 070 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1204965893|title=Гарри Поттер и Кубок огня (Ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 13 407 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1154634245|title=Гарри Поттер и Кубок огня (Ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 188 716 $</ref><ref name="hp4 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721131852/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2006-07-21}}</ref> |- | 80 | 10 | [[Чалавек-павук 3: Вораг у адлюстраванні]] | align="right" | 895 735 062 | align="center" | 2007 | align="center" |<ref name="spiderman3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0413300/|title=Человек-паук 3: Враг в отражении|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="spiderman3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630074011/http://boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2007-06-30}}</ref> |- | 81 | 5 | [[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка]] | align="right" | 888 104 767 | align="center" | 2001 | align="center" |<ref name="lr">Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120737|title=Властелин колец: Братство Кольца|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 872 491 916 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr892686853|title=Властелин колец: Братство Кольца (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 868 385 360 $ *Рэ-рэліз 2003: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr171266565|title=Властелин колец: Братство Кольца (Ре-релиз 2003)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 2 928 554 $ *Рэ-рэліз 2011: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr137712133|title=Властелин колец: Братство Кольца (Ре-релиз 2011)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 768 580 $ *Рэ-рэліз 2017: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr154489349|title=Властелин колец: Братство Кольца (Ре-релиз 2017)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 409 422 $</ref> |- | 82 | 15 | {{Не перакладзена 5|Ледніковы перыяд: Світанак дыназаўраў|Ледніковы перыяд 3: Эра дыназаўраў|en|Ice Age: Dawn of the Dinosaurs}} | align="right" | 886 686 817 | align="center" | 2009 | align="center" |<ref name="iceage3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1080016|title=Ледниковый период 3: Эра динозавров|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 83 | 6 | [[Гары Потэр і Таемная зала (фільм)|Гары Потэр і Таемная зала]] | align="right" | 882 545 232 | align="center" | 2002 | align="center" |<ref name="hp2">Гары Потэр і Таемная зала *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0295297|title=Гарри Поттер и Тайная комната|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 879 465 594 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr433738245|title=Гарри Поттер и Тайная комната (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 933 959 197 $ *IMAX рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr2381926917|title=Гарри Поттер и Тайная комната (IMAX ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 223 070 $ *Рэ-рэліз 2016: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr517624325|title=Гарри Поттер и Тайная комната (Ре-релиз 2016)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 17 389 $ *Рэ-рэліз 2018: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr534401541|title=Гарри Поттер и Тайная комната (Ре-релиз 2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 245 501 $</ref><ref name="hp2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030402135656/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2003-04-02}}</ref> |- | 84 | 49 | [[Чалавек-павук: Вяртанне дадому]] | align="right" | 880 944 210 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="spiderman6">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2250912|title=Человек-паук: Возвращение домой|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 85 | 40 | {{Не перакладзена 5|Спектр (фільм)|007: Спектр|en|Spectre (2015 film)}} | align="right" | 880 707 597 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="bond24">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2379713₵|title=007: Спектр|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 86 | 29 | {{Не перакладзена 5|Ледніковы перыяд: Кантынентальны дрэйф|Ледніковы перыяд 4: Кантынентальны дрэйф|en|Ice Age: Continental Drift}} | align="right" | 877 244 782 | align="center" | 2012 | align="center" |<ref name="iceage4">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1667889|title=Ледниковый период 4: Континентальный дрейф|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="iceage4 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203161005/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world|archivedate=2012-12-03}}</ref> |- | 87 | 47 | [[Таемнае жыццё хатніх жывёл]] | align="right" | 875 698 161 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="pets">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2709768|title=Тайная жизнь домашних животных|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 88 | 45 | {{Не перакладзена 5|Бэтмен супраць Супермэна: На світанку справядлівасці|Бэтмен супраць Супермэна: На світанку справядлівасці|en|Batman v Superman: Dawn of Justice}} | align="right" | 874 362 803 | align="center" | 2016 | align="center" |<ref name="bvs">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2975590|title=Бэтмен против Супермена: На заре справедливости|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="bvs peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160512024308/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2016-05-12}}</ref> |- | 89 | 55 | {{Не перакладзена 5|Воін воўк 2|Вайна ваўкоў 2|en|Wolf Warrior 2}} | align="right" | 870 325 439 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="wolf2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7131870|title=Война волков 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 90 | 11 | [[Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў]] | align="right" | 868 390 560 | align="center" | 2005 | align="center" |<ref name="sw3">Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0121766|title=Звёздные войны. Эпизод III: Месть ситхов|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 850 035 635 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr136008197|title=Звёздные войны. Эпизод III: Месть ситхов (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 849 997 605 $ *Рэ-рэліз 2014: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1174295045|title=Звёздные войны. Эпизод III: Месть ситхов (Ре-релиз 2014)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 114 090 $</ref><ref name="sw3 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051027001108/http://www.boxofficemojo.com:80/alltime/world/|archivedate=2005-10-27}}</ref> |- | 91 | 34 | [[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]] | align="right" | 865 011 746 | align="center" | 2013 | align="center" |<ref name="hg2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1951264|title=Голодные игры: И вспыхнет пламя|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="hg2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131085706/http://boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2014-01-31}}</ref> |- | 92 | 54 | [[Вартавыя Галактыкі 2]] | align="right" | 863 756 903 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="gg2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3896198|title=Стражи Галактики. Часть 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="gg2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731095909/http://www.boxofficemojo.com:80/alltime/world/|archivedate=2017-07-31}}</ref> |- | 93 | 83 | [[Чорная пантэра: Ваканда назаўжды]] | align="right" | 859 208 836 | align="center" | 2022 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt9114286/</ref> |- | 94 | 43 | [[Галаваломка (мультфільм)|Галаваломка]] | align="right" | 859 076 254 | align="center" | 2015 | align="center" |<ref name="insideout">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt2096673|title=Головоломка|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 95 | 65 | [[Венам (фільм)|Венам]] | align="right" | 856 085 161 | align="center" | 2018 | align="center" |<ref name="venom">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1270797|title=Веном|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 96 | 60 | [[Тор: Рагнарок]] | align="right" | 855 301 806 | align="center" | 2017 | align="center" |<ref name="thor3">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt3501632|title=Тор: Рагнарёк|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref> |- | 97 | 33 | {{Не перакладзена 5|Змярканне Сага: Рассвет — Частка 2|Прыцемкі. Сага: Рассвет — Частка 2|en|The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2}} | align="right" | 848 593 948 | align="center" | 2012 | align="center" |<ref name="twilight2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1673434|title=Сумерки. Сага: Рассвет — Часть 2|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="twilight2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130307174030/http://www.boxofficemojo.com:80/alltime/world|archivedate=2013-03-12}}</ref> |- | 98 | 90 | [[Вартавыя Галактыкі. Частка 3]] | align="right" | 845 555 777 | align="center" | 2023 | align="center" |<ref name="tt6791350">https://www.boxofficemojo.com/title/tt6791350/</ref> |- | 99 | 24 | [[Пачатак (фільм, 2010)|Пачатак]] | align="right" | 839 030 630 | align="center" | 2010 | align="center" |<ref>https://www.boxofficemojo.com/title/tt1375666</ref><ref name="inception">Пачатак *Усяго: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1375666|title=Начало|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 829 895 144 $ *Арыгінальны пракат: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1400852997|title=Начало (оригинальный прокат)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 828 322 032 $ *Рэ-рэліз 2013: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1350521349|title=Начало (Ре-релиз 2013)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 1 565 477 $ *Рэ-рэліз 2017: {{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr1367298565|title=Начало (Ре-релиз 2017)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}} 7 635 $</ref><ref name="inception peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130115049/https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/|archivedate=2010-11-30}}</ref> |- | 100 | 19 | {{Не перакладзена 5|Трансформеры: Помста паўшых|Трансформеры: Помста заняпалых|en|Transformers: Revenge of the Fallen}} | align="right" | 836 303 693 | align="center" | 2009 | align="center" |<ref name="trans2">{{cite web|lang=en|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1055369|title=Трансформеры: Месть падших|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2019-12-21}}</ref><ref name="trans2 peak">{{cite web|lang=en|title=Самые кассовые фильмы|website=[[Box Office Mojo]]|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090810001630/http://www.boxofficemojo.com:80/alltime/world|archivedate=2009-08-08}}</ref> |} ==Самыя касавыя фільмы з улікам інфляцыі== З-за доўгатэрміновага эфекту [[Інфляцыя|інфляцыі]], асабліва значнага росту коштаў на квіткі ў кінатэатрах, спіс без уліку інфляцыі надае значна большую вагу сучасным фільмам<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://blogs.wsj.com/numbers/how-hollywood-box-office-records-are-made-889/|title=How Hollywood Box-Office Records Are Made|author=Carl Bialik|date=2010-01-30|publisher=WSJ|access-date=2018-12-17|archive-date=2018-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218010932/https://blogs.wsj.com/numbers/how-hollywood-box-office-records-are-made-889/|url-status=live}}</ref>. Спіс без уліку інфляцыі, які звычайна можна знайсці ў прэсе, не з’яўляецца аб’ектыўным, паколькі не мае сэнсу параўноўваць фільмы з вялікай часовай розніцай, фільмы больш ранніх эпох ніколі не з’явяцца ў сучасным спісе, нягледзячы на ​​больш высокі камерцыйны поспех пры карэкціроўцы<ref name=":2">{{Артыкул|аўтар=Zachary Pincus-Roth|загаловак=Best Weekend Never|спасылка=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/summer_movies/2009/07/best_weekend_never.single.html|мова=en|выданне=Slate|год=2009-07-06|issn=1091-2339|archive-date=2012-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117004626/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/summer_movies/2009/07/best_weekend_never.single.html}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс самых касавых мультфільмаў]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Alex Ben Block (editor), Lucy Autrey Wilson (editor) |год=2010 |загаловак=George Lucas's Blockbusting: A Decade-By-Decade Survey of Timeless Movies Including Untold Secrets of Their Financial and Cultural Success |выдавецтва=HarperCollins |isbn=9780061778896 |старонкі=[https://archive.org/details/georgelucassbloc00alex/page/255 255] |спасылка=https://archive.org/details/georgelucassbloc00alex/page/255 |мова=en |ref=Block & Wilson}} * {{Cite book |last=Finler |first=Joel Waldo |year=2003 |title=The Hollywood Story |publisher=Wallflower Press |isbn=978-1-903364-66-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/hollywoodstory0000finl}} * {{Кніга |аўтар=Sheldon Hall, Stephen Neale |год=2010 |загаловак=Epics, Spectacles, and Blockbusters: A Hollywood History |спасылка=https://archive.org/details/epicsspectaclesb0000hall |выдавецтва=[[Дзяржаўны ўніверсітэт імя Э. Уэйна|Wayne State University Press]] |isbn=978-0-8143-3008-1 |мова=en |ref=Hall & Neale}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/chart/ww_top_lifetime_gross|title=WORLDWIDE GROSSES|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2014-03-10|lang=en}} * {{Cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/franchises/|title=Franchise Index|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2014-03-13|lang=en}} * {{Cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/yearly/?view2=worldwide&view=releasedate&p=.htm|title=Yearly Box Office|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=2014-03-10|lang=en}} * {{Cite web|url=http://www.the-numbers.com/movie/records/All-Time-Worldwide-Box-Office|title=All Time Highest Grossing Movies Worldwide|publisher=[[The Numbers]]|accessdate=2016-12-18|lang=en|archive-date=5 студзеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105193841/http://www.the-numbers.com/movie/records/All-Time-Worldwide-Box-Office|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.the-numbers.com/movies/franchises/|title=Movie Franchises|publisher=[[The Numbers|The Numbers]]|accessdate=2016-12-18|lang=en|archive-date=23 лістапада 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123001532/http://www.the-numbers.com/movies/franchises/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.the-numbers.com/movies/#tab=year|title=Top Movies of Each Year|publisher=[[The Numbers]]|accessdate=2016-12-18|lang=en}} * {{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/top/lists/51/filtr/all/sort/order/perpage/200/|title=Списки фильмов — Сборы — Мир+США: Самые кассовые фильмы|website=[[КиноПоиск]]|publisher=[[Яндэкс]]|lang=ru|accessdate=2018-09-30}} * {{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/top/lists/50/filtr/all/sort/order/perpage/200/|title=Списки фильмов — Сборы — США: Самые кассовые фильмы|website=[[КиноПоиск]]|publisher=[[Яндэкс]]|lang=ru|accessdate=2018-09-30}} * {{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/top/lists/52/filtr/all/sort/order/perpage/200/|title=Списки фильмов — Сборы — Мир: Самые кассовые фильмы|website=[[КиноПоиск]]|publisher=[[Яндэкс]]|lang=ru|accessdate=2018-09-30}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кінематаграфічныя рэйтынгі]] [[Катэгорыя:Спісы фільмаў]] [[Катэгорыя:Касавыя зборы фільмаў]] qmwsef6lwv9310dwn1f7taagzqsa0wn 0 712848 5140831 5124838 2026-05-12T17:15:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140831 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Спецыяльныя групы |арыгінал = |эмблема = |шырыня = |подпіс = |іншыя назвы = |частка = {{Сцяг|Ірак}} [[Іракскія паўстанцы]] (2003—2011)<br>[[Файл:Hashd Al-Sha'abi flag.svg.png|22px]] [[Сілы народнай мабілізацыі]] (з 2014) |нацыянальнасць = |рэлігія = |ідэалогія = [[шыіты|шыіцкі]] [[ісламізм]],<br>[[антыамерыканізм]] |дэвіз = |лідары = |штаб-кватэра = |рэгіён = |сфарміравана = |расфармавана = |перш = |стала = |саюзнікі = {{Сцяг|Іран}} [[Іран]]<br>{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}} (з 2013 па 2024)<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хезбала]] |праціўнікі =[[File:U.S. Army Element, Multi-National Force Iraq Should Sleeve Insignia.jpg|22px]] [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку]] (да 2011)<br>{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]]<br>{{Сцяг|Ірак}} [[Ірак]] (да 2011)<br>{{flagicon image|Flag of Islamic State of Iraq.svg|size=22px}} [[Ісламская дзяржава Ірака і Леванта|ІДІЛ]] (з 2014)<br>{{Сцяг|Джыхад}} [[Іракскія паўстанцы#Групоўкі і ідэалогіі|Суніцкія паўстанцы]]<br>{{flag|Syria|1932|size =22px}} [[Сірыйская апазіцыя]] (з 2013) |колькасць = |канфлікты = [[Вайна ў Іраку]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Іраку]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Сірыі]]<br>[[Барацьба з тэрарызмам у Іраку пасля 2017 года]]<br>[[Іранскі крызіс (з 2019 года)|Амерыкана-іранскі канфлікт]] |акцыі = |сайт = |заўвагі = }} '''Спецыяльныя групы''' ({{lang-en|Special Groups}}, {{lang-ar|المجموعات الخاصة}}) — тэрмін, уведзены амерыканскімі вайскоўцамі для абазначэння [[шыіты|шыіцкіх]] [[апалчэнне|апалчэнняў]] у [[Ірак]]у, дружалюбных [[Іран]]у. Фінансаваннем, навучаннем і ўзбройваннем дадзеных [[Ваенізаваная арганізацыя|ваенізаваных фарміраванняў]] займалася іранскае [[спецпрызн|спецпадраздзяленне]] «[[Кодс]]», якое ўваходзіць у склад [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР)]]. ==Гісторыя == Пасля [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Ісламскай рэвалюцыі]] Іран імкнуўся падтрымліваць шыіцкія [[ісламізм|ісламісцкія]] ваенізаваныя арганізацыі на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Многія з іх былі вельмі блізкі да іранскай дзяржавы, асабліва да Корпусу вартавых ісламскай рэвалюцыі, як, напрыклад, «Рух місіянераў авангарду» і «[[Вярхоўны ісламскі савет Ірака|Вышэйшы савет ісламскай рэвалюцыі ў Іраку]]». Падчас [[ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]] дадзеныя арганізацыі змагаліся на баку Ірана. Пасля звяржэння [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] ў ходзе [[Уварванне ў Ірак (2003)|амерыканскага ўварвання]] апалчэнні перабраліся ў Ірак. У наступныя гады неаднаразова ўсплывала інфармацыя, што іранскія ўлады аказваюць падтрымку шыіцкім баевікам, якія змагаюцца супраць сіл [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|міжнароднай кааліцыі]]<ref name="іранцы">[https://www.memri.org/reports/al-nujaba-militia-leader-sheikh-akram-al-kaabi-irgc-and-lebanese-hizbullah-officers-have Al-Nujaba Militia Leader Sheikh Akram Al-Kaabi: IRGC And Lebanese Hizbullah Officers Have Guided Us In Fighting The American Forces Since 2004: 'We Started Using Explosively Formed Penetrators... They Would Explode Inside The Tank, Destroying It And Killing' The Americans Inside]</ref><ref>[https://www.inopressa.ru/pwa/article/12Feb2007/nytimes/shiites.html США заявляют, что Иран поставляет оружие иракским шиитам] // Inopressa: The New York Times, 12 февраля 2007 г.</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2004/02/20/militians Иракские спецслужбы обвиняют Иран и Сирию в пособничестве повстанцам] // Lenta.ru, 22 февраля 2004</ref>. Па даных [[Міністэрства абароны ЗША]], было пацверджана, што падчас [[Іракская вайна|Іракскай вайны 2003—2011 гадоў]] 603 амерыканскіх вайскоўцаў былі забіты спецыяльнымі групамі<ref>{{cite web|url=https://www.militarytimes.com/news/your-military/2019/04/04/iran-killed-more-us-troops-in-iraq-than-previously-known-pentagon-says/ |title=Iran killed more US troops in Iraq than previously known, Pentagon says |publisher=Militarytimes.com |access-date=2021-11-19}}</ref>. З 2013 года праіранскія апалчэнні пачалі ўдзельнічаць у [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]] на баку ўрада [[Башар Асад|Башара Асада]]. Пазней яны далучыліся да барацьбы з арганізацыяй «[[Ісламская дзяржава]]»<ref>{{ref-en}} [https://www.theguardian.com/world/2014/mar/12/iraq-battle-dead-valley-peace-syria Controlled by Iran, the deadly militia recruiting Iraq's men to die in Syria], The Guardian, 12 mars 2014</ref><ref>{{ref-en}} [http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/irans-foreign-legion-the-role-of-iraqi-shiite-militias-in-syria Iran's Foreign Legion: The Role of Iraqi Shiite Militias in Syria], The Washington Institute, 27 juin 2013</ref><ref>{{ref-en}} [http://www.longwarjournal.org/archives/2014/09/us_supported_hezboll.php US aided Hezbollah Brigades in breaking Islamic State siege of Iraqi town], The Long War Journal, 10 septembre 2014</ref>. Кааліцыя іракскіх груповак «[[Сілы народнай мабілізацыі]]», накіраваная супраць ІДІЛ, была заснавана менавіта спецыальнымі групамі. Крыху пазней, у 2019—2020 гадах, яны згуляюць адну з ключавых роляў у [[Іранскі крызіс (з 2019 года)|амерыкана-іранскім канфлікце]]. Імі ж будзе здзейснены [[Атака на пасольства ЗША ў Багдадзе|напад на пасольства ЗША ў Багдадзе]], што стане падставай для [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|авіяўдару па багдадскім аэрапорце]]. У выніку бамбардзіроўкі загінулі камандзір «Кодс» [[Касем Сулеймані]] і кіраўнік «Сіл народнай мабілізацыі» [[Абу Махдзі Аль-Мухандзіс]]. == Фінансаванне == Па словах амерыканскага генерала Кевіна Дж. Бергнера, на 2014 год спецыяльныя групы атрымлівалі ад 750 000 да 3 000 000 долараў у месяц ад атрада «Кодс»<ref>{{cite web|url=http://www.usf-iraq.com/?option=com_content&task=view&id=12653&Itemid=128|title=The Official Website – United States Forces – Iraq|access-date=7 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20171217032102/http://www.usf-iraq.com/?option=com_content&task=view&id=12653&Itemid=128|archive-date=17 снежня 2017|url-status=usurped}}</ref>. == Прадстаўнікі == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Садрысцкі рух]] * [[Армія Махдзі]] * [[Асаіб Ахль аль-Хак]] * [[Катаіб Хезбала]] * [[Харакат Ан-Нуджаба]] * [[Ліва Алі Аль-Акбар]] * [[Катаіб Саід аш-Шухада]] * [[Арганізацыя Бадра]] * [[Сарая аль-Джыхад]] * [[Сарая Ашура]] * [[Сарая Аль-Харасані]] * [[Сарая Ансар аль-Акіда]] * [[Катаіб ат-Таяр ар-Рысалі]] * [[Харакат аль-Абдал]] * [[Брыгада Імама Алі]] * [[Джэйш аль-Муамаль]] * [[Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса]] * [[Ліва Асад Алах аль-Галіб фі аль-Ірак ва аш-Шам]] </div> == Гл. таксама == * [[Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)]] * [[Прыватныя апалчэнні (Ірак)]] {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons category|Special Group Member}} * [http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=14772&Itemid=128 Coalition forces target Special Groups leader, 49 criminals killed] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108233122/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=14772&Itemid=128 |date=8 студзеня 2009 }} – 21 Oct 2007 * [http://www.longwarjournal.org/archives/2007/10/raid_in_baghdads_sad.php Raid in Baghdad's Sadr City kills 49 Special Groups operatives] – 21 Oct 2007 * [http://www.defenselink.mil/transcripts/transcript.aspx?transcriptid=4049 DoD News Briefing with Maj. Gen. Sherlock from the Pentagon]{{Недаступная спасылка}} – 04 Oct 2007 * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/14/AR2007091402051.html Cooling The Clash With Iran] – 16 Sep 2007 * [http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=13963&Itemid=128 Gen. Petraeus Opening Remarks to Congress] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220713193854/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=13963&Itemid=128 |date=13 ліпеня 2022 }} – 11 Sep 2007 * [http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12802&Itemid=128 Two Suspected Secret Cell Terrorists Detained by Coalition Forces] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080404214818/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12802&Itemid=128 |date=4 красавіка 2008 }} – 12 Jul 2007 * [http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12653&Itemid=128 MNF-I spokesman details secret cell involvement in Iraq] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090907110406/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12653&Itemid=128 |date=7 верасня 2009 }} – 02 Jul 2007 * [http://www.zimbio.com/War+in+Iraq/articles/3427/Iraq+Promised+Day+Brigade+reforming+Shiite] – 15 Nov 2008 * [http://www.understandingwar.org/files/reports/IraqReport11.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100617185930/http://www.understandingwar.org/files/reports/IraqReport11.pdf |date=17 чэрвеня 2010 }} * [http://www.longwarjournal.org/archives/2009/04/us_breaks_up_mahdi_a.php] – 26 Apr 2009 * [http://csis.org/files/media/csis/pubs/060406_iraqsaudi.pdf Special Groups training] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303213732/http://csis.org/files/media/csis/pubs/060406_iraqsaudi.pdf |date=3 сакавіка 2016 }} * [http://www.understandingwar.org/files/reports/SG%20and%20AQI%20Attacks%20Backgrounder.pdf Recent Attacks in Iraq: Al-Qaeda in Iraq or Special Groups?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205200517/http://www.understandingwar.org/files/reports/SG%20and%20AQI%20Attacks%20Backgrounder.pdf |date=5 лютага 2011 }} [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Ірана]] [[Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Іраку]] 6ym5c041fxpg5dgcmhhnhe8huvkvfkq 0 718688 5140856 4646315 2026-05-12T18:30:30Z Pabojnia 135280 афармленне 5140856 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} {{цёзкі2|Паварнін}} '''Канстанцін Інакенцьевіч Паварнін''' ([[21 мая]] ([[2 чэрвеня]]) [[1877]], [[Брэст-Літоўск]], [[Літоўскае генерал-губернатарства]] — [[30 лістапада]] [[1963]], [[Ленінград]]) — псіхіятр, прафесар. == Біяграфія == Нарадзіўся Канстанцін Інакенцьевіч 21 мая 1877 года ў горадзе [[Брэст|Брэст-Літоўску]] ў сям’і маёра<ref>Архив ОК НИИ ухо, горла, носа. Ф. 1. Оп. 5. Д. 65. Лл. 223—224.</ref>. Яго брат-філосаф і логік {{нп3|Сяргей Інакенцьевіч Паварнін||ru|Поварнин, Сергей Иннокентьевич}}. У 1897 годзе ён скончыў {{нп3|Арлоўская мужская гімназія|Арлоўскую гімназію|ru|Орловская мужская гимназия}}<ref>ГА Орловской обл. Ф. 64. Оп. 1. Д. 2013. Л. 95.</ref> і паступіў у [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію]]. Пасля таго, як Паварнін скончыў Акадэмію, яго адправілі за мяжу на два гады для навуковага ўдасканалення. Ён вучыўся ў такіх прафесараў, як [[Эміль Крэпелін|Э.]] [[Эміль Крэпелін|Крэпелін]], {{нп3|Карл Штумпф|К. Штумпф|ru|Штумпф, Карл}}, {{нп3|Тэадор Ліпс|Т. Ліпс|ru|Липпс, Теодор}}, {{нп3|Герман Апэнгейм|Г. Апэнгейм|ru|Оппенгейм, Герман}}. Паварнін займаўся даследаваннямі на тэму «Разумовая працаздольнасць ў хворых раннім недаўсціпам». У 1906 годзе Канстанцін Інакенцьевіч абараніў доктарскую дысертацыю «Увага і яе роля ў найпростых псіхічных працэсах (Эксперыментальна-псіхалагічны даследаванне)». У 1908 годзе ён быў прызначаны памочнікам дырэктара ў Педалагічным інстытуце, а ў 1910 годзе — дырэктарам (да 1919 года). У часопісе «Веснік псіхалогіі» была апублікаваная праца Паварніна, у якой былі апісаны задачы і мэты гэтага інстытута і {{нп3|Педалогія|педалагічных|ru|Педология}} даследаванняў у цэлым, з доказамі іх неабходнасці<ref>Педологические институты и их роль в науке и практике // Вестник психологии. 1916. Вып. 2.</ref>. У снежні 1908 года канферэнцыяй Ваенна-медыцынскай акадэміі ён быў удастоены звання прафесара. У 1911—1915 гадах Паварнін працаваў загадчыкам лабараторыямі клінікі душэўных і нервовых хвароб ВМА. У 1913—1922 гадах быў прафесарам кафедры агульнай і эксперыментальнай псіхалогіі ў {{нп3|Санкт-Пецярбургская дзяржаўная медыцынская акадэмія імя І. І. Мечнікава|Інстытуце медыцынскіх ведаў|ru|Санкт-Петербургская государственная медицинская академия имени И. И. Мечникова}}, а з 1916 года загадваў мужчынскім аддзяленнем клінікі. 9 снежня 1918 года савет {{нп3|Санкт-Пецярбургская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі|Клінічнага інстытута ўдасканалення ўрачоў|ru|Санкт-Петербургская медицинская академия последипломного образования}} выбраў яго прафесарам і загадчыкам кафедры псіхіятрыі. Паварнін арганізаваў кафедру, якой кіраваў 20 гадоў. У 1922—1925 гадах быў прафесарам псіхалогіі {{нп3|Санкт-Пецярбургскі навукова-даследчы псіханеўралагічны інстытут|Псіха-Неўралагічнай Акадэміі|ru|Санкт-Петербургский научно-исследовательский психоневрологический институт}}, а таксама ў 1922—1923 гадах — прафесарам псіхалогіі 2-га педагагічнага інстытута імя Някрасава. З 1923 па 1930 год Паварнін быў вучоным сакратаром інстытута ўдасканалення ўрачоў, а ў 1931 годзе ён стаў загадчыкам аддзялення і клінікай псіхіятрыі гэтага інстытута пры {{нп3|Псіхіятрычная бальніца святога Мікалая Цудатворца|Псіхіятрычным шпіталі святога Мікалая Цудатворца|ru|Психиатрическая больница святого Николая Чудотворца}}. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Паварнін застаўся ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], а летам 1942 года пераехаў на доследную станцыю ў {{нп3|Колтушы||ru|Колтуши}}<ref>СПбО архива АН. Ф. 895. Оп. 3. Д. 876.</ref>. Пасля вайны ён удзельнічаў у працы аб’яднанага савета Ленінградскай групы інстытутаў [[Акадэмія медыцынскіх навук СССР|АМН СССР]], быў членам Таварыства па распаўсюджванні палітычных і навуковых ведаў, а таксама чытаў лекцыі маракам [[Балтыйскі флот ВМФ СССР|Балтыйскага флоту]]. З 1950 года Паварнін быў прафесарам Інстытута вуха, горла, носа, загадчыкам аддзялення паталогіі гаворкі. Канстанцін Інакенцьевіч у горадзе Ленінградзе. Пахаваны на Вялікаохцінскіх могілках. == Манаграфіі == * Роля увагі і звычкі ў выхаванні характару (1904) * Матэрыялы да пытання аб эксперыментальна-псіхалагічным даследаванні псіхічнахворых (1917) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Бехтерев В. М. Объективная психология. М: Наука, 1991. * Голлербах Э. Ф. Встречи и впечатления. СПб. : ИНАПРЕСС, 1998 * ''Сохор Т. Е.'' Константин Иннокентьевич Поварнин — учёный, врач, педагог // Я. (А. Слинин) и Мы: к 70-летию профессора Ярослава Анатольевича Слинина / Отв. ред. А. И. Мигунов. — <abbr>СПб.</abbr>: Санкт-Петербургское философское об-во, 2002. — С. 633—641. — 647 с. — (Мыслители, вып. X). — ISBN 5-93597-039-2. <small>Архивировано 3 сентября 2022 года.</small> {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-09-04}} {{DEFAULTSORT:Паварнін Канстанцін Інакенцьевіч}} [[Катэгорыя:Медыкі СССР]] 36gbvi6h78l5otina7ua3btel6wh2r8 4 728990 5140882 5140616 2026-05-12T19:39:33Z Için warum 153459 /* Балцкія войны */ 5140882 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] m1fyfx36r4j9zxnqpjtq76ire4pj5of 5140883 5140882 2026-05-12T19:43:49Z JerzyKundrat 174 /* Балцкія войны */ 5140883 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] j8trxfe2yqsfx9cii1q90zht4fkzqjl 5140886 5140883 2026-05-12T19:45:58Z Için warum 153459 /* Вынік */ 5140886 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] awucj6wksi97jm27y04n0rdgkx2depm 5141081 5140886 2026-05-13T09:22:07Z Peisatai 111348 /* Вынік 7 */ Адказ 5141081 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] ed7p3g4xu68w8i6q4g031zcumjbizu7 5141084 5141081 2026-05-13T09:34:07Z Peisatai 111348 /* Балцкія войны */ Адказ 5141084 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] d82apylqlsugxl8p28uexzqrmm3uic5 5141126 5141084 2026-05-13T11:39:29Z Peisatai 111348 /* Вынік 7 */ Адказ 5141126 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Запыты = == Балцкія войны == Удзельнік [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0&diff=prev&oldid=5139811 ізноў выдаляе сцвярджэнні з крыніцамі], перайначвае факты. Я не ведаю, што з гэтым рабіць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:53, 11 мая 2026 (+03) :Калега, не дурыце, гэта аўтаматычна, выпраўляў раздзелы на "Цікавы факт". Без алярму. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:24, 11 мая 2026 (+03) ::Добра. Але раздзел «Цікавыя факты» не вельмі пасуе Вікіпедыі, і калі і ёсць, то дадаюцца ў канцы артыкула. Вярнуў раздзел «Назва» з спасылкай на прозвішча. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:48, 11 мая 2026 (+03) Кантэнт, як ёсць, перанёс сюды: [[Кайка (значэнні)#Прозвішча|Кайка, прозвішча]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:07, 11 мая 2026 (+03) :Тады стаўце спасылку з тапоніма на прозвішча. Каб не пагубілася. Але папярэджваю: калі з'явіцца публікацыя - вашая праца пойдзе крыху намарна, бо ўсё тое будзе вернутае ў раздзел "Назва" ў адпаведных назоўных артыкулах. Таму рацыянальней пакінуць раздзел "Цікавы факт". Бо ў выпадку публікацыі тады проста ён будзе перайменаваны і крыху перафармуляваны. Вам вырашаць, наколькі выдаткоўваць сілы на асобныя старонкі пад прозвішчы. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :: Спасылка ёсць у раздзеле "Гл. таксама". Наяўнасць раздзела "Цікавыя факты" ў Вікіпедыі не вітаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 11 мая 2026 (+03) :::Добра. Абы была. Бо спасылкі на метрыкі маюць каштоўнасць самі па сабе - у тым ліку і для будучых даследчыкаў. Не хацелася б, каб яны згубіліся ў выніку адкатаў ці выдаленняў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 16:06, 11 мая 2026 (+03) Удзельнік Peisatai вырашыў не мыццём дык катаннем захаваць у энцыклапедыі свае ўласныя даследванні. Толькі калі раней яны ўтрымоўваліся ў раздзеле "Назва", дык цяпер тое ж самае будзе напісана ў раздзеле з найменнем "Цікавыя факты". Што гэта мяняе? Абсалютна нічога. Гэта ж проста здзек: змяніў назву раздзела, а змест застаўся ранейшы. Што, напрыклад, у артыкуле пра вёску Масленікі робіць "цікавы факт" аб тым, што ёсць латышскае прозвішча Maslens? Гэта ён так намекае, што назва вёскі быццам паходзіць ад гэтага прозвішча. Крыніцы, якая б гэта пацвярждала, у яго, зразумела, няма. Карацей кажучы, гэта прафанацыя апошняга рашэння адміністратара. Калі не зрабіць захады, нічога так і не зменіцца.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:33, 11 мая 2026 (+03) : Мне здаецца, ён намякае, што гэтыя прозвішчы ўтварыліся ад назвы вёскі. Прагаласуем? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:00, 11 мая 2026 (+03) :: Мне таксама здаецца, што "Цікавыя факты" не павінны намякаць на сувяць паміж назвай Вёскі і прозвішчам, калі гэта не прапісана ў крыніцах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:03, 11 мая 2026 (+03) :::У кожным разе, гэта часова, будзьце пэўныя. Пакуль можа і патрываць. Вісіць жа багата чаго іншага неправеранага і непадмацаванага. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:56, 12 мая 2026 (+03) :: У любым выпадку, без наяўнасці крыніцы, якая б падцвярждала бы сувязь паміж назвай вёскі і прозвішчам, гэтай інфармацыі ў дадзеным артыкуле не месца, бо паводле аднаго з правіл, Вікіпедыя — не бязладная звалка інфармацыі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:39, 11 мая 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], таксама маеце скасаваць праўку у арт. [[Кайкава]], якая не намякае, а прама кажа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:17, 11 мая 2026 (+03) :::: Варта скасаваць, бо адкуль вядома, што назва вёскі паходзіць менавіта ад прозвішча Кайка? А можа ад прозвішча Кайко, Каёк, Кайкаў, Кайкоў, Кайк і г. д.? А можа, наогул, не ад прозвішча? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:45, 11 мая 2026 (+03) :::::Ды '''ўціхамірся ўжо'''. У мяне таксама яшчэ добрая сотня тапонімаў была на прыкмеце, давядзецца пакуль у стол. Але ''гэты'' этап скончаны, калега. ''Круці не круці трэба памярці'', як пісаў Аляхновіч у газеце "Новы шлях". Калі свярбіць, ну паспрабуй у тг ізноў антырэкламу пусціць, бо даўно ад цябе трафіку не было. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:55, 12 мая 2026 (+03) :::::: "Уціхамірыцца" варта табе. Пішы свае ўласныя даследванні на сваім уласным сайце ці яшчэ дзе-небудзь, чаго ты прычапіўся да вікіпедыі? Ужо дваццаць разоў растлумачылі, што тут артыкулы пішуцца на падстве апублікаваных навуковых крыніц, а не на падставе асабістых прыдумак удзельнікаў праэкта. Інтэрнэт вялікі, няўжо не знайшлося іншых месцаў, каб прапагандаваць свае "адкрыцці"? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:39, 12 мая 2026 (+03) ::::::: Бульбасрач, як ён ёсць. Няўжо для яго няма іншага месца акрамя Вікіпедыі. Пра "навковыя" крыніцы няпраўда, дарэчы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 12 мая 2026 (+03) :::::::Калі гэта не персанальны сталкінг, а шчырае змаганне з аўтарскімі версіямі, дык чаму не кіруешся ў тарашкевіцкую Вікіпэдыю, дзе Барыскевіч (ён жа Казімір Ляхновіч) сваімі германскімі УД напоўніў тысячы артыкулаў пра тапонімы? Ён якраз выйшаў, вам будзе пра што пагаварыць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:34, 13 мая 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Için warum]], як вырашыў адміністратар, тэкст, упісаны да ўчорашняга дня выдаленню не падлягае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:28, 11 мая 2026 (+03) == Каментар == {{закрыта}} Каментар да [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96&diff=5135454&oldid=5134502 гэтай праўкі] мае быць схаваны. Уклад удзельніка Için warum падобнымі каментарамі перапоўнены, гэта цягне на пажыццёвую блакіроўку, па цяперашнім часе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:15, 3 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзякуй, што звярнуў увагу. Удзельнік заблакіраваны на тыдзень. Наступнае парушэнне [[ВП:НАПА]] прывядзе да блакіроўкі на месяц. Вяртаемся да старой тэмы, што ўдзельнікі без медыяцыі сумесна працаваць эфектыўна не могуць. Канфлікту хутка год. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 4 мая 2026 (+03) : Удзельнікі за гэты час шмат чаго супольна зрабілі, значыць працаваць могуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:04, 4 мая 2026 (+03) :: Каб яны яшчэ прытрымліваліся культуры і не адбіралі энергію ў іншых удзельнікаў – ім цаны бы не было. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:23, 4 мая 2026 (+03) ::: Не наша задача ацэньваць іншых. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:03, 4 мая 2026 (+03) :::: Таксама праўда. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 4 мая 2026 (+03) :::::Панове, а што там быў за каментар?)) Без мяне мяне жанілі. :::::Як на мяне, было б дастаткова проста жорстка сцвердзіць: блакіроўка (прагрэсіўная: дзень - тыдзень - месяц - пажыццёва) за любую абразу і спробу дэананімізацыі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:39, 10 мая 2026 (+03) :::::: Рэпліка змяшчала абразы. Пераказваць іх не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:42, 10 мая 2026 (+03) == Зняццё статуса "Да выдалення" з артыкула == {{закрыта}} Калі ласка, разгледзьце запыт да выдалення гэтага [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)|артыкула]]: [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0% https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB_%D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0_(%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)] - [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:23, 17 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне трывае. Трэба чакаць вынік. Адміністратары не могуць нікога прыспяшаць і знімаць статусы без вынікаў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16309-44|&#126;2026-16309-44]] == {{закрыта}} Адміністратары, заблакуйце ўдзельніка. Лаянке не месца ў Вікіпедыі. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16262-28|&#126;2026-16262-28]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16262-28|размова]]) 21:08, 15 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}}. Блакаванне на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:52, 16 сакавіка 2026 (+03) == [[Удзельнік:Кінапошук]] == Гэты ўдзельнік з 6 праўкамі ўжо назваў сябе адміністратарам. Трэба выпісаць яму папярэджанне. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-16154-63|&#126;2026-16154-63]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-16154-63|размова]]) 15:40, 14 сакавіка 2026 (+03) :вынесена папярэджанне [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:34, 14 сакавіка 2026 (+03) == Вандалізм з архівамі == Там нешта {{u|Brangiai}} навандаліў з архівамі і быў глабальна заблакаваны. Трэба паглядзець і адкаціць да часоў, як яно выглядала раней. Я пакуль моцна хварэю і мне цяжка канцэнтравацца на Вікі. Кавідагрыпы гэтыя :( --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:07, 24 лютага 2026 (+03) :а ён спрабаваў падзяліць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023—2024|архіў]] па датах, што і зрабіў нібыта. Па сутнасці нам гэта не трэба, але і не ўпэўнены, наколькі гэта заслугоўвае блакіроўкі... Таксама пытанне, ці выдаляць тады створаныя архівы за [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2023|23]] і [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/2024|24]] год. Тады трэба будзе яшчэ абнавіць [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў/Шапка|шапку]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 14 сакавіка 2026 (+03) == Абарона старонкі [[Новая зямля (паэма)]] == Папулярная старонка з статусам добрай, ананімы ўносяць толькі вандальныя праўкі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:23, 18 лютага 2026 (+03) :{{зроблена}}, цяпер толькі аўтапацверджаныя толькі могуць правіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 18 лютага 2026 (+03) == Вандал == Серыя вандальных правак ад [[Удзельнік:The Croats]]. Таксама ХВ для створанага ім "[[Асяроддзе]]". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:14, 15 лютага 2026 (+03) :Панове адміністрове, тып вандаліць 24 гадзіны сабе спакойна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:52, 16 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:The Croats]] заблакаваны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:15, 16 лютага 2026 (+03) == Вайна правак [[Алесь Мікус]] == Вайна правак і, здаецца, да кансэнсусу самі удзельнікі не дойдуць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:34, 2 лютага 2026 (+03) :пакуль заблакаваў магчымасць правіць. Калі ўдзельнікам @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і іншым ёсць што сказаць — кажыце, толькі пастарайцеся, калі ласка, без інсінуацый і сцісла, па справе. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 3 лютага 2026 (+03) ::''Вітанні калегам.'' ::А што дадаваць, усё ясна сказана ў абгрунтаванні правак на старонцы, пра якую мова. ::1) Вікіпедыя не месца для спасылак, дзе рэкламуюцца продажы. ::2) Сцвярджэнні павінны быць падмацаваныя, тым больш без спрэчных асабістых ацэначных характарыстык. ::3) Калі музыкнат - або дыскаграфія, або асобныя ("культурна ўплывовыя") трэкі. ::Тым больш гэта падтасоўваецца так, каб з розных бакоў наўмысна дыскрэдытаваць. Тым больш калі робіцца чалавекам прарэжымным пра чалавека, які ў краіне (ну, але гэта ўжо кантэкст). ::Астатняя "лірыка" ад удзельніка Artsiom91 да тэмы не датычыцца і рацыянальнага зерня там няшмат. Па-харошаму гэта трэба вынесці ў асобную галінку. ::Але скажу тут па сутнасці і сцісла: лічу баруканне па назвах паміж намі двума - '''карысным'''. І працу над фармулёўкамі - таксама карыснай. І не толькі для Вікіпедыі, а і ўвогуле. Высвятляюцца слабыя месцы, падкрэсліваюцца моцныя. Некаторыя артыкулы па назвах (як Нёман) робяцца без малога энцыклапедычнымі. Азарт падштурхоўвае да новых '''адкрыццяў '''(гл. Жадзены), якія ніколі б без таго не былі б зробленыя. ::Ці зробіць хто '''афлайн '''такую работу? Перакананы - не. А яна робіцца, не ў малой меры з-за таго напружання, якое (таксама афлайн) мае месца быць. ::Гэта што да ацэнкі '''па вялікім рахунку'''. ::А калі канкрэтна, то ні ў мяне, ні ў майго апанента (якога ўжо я цяпер мушу нібыта бараніць) цяпер бадай ані слоўца адсябяціны, усё абгрунтавана і нярэдка нават вытанчана. ::І не трэба тут "'''шарыкаўшчыны'''", бо маўляў камусь цяжка правяраць і ўвогуле незразумела. Калі цяжка лезці ў крыніцы - сядзіце чытайце або праходзьце міма. Заўсёды хтось кантэнт творыць, а хтось спажывае. ::Апроч таго, рэпрэсіўныя захады (як падкрэсліваў раней JerzyKundrat) не адпавядаюць прынцыпам Вікіпедыі. ::Зараз прапаную вярнуцца да тэмы гэтай галінкі і не расцякацца мысію па дрэве "у агуле". ::''Дзякуй за ўвагу, калегі.'' [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:02, 3 лютага 2026 (+03) Выкажу сваё меркаванне наконт сітуацыі з удзельнікамі. Спачатку коратка пра тое, што адбываецца апошнім часам. Прыведзены ніжэй [[#Праект рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе. Peisatai па факце проста ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча, а Için warum з-за абыякавасці іншых удзельнікаў і бяздзейнасці адміністратараў па рэалізацыі праекта рашэння пайшоў фактычна да асабістых нападак. Па сутнасці, пытанне паходжання назваў хвалюе толькі двух удзельнікаў, Peisatai і Için warum. Астатнія, хоць могуць рабіць дробныя выпраўленні і інтэграваць версіі, у тэматыцы не маюць цікавасці. [[#Адкаты Peisatai|Вялікае абмеркаванне ніжэй]], хоць і прыцягнула многіх удзельнікаў, яны выказвалі меркаванні, аднак па сутнасці іх мэта была прымірыць бакі і навязаць ім нейкае кансэнсуснае рашэнне. Аднак, у першую чаргу, менавіта самі Peisatai і Için warum, як зацікаўленыя, мусяць знайсці згоду паміж сабою і вызначыць кансэнсус. Пасярэднікі з цэлым могуць дапамагчы, аднак калі самі бакі не хочуць мірыцца, то прапановы нейкіх нейтральных версій не маюць сэнсу. Аднак, мірыць бакі мае сэнс у рэальным жыцці. У супольнасці вікіпедыі мусім кіравацца яе прынцыпамі і правіламі. Тут варта памятаць, па-першае, што сама магчымасць правіць без нейкага пацверджання і нават ананімна даецца таму, што мы [[Вікіпедыя:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|зыходзім з сумленнасці ўдзельнікаў]] і таго, што яны ставяць за мэту дапамагчы вікіпедыі (а не прасунуць тут свае ўласныя даследаванні, рабіць рэкламу ці падобнае). Калі ж удзельнікі сумленныя, то яны зыходзяць з сумленнасці іншых удзельнікаў, адпаведна пры несупадзенні пунктаў гледжання намагаюцца іх абмеркаваць і знайсці выйсце, якое задаволіць зацікаўленых. Так працуе [[Вікіпедыя:Кансэнсус]]. Трывалае нежаданне шукаць кансэнсус ставіць пад сумнеў сумленнасць і жаданне рэальна дапамагчы вікіпедыі (а не задавіць апанента і прасунуць свой пункт гледжання), адпаведна да такіх удзельнікаў могуць прымацца меры па абмежаванні ўдзелу ў праекце (папярэджанні, блакаванні). Канкрэтна для ўдзельнікаў Peisatai і Için warum мы бачым поўную адсутнасць жадання шукаць кансэнсус. Ніякіх спроб абмеркавання на старонках размоў удзельнікаў, старонках размоў артыкулаў. Яны не лічаць неабходным патраціць час, каб паміж сабою вырашыць якімі крыніцамі варта карыстацца, а якімі не, як лепей афармляць паходжанне назваў у артыкулах. Чаму тады іншыя мусяць траціць свой час і пытацца знайсці гэты кансэнсус за іх, неяк ацэньваць іх аргументы і крыніцы? Маю пэўныя падставы лічыць ([[Special:diff/4995709|запыта да адміністратараў ад Için warum ледзь не першай праўкай]], [[Special:diff/5049888|просьбы ўключыцца з дыскусію]], адсутнасць камунікацыі паміж Için warum і Peisatai у праекце), што асноўную сваю дыскусію ўдзельнікі вядуць па-за межамі вікіпедыі. Не бяруся ацаніць навуковы ўзровень гэтай дыскусіі, але ён відавочна вышэйшы за ўзровень вікіпедыі і яе ўдзельнікаў у гэтым пытанні. У такіх умовах спрэчка Için warum і Peisatai у вікіпедыі выглядае не як спроба палепшыць яе змест, а проста як выкарыстанне праекта як поля бітвы. Скажу пра сваё асабістае стаўленне да тэмы. Мне ад самага пачатку праўкі Peisatai не падабаліся, бо тычыліся вельмі спецыфічнай тэмы, якія цяжка было праверыць. З цягам часу назіраў, як ён часцей стаў зусім не дадаваць крыніц, а праўкі пра паходжанне дадаваць, напрыклад, у артыкулы пра асоб і прозвішчы. Сталі з’яўляцца нейкія аналогіі, падобныя карані. Умяшальніцтва Için warum і іншых удзельнікаў не асабліва палепшыла сітуацыю. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шынкаўцы_(Гродзенскі_раён) Вось напрыклад артыкул], быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў. Нават калі адзін вучоны яўна сказаў что такая вёска магчыма мае балцкую назву, а іншы што магчыма славянскую — гэта не такая важная інфармацыя пра вёску, а хутчэй пра канцэпцыі паходжання назваў і іх пашыранасць. Трэба прызнаць, што тэма паходжання назваў у цэлым можа мець толькі нейкія гіпотэзы і канцэпцыі, і вельмі багатая на магчымыя ўласныя даследаванні, «прыцягванні за вушы». Падаванне версій паходжання (тым больш не самой назвы, а каранёў і падобных) толькі стварае ўражанне нейкай сур’ёзнасці і навуковасці, што на фоне жахлівага стану артыкулаў пра населеныя пункты быццам выглядае якасна. На мой погляд, трэба пакінуць толькі надзейнае кшталту Полацк ад ракі Палаты, усё астатняе нішчыць. У беларускай вікіпедыі не любяць блакаваць удзельнікаў, звычайна апраўдваюць іх, намагаюцца зыходзіць з сумленнасці і не рэагаваць нават на яўныя парушэнні. Апраўдваюць што вопытныя і карысныя ўдзельнікі, актыўнасць у праекце і так невялікая. Аднак, усё ж трэба мець нейкія межы, і спыняць удзельнікаў калі яны парушаюць правілы — у тым ліку і для таго, каб іншыя разумелі межы дазволенага. Таксама ледзь не агульнапрынятым стала, што любая дададзеная інфармацыя гэта добра, што нельга інфармацыю выдаляць, а толькі перафармуляваць і знайсці ёй месца. Аднак усё ж вікіпедыя гэта энцыклапедыя, якая складаецца з самадастаковых артыкулаў, а не звалка інфрамацыі, дзе трэба нешта размясціць. Зараз інфармацыі ў інтэрнэце шмат, у тым ліку на беларускай мове, і ставіцца да інфармацыі ў вікіпедыі як да нейкай вялікай каштоўнасці — гэта падыход 2000-х гадоў. Нічога страшнага калі выдаліць радок-другі, асабліва калі яны яўна парушаюць [[:ru:Википедия:Взвешенность изложения]]. Мая прапанова па выніку: прызнаць, што ўдзельнікі Peisatai і Için warum выкарыстоўваюць вікіпедыю як поле бітвы, не прымаюць яе прынцыпаў і правілаў (бо ўсяго толькі вядуць навуковую дыскусію, асноўная частка якой па-за межамі вікіпедыі), не жадаюць шукаць кансэнсус паміж сабою і прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў, толькі адцягваюць высілкі іншых і ствараюць таксічную атмасферу. '''Заблакаваць абодвух удзельнікаў бестэрмінова''' ў асноўнай прасторы назваў. Даць магчымасць толькі правіць старонкі размоў. Разглядаць магчымасць разблакавання толькі, калі яны дасягнуць паміж сабою кансэнсусу ў размовах (без аніякага ўмяшання іншых удзельнікаў). Тым часам прыбіраць зусім раздзелы "Назва" з артыкулаў пра вёскі, рэкі і азёры, як апісаў вышэй.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:28, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91]], сам сябе заблакуй, тут цішэй стане. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:38, 3 лютага 2026 (+03) ::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], тут не базар і не сценка ў падваротні. Выказвайцеся па тэме размовы і прытрымлівайцеся правіл этычных паводзін у праекце, вам ужо было папярэджанне. Вашыя асабістыя крыўды тут нікога не цікавяць і шкодзяць дыскусіі, прашу вас вынесці гэта за рамкі Вікіпедыі. Калі вы нязгодныя з выказаным вышэй — напішыце па справе. Інакш — прамаўчыце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:22, 3 лютага 2026 (+03) ::: Пра асабістыя крыўды выдумваць не трэба — тут не базар і не падваротня. Спроба распачаць дыскусію пустая, замест буры ў шклянцы вады лепш бы артыкулы правілі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:57, 3 лютага 2026 (+03) : Спадар [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на дадзены момант мне цалкам не зразумелы прычыны, па якіх Вы прапаноўваеце заблакіраваць удзельніка Için warum. Удзельнік Için warum пагадзіўся з праектам рашэння, прапанаваным MocnyDuham, адпаведна я не згодная з Вашым сцверджаннем, што дадзены ўдзельнік "не жадае прымаць прапановы па кансэнсусу ад іншых удзельнікаў". У артыкуле "Алесь Мікус" няма нейкага вандалізма з-за якога варта некага бестэрмінова блакіраваць, акрамя таго праблема з вайной правак у адным артыкуле можа быць цалкам вырашана абмежаваннямі на рэдагаванне дадзенага артыкула. У выпадку, калі Вы бачыце, што ўдзельнік Peisatai "ігнаруе тое абмеркаванне і працягвае сваю дзейнасць у тым выглядзе як хоча", то можна ўзняць пытанне аб блакіроўцы дадзенага ўдзельніка на нейкі час. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 14:25, 3 лютага 2026 (+03) :пане @[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дзякуй за меркаванне. Мне здаецца, што ў дадзеным выпадку можна спачатку абысціся пазбаўленнем сцягоў аўтадогляду, каб было прасцей кантраляваць войны правак гэтых двух удзельнікаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:26, 3 лютага 2026 (+03) :: акурат маем размову на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]], трэці месяц ужо. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) : ''Вось напрыклад артыкул, быццам некалькі абзацаў і крыніц, але ўсё абапал і навокал, канкрэтна пра гэтую назву і пра гэтую вёску — нічога. На мой погляд, артыкул стане толькі толькі лепш, калі гэтую творчасць усю прыбраць. І так у абсалютнай большасці артыкулаў.'' Тут я з вамі цалкам згодны, у артыкуле "Шынкаўцы" ў раздзеле "Назва" павінна быць толькі інфармацыя з крыніцамі, у якіх гаворка ідзе менавіта аб назве Шынкаўцы. Аднак такую практыку, пісаць усё падрад, завёў не я, а Peisatai. Ён для любога беларускага тапоніма або прозвішча (напрыклад, Маразы, Сабалі) находзіць сугучныя назвы ў Літве, а потым піша: ёсць літоўскае прозвішча такое, ёсць літоўскі тапонім такі... Усё гэта выглядае як нейкая манія. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:43, 3 лютага 2026 (+03) ::Манія - гэта займацца персанальным '''сталкінгам''', калі што. Здаецца, няма яшчэ такога артыкула ў ВП, мо напішаце? А то толькі хвосцікам за мной следуеце, мяцёлачкай падмятаеце :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 13:02, 4 лютага 2026 (+03) : Artsiom91, а за што мяне блакаваць?! Назавіце хатя б адзін пункт правіл ВП, які я парушыў. Вайна правак пачалася так: Peisatai панапісваў горы ўласных даследванняў аб быццам бы паходжанні тапонімаў і прозвішчаў. Падрабязна, з канкрэтнымі прыкладамі я аб гэтым пісаў яшчэ ў маі летась тут https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Але нажаль, мясцовая супольнасць пераважна абыякава аднеслася да праблемы. Тады я пакрысе стаў выпраўляць ягоныя праўкі, якія не пацвярждаліся паказанымі там крыніцамі або не мелі крыніц увогуле. Аднак Peisatai не супакоіўся і пачаў або адмяняць мае праўкі, або зноў працягваць свае ўласныя даследванне. Я ўжо не раз пісаў і яшчэ паўтаруся: па правілах Вікіпедыі артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі нехта хоча напісаць, што нейкае назва або прозвішча паходзяць ад нейкага слова, хай прывядзе крыніцу, дзе менавіта гэта і будзе напісана. Калі Peisatai будзе трымацца гэтага правіла, вайна правак адразу спыніцца. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:25, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], покуль не дайшло да парушэння правіла трох адкатаў — гэта не вайна правак, а спробы пошуку кансэнсусу. Праўце смела! Але ў каментарах да правак, калі ласка, пазбягайце грубіянства і не пераходзьце на асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:38, 3 лютага 2026 (+03) ::Перакручваеце, калега. ::Не адмяняць, а ўзгадняць, бо Вы разам з вадой у шмат якіх выпадках выплёсквалі і дзіцёнка. А таксама наўмысна згрувашчвалі надзейныя і маланадзейныя крыніцы, каб праз іх няможна было прадзерціся, гэта і ёсць Ваша мэта (вунь, Арцёма заблыталі, і просіць не мучыць яго версіямі ўвогуле). ::Пэўныя Вашы заўвагі, кажу ж, небеспадстаўныя, але цягнеце празмерна ў процілеглы бок, і даводзіцца ўзгадняць, каб не было як у брацкую магілу скінуўшы. ::Вайна правак толькі ў выпадку старонкі, пра якую тут мова, у астатніх выпадках збольшага на залатую сярэдзіну памалу выходзім. ::Не драматызуйце, граючы на публіку, тут Вам не тэлеграм. ::Пра артыкул - аргументы вышэй. Дадумванне і стыгматызацыю пакінь(це) для свайго пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) ::: Нейкі "поток сознания", які не мае ніякага дачынення да нашай дыскусіі: ''пахабнага тэлеграму, як і лаянку тыпу нацыст і сектант''. Адкуль вы ўсё гэта ўзялі, аб чым вы ўвогуле гаворыце? Які тэлеграм, якая лаянка? Вы сябе добра адчуваеце? Яшчэ ў маі мінулага года я прывёў мноства канкрэтных фактаў вашай хлусні https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9E#Удзельнік_Peisatai Вы дагэтуль '''па сутнасці''' так нічога і не адказалі на гэтыя факты, бо вам няма чаго адказаць па сутнасці, няма чаго запярэчыць, толькі нейкая дэмагогія пра нейкі "тэлеграм", "прарэжымны чалавек" і г. д. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:53, 3 лютага 2026 (+03) ::::З Вашай пасільнай дапамогай памалу выпраўляем, хоць і не без цёрак. Працягваем, калега. ::::А Вы ўжо далі сабе рады размяжоўваць час напісання пастоў у тг і рэдагавання артыкулаў у ВП? :) Крута за руку злавілі ў лістападзе. Таму "праведны гнеў" міма, усе ў курсе, праехалі. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:29, 4 лютага 2026 (+03) : > ''Прыведзены ніжэй [[#Праект_рашэння|праект рашэння]] фактычна не працуе''<br>Гэта мая віна, што я не дапрацаваў яго (было некалькі правак) і не зацвердзіў "адміністрацыйна". Калі спрэчка датычна зноў той жа тэмы - зраблю гэта на выходных. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:47, 3 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], чакаем рашэнне. Трэба нешта рабіць, зачакаліся ўжо. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 15 лютага 2026 (+03) :: [[Удзельнік:MocnyDuham]], спрэчка датычна не ''зноў той жа тэмы'', а артыкула [[Алесь Мікус]], так што прыйдзецца табе зусім новыя правілы прыдумляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:59, 3 лютага 2026 (+03) :::Незразумела, якія вікіпедыйныя правілы ўвогуле прапісваюць парадак стварэння такіх "праектаў", іх "адміністрацыйнае" зацвярджэнне і неабходнасць іх трымацца. :::Няхай больш дасведчаныя ўдзельнікі патлумачаць са спасылкамі. :::Здаецца, была мова, што гэта ніяк не рэгламентавана. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:23, 4 лютага 2026 (+03) :::: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. Смела праўце, пераносьце, апрацоўвайце артыкулы, таму што радасць творчасці ў тым, што дасканаласць не патрабуецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:20, 4 лютага 2026 (+03) :::: > ''якія вікіпедыйныя правілы''<br>Прапісвае жаданне не баніць удзельнікаў пасля шматмесячных спрэчак і войн правак. Таму што калі трымацца правіл існуючых - даўно б пайшлі абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:11, 4 лютага 2026 (+03) ::: Калі спрэчка не датычна той тэмы, то ніякіх правіл прыдумляць не трэба. Будзем глядзець хто пачынае вайну правак і рабіць папярэджванні/абмежаванні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:14, 4 лютага 2026 (+03) :::: Калі не было парушана [[Вікіпедыя:Правіла трох адкатаў]], то радыкальныя абмежавальныя дзееянні адміністратараў не могуць быць прынятыя. А на ўзроўні ''папярэджванні/абмежаванні'' гэта здзейснена ўжо. Не наракайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 4 лютага 2026 (+03) ::::: Я яшчэ не паглыбляўся ў канфлікт, проста вам адказваю на вашыя заўвагі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 4 лютага 2026 (+03) Наконта артыкула Алесь Мікус. Удзельнік Peisatai спрабуе замаўчаць, схаваць інфармацыю, якая менавіта яму не падабаецца. Чаму - здагадайцеся самі. "Аргумент" пра нейкую быццам рэкламу абсурдны: на вокладцы самой кнігі "Вітаўты і Вітарты" напісана, што гэта "Бібліятэка Свайксты". Тое, што ён напісаў гімн батальёна "Данбас" - гэта значны факт і ён можа быць адлюстраваны ў артыкуле. Прынамсі, упартае яго выдаленне з артыкула выглядае як вандалізм або цэнзура. На сайце svajksta.com яшчэ нядаўна большасць артыкулаў была падпісаная іменем Алесь Мікус. Апошнім часам ён сваё імя пад артыкуламі прыбраў. Заява, што я нібы "прарэжымны чалавек" вельмі добра харатарызуе ўдзельніка Peisatai, паказвае, што ён у сваёй дзейнасці ў ВП кіруецца выключна палітычнымі матывамі, у тым ліку і ў сваёй "лінгвістычнай" працы. Я тут яшчэ ні разу нічога не пісаў пра палітыку, а Peisatai ўжо не першы раз аб ёй гаворыць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 3 лютага 2026 (+03) ::: Біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба. Правілы аб гэтым кажуць наўпрост. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 3 лютага 2026 (+03) :::: ''біяграфіі сучаснікаў — тэма слізкая, не трэба туды накідваць таго, чаго не трэба'' У такім выпадку, як быць з тым, што Peisatai піша ўсялякую хрэнь (пардон за маю французскую) пра прозвішчы вядомых людзей? Гэта як, нармальна? Гэта не парушае правілы наконт біяграфій сучаснікаў? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:29, 19 лютага 2026 (+03) :::: Падрабязней гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:50, 3 лютага 2026 (+03) :Гэта ж трэба так маніць. Няма ніякага гімна батальёна Данбас. А на той старонцы - заклікі купляць. Маніпуляцыі як яны ёсць. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:56, 3 лютага 2026 (+03) :: <s>гэта частка тэксту схвана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) Якія яшчэ "заклікі купляць", што за лухта?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:41, 4 лютага 2026 (+03) :: Я не маніў, інфармацыя з украінскай ВП. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:56, 3 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Için warum]], нагадваю, што Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 3 лютага 2026 (+03) :::Паглядзеў, не знайшоў. Скіньце спасылку, бо цікава. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:30, 4 лютага 2026 (+03) Добрага дня ўсім. Па-мойму, праца была ўвайшла ў нармальнае рэчышча, хаця ў апісаннях змен удзельнікі часам рэзка пішуць, але ў межах, як мне здаецца. Палітыкі невыдалення трымаюцца і добра, а рэзка пішуць не адны яны і нічога. Артыкулы дапрацоўваюцца, што толькі пра этымалогію, як заўважае пан Artsiom91, не важна -- вунь belarusenc.by у артыкулы пра вёскі піша толькі пра іх спаленне падчас вайны і фоткі абеліскаў, і нічога. Хто пра што піша, пра тое і добра. Адзінае, як здаецца, месца напружання гэта два артыкулы -- [[Аляксей Валер’евіч Дзермант|Аляксей Дзермант]] і [[Алесь Мікус]] -- чаго раптам, хто іх там ведае, але супольнасці гэта і не важна. Удзельнікаў блакаваць няма за што, але гэтыя артыкулы можна паставіць пад абарону, давесці да стэрыльна нейтральнага стану. Каб следу ідэалагічнага супрацьстаяння там не было, ніякіх тонкіх намёкаў на тоўстыя акалічнасці, ніякіх "Молатаў" і "Данбасаў" -- усё, што можа суб'ектыўна неяк пашкодзіць (бяспецы, рэпутацыі, псіхічнаму здароўю, чаму заўгодна жывога чалавека) парушае [[ВП:Біяграфіі сучаснікаў]]. А іншая праца ўдзельнікаў пазітыўная, што нешта на мяжы народнай этымалогіі, а нешта арыгінальнага даследавання -- выдаткі фармату Вікіпедыі, галоўнае, каб другасныя крыніцы былі і "на мяжы", а не "за мяжой". Часам шыкоўныя падборкі меркаванняў збіраюцца, з іх даволі ясна ўсё робіцца, гэта карысць на маю думку. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:19, 4 лютага 2026 (+03) :Па сутнасці '''падтрымліваю''', вышэй у падобным рэчышчы таксама напісаў. :* :Наконт статусаў '''аўтадаглядчыкаў''' - як на мяне, гэта прынцыпова нічога не мяняе, бо абодва, будучы зацікаўленыя, пільнуем, што напісаў другі на старонцы ўкладу, і рэагуем, таму "шыта-крыта" ні ў каго не праканае. :* :Наконт '''суб'ектыўнай шкоды '''рэпутацыі і бяспекі - Вашая рацыя. :Хіба ўздымаю <u>пытанне</u> пра артыкул "'''Дзермант'''", да дасведчаных знаўцаў у галіне вікіпедыйнай тэхнікі. Каб выдаліць пра той "Молат" (рэальнае выданне, калі што), нядаўна там хтось (ну ясна хто, але мова не пра тое) выдаліў а) усе згадкі аўтараў правак і б) змест зробленых імі правак ('''усё выкраслена'''). Як такое магчыма? Што гэта за паўнамоцтвы ў такога рэдагавальніка? :І прычапным вагончыкам пытаннечка - ІчынВарум (ЧамуЧаму - турэцк., нямецк.) у іншай, ранейшай галінцы абмеркавання неяк зрабіў, каб яго '''нік не высвятляўся''', а каментар заставаўся. Таксама, як такое магчыма тэхнічна? Ясна, што чалавек надае значэнне сваёй прысутнасці ў ВП (а з увагі на персаналію, ёсць думкі пра прамы ўдзел у леташняй аблаве на ВП рэдактараў, але гэта без доказу), але цікава - тэхнічная рэалізацыя такога. Прашу патлумачыць (Вас або каго яшчэ). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:46, 4 лютага 2026 (+03) ::Наконт выкрэслення гісторыі, гэта не паўнамоцтвы асобнага ўдзельніка, а статус артыкула -- патэнцыйна небяспечнага для тых, хто рэдагуе. Калісьці яго ў гэты спіс уключылі, да ўсіх халівараў і, здаецца, слушна. Калі ёсць яшчэ такія артыкулы, іх таксама можна ўключыць у спіс (заяўкі на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|ВП:ЗС]]), гэта незваротна ў сучасных умовах. Як знікаюць подпісы не магу сказаць, трэба бачыць адкуль, можа, проста не націснуў кнопку подпісу, іншых варыянтаў не ведаю. Наконт "Молата", цытаты з яго могуць пагражаць бяспецы Дзерманта, гіпатэтычна? Калі могуць, гэта парушае [[ВП:БС]], да таго ж неправяральна, калі і будзе скан, як яго верыфікаваць, у такім разе таксама глядзіце ВП:БС, нават калі б бяспека была гарантаванай. Таксама з "Данбасам" -- можа пагражаць бяспецы Мікуса, калі, так -- гл.вышэй. У нас тут людзі выдаляюць сваё сяброўства ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]], проста бо ліквідаваны, хаця спісы яго адкрытыя. І маюць права. Нават калі перабольшваю, трэба спыніць вось гэта ўсё, мы можам вырашыць гэта па-за ўсімі правіламі, бо пяты слуп -- [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]], якія замінаюць ствараць энцыклапедыю. А звады замінаюць. Для блакіроўкі прычын не бачу, для зняцця сцягоў не бачу. Калі кансэнсус знайсці не выпадае, ніякі стан гэтых двух артыкулаў бакі не задавальняе, можна радыкальна, выдаліць абодва і забараніць стварэнне. Лепей кансэнсус, я супраць радыкалізму. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 4 лютага 2026 (+03) :::<s>тут не поле бітвы, рэпліка схавана</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:55, 4 лютага 2026 (+03) [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:44, 4 лютага 2026 (+03) :::Усё правільна наконт бяспекі. Падтрымліваю, каб без правакацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:55, 16 сакавіка 2026 (+03) Дарэчы, а чаму ў артыкуле "Алесь Мікус" выкарыстаны шаблон "навуковец", гэта што, жарт такі або здзек?! Які яшчэ ён навуковец?! Выпраўце хаця б гэта. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:47, 4 лютага 2026 (+03) :Пытанне мабыць да таго, хто гэты '''шаблон''' (адпачатна?) прымяніў? :* :<s>Вікіпедыя не поле бітвы</s> --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:18, 5 лютага 2026 (+03) ::А што перашкаджае зараз гэты шаблон змяніць на адпаведны? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D1%83%D1%81&action=history 2 лютага 2026] [[Удзельнік:Plaga med]] змяніў налады абароны для «Алесь Мікус»: Шкодная вайна правак (Правіць=Толькі для адміністратараў, скончыцца 2 сакавіка 2026) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 5 лютага 2026 (+03) ::::змяніў на {{tl|асоба}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 6 лютага 2026 (+03) :* :Яшчэ, Вы выкарыстоўваеце спасылкі на пастаўскага краязнаўца Пракаповіча, які фінскіх моў (наколькі мне вядома) не ведае і навукоўцам не з'яўляецца, - і не маркіруеце гэтых спасылак як '''Неаўтарытэтная крыніца'''. А кніжку "Вітаўты і Вітарты" так рэгулярна маркіруеце. Вы спецыяліст у тэме антрапаніміі? Калі ласка, прад'явіце рэгаліі. Або гэта толькі прыватная думк? Ёсць крыніца - ёсць спасылка. Няхай мяне іншыя калегі паправяць, калі рацыі ў гэтым не маю. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 19:05, 5 лютага 2026 (+03) ::Таму што сцвярджаць, што Калачы, Маразы, Сабалі, Мазалі, Караткевіч, Карловіч і да т. п. - гэта ўсё нібыта балцкія назвы - маргінальшчына. Увогуле, упартае жаданне прадставіць, быццам у Беларусі няма іншых тапонімаў і прозвішчаў акрамя балцкіх, выглядае як нейкая неадчэпная ідэя, нейкая манія. Пракаповіч зусім не сцвярджае, што ўсе назвы вакол фінскія (некаторыя фінскія, некаторыя балцкія, большасць славянскіх). P. S. Пракаповіч, прынамсі, хаця б не з'яўляецца неаязычнікам. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 21:54, 5 лютага 2026 (+03) ::: У БелВікі рады вітаць усіх, у тым ліку неаязычнікаў. [[Удзельнік:Pracar]] з гэтым згодны, так думаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:06, 5 лютага 2026 (+03) :::Карацей, ёсць крыніца - ёсць спасылка. Астатняе Вашыя эмацыйныя ацэнкі і жаданне зменшыць вартасць. Будзьце ласкавыя надалей не распачынаць вайны правак з гэтай маркіроўкай. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 03:21, 6 лютага 2026 (+03) ::::Зменшыць вартасць Мікуса? Проста смешна стала - ну якая там яшчэ можа быць вартасць? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:53, 8 лютага 2026 (+03) : Удзельнік, якія дадае сцвярджэнні не падмацаваныя крыніцамі — не мае рацыі. Калі аўтар праекта нідзе не пазначаецца — не трэба гэта дадумляць. Што да тлумачэння тапонімаў, то я цалкам згодны, што часам пошук балцкага кораня пераходзіць межы. Напрыклад, вышукваць славянскія літуанізаваныя прозвішчы і пісаць у артыкулах пра відавочна славянскі тапонім дзеля паказання сувязі з балтамі — лішняе, не трэба так рабіць. Але калі паказваецца на тапонім з сапраўды такім жа коранем – гэта не ўласнае даследаванне, бо ў працах пра тапанімію не прапісваюць кожны населены пункт і гідронім, гэта проста немагчыма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:06, 7 лютага 2026 (+03) Я не зразумеў, на якой падставе [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] двойчы адмяніў маю праўку ў гэтым артыкуле, пасля чаго артыкул зноў быў абаронены?! Я дадаваў інфармацыю са спасылкай на публікацыю на сайце Arche, у чым праблема?! [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 16:30, 15 сакавіка 2026 (+03) Выдаленне ўдзельнікам JerzyKundrat двойчы запар маёй праўкі з аўтарытэтнай крыніцай з'яўляецца вандалізмам. Незразумела, чаму [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] перш чым абараняць артыкул, не адмяніў вандальныя дзеянні JerzyKundrat'а і не вярнуў маю праўку? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:34, 17 сакавіка 2026 (+03) :на дадзены момант не маю часу пільна разбірацца, хто мае рацыю, хто не. Вы (кажу пра ўсе бакі канфлікту) не можаце дамовіцца, вытрымліваць нейкі кансэнсус і не зацікаўлены ў гэтым, спробы медыяцыі з боку адміністратараў не дапамаглі. Можаце правіць сваёй падстаронцы пакуль. Гэта ўсё вымагае нямала высілкаў з боку адміністратараў, а мы таксама людзі. Пакуль што прасцей замарозіць канфлікт, каб усе бакі астылі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:55, 18 сакавіка 2026 (+03) == Перанос з выдаленнем і аб'яднаннем версій == {{закрыта}} Калі ласка, перанясіце артыкул [[Оскар Мяшчанінаў]] на [[Оскар Мешчанінаў]], трэба ў працэсе паставіць крыжым на "так, выдаліць". Напісанне праз "я" ў прозвішчы памылковае, у крыніцах не знайшоў такога. У БЭ і БСЭ уласна Оскара няма, у БСЭ ёсць цёзка па прозвішчы і праз "е", у каталогу НББ няма варыянта праз "я", хаця ёсць імя Аскар як варыянт. Варыянт Аскар рэдкі і магчыма паходзіць менавіта з Вікіпедыі, аднак, цяпер ужо яго варта пакінуць перасылкай, што ўжо зрабіў. Пасля пераносу, трэба выдаліць артыкул і потым аднавіць з усімі версіямі, каб унёсак удзельнікаў з 2015 года не быў страчаны. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:18, 31 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 31 студзеня 2026 (+03) == Вандал == {{закрыта}} Выдаленне зместу старонкі ад [[Удзельнік:Руй Пульези]], можа, і назаўсёды варта заблакаваць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 24 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабілі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:09, 24 студзеня 2026 (+03) == proxy == {{закрыта}} Патрэбен дазвол-выключэння для рэдагавання з публічных проксі. Я так разумею, гэта адміны дзесьці такі сцяжок даюць.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:11, 12 снежня 2025 (+03) :трэба разабрацца толькі, дзе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:03, 12 снежня 2025 (+03) :: Магчыма гэта сцяг "IP block exempt" у распараджэннях правамі ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:41, 12 снежня 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] , так. І мне таксама, калі ласка. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:39, 12 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} Зрабіў абодвум. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 14:03, 12 снежня 2025 (+03) == Блакіроўка за вандалізм == {{закрыта}} Вось [[Адмысловае:Contributions/Мацвей|гэтага таварыша]] варта блакануць надзейна, каб болей і ананімна не мог са свайго ip правіць і зарэгістравацца таксама. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:24, 10 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік заблакаваны на 1 месяц. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:03, 10 снежня 2025 (+03) == Старонкі да хуткага выдалення == Спадарства, ёсць прапанова часцей заглядваць на [[:Катэгорыя:Старонкі да хуткага выдалення]], дзякуй --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 08:03, 30 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:25, 1 снежня 2025 (+03) == Абарона [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] == {{закрыта}} Вітаю. Шмат дзе ўжыты [[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]] і да яго дацягнулася вандальная рука ўжо, напэўна, варта абараніць. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:42, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:09, 12 лістапада 2025 (+03) == Меры абароны ад удзельніка Ohlumon: сістэматычны падлог крыніц == У 2023 годзе Расійская вікіпедыя бестэрмінова заблакавала ўдзельніка Ohlumon за сістэматычны падлог крыніц: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#h-Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2-20230417174100 Ёсць прапанова распаўсюдзіць гэта і на беларускую Вікіпедыю. Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. Апрача сістэматычнага падлогу крыніц, за ўдзельнікам Ohlumon заўважана, што беларускай мовы ён не ведае, спасылкі, нават калі яны валідныя, афармляе неахайна, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без пераправеркі, перакладае ў тым ліку і спасылкі (то бок тое, што перакладаць ні ў якім разе не трэба). У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 01:58, 10 лістапада 2025 (+01) : Пане @[[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], асабіста я чуў пра сітуацыю ў ру вікі. Але мне здаецца няправільным і нават неадпаведным правілам блакіраваць чалавека за дзейнасць у іншым моўным раздзеле. Было бы нядрэнна прааналізаваць унёсак удзельніка ў гэтым раздзеле, а вы, я так зразумеў, спасылаецеся на адпаведныя артыкулы ў ру вікі. Я асабіста не магу зараз абяцаць, што займуся такім аналізам. Калі нехта можа разабраць, будзе карысна для дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:28, 10 лістапада 2025 (+03) : БелВікі — талерантны праект, няхай усе ахвотныя правяць смела! Блакіроўка — надзвычайная мера, тут падстаў для яе няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:38, 10 лістапада 2025 (+03) ::Апрача блакіроўкі ёсць і іншыя меры. Напрыклад, зняцце сцягу аўтадаглядчыка. Калі аўтар рэгулярна ўпісвае ў Вікіпедыю недаставерную інфармацыю ды яшчэ і распальвае міжнацыянальную варожасць, то варта ягоную творчасць тым ці іншым чынам абмежаваць. Талеранцыя да антыяўрэйскіх стэрэатыпаў - гэта вельмі характэрная для Беларусі рыса. Але хацелася б ствараць іншую Беларусь. Без крывавых наветаў, напрыклад. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:06, 11 лістапада 2025 (+03) :Я спасылаюся на артыкулы ў беларускай вікіпедыі. Усе тыя ж практыкі, за якія ўдзельнік Ohlumon быў забанены ў расійскамоўнай вікіпедыі, ён выкарыстоўвае і ў беларускай. Ён рэгулярна распаўсюджвае антысеміцкую прапаганду: дзесьці пераказвае ці цытуе антысемітаў (без крытычнай дыстанцыі), а дзесьці проста прыдумляе ад сябе нейкую "цытату". Глядзіш у крыніцу - там гэтай цытаты няма. Гэта падлог. І такімі падлогамі Ohlumon займаецца рэгулярна. Што з гэтым рабіць, можна абмяркоўваць. Калі ў адміністратараў і мадэратараў беларускага раздзелу вікі ёсць жаданне і вольны час, каб сядзець і пераправяраць кожны сказ і кожную спасылку ў артыкулах гэтага ўдзельніка, то калі ласка, правярайце, праўце. Але некаторыя "артыкулы" (дэ факта, зборнікі антысеміцкіх стэрэатыпаў, як тая [[Беларуская карчма]]) вісяць гадамі нявыпраўленыя, і гэта, даруйце мне моцны выраз, ганьба для беларускага раздзелу. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:02, 11 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўны [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]], вы ж можаце гэта выправіць і без звароту да адміністратараў. Адміны маюць ужо на вайну правак рэаагаваць, калі такая раптам распачнецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:08, 11 лістапада 2025 (+03) :::згодзен, давайце лепш працаваць з матэрыялам у нашым раздзеле, выпраўляць калі трэба і ўжо па факце зробленага ў белвікі рэагаваць. Калі выявіцца дакладна і абгрунтавана, што сістэматычна адбываецца нейкі падлог у бел вікі, то будзем рэагаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:24, 12 лістапада 2025 (+03) ::::Я магу весці каталог падлогаў. Колькі выпадкаў будзе дастаткова для рэакцыі з боку адміністратараў? Напрыклад, дзесяць ці сто? Ці штосьці пасярэдзіне? Дзесяць ужо набіраецца. Сто трэба пашукаць, але з часам, баюся, набярэцца. А ў якой форме гэта потым прадстаўляць адміністратарам? Падгружаць у выглядзе файла? На які сервер? (Даруйце, не надта разбіраюся ў тэхнічных асаблівасцях Вікіпедыі). Для даведкі: некаторыя артыкулы Ohlumon публікаваў паралельна ў расійскай і ў беларускай вікіпедыях, там аднолькавыя праблемы. То бок той праблемны змест, за які Ohlumon'а забанілі ў расійскай вікіпедыі, у беларускай вікіпедыі таксама ёсць, хутчэй за ўсё. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:31, 13 лістапада 2025 (+03) ::::: Каталг весці не варта, выпраўленні праблемнага зместу будуць вітацца. Праўце смела! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::Шаноўны [[Удзельнік:JerzyKundrat|Jerzy Kundrat]], я магу нешта выправіць і выпраўляю. Але мне не верыцца, што Вы сур'ёзна лічыце, што беларуская вікіпедыя - адпаведнае месца для антысеміцкай прапаганды. Тут не так істотна, супраць каго мова нянавісці. Істотна, што мова нянавісці. І, па-вашаму, адміны з гэтым нічога рабіць не павінны? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:23, 13 лістапада 2025 (+03) :::: Намінацыя была за ''сістэматычны падлог крыніц'', зараз прыцягулі іншыя абвінавачанні, дыскусія дзеля дыскусіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 13 лістапада 2025 (+03) :::::Намінацыя сапраўды была за сістэматычны падлог крыніц. Вы прапаноўваеце адкрыць асобную намінацыю за мову нянавісці? Вікіпедыя, зразумела, не дзяржаўны апарат, але, напрыклад, у судовых ці адміністрацыйных справах новыя акалічнасці звычайна далучаюцца да ўжо адкрытых спраў. Я прашу даць адказ па сутнасці на пытанне пра стаўленне адмінаў да антысеміцкай прапаганды. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 23:35, 13 лістапада 2025 (+03) :::::: Змешваць усё да кучы дакладна не варта. Да антысеміцкай прапаганды ўсе адэкватныя людзі ставяцца адмоўна. Допыт адмінам тут ладзіць не будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 13 лістапада 2025 (+03) У беларускай і рускай Вікіпедыях ёсць яшчэ адзін удзельнік, які займаецца сістэматычным падлогам крыніц - Peisatai. Зрабіў сотні правак, у якіх ёсць пэўнае сцвярджэнне і стаіць спасылка на кнігу ці артыкул вядомага навукоўца. Глядзім крыніцу - а там такого сцвярджэння няма. І таксама ён не толькі не заблакаваны, а нават проста не пазбаўлены сцягу даглядчыка. Маўляў, пішы й далей у такім жа духу. Дзівосна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:37, 15 лістапада 2025 (+03) : пра пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка можна задумацца ў такім разе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:39, 15 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], я звярнуўся з адпаведнымі прапановамі на [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:54, 15 лістапада 2025 (+03) == Скарга на адмену праўкі == Артыкул [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій]] мною быў вычышчаны ад паўтораў і «вады», удакладнена інфармацыя пра замахі на яго жыццё, дададзена інфармацыя пра яго пасмяротнае ўзнагароджанне званнем Героя Украіны. Агульны выгляд артыкула стаў прыдатным для чытання. Пасля чаго ўсе мае праўкі былі адменены ўдзельнікам DobryBrat без тлумачэння прычын. У перапісцы (я чакаў тыдзень) ён мне не адказаў. Прашу адміністратараў прыняць рашэнне пра правамернасць адмены маіх правак, якую зрабіў DobryBrat . Калі магчыма, вярніце маю версію артыкула. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:36, 8 лістапада 2025 (+03) : У прэамбуле даецца найважнейшая інфармацыя пра прадмет артыкула. Яна часта дублюе частку інфармацыі, размешчанай у іншых раздзелах артыкула. У артыкуле, які прапануецца абмеркаваць, гэта інфармацыя была цалкам выдалена, пакінута толькі кароткае вызначэнне (два словы). : Раздзел «Уласныя працы» быў выдалены цалкам (а мог быць перанесены, напрыклад, у раздзел «Спасылкі»). : У раздзеле «Біяграфія» выдалена частка важнай інфармацыі пра асобу. У прыватнасці, выдалена інфармацыя пра арышт у 1989 годзе; пра тое, што арганізоўваў першыя ва Украіне пікеты; у якіх экспедыцыях працаваў; пра тое, што ў Львоўскай абласной радзе быў сакратаром пастаяннай дэпутацкай камісіі па пытаннях моладзі і спорту; па якой спецыяльнасці ў 1994 годзе скончыў Львоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Івана Франко; па якой спецыяльнасці скончыў аспірантуру ў 2001 годзе; пра тое, што ён быў намеснікам старшыні Львоўскай абласной рады; пра тое, што падчас аранжавай рэвалюцыі (падзеі лістапада — снежня 2004 года) быў камендантам Украінскага дома ў Кіеве, а таксама іншая інфармацыя. Пры гэтым ў артыкуле «[[:uk:Парубій Андрій Володимирович|Парубій Андрій Володимирович]]» ва Украінскай Вікіпедыі (бясспрэчна, там да гэтага артыкула надаецца значна больш увагі), гэта інфармацыя існуе. : У артыкул «Андрэй Уладзіміравіч Парубій» была дададзена і новая інфармацыя, але яна шматкротна меньшая за тую, што была выдалена. Аднаўляць выдаленую інфармацыю, вычытваючы, што было выдалена і на што заменена, патрабуе шмат часу і высілкаў ад іншых удзельнікаў. Зроблены ўнёсак пагоршыў артыкул, таму было прынята рашэнне аб адкаце двух правак удзельніка. : Удзельніку была дадзена парада больш акуратна рэдагаваць артыкулы. Свае выдаленні ўдзельнік абгрунтоўвае «выдаленем паўтораў» і тым, што пасля яго правак тэкст стаў «прыемным для чытання». : Галоўная мэта Вікіпедыі — стварэнне якаснага энцыклапедычнага зместу, а не прыгожае афармленне. : Удзельнік DenisBorum даволі часта практыкуе выдаленне інфармацыі ў артыкулах, абгрунтоўваючы «абнаўленнем звестак», «выдаленнем дубляў», «выдаленнем вады», «навядзеннем парадку ў артыкуле». Мае сэнс прагледзець іншыя артыкулы, дзе такім макарам было зроблена выдаленне інфармацыі. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:04, 9 лістапада 2025 (+03) ::У дачыненні да раздзела артыкула «Уласныя працы» ўдзельнік DobryBrat проста здзекуецца: першая «праца» – гэта проста кароткі артыкул ва ўкраінскай газеце на ўкраінскай мове 2013 года (кожны можа паглядзець і ацаніць «значэнне» гэтай «працы»); другая «праца» прызнана экстрэмісцкай у нашай краіне і доступ да гэтай старонкі заблакіраваны. ::Пра раздзел «Біяграфія». DobryBrat пералічвае менавіта нязначныя факты, гл. крыніцу тут: [https://www.rbc.ru/person/68b309b29a794784b703e240|РБК] ::І дарэчы, маю версію сапраўды прыемна чытаць. Ёсць такое паняцце, як «стыль». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 17:40, 9 лістапада 2025 (+03) == Абарона [[Максім Танк]] == {{закрыта}} Статусны артыкул са школьнай праграмы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:31, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 3 лістапада 2025 (+03) == Пагрозы ад JerzyKundrat == [[Вікіпедыя:Кандыдаты ў выдатныя спісы#Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі|Вось тут]] адбылася незразумелая сітуацыя, пасля якой я атрымаў ад удзельніка {{u|JerzyKundrat}} відавочную [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 пагрозу дэанамізацыяй з наступствам паглядзець які я «моцны»]. Такія паводзіны парушаюць [[ВП:НАПА]]. На маёй памяці гэта ўжо не першы раз, калі ўдзельнік востра рэагуе ў размовах, але вось такія пагрозы, здаецца, упершыню. Варта адрэагаваць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:04, 26 кастрычніка 2025 (+03) : У канфлікце ўдзельнічаюць мінімум два бакі. Важна прыйсці да разумення ўласных памылак у зносінах, старацца з павагай адносіцца адзін да аднаго, не абражаць суразмоўцу і не ігнараваць яго просьбы. Мы ўсе плывём у адной лодцы і жадаючых веславаць няшмат. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, заклікаю вас да ўзаемнай павагі, не трэба пераходзіць на асобы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:41, 27 кастрычніка 2025 (+03) :: Я не пераходзіў на асобы і тым больш не канфліктаваў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:06, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::Гэта нейкія неадэкватныя паводзіны, што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049583 першы флэйм-допіс], што [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 апошні]. Не бачу, якія два бакі тут ёсць і якія прэтэнзіі могуць быць да MocnyDuham. Remember [[ВП:СУ]]. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 21:25, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::падтрымліваю, сітуацыя неадэкватная і тут не бачна віны @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]]. Але заклікаю не рабіць паспешных высноў з улікам палітычнай кан’юнктуры. Калі сітуацыя будзе мець працяг, тут, відавочна, прыйдзецца ставіць блакіроўкі на ўл. запіс, на вялікі жаль... [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:06, 1 лістапада 2025 (+03) :::: Спадзяюся, пад працягам не маецца на ўвазе, калі мяне ўсёж здэаноняць і спраўдзяць, які я там моцны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:09, 1 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:MocnyDuham]], не пайму дзеля чаго ты тут лямантуеш каторы дзень. Ад каго і што патрабуецца, каб ты супакоіўся? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:28, 1 лістапада 2025 (+03) :::::: За парушэнне [[ВП:НАПА]] вас можна было б адразу заблакаваць і без абмеркаванняў. Я гэтага, вядома, не хачу. Я толькі не разумею, што я вам зрабіў, каб вы мне такое пісалі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:42, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::: Упісваеш мой нікнэйм, дзе папала, але я з гэтым змірыўся ўжо не першы дзень як. Чаго й табе жадаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:23, 1 лістапада 2025 (+03) ::::::::пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце без інсінуацый і па факце. Калі вы можаце лепш вытлумачыць сітуацыю, што сапраўды адбываецца, то шчыра просім. З боку выглядае як неабгрунтаваныя нападкі на ўдзельніка, без кантэксту. Толькі можна сказаць, што акрамя відавочных пагроз, таксама жываецца вельмі фамільярны, непаважлівы тон размовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:32, 2 лістапада 2025 (+03) :::::::: Дзе і як я ўпісваю ваш нікнэйм? Вы, можа, скажыце, каб я гэтага больш не рабіў. Бо я вас зусім не разумею. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:57, 2 лістапада 2025 (+03) : Напісанае вышэй дыпламатычна некаторыя не зразумелі, пішу прама. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, тое, што паміж вамі адбывалася і адбываецца – гэта канфлікт. У ім удзельнічаюць абодва бакі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], навошта Вы пісалі ў каментарах да заўваг "Заўвагі: reply to JerzyKundrat"? Гэта удзельнікам JerzyKundrat фактычна было расцэнена як пераход на асобы. Калі Вы гэтага дагэтуль не заўважаеце, то гэта або робіцца наўмысна, або з-за недахопу вопыту. У сваю чаргу, прашу Вас, [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], быць больш стрыманым у каментарах. Вы таксама пераходзіце на асобы. “Мы ўсе плывём у адной лодцы”. Тое, што ў канфлікце ўдзельнічаюць новы адміністратар і былы адміністратар – гэта на радасць праціўнікаў беларускай Вікіпедыі. {{u|JerzyKundrat}}, {{u|MocnyDuham}}, я паўторна заклікаю вас да ўзаемнай павагі і прашу спыніць канфлікт. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:13, 3 лістапада 2025 (+03) ::Пане @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], дзякуй, што ўдакладнілі. То бок прэтэнзія да аўтаматычна-згенераванага апісання праўкі пры напісанні каментарыя праз гаджэт? Якім чынам гэта можа апраўдваць паводзіны пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] я ўсё яшчэ не разумею. Мяркую, што пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], як і я, як і многія іншыя не звярталі на такія дробязі ўвагі і толькі зараз штосьці пачало праясняцца. Пры ўсёй павазе, я не разумею рэакцыю пана @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і падазраю, што тут можа быць нешта яшчэ, таму прашу даць дадатковы каментарый па сітуацыі, ад вас нармальнага тлумачэння сітуацыі так і не было. Хоць мы і знаходзімся ў інтэрнэце, і тут звычайна людзі не крыўдуюць на аўтаматычна-згенераваны тэкст, але ж да пагроз, асабліва ў сітуацыі палітычнага напружання, тут не звыкліся, гэта не ерунда. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 3 лістапада 2025 (+03) :: Мой каментар да праўкі згенераваны аўтаматычна, бо для дыялогаў у Вікіпедыі я ўжо шмат гадоў выкарыстоўваю [https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Jack_who_built_the_house/Convenient_Discussions адмысловы гаджэт]. І кожная мая праўка змяшчая перасылку на гэты факт. Калі мы кажам пра [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049527 тое апісанне], якое стала магчымым трыгерам для ўдзельніка – слова "заўвага" з'яўляецца назвай раздзелу, дзе мы абмяркоўвалі артыкул, а не маёй заўвагай да ўдзельніка. Здаецца гэта зразумела, бо слова змяшчае спасылку, якая і вядзе на раздзел... Я заўсёды ставіўся з павагай да ўдзельніка і, вядома, тут не хацеў аніякіх канфліктаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:01, 3 лістапада 2025 (+03) == Адкаты Peisatai == {{закрыта}} Адкаты, якія масава робіць [[Удзельнік:Peisatai]], як напр. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9F%D1%96%D0%BD%D0%B0&diff=5048879&oldid=5035460 тут] — вандалізм. На заўвагі не рэагуе. Варта заблакаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:51, 23 кастрычніка 2025 (+03) :вандалізм гэта ў іншага таварыша, чаму не рэагуем [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 20:53, 23 кастрычніка 2025 (+03) :: сціранне запытаў крыніц — гэта вандалізм, а не наадварот. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:55, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::у чалавека бзік супраць балтаў, ён метадычна павыкрыўляў, паперапісваў тое, што мной напісана, гэта не вандалізм, не? праглядаць усе сотні, што псіх нарабіў? можа паспасылацца на шэраг смеццевых, або даўно абвергнутых, крыніцаў, і яны вартыя згадкі? тут сметніца хіба? [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 21:02, 23 кастрычніка 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], не трэба выдаляць са старонак інфармацыю, пацверджаную крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 23 кастрычніка 2025 (+03) :''Усім прывітанне!'' :'''Перагібы''' відавочна з абодвух бакоў. :Удзельнік Peisatai нярэдка балансуе '''на мяжы з Уласнымі Даследаваннямі'''. Удзельнік Warum нярэдка балансуе '''на мяжы з вандалізмам'''. :<u>'''Прапановы'''</u>: :1) вызначыцца наконт, таго, '''калі тут УД, а калі не УД'''. Падтрымаю ўдзельніка Bot: калі ёсць канкрэтная спасылка на корань і на ўтваральнік пры ім, тады гэта не УД. Без доўгіх ланцужкоў "лагічных сувязяў", але канкрэтная спасылка. :2) Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту. :3) Удзельніку Peisatai прапаную, потым, '''перагледзець '''заўвагі ўдзельніка Warum і або а) наступіць на горла ўласнай песні і '''прыбраць '''тое, што да ступені змяшэння нагадвае УД, або б) '''перафармуляваць''', каб выглядала больш-менш аб'ектыўна. І ўвогуле, занадта вузкія лінгвістычныя тонкасці спрасціць па магчымасці. :4) Вызначыць '''тэрмін '''для абаіх удзельнікаў разабрацца з гэтым усім масівам - напрыклад, тыдзень, два, месяц. Канкрэтны тэрмін, каб не расцягвалася. :5) Да часу вырашэння сітуацыі '''забараніць '''(вусна) абодвум удзельнікам '''правіць новыя артыкулы '''па назвах. :6) Асобна трэба вырашыцца наконт згаданых удзельнікам Bot '''спрэчных спасылак''' тыпу Жучкевіча, Пракаповіча і г.д. Напрыклад, Пракаповіч, калі паглядзець яго старонку, - правінцыйны літаратар і географ, з вялікай доляй верагоднасці не разумее ў фінскіх мовах. А Жучкевіч, як слушна адзначана, хоць і са сферы акадэмічнай навукі, але пераважна (не заўсёды) прапаноўваў вытлумачэнні з галіны "народнай этымалогіі". Прапаную, з мэтай захавання палітры меркаванняў, не прыбіраць, але рабіць нейкія нейтральныя, але ясныя пазнакі, тыпу "пастаўскі літаратар і географ І. Пракаповіч". :''З павагай,'' [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:11, 24 кастрычніка 2025 (+03) :: > ''Удзельніку Warum прапаную '''вярнуць '''усюды звандалізаваны ім тэкст, прычапіць да яго ўнізе знойдзеныя ім спасылкі, спрэчны тэкст вылучыць і ў каментарах ветліва '''прапанаваць змены''' да спрэчнага тэксту.''<br>Я шмат разоў бачыў праўкі Варума падчас догляду і не заўважыў там вандалізму. Ён выдаляў інфармацыю без крыніц і ўстаўляў адпаведны шаблон. Можаце паказаць прыклад вандалізму? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:15, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Перш чым адказваць на пытанне 2, трэба калегіяльна вызначыцца з пытаннем 1, бо ад яго дастаткова залежыць і пытанне 2. Выкажыцеся вы, і няхай выкажуцца іншыя. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:18, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::: Мне, шчыра кажучы, вельмі цяжка зразумець, што ў гэтым пытанні з'яўляецца УД, бо я не разбіраюся ў тэмах. Дакладна павінны быць спасылкі на крыніцы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:22, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::::Найперш трэба вярнуцца да палітыкі невыдалення. Ёсць іншыя меркаванні -- дапаўняць. Не ўпэўнены, што тут ёсць нават самастойнае вылучэнне кораня і ўтваральніка, бо яны вылучаны даследчыкамі і на гэта ёсць спасылкі. У маі сам спасылаўся на "[[:en:Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material|Synthesis of published material]]" ("[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"), але якая новая думка тут прасоўваецца? Што Беларусь уся з запасам у зоне балцкай гідраніміі і кожная назва можа быць балцкай -- думка не новая і не спрэчная. Адкаты зробленыя Peisatai не адмяняў бы, а з дыфаў дадаў бы ўрыўкі ўнесеныя Için warum. На нейкія ўрыўкі паставіў бы запыты крыніц, як у Сермежы пра ранейшую даўжыню ракі (думаю, там можна знайсці спасылкі на ранейшыя карты). Жучкевіча нам не ўнікнуць, хоць бы мы і вырашылі яго неаўтарытэтнасць як лінгвіста, ён з кожнага праса будзе лезці. Як Вайтовіч у генеалогіі, назбіраў з дубу вецце, але папулярны і яго пхнуць як крыніцу раз за разам. У нас нават кробізы з крывічаў не выдалены, хаця ў гэтай лухты ад Ластоўскага няма ніякага грунту. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:39, 24 кастрычніка 2025 (+03) [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B0_%28%D0%9B%D1%8F%D1%85%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%29&diff=5048905&oldid=4826334 Так] можа быць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:10, 23 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] заблававаны на тры дні. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 23 кастрычніка 2025 (+03) Не ўсё так адназначна. Напрыклад, у вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B6&diff=prev&oldid=5048829 такіх выпадках]. Удзельнік [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] выдаліў вялікі кавалак і напісаў "у Ванагаса, Покарнага і Скарджуса Сермеж адсутнічае", але там і не сцвярджалася, што ў іх Сермеж ёсць, там пра "корань" і "пашыральнік" было. Безкрынічны быў адзін абзац, але не мовазнаўчага характару, а гісторыка-геаграфічнага і на яго можна было проста паставіць запыт крыніцы. І такіх выпадкаў багата. То, можа, у такім выпадку гэта якраз адкат вандалізму, ну або выдаленага без разбору. І слушна заўважыў калега JerzyKundrat, чаму не можа быць дзве і тры версіі? То гэта тычыцца ўдзельніка Için warum таксама. У маі толькі сварыліся, а не выпрацоўвалі падыходы, як ставіцца да згадкі каранёў, пашыральнікаў і іншага такога ў артыкулах. Згадаць у артыкуле пра Сермеж, што ў літоўскай ёсць корань -серм- гэта арыгінальнае даследаванне пра Сермеж або проста інфармацыя? Таму спачатку пайшла чыстка ў адзін бок, потым пойдзе ў іншы, а затым і яшчэ куды. У тую ж Сермеж думку Пракаповіча можна было проста дадаць, нічога не выдаліўшы. Пра Жучкевіча і такіх паноў як Пракаповіч наогул ёсць пытанні, ці кваліфікаваныя яны як мовазнаўцы, бо іх версіі часта нагадваюць народную этымалогію. Калі ёсць сістэмная крытыка Жучкевіча, ці нешта іншае "даўно абвергнутае", трэба гэта разгледзець і можа вырашыць не карыстацца гэтым у мовазнаўчых пытаннях. Географам -- геаграфічнае, краязнаўцам -- краязнаўчае, а лінгвістычнае ўсё ж лінгвістам. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:03, 23 кастрычніка 2025 (+03) : Было б добра разабрацца ў аўтарытэтнасці крыніц з двух бакоў. Я дапушчаю выкарыстанне гэтых тэкстаў у этымалогіі, толькі калі ў іх відавочна атрыбутаваная сувязь паміж аб'ектам і назвамі. Арыгінальныя даследаванні недапушчальныя. Аднак для мяне гэтая тэма занадта далёкая і я не маю вольнага часу паглыбляцца ў літаратуру з двух бакоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:53, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] для мяне, шкада, таксама далёкая, толькі вельмі агульныя ўяўленні. Адносна Сермежы, што прыкладам вышэй, яна і праўда не згадваецца аўтарамі, якія пішуць пра корань і пашыральнік у літоўскай. Але гэта "бяда" такой літаратуры, поўнага спісу гідронімаў з пэўнымі фармантамі не дае ніхто, абмяжоўваюцца двума-пяццю прыкладамі, а далей "і інш.". Жучкевіч шчодры быў, вытлумачыў усё да чаго рукі дацягнуліся, але яго кваліфікацыя на гэта вельмі сумнеўная. Атрымліваецца, цяпер ускосныя сведчанні прафесіяналаў падмяняюцца на простае сведчанне непрафесіяналаў, якія затое яўна згадалі. Да каго толькі не звяртаўся, каб знайсці экспертызу хоць бы агульную для нашай праблемы, але няма такіх спецыялістаў і тэма вельмі хісткая з навуковага пункту гледжання, усё толькі гіпатэтычнае з адноснай ступенню імавернасці. Як разумею, падыходы навукоўцаў у галіне такія, што ў зоне балцкай гідраніміі, усе гідронімы апрыёрна лічацца балцкімі, пакуль іншае не даведзена асобна. Мы ўжо маем прыклад такой падмены ў іншай беларускай вікіпедыі, дзе імёны, якія апрыёрна ў навуцы лічацца балцкімі, хоць часам і няма адзінага меркавання з якіх пэўна фармантаў складаюцца і што значаць, тлумачацца з адзінай крыніцы, дзе даецца альтэрнатыўнае меркаванне, як германскія. Тая крыніца па фармальных прыкметах для Вікіпедыі аўтарытэтная (значна болей за Жучкевіча), але ў навуцы лічыцца "маргінальнай" (у сэнсе, што на ўскрайку навуковага поля, не адпавядае навуковаму кансэнсусу, ніхто на яе сур'ёзна не спасылаецца, хіба ў аглядзе гісторыі навукі). Тое самае можа быць у нас, толькі з рэкамі. Напэўна, трэба рабіць як з імёнамі зроблена, напрыклад, у артыкуле [[Ягайла]], дзе даюцца меркаванні Юргевіча, Чаропкі, Урбана і Галяка таксама, хаця пэўнае значэнне імя Ягайла нават для літоўскіх спецыялістаў застаецца дыскусійным з часоў рэканструкцыі яго Бугой. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) :::Аб'яднаў версіі ў артыкуле [[Нача (прыток Бабра)]], напэўна, так рабіць трэба было адразу, замест выдалення і скарачэння. Яно тады можа і ўзяло б меней часу, цяпер возьме болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:31, 25 кастрычніка 2025 (+03) : У сучаснай беларускай мове слова Сермеж мае корань "Сермеж". Сцверджанне, што корань "Сермеж" утвораны ад кораня "Серм" і пашыральніка "еж" - гэта ўжо этымалогія, то бок гэта павінна быць яўна прапісана ў артыкуле ды павінна быць падмацавана аўтарытэтнымі крыніцамі. Пакуль жа мы маем, што ў артыкуле пра слова з адным коранем слова даецца этымалогія іншага кораня. Адпаведна я падтрымліваю Için warum, што падобную інфармацыю можна выдаляць з артыкула. Як альтэрнатыву хуткаму выдаленню звестак можна ўжываць прастаўленне шаблонаў, напрыклад Шаблон:Праверыць факты. Аднак нават калі ў першакрыніцы згадваецца корань самаго слова, але без згадкі пра канкрэтны аб'ект, то я б усё роўна асцерагалася б прапісваць такое напрамую ў артыкул, таму што і аднолькавыя альбо вельмі падобныя назвы могуць мець рознае паходжанне. Напрыклад, назва Ленін можа быць гістарычнай і быць утворанай ад жаночага імя, а можа быць назва Леніна ўтвораная ад мянушкі савецкага дзеяча. Альбо Дзяржынск і Дзяржынава - этымалагічна гэтыя назвы звязаныя, аднак адно з іх утворана ад прозвішча, якое ў сваю чаргу магчыма ўтворана ад назвы другога. То бок мне бліжэй пазіцыя, што ў артыкул варта дадаваць інфармацыю пра паходжанне назвы, толькі калі ў аўтарытэтнай крыніцы ёсць разбор назвы канкрэтна гэтага геаграфічнага аб'екта. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 00:21, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] , адразу сам болей схіляўся да такой думкі. Але з погляду як гэта робіцца, што прасоўваецца фактычна народная этымалогія, ёсць сумненні што на праўдзе лепей. Сама Сермеж можа не згадвацца, але калі ў крыніцы вядзецца менавіта пра гідронімы і даецца шэраг аналогій з такім коранем, а Сермеж якраз у зоне дзе такая аналогія актуальная, што думаць у такім разе? У маі ўжо пісаў, калі ёсць тлумачэнне менавіта для вялікіх Дзвіны, Дняпра або Дуная, ці можна яго ўжываць для дзясяткаў іншых Дзвін, Дзвінас, Днепрыкаў, Дунаяў і Дунайцаў, ці гэта будзе ўласным даследаваннем? Або можна даць спасылку на ўмоўнага "Пракаповіча", што малая Дзвіна ад "дзівіцца" і лічыць, што гэта крыніца і яна прыярытэтная? Па-мойму, адсылка да гіпатэтычнай прафесійнай аналогіі лепей за прыцягнутую за вушы сугучнасць, якая да гідраніміі ніякім бокам (як гэта з Начай, напрыклад). Гэта ж не тое, што наш ананімны валагодскі этымолаг прыцягвае "аналогіі" з мовы хантаў на ўласнае разуменне. Наконт Леніна ўсё ясна, да гэтага яскравым прыкладам кваліфікацыі Жучкевіча будзе Лунін, які ён выводзіць ад прозвішча Лунь, тым часам як Лунін толькі пазнейшае скажэнне Луліна. І даецца ж Жучкевіч як аўтарытэтная крыніца. Пры тым, пададзеная там Peisatai версія таксама прыцягнута за вушы, нават ускоснай згадкі пра яе нідзе няма, грунтавалася таксама на скажонай назве, таму выдаліць яе было слушна. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:13, 25 кастрычніка 2025 (+03) ::: @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], калі Пракаповіч і Жучкевіч не з'яўляюцца лінгвістамі і даюць аматарскія трактоўкі паходжання назваў, то можна альбо выдаляць іх версіі, як неаўтарытэтныя крыніцы, альбо асцярожна фармуліраваць спасылкі на іх на ўзор "Географ Жучкевіч выказаў ідэю, што назва X, паходзіць ад Y, аднак яго працы былі абвергнуты Z, як не адпавядаючыя сучасным лінгвістычным уяўленням". У любым разе наколькі я разумею, то на дадзены момант ніхто і не адстойвае аўтарытэтнасць Жучкевіч і неабходнасць прапісвання яго версій у артыкулах. Мне падаецца нармальным, што паходжанне назвы нейкай ракі ці возера можа быць не даследавана прафесійнымі лінгвістамі, у такім разе я лічу, што лепей у артыкуле не падаваць наогул ніякай версіі аб паходжанні назвы ці падаваць толькі народна-этымалагічную, запісаную прафесійным фалькларыстам. Замена адных аматарскіх версій другімі ды яшчэ і з прастаўленнем пры гэтым спасылак на працы прафесійных лінгвістаў, мне не падаецца вырашэннем праблемы.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:07, 25 кастрычніка 2025 (+03) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] таксама зноў пачаў дадаваць у артыкулы пра людзей версіі пра паходжанне іх прозвішчаў, напрыклад [[Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі]], [[Сяргей Мікалаевіч Румас]], [[Валянцін Акудовіч]]. Прапаную версіі аб паходжанні прозвішчаў дадаваць у артыкулы аб прозвішчах ці ў артыкулы пра роды. У артыкулах жа пра людзей пра прозвішча распісваць толькі ў выпадках, калі сам чалавек ці яго бліжэйшыя продкі змянілі прозвішча.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:36, 23 кастрычніка 2025 (+03) :І праўда, напэўна, для Дастаеўскага і іншых варта пісаць, што прозвішча адтапонімнае, а варыянты паходжання тамоніма ў артыкуле пра Дастоева толькі. Пра гэта мы пісалі і быццам вырашылі адносна этымалогіі ў гарадах, назвы якіх паходзяць ад гідронімаў, што пра паходжанне гідроніма пішам толькі ў артыкула пра яго. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:14, 24 кастрычніка 2025 (+03) Вітаю! Сваю пазіцыю я патлумачыў яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў. Удзельнік Peisatai зрабіў сотні правак, у якіх напісаў свае ўласныя фантазіі аб паходжанні тапонімаў і прозвішчаў, пры гэтым амаль усе ягоныя праўкі або не маюць крыніц, або гэтыя крыніцы сфальсіфікаваныя. Канкрэтныя прыклады я тады прывёў (прычым гэта была толькі частка з таго, што ён панапісваў), паўтарацца тут не буду, хто жадае, можа паглядзець. Правілы вікіпедыі не дазваляюць займацца ўласнымі даследваннямі і падлогам крыніц, атаксама абражаць іншых удзельнікаў. У іншых моўных раздзелах за падобную "творчасць" удзельнікаў блакуюць назаўсёды. Я ў маі на гэта звярнуў увагу супольнасці, аднак на жаль ніякіх практычных крокаў зроблена не было. Пасля гэтага, як мне тут і параілі, я стаў самастойна выпрауляць гэтыя УД. Ніякіх парушэнняў з майго боку няма, ніводнага правіла вікіпедыі я не парушыў. Я паставіў запыты крыніцы там, дзе крыніца адсутнічае, а таксама часткова выдаліў інфармацыю, калі ў паказанай крыніцы яна адсутнічае. У некаторых выпадках выправіў інфармацыю ў адпаведнасці з тым, што насамрэч напісана ў крыніцы. Зараз вышэй пішуць, што Жучкевіч, маўляў, не аўтарытэтная крыніца. Можа і так, а Peisatai з ягонымі фантазіямі - хіба гэта АК? Потым пішуць, быццам калі ёсць корань - гэта ўжо і не УД. А хто вырашыў дзе які корань? Я ўжо не кажу пра значэнне гэтага кораня. Вось напрыклад Peisatai са спасылкай на Тапарова напісаў, што ў назве Няміга корань nem і пашыральнік g, а па Тапарову атрымліваецца, што ў назве корань mig. У назве Обаль і падобных Peisatai піша пра корань ab "рака", а ў Тапарова - абъл/объл "яблыка". І гэтак далей. Потым, вышэй напісана, што ў літаратуры аўтары не даюць поўнага спісу назваў, а абмяжоўваюцца двума-пяццю. Аднак у таго ж Тапарова часта прыводзяцца даволі доўгія спісы назваў, у тым ліку і тых, што на тэрыторыі Беларусі. Навошта тады выдумляць яшчэ ад сябе? Тым больш, калі гаворка ідзе пра больш-менш значны, вядомы аб'ект (горад ці раку). Навукоўцы ж не дурні і умеюць карыстацца картамі, даведнікамі, працамі сваіх калег (Тапароў многія назвы Беларусі браў са слоўніка Жучкевіча). Калі пра дадзены вядомы аб'ект не напісана ў аўтара, можа ён і не лічыў магчымым падобнае яго тлумачэнне? Гэта вельмі тонкая тэма, якая дае вельмі шырокую прастору для асабістых трактаванняў. Таму ў правілах энцыклапедыі і гаворыцца, што кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:45, 26 кастрычніка 2025 (+03) : [[Удзельнік:Için warum]], дзякуй за рагорнутае меркаванне, у цэлым згаджаюся з вамі. Хацеў бы ўсё ж, каб мы не сыходзілі тут з таго, што ў Вікіпедыі ''кожнае сцверджанне павінна быць падмацаванае АК'', бо ёсць і шырока вядомыя факты, і відавочныя паралелі можна дапускаць, калі кансэнсус маецца. У нас ужо назапасілася шмат інфармацыі па гідраніміі/тапаніміцы, давайце супольна прывядзем яе калі не да дасканалага, то хоць бы да прмальнага стану. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:44, 26 кастрычніка 2025 (+03) :Удзельнік Варум, як казаў удзельнік JerzyKundrat, '''кідайце прымяраць ролю паліцэйскага'''. Тут камандна ствараюць, і Ваш праведны гнеў выглядае дзіўна. Calm down, Вы як нацягнутая струна :) Чаму, дарэчы, Вам не падабаецца, што ўдзельнік Peisatai так адстойвае '''балцкія версіі'''? Вы прынцыпова супраць? Хацелася б разабрацца, чаму вы так гарачыцеся, перш чым прадметна пераходзіць да тэмы "карані і ўтваральнікі" :) Бо Вы накідваеце '''відавочна "смеццевых" спасылак''' (тыпу Пракаповіча), і складаецца ўражанне, што толькі каб замыліць тэму. Як любіць казаць руская прапаганда, "не ўсё так адназначна". Хіба не так? Вы ж павінны разумець, што правінцыйны літаратар '''Пракаповіч '''- гэта не крыніца? Або што тлумачэнні '''Жучкевіча '''часта не вытрымліваюць крытыкі. Або што '''Рогалеў '''прыдумшчык яшчэ той? '''Патлумачце, калі ласка, што стаіць за Вашай актыўнасцю'''. Бо акрамя таго каб выпраўляць удзельніка Peisatai, Вы, здаецца, больш нічым у Вікіпедыі не займаецеся, а зарэгістраваліся тут, здаецца, толькі для гэтага. Або Вы проста каб усё было "строга ў духу буквы закону"? Праўда, незразумела пакуль што. (Паўтаруся, што, на маю думку, Вы '''балансуеце на мяжы з вандалізмам''', як удзельнік Peisatai балансуе на мяжы з Уласнымі даследаваннямі, і трэба гэтыя два палюсы ўрэшце '''ўзгадніць''' '''і прымірыць'''). [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:13, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Здаецца, я зразумела абгрунтаваў свае дзеянні. Справа не ў балцкіх версіях (ці нейкіх яшчэ), а ў тым, што па правілах праэкта артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе уласных "адкрыццяў" усіх жадаючых. Калі нехта хоча дадаць у артыкул, напрыклад, што назва Жлобін паходзіць ад літоўскага globti - калі ласка, хто ж супраць, толькі няхай ён знойдзе АК, дзе гэта чорным па беламу будзе напісана. Гэта не я так вырашыў, гэтага патрабуюць правілы вікіпедыі. А калі ён гэта піша і дае крыніцу, у якой насамрэч гэта было сказана не пра Жлобін, а пра нейкую рачулку ў Літве, то гэта ёсць уласнае даследванне і падлог крыніцы. Вось і усё. Меня проста здзівіла, што чалавек за некалькі гадоў столькі ўсяго панапісваў, дадаў горы інфармацыі, і ніхто нават не пацікавіўся, а ці праўда ўсё тое, што ён так упарта піша? Ніхто не знайшоў у інтэрнэце якую-небудзь з гэтых крыніц, не адкрыў яе і не паглядзеў, а што там на самой справе напісана? Хаця адзін ці два разы гэта было, у прыватнасці ў артыкуле пра Прыпяць. Аднак далей на жаль ніхто высновы з той гісторыі так і не зрабіў. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Беларуская вікіпедыя не такая масавая, як напрыклад англійская ці руская, і тут знайшоўся толькі адзін такі Peisatai, а ўявіце сабе калі б іх было пяць, дзесяць, дваццаць, і яны таксама пачкамі пісалі б тут свае фантазіі? Энцыклапедыя пераўтварылася б у сметнік. Што ж датычыцца неаўтарытэтнасці Жучкевіча, Пракаповіча і Рогалева, то я дадаў тое, што змог знайсці (дарэчы, я яшчэ дадаваў Фасмера, Трубачова, Развадоўскага і іншых аўтараў). Калі яны не з'яўляюцца АК, можна і выдаліць, я не спрачаюся, аднак спачатку трэба выдаліць УД ўдзельніка Peisatai, бо гэта тым больш не АК. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:10, 26 кастрычніка 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Akijan|Akijan]], захоўвайце, калі ласка, ветлівасць у размовах. Пытанне не ў тым маюць нейкія тапонімы/гідронімы балцкае ці афраамерыканскае паходжанне. Асноўнае пытанне ў тым ці можна дадаваць у артыкулы аб тапонімах, гідронімах, прозвішчах, канкрэтных людзях інфармацыю аб этымалогіі кораня слова падобнага да назвы дадзенага аб'екта. А таксама дадаткова ўзнята пытанне, што рабіць, калі звесткі аб паходжанні назвы ёсць, але аўтарытэтнасць іх крыніцы пад сумневам: такую інфармацыю ў артыкул не дадаваць наогул ці дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 12:55, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], датычна другой вашай рэплікі — відавочна ''дадаваць, але з тлумачэннем спрэчнасці трактоўкі''. Мы ж не маем патрэбы ў эканоміі паперы, працэсы і з'явы можам паказваць шырока і рознабакова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:59, 26 кастрычніка 2025 (+03) : {{u|Akijan}}, ці маеце вы дадатковыя ўліковыя запісы ў праэкце і чаму вырашылі напісаць у гэты раздзел з менавіта з новага? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) ::Папрасілі ўключыцца з дыскусію. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:09, 26 кастрычніка 2025 (+03) Peisatai пачаў дадаваць у артыкулы свае "этымалогіі" са спасылкай на нейкую кніжку А. Мікуса (<nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>). Зразумела, што гэта не аўтарытэтная крыніца ("смеццевая крыніца", як ён сам тут выказваецца). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 12:55, 27 кастрычніка 2025 (+03) :[[Алесь Мікус|Мікус]] не горай за Жучкевіча або Пракаповіча, прынамсі, ведае літоўскую мову на высокім узроўні. Калі падсумоўваць. Застаецца пастанавіць, што сведчанні пра этымалогію ад неспецыялістаў не прымаем як крыніцы. Калі нехта вызначае паходжанне гідронімаў, то мае быць не проста лінгвістам-славістам, але і балтыстам, а калі і фінаўгрыстам. І практычна ўсё трэба будзе выдаліць. Таксама, што этымалогію для вялікай Дзвіны і іншага мы не прымаем для малых Дзвін і іншага, калі яны яўна асобна не названы ў крыніцы. Ніякія "імёны рэк з -упа імаверна балцкага паходжання", як любяць мовазнаўцы, нам не прыдатныя. Што найболей непрыемна, калі і праўда сістэматычна пазначаліся крыніцы, дзе нічога з чаканага або хоць блізкага да яго не было. Адзінкавыя выпадкі можна зразумець, асабліва калі пасля пазначэння крыніцы было шмат правак. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::''Мікус не горай за Жучкевіча'' Жучкевіч прызнаны спецыяліст ў навуковым свеце, працаваў у БДУ, аўтар некалькіх кніг, артыкулаў у навуковых часопісах, на яго дагэтуль спасылаюцца іншыя навукоўцы. І не трэба яго папракаць тым, што ён географ, бо тапаніміка - гэта не толькі лінгвістыка, але і геаграфія, і гісторыя, і краязнаўства - усё разам. Сапраўднае тапанімічнае даследванне тады, калі даследчык даследуе канкрэтны аб'ект. Калі гэта горад, ён вывучае ягоную гісторыю, хто і калі яго заснаваў, калі гэта рака ці возера, вывучае іх геаграфічныя, гідралагічныя ўласцівасці - каб паспрабаваць зразумець, чым яны вылучаюцца, чаму людзі маглі іх так назваць. А не проста сядзіць сабе ў кабінеце і жангліруе словамі з розных моваў. Знасці падобныя словы можна, а вось ці будуць яны мець нейкае рэальнае дачыненне да дадзенага горада ці ракі? І Жучкевіч пры падрыхтоўцы свайго слоўніка карыстаўся працамі іншых вядомых навукоўцаў, у тым ліку і лінгвістаў: Фасмер, Тапароў, Буга, Развадоўскі, Машынскі, Лер-Сплавінскі і г. д. (спіс літаратуры ён прыводзіць). А Мікус хто такі? Якое дачыненне ён мае да навуковага света ўвогуле і да тапанімікі ў прыватнасці? І пры чым тут яго веданне літоўскай мовы? Яе ведаюць больш за 3 мільёны чалавек, гэта не значыць, што кожны з іх можа пісаць аб тапаніміцы Беларусі. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:11, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::@[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] на што толькі не спасылаюцца. Гэта можа быць апраўдана, калі транслюецца меркаванне аўтарытэтных мовазнаўцаў, а сам ты не маеш да іх доступу. Цяпер гэта ўсё даступна ў асноўным і пасрэднік не патрэбны. Што да ўласных распрацовак этымалогіі, не геаграфічная гэта справа, чалавек не падрыхтаваны для гэтага часта не бачыць відавочных рэчаў, які б ні быў паважаны і тытулаваны ў сваёй галіне. Вядома, географ можа мець дадаткова і такую кваліфікацыю, але пра Жучкевіча мы гэтага не ведаем. Наогул мы ж бачым яго версію ў "Начы" і такога шмат, сустракаў калі выводзіў свае этымалогіі ён з позніх, скажоных часамі назваў. Я ж і кажу, што ў плане этымалогіі яны роўныя, у Жучкевіча няма кваліфікацыя для яе, а Мікула "вагі" ў тым самым навуковым свеце, хоць кваліфікацыі яўна болей. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::Заглянуў у артыкул пра [[Лужаснянка|Лужаснянку]] і [[Бабруйка]]. Я думаю, калі чляненне дастаткова відавочнае (і корань, і ўтваральнік вядомыя ў балцкіх назвах), то можна пакідаць, гэта не УД. ::У менш відавочных выпадках трэба прыбіраць. ::Другое. Калі прыводзяцца аналогіі і прыводзіцца спасылка, дзе яны прапісаныя, але там няма канкрэтна пра назву, да якой яны прыводзяцца, то гэта не падлог, а спасылка на аналогіі. Наколькі гэта УД, трэба глядзець у кожным канкрэтным выпадку. ::Трэцяе. Удзельнікам Warum і Peisatai трэба настойліва параіць прыйсці да супрацоўніцтва, калі ўжо абодва столькі сілаў кладуць на тапанімію. Пакінуць лаяць адзін аднаго і тым больш спрабаваць дэананімізаваць, у цяперашніх палітычных варунках. ::Прапаную на гэтым пакрысе гэтую дыскусію завяршаць. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:34, 27 кастрычніка 2025 (+03) :::Для каго ''чляненне дастаткова відавочнае''? Асабіста для вас відавочнае адно, для другога - другое, для трэцяга - трэцяе. Адну й тую ж назву можна "расчляніць" па-рознаму, і вытлумачэнне гэтых часцін можа быць рознае, нават у адной мове (а тут і з мовамі магчымыя варыянты). Гэтым павінны займацца спецыялісты, а не аматары. І з аналогіямі - тое ж самае. Тое, што адна назва ёсць аналагам іншай назвы - гэта павінна быць напісана ў навуковых працах прызнаных спецыялістаў, а не самі ўдзельнікі праэкта будуць самастойна вырашаць, бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а паркан, на якім кожны піша ўсё што хоча. І з этымалогіяй прозвішчаў - тое ж самае. Уявіце сабе, нехта захоча напісаць, што аналагам назвы Мінск (Менск) з'яўляецца назва вострава Мэн, а аналагам назвы беларускага Брэста - назва французскага Брэста, бо яму гэта відавочна... І ўвогуле, чаму абавязкова ў кожным артыкуле пра нейкі населены пункт ці раку/возера, трэба абавязкова пісаць пра этымалагію назвы?! Калі пра нейкі дадзены аб'ект пакуль няма аўтарытатнай крыніцы на гэтую тэму, то можа будзе лепш увогуле нічога не пісаць, чым нешта там выдумляць ад сябе? Каму і навошта гэта трэба? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 11:20, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::Калегі, думаю, я '''паспяшаўся прыміраць удзельнікаў Peisatai i Warum'''. Калі апошні стаў завочна нападаць на Мікуса, мне стала пакрысе ўсё станавіцца на свае месцы. ::: <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>. :::Ва ўсякім разе, удзельнік Warum прарабіў тытанічную працу па перапрацоўцы артыкулаў удзельніка Peisatai, які відавочна даў маху і шмат дзе (не ўсюды) перагнуў. Калі Peisatai пад уплывам спасылак ад Warum праробіць '''работу над памылкамі''' ў артыкулах, то гэта будзе сапраўды выпадак, калі па-марксісцку з Тэзіса і Антытэзіса выйдзе не дрэнны Сінтэз. :::Яшчэ хацелася б больш пачуць '''пра славяна-індыйскую гідранімію''' на быццам бы балцкай тэрыторыі, магчыма, трэба было б асобны артыкул пра гэта напісаць, няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 14:27, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::''няхай бы Warum хоць нешта сваё ўласнае напісаў'' Калі вы чакаеце ад мяне ўласных даследванняў у стыле Peisatai, то іх зразумела не будзе. Па-першае, гэта забараняюць правілы праэкта, а па-другое, навошта мне тут нешта выдумляць і пісаць горы нейкага флуда? У меня для гэтага няма ніякай матывацыі. А ў яго, відаць, ёсць. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:49, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Калі ласка, давайце больш канструктыўна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:51, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ніякага дачынення ні да якога Дзермана я не маю. Доказы смешныя: за тэрмін, які больш за 5 месяцаў, вы знайшлі аж цэлых 3 супадзенні па часе)) І ўвогуле, не трэба пастаянна ўводзіць дыскусію ў бок. Спрэчка тут не пра балтаў, славян, індыйцаў, Мікуса, Дзермана і г. д., а пра тое, ці можа ў энцыклапедыі чалавек пісаць свае ўласныя здагадкі і меркаванні? Правілы вікіпедыі гавораць, што не, артыкулы тут пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц. Калі вам так хочыцца балцкіх версій тапонімаў, то літаратуры на гэтую тэму хапае, той жа Тапароў пра гэта вельмі шмат напісаў. Дадавайце і ніхто супраць не будзе. Але Peisatai нават і балтыста Тапарова перакручвае, ставіць на яго спасылку, а піша нейкую адсябяціну, чаго ў Тапарова зусім няма (прыклады я прыводзіў яшчэ ў маі). [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 15:24, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Ох ужо гэтыя дэаноны :( А якая розніца? Тут да крыніц фармальны падыход і суб'ектыўныя крытэрыі. Справа толькі як мы будзем рабіць, прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі, тады пойдуць і Жучкевіч з іншымі, і Мікус. Або толькі выключна яўных тэматычных лінгвістаў, тады ні Жучкевіч, ні Мікус не пойдуць. Ачышчаем і жывём спакойна. Калі першы варыянт, паўтаруся, трэба вярнуцца і трымацца палітыкі невыдалення. Калі былі выпадкі ўяўнага ўжывання крыніц, так болей не рабіць ні пад якім соусам. Выпрацаваць нейтральныя формы, які будуць адпавядаць стану крыніц, напрыклад, "у балцкіх гідронімах вылучаюць корань y-[зноска] і пашыральнік -x[зноска], але ці яны ў назве гэтай Yx яўна не адзначана". Спыніць канфрантацыю на балцка-славянскай этымалагічнай глебе, у асноўнай масе гэта пэўна ніколі не вызначаць, будуць толькі болей або меней кваліфікаваныя гіпотэзы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Пане [[Удзельнік:M.L.Bot|Максіме]], канешне ж будзем ''прымаць усе меркаванні з хоць якімі крыніцамі''. Вікіпедыя для таго й прызначана, каб трансляваць веды з розных галін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:16, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] , тэарэтычна правілы вымагаюць не хоць якіх, а аўтарытэтных крыніц. Але звычайна так катэгарычна пытанне паўстае ў спрэчных выпадках, што ў нас цяпер і ёсць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Маем звычай у БелВікі трактаваць аўтарытэтнасць крыніц таксама шырока, аж да навінных. Узнятая тут бура не нагода для фундаментальных змен. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::: {{u|Akijan}}, я выдаліў частку вашай рэплікі, якая была датычна вашых здагадак датычна асобы іншага ўдзельніка. Па-першае гэта парушае [[ВП:ЭП]], а дакладней парушае "прадузятасць, навешванне «цэтлікаў» на апанентаў". Па-другое, у Вікіпедыі нельга займацца [[доксінг]]ам. Таксама чытайте [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikimedia_Foundation_statement_on_paid_editing_and_outing афіцыйную пазіцыю фонду Вікімедыя] датычна аутынгу іншых асоб. Я вас папярэджваю, што наступным разам за парушэнне [[ВП:ЭП]] ваш доступ да рэдагавання Вікіпедыі можа быць заблакаваны. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::Удзельнік МоцныБрат, патлумачце ласка, на падставе якіх фармальных правілаў Вікіпедыі Вы выдалілі частку майго паста, у якім я параўнаў час напісання ўдзельнікам Варум тут сваіх пастоў з <nowiki>[</nowiki>''Неэтычная частка рэплікі была выдалена ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}}''<nowiki>]</nowiki>.? Дэананімізацыя забароненая толькі калі гэта пагражае пераследам па палітычных, рэлігійных падставах, а Дзермана ў Беларусі ніхто пераследваць не будзе, бо ён на баку ўладаў. Калі ласка, дакладную спасылку на рэгуляцыю. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 15:47, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Звярніце ўвагу на [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#c-MocnyDuham-20251028124700-Akijan-20251028112700|гэты]] і [[Размовы з удзельнікам:Akijan#c-MocnyDuham-20251028125100-Папярэджанне|гэты]] каментар. І я зноў выдаліў вашу рэпліку з магчымым дэанонам па гэтых прычынах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Добра, прачытаў, пагаджуся, быў раманаў. Але ж паведаміць зацікаўленым асобам, думаю, правілы Вікіпедыі не забараняюць. Бо калі ўдумацца, гэта з глузду з'ехаць што робіцца. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:05, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::: Вы не ведаеце, ці з'яўляецца ўдзельнік той асобай, пра якую кажаце. А калі ён ніяк з ёй не звязаны? Зараз вы ствараеце ціск на ўдзельніка тым, што камусьці пра яго штосьці скажаце. Ваша пагроза "паведаміць зацікаўленым асобам" парушае [[ВП:НАПА]]. Калі ласка, не пагражайце тут нікому. [[ВП:СУ|Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:17, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::Думаю, тады Вам варта з такой жа строгасцю адрэагаваць на спробу дэанону вышэй з боку ўдзельніка Варум ("падазраю, што гэта ён сам і ёсць") і прывесці да балансу. ::::::::Карацей, спадзяюся, нехта ўсё ж возьмецца выпраўляць тое, што тут з ідэалагічных прычын творыць апазнаны ўдзельнік Варум. [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 16:58, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::: Тое самае тычыцца і {{u|Için warum}}, канешне. Не бачыў яго рэпліку. Калі ласка, спыніцеся і пачніце камунікацыю згодна з [[ВП:ВЕТ]]. Галоўнае прыйсці да кансэнсусу і пачаць дапаўняць Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:02, 28 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::: Па-мойму, кансэнсус тут можа быць толькі адзін - выконваць правілы вікіпедыі, там усё прапісана, а не вынаходзіць тут веласіпед. Мне цяжка ўявіць падобную дыскусію ў нейкім іншым моўным раздзеле, напрыклад, у англійскім ці рускім. Дарэчы, Peisatai спрабаваў пісаць свае ўласныя даследванні і ў рускай ВП, аднак відаць не атрымалася, тады ён цалкам пераключыўся на беларускую, і тут, як гаворыцца, "пракаціла". На жаль. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 17:41, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::: У іншых моўных раздзелах смецця больш, чым у БелВікі. Не буду тут прыводзіць доказы з уласных даследаванняў на гэты конт. Таксама нагадаю, што Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:46, 28 кастрычніка 2025 (+03) ::::::::::Чаму Вы не выдалілі ў згаданай рэпліцы спробу дэанону? [[Удзельнік:Akijan|Akijan]] ([[Размовы з удзельнікам:Akijan|размовы]]) 12:22, 30 кастрычніка 2025 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], калі ласка, дазачысціце тое, што можа быць дэанонам, можа, і версіі нейкія можна закрыць для прагляду правамі адміна. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:12, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Выдаліў! Зараз паспрабую закрыць версіі [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 3 лістапада 2025 (+03) :::::::::::: Здаецца ўсё прыбраў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:09, 3 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Праект рашэння === {{закрыта}} Не хочацца, каб тэма заставалася адкрытай, таму я падрыхтаваў праект рашэння. Калі ён не сустрэне вострай крытыкі, то набудзе моц праз тыдзень. Вітаю дапрацоўку з боку дасведчаных удзельнікаў.<br /><br />Звесткі аб этымалогіі дапускаюцца толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. Неправяраемыя крыніцамі сцвярджэнні выключаюцца і не павінны размяшчацца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі (гл. [[ВП:ПРАВ]]). Фармулёўкі ў пытаннях этымалогіі ў «спрэчных артыкулах» павінны быць прыведзены з відавочнай атрыбуцыяй у тэксце: «па меркаванню X», «згодна з Y», і з дакладнай бібліяграфічнай спасылкай. Указваць паходжанне канкрэтнага тапоніма ці гідроніма варта толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект. Перанос агульных мадэляў «корань/фармант» на назвы, не згаданыя ў аўтара, разглядаецца як ўласнае даследаванне і не дапускаецца. Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя (гл. [[ВП:НУДА]]).<br /><br />Дапускаецца прывядзенне розных версій паходжання, у тым ліку балтыйскіх, славянскіх і іншых, але кожная толькі са спасылкай на надзейную крыніцу, з карэктнай атрыбуцыяй аўтара і ўзважанай падачай без катэгарычнасці там, дзе ў літаратуры няма кансэнсусу. Прыярытэт аддаецца профільным лінгвістам і выданням, якія рэцэнзуюцца. Папулярызатарскія і краязнаўчыя артыкулы магчымы толькі з відавочнай маркіроўкай іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні да профільнай літаратуры.<br /><br />Нагадваю аб недапушчальнасці войн правак. Персанальныя выпады і любыя спробы дэананімізацыі будуць выдаляцца. Пры паўтарэнні магчымы блакіроўкі. Па спрэчных пытаннях прашу адкрываць тэму на старонцы абмеркавання артыкула і весці дыялог там.<br /><br />Абмеркаванне носіць метадалагічны характар, гаворка пра правяральнасць і спосаб падачы, а не пра супрацьстаянне балтыйскіх і славянскіх трактовак. Праект адкрыты для розных навуковых версій пры ўмове акуратнай атрыбуцыі, надзейных крыніц і захавання этыкі зносін. Дзякуй усім удзельнікам за ўклад і канструктыў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:20, 15 лістапада 2025 (+03) : Усё ідзе сваім чарадом, [[Удзельнік:MocnyDuham]] не выдумвай усялякія бздуры. Гэта была ''вострая крытыка'', калі ты не зразумеў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 15 лістапада 2025 (+03) :: "Сваім чарадом" усё ідзе з мая. За гэты час ужо былі блакіроўкі і некалькі вялікіх амберкаванняў. Трэба было ўжо нешта прыдумаць, каб удзельнікі маглі мець магчымасць разам правіць Вікі без сварак. На гэта быў выказаны кансэнсус вышэй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:53, 15 лістапада 2025 (+03) ::: Сам па сваіх правілах і жыві. [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] ''звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пане @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], давайце нейк сур’ёзней. Правілы і парады адносна паводзін і культуры размоў у Вікіпедыі вы ведаеце. Намагайцеся, калі ласка, не даводзіць да абсурду. Пан @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] паспрабаваў сфармуляваць кансэнсус, каб улагодзіць канфлікт, які цягнецца даўно. У вашых жа каментарыях я бачу спробы накаліць асабісты канфлікт, каб усе ўдзельнікі гэта незразумела што чыталі... Давайце, калі ласка, па справе. Таксама было б нядрэнна вам адрэагаваць у абмеркаванні вышэй пра вашыя нападкі (як мне гэта бачыцца з таго кантэксту, які я маю) на ўдзельніка. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:15, 15 лістапада 2025 (+03) ::::Пры ўсёй павазе: ''кансэнсус '''звычайна''' дасягаецца натуральным шляхам''. Па гары тэксту вышэй відаць, што кансэнсусам і не пахне ўжо даволі даўно. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:04, 16 лістапада 2025 (+03) : @[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] і @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], што думаеце? Гэты праект з большага тычыцца вашай работы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:14, 18 лістапада 2025 (+03) ::Як паказала практыка, удзельніку @Peisatai абыякава. ::Гісторыя: ::Адносна нядаўна распачалася вайна правак за артыкул [[Вольберавічы]] і [[Янкі]]. З майго боку былі агучаны заўвагі адносна фармуліроўкі тэкстаў і патрабаванне ў пашырэнні крыніц (бо праўкі Peisatai выглядаюць як уласныя даследаванні, пры ўмове, што Peisatai ведае даследчыкаў, на якіх і грунтуецца яго меркаванне, але не запісвае іх ў раздзел Літаратура (артыкулаў). ::Паходжанне назвы Янкі таксама выклікае сумнеў (балцкая версія): аўтар грунтуецца толькі на антрапанімічных версіях паходжання назвы (у свой час я займаўся гэтым артыкулам і дакладна ведаю што тапонім - славянскі, бо паселішча заснавана ўжо пасля асваення славянамі гэтай тэрыторыі). Чаму так напружвае падобная дзейнасць @Peisatai: аўтар не ідзе на кантакт (яго меркаванні грунтуюцца пераважна на лінгвістычным аналізе тапонімаў, ігнаруючы гістарычны кантэкст). Разам з тым, Peisatai не імкнецца пісаць больш дакладна пра сувязь паміж назвай паселішча і версіяй. ::Дайшло да смешнага: як ініцыятары размовы пры "Размовах" артыкула [[Вольберавічы]], я напісаў што праз падобнае, буду вымушаны звяртацца да адміністрацыі, што і раблю зараз. ::Калі ласка, прашу звярнуць увагу на гэта спрэчнае пытанне. Вышэй, у гэтай размове, ужо былі распісаны прыклады таго, як павінны быць распісаны падобныя артыкулы. Нібы падобныя абмеркаванні для Peisatai - пусты гук. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 09:54, 9 мая 2026 (+03) :::Дайшло да смешнага: неяк так атрымалася, што пад час абмеркавання мой асноўны IP - заблакаваны) Гэта пытанне ўжо ў стадыі вырашэння, але здзівіла падобнае супадзенне. Калі ўсё ж такі гэта не супадзенне, то мы маем справу з нейкімі хм ...цікавымі варыянтамі вырашэння такіх пытанняў шляхам кляўз адміністратарам Вікі іншамоўных раздзелаў. [[Удзельнік:MoniczFrancisak|MoniczFrancisak]] ([[Размовы з удзельнікам:MoniczFrancisak|размовы]]) 10:23, 9 мая 2026 (+03) 17:59, 15 лістапада 2025 (+03) ::::: Нармальна ўсё, кансэнсуса дасягаем не тут, а ў працэсе рэдактарскай працы. Гэта гара тэксту ні аб чым і ні да чаго. [[Удзельнік:IshaBarnes]], давайце лепш будзем артыкулы правіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:32, 16 лістапада 2025 (+03) :::::: А хто супраць? Я толькі за. Але калі ўжо вынесена гэтая вайна на агульнае абмеркаванне, то трэба неяк вырашаць. Адміны на тое і адміны, каб такімі праблемамі займацца. -- [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:57, 16 лістапада 2025 (+03) ::::::: Вайна скончана, прававеды толькі ніяк не супакояцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:00, 16 лістапада 2025 (+03) :::::::: {{u|JerzyKundrat}}, прыпыніце тролінг і выконвайце [[ВП:ЭП]]. Грубы стыль зносін з навешваннем цэтлікаў на ўдзельнікаў ніхто доўга цярпець не будзе. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 16 лістапада 2025 (+03) ::::: Сур'ёзней ужо няма куды — не выдумвайце дурасцей. Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў акрамя [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|пяці агульных прынцыпаў]]. Кансэнэнсус дасягаецца натуральным чынам. Лепш бы кантэнту ў БелВікі дадалі, чым праўнікаў з сябе строіць. — --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:24, 15 лістапада 2025 (+03) :::::: Адным з галоўных прынцыпаў вікіпедыі з'яўляецца тое, што артыкулы пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе ўласных меркаванняў усіх жадаючых. Бо тады гэта будзе ўжо не энцыклапедыя, а сметнік. Калі хтосьці хоча прасоўваць нейкія свае ўласныя ідэі, то для гэтага існуюць іншыя пляцоўкі (блогі, форумы і г. д.). Энцыклапедыя не для гэтага.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:57, 18 лістапада 2025 (+03) :выглядае лагічна, як і мае быць. Можа не заўсёды будзем прыдзірацца да якасці крыніц, але вядома, што ў розных крыніц розная вага. Калі што, можна ўжо абмяркоўваць удакладненні да правіл аўтарытэтнасці крыніц [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:58, 15 лістапада 2025 (+03) :: на хвіга стока букф, не пайму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:01, 15 лістапада 2025 (+03) :Прапанова вырашэння спрэчкі слушная. Аднак не зразумела, чым павінна стаць гэтая прапанова. Застанецца каментаром на старонцы запытаў да адмінаў? У такім выпадку наўрад ці яна будзе мець нейкую сур'ёзную моц. Трэба было б аформіць як [[Вікіпедыя:Правілы#Прызначэнне|рэкамендацыю]] прынамсі. І ў такім выпадку, было б лепей, каб гэтае абмеркаванне вялося шырэй - не толькі на старонцы запытаў да адмінаў, але і на форуме, напрыклад, ці нейкім іншым чынам пашырыць праект. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:20, 16 лістапада 2025 (+03) : Дзякую, Спадар [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], за прапанаванае рашэнне. З майго боку будуць наступныя заўвагі: :: 1) Я прапаную перафармуляваць сказ "Самастойнае «расчляненне» назваў на карані і суфіксы і высновы на гэтай аснове без прамой падтрымкі профільнай літаратуры таксама недапушчальныя". Падзел слова на корань і суфікс - гэта тое, што вывучаецца ў школе і што з'яўляецца ўсё ж такі базавымі ведамі. Калі раптам у артыкуле спатрэбіцца прапісаць, які ў слове суфікс, то я нават не ўпэўнена, што на такое наогул патрэбны хоць нейкія крыніцы. А вось падзел кораня слова на часткі - гэта ўжо этымалогія і тут я цалкам згодная ў неабходнасці спасылак на профільную літаратуру. :: 2) Прапаную таксама дадаць рашэнне наконт магчымасці ці не магчымасці прапісваць у артыкулах аб адных аб'ектах інфармацыю аб паходжанні назваў іншых аб'ектаў. Напрыклад, у артыкулах аб гарадах інфармацыю аб паходжанні назваў рэк, у артыкулах ад адных рэках інфармацыю аб паходжанні назваў іншых рэк, у артыкулах аб людзях інфармацыю аб паходжанні прозвішчаў.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:03, 16 лістапада 2025 (+03) ::: [[Удзельнік:Hanylka]], давайце ва не будзеце навязваць іншым, пра што пісаць, а пра што не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 02:06, 16 лістапада 2025 (+03) Рэальным кейсам зараз ёсць напр. артыкул [[Мёры]], гл. [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D1%91%D1%80%D1%8B&action=history вайну правак]. Калі знойдуцца адміны, ласкава запрашаю! --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:13, 17 лістапада 2025 (+03) Асабіста я цалкам згодны з праектам рашэння ад MocnyDuham. Ён усё слушна растлумачыў, аргументаваў згодна з правіламі вікіпедыі. Запярэчыць ці нешта дадаць мне няма чаго. Усё правільна. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 18:51, 18 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік=== З улікам таго, што канфлікт у гэтай тэматыцы [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|цягнецца ўжо амаль год]], настаў час падвесці вынік, які мог бы накіроўваць удзельнікаў у далейшай працы. Гэта не асобны рэгламент і не новае правіла, а падсумаванне таго, як ужо функцыянуе наш праект у межах існых правіл.<br> <br/>Найперш прашу ўдзельнікаў звярнуць увагу на тое, што Вікіпедыя грунтуецца на некалькіх асноўных прынцыпах і правілах, у тым ліку [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:НУДА]] і [[ВП:АК]]. З іх вынікае, што падставай для ўключэння інфармацыі ў Вікіпедыю з’яўляецца яе правяральнасць. Гэта азначае, што чытач павінен мець магчымасць пераканацца, што прадстаўлены ў Вікіпедыі матэрыял ужо быў апублікаваны ў іншых крыніцах.<br> <br/>Пажадана, каб гэтыя крыніцы былі як мага больш аўтарытэтнымі. Умоўная іерархія крыніц рухаецца ад рэцэнзаваных навуковых публікацый і профільных даследаванняў да менш спецыялізаваных выданняў, у тым ліку СМІ. Асабліва важна, што крыніцы, якія прайшлі навуковую рэцэнзію або другасны і трацічны аналіз, звычайна маюць большую вагу, чым першасныя крыніцы, дзе інфармацыя можа падавацца без аналізу, інтэрпрэтацыі і экспертнай ацэнкі.<br> <br/>Не менш важна, што Вікіпедыя не з’яўляецца месцам для неапублікаваных фактаў, аргументаў, канцэпцый, сцверджанняў або тэорый. Гэта таксама датычыцца неапублікаванага аналізу або сінтэзу апублікаваных матэрыялаў, калі такі сінтэз вядзе да з’яўлення новых пунктаў гледжання. Гэта рэгулюецца правілам [[ВП:НУДА]].<br> <br/>'''Пра праблему, якая ўзнікла'''<br> <br/>У межах гэтага канфлікту праект сутыкнуўся з праблемай у вельмі складанай тэме этымалогіі. Частка інфармацыі ў артыкулах падавалася [[Адмысловае:GoToComment/c-Maksim_L.-20250515060700-Удзельнік_Peisatai|або без крыніц, або са спасылкамі на крыніцы, у якіх адпаведнае сцверджанне фактычна не пацвярджалася]]. У [[Адмысловае:GoToComment/c-MoniczFrancisak-20260507112900-Тапаніміка_(раздзел_Назва)|іншых выпадках]] выкарыстоўваліся першасныя крыніцы — метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы, якія утрымлівалі назву аб’екта, але не змяшчалі яе этымалагічнага аналізу.<br> <br/>Такая праца з інфармацыяй прыводзіць да канфліктаў, таму ёсць патрэба яшчэ раз зафіксаваць асноўныя прынцыпы працы з этымалагічнымі звесткамі.<br> <br/>Звесткі пра паходжанне тапонімаў, гідронімаў, айконімаў, антрапонімаў і прозвішчаў могуць размяшчацца ў артыкулах толькі пры наяўнасці надзейных крыніц. У пытаннях этымалогіі асаблівую вагу маюць профільныя лінгвістычныя, анамастычныя, тапанімічныя і гідранімічныя даследаванні.<br> <br/>Неправяральныя сцверджанні, уласныя высновы ўдзельнікаў, самастойныя рэканструкцыі і спалучэнне розных крыніц для атрымання новай этымалагічнай высновы не дапускаюцца ў асноўнай прасторы Вікіпедыі.<br> <br/>Паходжанне канкрэтнага тапоніма, гідроніма, назвы паселішча або прозвішча варта падаваць толькі тады, калі крыніца прама разбірае менавіта гэты аб’ект або менавіта гэтае прозвішча ці імя ў адпаведным кантэксце. Калі ў крыніцы разбіраецца іншы гідронім, іншы тапонім, іншае прозвішча, агульны корань, фармант, суфікс або моўная мадэль, гэта не дае падставы самастойна пераносіць такую этымалогію на назву, якая ў крыніцы не разглядаецца.<br> <br/>Самастойнае вылучэнне ў назве кораня, асновы, суфікса або фарманта з наступнай этымалагічнай высновай, самастойнае параўнанне назвы з літоўскімі, латышскімі, славянскімі, германскімі або іншымі словамі, прозвішчамі, тапонімамі ці гідронімамі, выснова пра балцкае, славянскае, германскае або іншае паходжанне назвы толькі на падставе сугучнасці, а таксама выкарыстанне крыніцы, у якой разглядаецца адзін аб’ект, як пацвярджэнне этымалогіі іншага аб’екта — усё гэта з’яўляецца ўласным даследаваннем і супярэчыць [[ВП:НУДА]].<br> <br/>Не дазваляецца рабіць спасылку на крыніцу такім чынам, каб у чытача стваралася ўражанне, нібыта ў ёй пацвярджаецца этымалогія канкрэтнай назвы, калі ў рэчаіснасці гэтая назва там не разбіраецца. Такая практыка супярэчыць [[ВП:ПРАВ]].<br> <br/>Метрычныя кнігі, перапісы, спісы рэк, карты, актавыя дакументы і падобныя матэрыялы могуць выкарыстоўвацца для пацвярджэння факту існавання назвы, прозвішча, формы запісу або гістарычнай фіксацыі. Аднак такія крыніцы не могуць выкарыстоўвацца як доказ паходжання назвы, калі самі яны не змяшчаюць этымалагічнага аналізу. Напрыклад, фіксацыя прозвішча ў метрычнай кнізе не з’яўляецца доказам таго, што назва паселішча паходзіць ад гэтага прозвішча або звязаная з ім.<br> <br/>У артыкулах пра населеныя пункты трэба пазбягаць шырокіх этымалагічных разважанняў пра іншыя аб’екты — рэкі, азёры, прозвішчы, асабовыя імёны або іншыя тапонімы, — калі крыніца не звязвае іх непасрэдна з назвай дадзенага населенага пункта. Калі назва паселішча паходзіць ад назвы ракі, возера, прозвішча або асабовага імя, у артыкуле пра паселішча можна пазначыць гэты факт толькі пры наяўнасці крыніцы.<br> <br/>Калі ў надзейных крыніцах існуюць розныя версіі паходжання назвы, у артыкуле могуць быць пададзены некалькі версій. Яны павінны быць атрыбутаваныя: «паводле X», «на думку Y», «Z выводзіў назву ад…». Пры адсутнасці навуковага кансэнсусу фармулёўкі павінны быць асцярожнымі і не катэгарычнымі. Нельга падаваць адну версію як усталяваны факт, калі ў літаратуры яна з’яўляецца толькі гіпотэзай. Краязнаўчыя, папулярызатарскія і непрофільныя крыніцы могуць згадвацца толькі з пазначэннем іх статусу і без пераацэнкі іх вагі ў параўнанні з профільнай лінгвістычнай літаратурай.<br> <br/>'''Абмежаванне для ўдзельніка Peisatai'''<br> <br/>Асобна прашу ўдзельніка {{u|Peisatai}} звярнуць увагу на выкладзенае вышэй. З улікам працяглага канфлікту і шматлікіх заўваг адносна ўласных даследаванняў, удзельніку Peisatai забараняецца дадаваць у асноўную прастору Вікіпедыі новыя этымалагічныя версіі тапонімаў, гідронімаў, назваў паселішчаў, прозвішчаў і асабовых імён, '''калі крыніца не разбірае непасрэдна адпаведны аб’ект'''.<br> <br/>У прыватнасці, не варта самастойна выводзіць назвы з літоўскіх, латышскіх, славянскіх, германскіх або іншых слоў; падаваць сугучныя прозвішчы, гідронімы або тапонімы як «паралелі» да назвы артыкула без прамой крыніцы; выкарыстоўваць першасныя крыніцы як доказ этымалогіі; вяртаць у артыкулы раней аспрэчаныя этымалагічныя фрагменты без папярэдняга абмеркавання.<br> <br/>Калі будзе выяўлена парушэнне гэтага абмежавання, адпаведныя праўкі могуць быць адкачаны. Пры паўторных парушэннях могуць ужывацца адміністрацыйныя меры, у тым ліку блакіроўка.<br> <br/>'''Парадак вырашэння новых спрэчак'''<br> <br/>Гэты фрагмент датычыцца ўсіх удзельнікаў і мае рэкамендацыйны характар. Яго мэта гэта знізіць імавернасць новых канфліктных сітуацый.<br> <br/>Выдаленне або выпраўленне спрэчных этымалагічных фрагментаў павінна рабіцца з кароткім і нейтральным тлумачэннем, напрыклад: «крыніца не разбірае гэты аб’ект», «няма пацвярджэння ў крыніцы», «уласнае даследаванне», «першасная крыніца не пацвярджае этымалогію». Пазбягайце адкату інфармацыі без каментароў, таму што гэта можа выглядаць як вандалізм. <br> <br/>Пры масавым выдаленні пажадана пакідаць паведамленне на старонцы размоў адпаведнага артыкула або ў агульным абмеркаванні, каб пазбегнуць новай вайны правак. Калі фрагмент мае крыніцу, але крыніца сумнеўная або непрофільная, пажадана не пераходзіць да вайны правак, а вынесці пытанне на абмеркаванне. Пры стварэнні тэмы на старонцы размоў лепш пазначаць удзельніка, які ўнёс спрэчную інфармацыю.<br> <br/>'''Пра этычную камунікацыю'''<br> <br/>Асобна нагадваю пра неабходнасць захавання [[ВП:ЭП]]. Усім удзельнікам канфлікту трэба прытрымлівацца ветлівасці і этычных нормаў.<br> <br/>У Вікіпедыі недапушчальныя асабістыя выпады, абразы, ярлыкі кшталту «балтафоб», «жмудаед», «фантазёр», «псіх», «паліцэйскі» і падобныя фармулёўкі. Таксама недапушчальныя намёкі на сувязь удзельніка з рэальнымі асобамі або арганізацыямі, спробы дэананімізацыі і любыя пагрозы. Не варта абмяркоўваць матывы, асобу або магчымую ідэнтычнасць удзельніка замест зместу яго правак, бо гэта не дапамагае працы над артыкуламі і толькі паглыбляе канфлікт.<br> <br/>У першую чаргу гэта датычыцца ўдзельнікаў {{u|Peisatai}} і {{u|Için warum}}. Удзельніку {{u|Için warum}} ужо выносіліся папярэджанні і прымяняліся першыя блакіроўкі за падобны стыль камунікацыі. Аднак гэтае патрабаванне датычыцца ўсіх удзельнікаў без выключэння.<br> <br/>'''Заключэнне'''<br> <br/>Гэты вынік не з’яўляецца рашэннем на карысць балцкіх, славянскіх, германскіх або іншых версій паходжання назваў. Ён датычыцца толькі правяральнасці, недапушчальнасці ўласных даследаванняў, карэктнага выкарыстання крыніц і этычнай камунікацыі паміж удзельнікамі. Гэты вынік не павінен тлумачыцца як заклік да масавай чысткі ўсіх артыкулаў, дзе ёсць этымалагічныя звесткі без крыніц, асабліва калі такая інфармацыя знаходзіцца ў артыкулах ужо шмат гадоў і не выклікала спрэчак. [[Вікіпедыя:Не даводзьце да абсурду|Не трэба даводзіць сітуацыю да абсурду]] і механічна праходзіць па ўсіх падобных артыкулах толькі дзеля выдалення або пазначэння старых фрагментаў. Практычна гэты падыход найперш павінен прымяняцца да артыкулаў, у якіх ужо ўзнікла або ўзнікае спрэчка адносна этымалагічных звестак, якасці крыніц, уласных даследаванняў або карэктнасці падачы розных версій.<br> <br/>У выпадку парушэння гэтых прынцыпаў у адпаведнай тэматыцы прашу пазначаць мяне або звяртацца на старонку [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:00, 10 мая 2026 (+03) :Так разумею, гэты допіс - Вашае асабістае меркаванне. Мяркуючы з ранейшага абмеркавання, паўнамоцтваў пастуляваць такія забароны Вы не маеце. Буду рады, калі мяне ўдакладняць у гэтым іншыя знаўцы тутэйшых правілаў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:05, 10 мая 2026 (+03) :: Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|тут]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:20, 10 мая 2026 (+03) ::: Менавіта. І гэта [[ВП:5С1|першы слуп, які трэба выконваць]]: Вікіпедыя — энцыклапедыя, якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. '''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'''. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :::: Ну так, натуральна. ''Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «Не ўласнае даследаванне» і імкнуцца да дакладнасці'', крыніцы ў рукі і працуем. Дасканаласць вітаецца, але не патрабуецца. Раты ніхто і нікому не затыкае, з правіламі не гуляем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 10 мая 2026 (+03) ::::: Я не прашу дасканаласці, я прашу не рабіць уласных даследванняў. Здаецца ўсё відавочна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:43, 10 мая 2026 (+03) :::Патлумачце мне, калі ласка, як чалавек старонні і абазнаны. Якая моц увогуле ў гэтага, распісанага панам М.Д. праекту? Гэта абавязкова для выканання, таму што ён Адміністратар? або гэта яго прыватнае пажаданне? Не разумею з гледзішча размеркавання паўнамоцтваў. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:22, 10 мая 2026 (+03) :: Гэта не маё асабістае меркаванне, а адміністрацыйнае рашэнне. Як адміністратар, я маю права блакіраваць удзельнікаў за парушэнне лакальных правіл. Паведамленне вышэй — гэта падрабязнае апісанне таго, якія менавіта вашы дзеянні і якім чынам парушаюць правілы. Замест блакіроўкі я дэталёва растлумачыў вам сітуацыю і даў магчымасць далей удзельнічаць у праекце без канфліктаў. Выкананне [[ВП:ПРАВ]], [[ВП:АК]] і [[ВП:НУДА]] з’яўляецца абавязковым для кожнага ўдзельніка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:22, 10 мая 2026 (+03) :Д'ябал, як заўсёды, у дэталях. Вось, узяць артыкул пра вёску [[Шані (Пружанскі раён)|Шані]]. Не знайшоў бы я пра тое, што ў 16 стагоддзі там жыў такі "Шень Ухачевіч" (і пазней там ужо згадваецца вёска Шэні) - і назва была б бадай навек зацемленая. З такой забаронай пра гэта ніхто б ніколі не дазнаўся. Разумееце абсурднасць сітуацыі? :А па сутнасці - мусіце браць ''канкрэтныя'' факты і казаць пра парушэнне ''канкрэтных'' правілаў. Згадка прозвішча Клюшч у артыкуле пра Клюшчаны - не бачу тут ніякага парушэння і тым больш ніякага Ўласнага даследавання. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 22:24, 10 мая 2026 (+03) :: прозвішча Клюшч існавала? аўтарытэтныя крыніцы ёсць? тады ў чым праблема? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:34, 10 мая 2026 (+03) :: Разумею ваш аргумент, але гэта якраз прыклад таго, што Вікіпедыя не павінна быць месцам для першаснага даследавання. :: Калі вы знайшлі Шэня Ухачэвіча, пазнейшыя згадкі Шаневічаў і бачыце паміж гэтым сувязь з назвай Шані, гэта можа быць цікавай і важнай гіпотэзай. Але спачатку яна павінна быць аформлена і апублікавана як даследаванне па-за Вікіпедыяй: у артыкуле, зборніку, кнізе або іншым прыдатным выданні. Пасля гэтага яе можна будзе выкарыстоўваць у Вікіпедыі як крыніцу. :: У самой Вікіпедыі можна падаваць правяральныя факты: што ў такой крыніцы згаданы такі чалавек, у такой крыніцы — такая назва або прозвішча. Але рабіць з гэтага выснову пра паходжанне назвы або падводзіць чытача да такой высновы без апублікаванай крыніцы — гэта ўжо ўласнае даследаванне. :: Таму праблема не ў тым, што інфармацыя нецікавая або бескарысная. Праблема ў тым, што даследаванне трэба спачатку апублікаваць па-за Вікіпедыяй, а ўжо потым пераносіць яго ў Вікіпедыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:37, 10 мая 2026 (+03) :::Яшчэ раз. Ёсць вёска Клюшчаны. Ёсць прозвішча Клюшч. У раздзеле "Назва" згадваецца: ёсць прозвішча Клюшч. Тут няма высновы, гэта матэрыял і ілюстрацыя. Не лічу гэта Ўласным даследаваннем. Калі б была мова "Клюшчаны паходзяць ад прозвішча Клюшч, якое засведчанае там і там" - тады так, Уласнае даследаванне. Калі фармулёўка гранічна нейтральная, тут няма УД. Адсюль, уся частка у Вашым "праекце", адрасаваная канкрэтна мне, нерэлевантная. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 23:10, 10 мая 2026 (+03) :::: Спадар [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], калі ёсць вёска Клюшчаны, то аб ёй можа быць створаны артыкул, які размяшчае інфармацыю аб вёсцы Клюшчаны. Калі ёсць прозвішча Клюшч і аб ім ёсць публікацыі ў аўтарытэтных другасных крыніцах, то можна стварыць артыкул аб прозвішчы Клюшч. Калі ёсць крыніцы аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны можа быць размешчана інфармацыя аб паходжанні назвы Клюшчаны. Калі крыніц на паходжанне назвы вёскі Клюшчаны няма, то раздзел аб паходжанні назвы вёскі Клюшчаны дадаваць не варта, бо гэта будзе ўласным даследаваннем. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Клюшчаны, то ў артыкул аб вёсцы Клюшчаны можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах гэтай вёскі. Калі ёсць інфармацыя аб тым, якія прозвішчы сустракаліся ў вёсцы Белагруда, то ў артыкул аб вёсцы Белагруда можа быць дададзены раздзел аб прозвішчах вёскі Белагруда. Калі ёсць другасныя крыніцы аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, можна дадаць інфармацыю аб гэтай сувязі. Калі няма другасных крыніц аб тым, што прозвішчы вёскі Белагруда звязаныя з вёскай Клюшчаны, то ў артыкуле аб вёсцы Клюшчаны, не варта пісаць аб прозвішчах вёскі Белагруда, таму што факт звязвання прозвішчаў дзвюх розных вёсак будзе ўласным даследаваннем. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:37, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дадам, што, калі пры тым матэрыялу на асобны артыкул аб прозвішчы Клюшч не стае, то для гэтых звестак можна падабраць адпаведнае месца ў іншым артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 06:51, 11 мая 2026 (+03) :::::: Безумоўна, Спадар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]]. Галоўнае, каб інфармацыя дадавалася ў адпаведнае месца адпаведнага артыкула. То бок у артыкуле аб вёсцы Белагруда можна згадаць прозвішчы вёскі Белагруда. А яшчэ ў нас ёсць вельмі кароткі артыкул [[Беларускія прозвішчы]], які таксама будзе карысным дапрацоўваць: нават у яго адпаведніках на рускай і ўкраінскай мовах інфармацыі значна болей. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 11:13, 11 мая 2026 (+03) ::::::: Спадарыня [[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]], паколькі мы імкнемся дадасканаласці, але дасканаласць не патрабуецца, то сказанае вышэй пажадана, але яно не настолькі ''Галоўнае'', каб можна было пацверджаную аўтарытэтнымі крыніцамі інфармацыю выдаляць, а не пераносіць у больш адпаведнае месца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:25, 11 мая 2026 (+03) :::::Уміляюся з Вашага допісу, стыль такі жаночы-жаночы :) [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:00, 11 мая 2026 (+03) ::::: Дзякуй! Я сам лепш і не змог напісаць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:27, 11 мая 2026 (+03) :Вельмі слушнае рашэнне, якое даўно напрошвалася, бо артыкулы ў энцыклапедыі пішуцца на падставе аўтарытэтных крыніц, а не на падставе асабістых "адкрыццяў" удзельнікаў. У мяне толькі адно практычнае пытанне: а хто цяпер будзе выдаляць усе тыя ўласныя даследванні, якія тут за некалькі гадоў панапісваў удзельнік Peisatai? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:48, 11 мая 2026 (+03) :: [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B7_%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC%3APeisatai&diff=5139499&oldid=5139498 Не трэба нічога выдаляць] — ён гэта асобна прапісаў. Адзінае што трэба рабіць - не дабаўляць інфармацыю без крыніцаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:56, 11 мая 2026 (+03) ::: Новыя ўласныя даследванні не пішам, а старыя хай застаюцца? Мне сэнс такога абмяжавання не зразумелы, якая розніца, калі было напісана УД: сёння, месяц таму ці год, што гэта мяняе? Тым больш, што артыкулы пастаянна рэдагуюцца, перапісваюцца, няма такога, каб нейкая інфармацыя, якая патрапіла ў артыкул, павінна там застацца назаўсёды. Вось, напрыклад, у артыкуле [[Судабле]] ёсць "этымалогія" гэтай назвы і стаяць спасылкі на кнігі Ванагаса і Скарджуса. Насамрэч, ні ў першай, ні ў другой кнізе аб назве Судабле няма ані слова, г. зн. у артыкуле напісана прыкрытая вядомымі імёнамі адсябяціна, фактычна хлусня. І што ж, няхай гэтая хлусня застаецца цяпер ў артыкуле назаўсёды? [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:45, 12 мая 2026 (+03) ::::Калега, сэнсоўна будзе вось як. Засноўвай асобную галінку абмеркавання, туды кідай спасылкі на тыя гідранімічныя (не тапанімічныя) артыкулы, дзе табе бачыцца празмерна УД. І будзем іх у публічным фармаце чысціць. Гідраніміка больш хісткая за тапаніміку. І кідай ужо зневажальную і абвінаваўчую рыторыку, усім набрыдла. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) :::::Лепей адразу спісам, і на маёй [[Размовы з удзельнікам:Peisatai|старонцы]] абмеркаванняў. Калі УД празмерна (як для Судабле) - дамаўляемся на выдаленне назоўнага раздзела, тады гукаем Адміністратара, узгадняем. І канец гэтаму ўсяму. (Мова пра гідраніміку). [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:39, 13 мая 2026 (+03) == Абарона [[Узброеныя сілы Украіны]] == Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў пакуль трывае канфлікт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:35, 17 кастрычніка 2025 (+03) : {{Done}}. Паставіў абарону на 1 год. Прапанова мае сэнс. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:44, 17 кастрычніка 2025 (+03) == Блакіроўка [[Удзельнік:Jonny Barns]] == Серыя вандальных правак. Зарэгістраваны ажно 14 мая, чагосьці чакаў столькі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) :зрабіў блакіроўку на паўгода ва ўсіх прасторах акрамя размоў з удзельнікам [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:12, 8 кастрычніка 2025 (+03) == Абарона [[Францыск Скарына]] == {{закрыта}} Магчыма, варта абараніць ад правак ананімаў як старонку вялікай наведвальнасці. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:13, 30 верасня 2025 (+03) : Папулярная і статусная старонка. Абарона мае сэнс. {{зроблена}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:21, 30 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Зрабіць перасылку з абароненага шаблона == {{закрыта}} Вітаю. Калі ласка, зрабіце перасылку з {{ш|*}} проста на {{ш|·}}, цяпер яна падвоеная праз {{ш|•}}. Нічога, быццам, зламіцца не мусіць, коды гэтых шаблонаў блізкія да аднолькавасці. Сам не магу, бо {{ш|*}} абаронены ад правак. Два першыя шаблоны самотныя, у іх няма нават элементаў Вікіданых. Дзякуй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:24, 21 верасня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 21 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Парушэнне парадку абмеркаванняў == Адміністратар [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] на свой капыл трактуе значнасць артыкулаў у Вікіпедыі ([[Вікіпедыя:Да_выдалення#Яўген_Яўгенавіч_Аснарэўскі]]) і імгненна вырашае, што ёсць значным, а што — не. На ягоную думку, артыкул пра фэйсбук-ваяра, біяграфія і дзейнасць якога грунтуецца на запісах у фэйсбуку самой асобы, аўтаматычны робіць асобу значнай на падставе атрымання перамогі на конркурсе літаратурных пачаткоўцаў. Прашу іншых адміністратараў паўдзельнічаць у абмеркаванні і ацаніць значнасць асобы, якая пад рознымі нікамі ў розных моўных раздзелах піша пра сябе артыкулы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:15, 9 верасня 2025 (+03) : Тут пагаджуся, што тэма была закрыта досыць хутка і можна было бы даць больш часу на яе абмеркаванне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:00, 10 верасня 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], пан JerzyKundrat не адмін, здаецца, з чэрвеня. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 07:37, 10 верасня 2025 (+03) ::То няхай мо @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] здыме шаблон пра сцяг адміністратара ў сябе на старонцы ўдзельніка [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:08, 10 верасня 2025 (+03) ::: Не магу, мая асабістая старонка пад абаронай і правіць яе могуць толькі адміністратары)) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:10, 10 верасня 2025 (+03) :::: Вам змяніць абарону да "ўсіх удзельнікаў"? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:27, 10 верасня 2025 (+03) ::::: Так, дзякуй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:30, 10 верасня 2025 (+03) :::::: Няма за што! Зрабіў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) :Мяне ўсё больш дзівіць наяўнасць сцяга даглядчыка ў калегі Lš-k. Няма ніякага парушэння правілаў у падвядзенні выніку на падставе наяўнасці ў літаратара значнай прэміі, і ўсё роўна для маладых яна літаратараў ці не, таму што правілы не канкрэтызуюць гэтую дэталь. Затое ў нас у гэтай нязначнай на думку ўдзельніка прэміі ёсць артыкул і нават катэгорыя для лаўрэатаў. Можа, тады і артыкул пра прэмію трэба выдаліць? Артыкулы аб заведама значных дзеячах могуць пакідацца хутка, а пан Ежы даў тыдзень, каб выказацца. Тут няма ніякага парушэньня правілаў. Таксама ігнаруецца факт, што для значнасці дастаткова і некалькіх намінацый на значныя прэміі. У артыкуле ўказана, што Аснарэўскі двойчы намінаваўся на Дэбют (паэзія і проза), намінаваўся на Прэмію Арсенневай і Гедройца. Гэта таксама нязначныя прэміі? Ці ёсць нейкі кансэнсус, што намінацыі не лічацца? Тады чаму ў правілах напісана "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". І як новаму ўдзельніку, такому як я, разабрацца і вызначыць значнасць перад напісаннем артыкула, калі правілы не працуюць? Згадкі прозы Аснарэўскага ў навуковых выданнях удзельнік Lš-k нібыта не заўважыў, а публікацыі ў вядучых літаратурных выданнях Беларусі і РФ, такіх як «Дзеяслоў» і «Сібірскія агні» ігнаруюцца. Што трэба, каб калега быў задаволены? Нобелеўка? Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў што Аснарэўскі гэта я, што ўвогуле ненармальна, і, адпаведна, што аўтабіяграфію трэба выдаліць, хаця няма правіла, якое забараняе аўтабіяграфіі, пра што калегу неаднаразова было сказана. І яшчэ ён увесь час паўтарае, што ў артыкуле цытуецца Фэйсбук Аснарэўскага, хоць калегу было працытавана [[ВП:БС]], а паводле гэтых правілаў такое цытаванне дапушчальна. Чым дольш я назіраю дзеянні калегі Lš-k, тым больш мне здаецца, што ён 1. Не разумее правілы праекта. 2. Актыўна парушае іх нягледзячы на ​​заўвагі і мае намер рабіць так і ў будучыні 3. Мае нейкую асабістую непрыязнасць да Аснарэўскага. Таму вынік дасведчанага і паважанага калегі JerzyKundrat я лічу цалкам абгрунтаваным, а дзейнасць калегі Lš-k дыструктыўнай і патрабуючай адміністрацыйных дзеянняў. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 14:49, 10 верасня 2025 (+03) ::не разумею, як сцяг Даглядчыка стасуецца тут да сітуацыі. Лепш разбірайцеся, як дасягнуць кансэнсусу, а не як пакараць іншых удзельнікаў ці як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца. Чалавеку вынеслі папярэджанне за неэтычныя паводзіны, далей будзем глядзець. Абмеркаванне або скончыцца, або працягнецца, будзем рэагаваць адпаведна таму, як удзельнікі размовы будуць сябе паводзіць. З цытатамі з фэйсбука лепш не перабольшваць, калі яны не нясуць энцыклапедычнай значнасці. У [[ВП:БС]] пішацца, што цытаты мусяць быць у АК, у [[ВП:АК]] асобна прапісана, што інфармацыі з сацсетак лепш пазбягаць, тым больш, што гэта першасная крыніца, а лепш карыстацца другаснымі ці трацічнымі неафіляванымі крыніцамі. Я згодны, што правілы адносна значнасці ў беларускай вікі могуць быць недасканалымі, але яны ёсць і іх трэба прытрымлівацца і чытаць уважліва. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:08, 10 верасня 2025 (+03) :::Флаг наглядчыка ва ўдзельніка, які дэманструе неразуменне правілаў, у прыватнасці, відаць, не ведае, што аўтабіяграфіі не забаронены і сац. сеткі сучасніка можна цытаваць, а галоўнае не хоча чуць аргументы калегаў, якія цытуюць яму правілы выклікае ў мяне сумневы. Пытанне праф. прыдатнасці. Я маю на гэтае поўнае права. Рашэнне прымуць адміны, я ім яго не навязваю. Але заўважу, што ў той жа рускай вікіпедыі прэтэндэнтаў на сцяг патрулюючага ганяюць быццам ён хоча стаць адмінам. Хаця я не лічу, што тут трэба браць прыклад. :::У артыкуле пра Аснарэўскага напэўна тры-чатыры цытаты з Фэйсбука, а не палова, як піша калега Lš-k. Як мінімум дзве з іх з крытыкай, якраз, каб пазбегнуць рэкламнасці, для асвятлення розных пунктаў гледжання, гэта тое чаго быццам бы і жадае калега Lš-k. Цытаты можна прыбраць нават цалкам, я асабліва не супраць, проста гэта якраз і зменшыць крытыку ў артыкуле. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:26, 10 верасня 2025 (+03) :::: Пане [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], выказваннем наконт таго, што ''як працаваць адміністратарам, мы самі можам даць рады разабрацца'', таксама не варта падвышаць градус палемікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:41, 10 верасня 2025 (+03) :::::згодзен, можа не самы ўдалы выраз. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:54, 10 верасня 2025 (+03) ::::Адзначу тут, што ўдзельніца Hanylka выдаліла тэкст, заснаваны на Фэйсбуку. Артыкул, як лёгка ўбачыць, не знік. Проста стала менш крытыкі. Калі калезе Lš-k такі менш крытычны варыянт падабаецца больш, то ОК. Калі менш крытыкі ў артыкуле гэта лепш, і тое дапаможа дасягнуць кансэнсу, то няхай будзе так. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:14, 10 верасня 2025 (+03) ::Быць намінантам на прэмію Дэбют і Прэмію Арсенневай можа любы, хто праходзіць паводле сціплых крытэраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:16, 10 верасня 2025 (+03) ::: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], акурат склалася, што ў БелВікі для артыкулаў пра беларускамоўных творцаў крытэрыі сціплыя, захоўваліся старонкі пра асоб напр. адно пры наяўнасці іх публікацый у агульнанацыянальных літаратурных часопісах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::Я тут паглядзеў архіў абмеркаванняў на выдаленне, дзе мяне папярэдні раз аўтары абвінавачвалі ў перадузятасці і неэтычнасці (гэта адбываецца амаль штораз, калі чалавек піша сам пра сябе, альбо хтосьці з яго кола). То ў той раз вы пра местачковыя прэміі (цытата) казалі зусім адваротнае ([[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2025#Мікіта_Мікалаевіч_Броўка]]). -- [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:32, 10 верасня 2025 (+03) ::::: І тады я казаў, што ''местачковыя прэміі'' дадаюць значнасці ''грамадскім ініцыятывам'', якія іх атрымалі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:39, 10 верасня 2025 (+03) :::Будзе аўтарытэтная крыніца, якая пацвярджае гэтую выдатную заяву? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:25, 10 верасня 2025 (+03) ::::Паглядзіце ўмовы гэтых прэмій. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:26, 10 верасня 2025 (+03) :::::Я не збіраюся нічога глядзець і здагадвацца, што вы мелі на ўвазе. Вы павінны даказаць свае сцвярджэнні. Самі прыносьце АК і патлумачце, як намінацыя на вядучыя беларускія прэміі можа быць нязначнай. Я гэтага ўвогуле не разумею. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:37, 10 верасня 2025 (+03) ::::::На гэты прэміі намінуюцца ўсе, хто адпавядае крытэрам. Напрыклад, прэмія Арсенневай — трэба проста мець кнігу і падаць заяўку ([https://penbelarus.org/2025/01/22/reglament-pravyadzennya-litaraturnaj-premii-imya-natalli-arsennevaj.html не патрэбна нават друкаваная кніга]). [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:48, 10 верасня 2025 (+03) ::::::Прэмія Гедройца называе «намінантамі» ўсе вылучаныя кнігі, якія проста праходзяць намінальны крытэр. Тое, што звычайныя людзі лічаць «намінацыяй» — гэта доўгі спіс прэміі, куды ён вядома ж не ўвайшоў. Доўгія спісы можна глядзець у артыкуле [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:55, 10 верасня 2025 (+03) :::::::Я бачу толькі адну спасылку на АК і не бачу тамака пацверджання вашых слоў. Прапануюць дасылаць кнігі, а дзе сказана, што яны не праходзяць адбор у спіс намінантаў, які потым публікуецца? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:02, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::Чытайце больш уважліва. Калега, гэта вельмі вядомыя беларускія прэміі, і вам як знаўцу літаратурных «рускіх таўстуноў» павінна быць вядома аб літаратурных працэсах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::Я яшчэ раз перачытаў, і бачу толькі розныя ўмовы, суму ўзнагароды, тэрміны. Так, кнігу прапануюць дасылаць самому аўтару. І што? З гэтага вынікае, што тыя, хто трапіў у намінацыю, не праходзяць конкурсны адбор? Дзе пра гэта? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:24, 10 верасня 2025 (+03) ::::::::::Каб трапіць у намінацыю — трэба проста мець кнігу, якая адпавядае ўмовам. Конкурс яна не праходзіць. Конкурсны адбор — гэта доўгі спіс прэміі Гедройца, кнігі якія ўжо прачыталі. У прэміі Арсенневай такога няма, там у конкурс трапляюць проста ўсе, хто адпавядае намінацыі і падаў заяўку, з іх адразу выбіраюць пераможцаў. Такім чынам, значнымі паводле прэміі Гедройца трэба лічыць тых, хто прынамсі трапіў у доўгі спіс, а ў прэміі Арсенневай — прызёраў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:58, 10 верасня 2025 (+03) :::::::::::Калі б было так, дык і, напэўна, самі гэтыя прэміі былі б нязначныя. Што гэта за прэмія, дзе не мае значэння намінацыя. Карацей, я зразумеў, што АК Вы даць для гэтага вельмі дзіўнага меркавання не можаце, адпаведна, аргумент нерэлевантны. Пакідаю гэта на разгляд калег адмінаў, мне тут пакуль усё зразумела. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 18:16, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1#%D0%91%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BC цяперашнімі правіламі] адным з крытэрыяў значнасці з'яўляецца пункт "Асоба атрымала вядомую і значную ўзнагароду або прэмію, ці намінавана некалькі разоў". Згодна з артыкулам у Аснарэўскага маецца перамога ў «Экслібрыс» і 4 намінацыі на прэміі (Гедройца, на прэмію імя Арсенневай, 2 разы на Дэбют). Адпаведна я лічу, што артыкул адпавядае наяўным крытэрыям значнасці і можа быць пакінуты. Што да зместу артыкула, то лічу карысным пачысціць яго ад усіх нязначных фактаў і фактаў без аўтарытэтных крыніц у адпаведнасці з [[ВП:БС]]. У выпадку, калі [[Удзельнік:Lš-k.|Спадар Lš-k.]] лічыць наяўныя крытэрыі значнасці недастатковымі, то можна паспрабаваць распрацаваць новыя больш дэталёвыя крытэрыі значнасці для пісьменнікаў. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:34, 10 верасня 2025 (+03) ::Пра «намінаванне» я напісаў крышачку вышэй. У выпадку з Аснарэўскім людзі блытаюць вылучэнне і намінаванне. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:57, 10 верасня 2025 (+03) === Каментарыі аб выдаленні === Яшчэ раз падвяду рысу, чаму артыкул павінен быць выдалены. Бо вышэй больш абмяркоўваюцца прапісаныя правілы значнасці (якія насамрэч не канстытуцыя, а прапісаны даволі ўскосна і маюць сур’ёзную гнуткасць), «этычнасць» паводзін і іншае пустаслоўства. Адкрываем артыкул. Першы ж сказ біяграфіі: «''Паводле слоў Аснарэўскага''», другі сказ — «''Неаднаразова згадваў у Фэйсбуку''». Яшчэ праз адзін сказ — «''паводле слоў Аснарэўскага''». Наступны сказ — «''Паводле слоў Аснарэўскага ён самастойна набыў навыкі кампазітара''». Наступны сказ — «''Таксама паводле яго запісаў у Фэйсбуку''». Потым ідуць сказы пра згадванні ў СМІ (хоць гэта не мае значнасці для біяграфіі, а згадванні ў СМІ павінны быць устаўлены спасылкамі для падмацавання нейкіх фактаў). Апошні абзац — удзел у інтэрнэт-срачы Фэйсбука (для чаго гэта ўвогуле ў бяграфіі?). Усё, гэта ўся «біяграфія». Па факце, біяграфіі няма, яна ўся напісана «паводле слоў Аснарэўскага» і цытат у Фэйсбуку, ніякімі аўтарытэтнымі ці другаснымі крыніцамі тут не пахне. Няма нават аўтарытэтнай крыніцы аб даце нараджэння асобы. Мы не можам сцвярджаць, што асоба з такім імем увогуле існуе. На маю думку, артыкул відавочна рэкламны і не мае значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:43, 10 верасня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], ну дык праўце смела, можаце напр. выдаліць раздзел Біяграфія, ці то адным сказам паведаміць пра яе "фэйсбучнасць". Потым адміны вырашаць, вандалізм то быў, ці не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 10 верасня 2025 (+03) ::Навошта выдаляць цэлыя раздзелы, калі можна выдаліць артыкул праз нязначнасць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:53, 10 верасня 2025 (+03) ::: Нельга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) :Мне надакучыла ўвесь час кідаць спасылку на правілы напісання артыкулаў аб сучасніках і тлумачыць, што цытаваць факты біяграфіі сучаснікаў МОЖНА на падставе іх апавяданняў. Калега піша пра класічных дзеячаў і, відаць, не разумее спецыфікі працы з артыкуламі пра сучаснікаў, пра якіх яшчэ не напісалі ў які-небудзь Экадэмічны слоўнік і гэта нармальна. Базавыя рэчы пра Аснарэўскага, а менавіта дата нараджэння і адукацыя, дадзены на падставе аўтарытэтных крыніц, а менавіта біяграфічных даведак у літаратурных часопісах. Можна было б скараціць і да гэтага, і артыкул адпавядаў бы мінімальным патрабаванням. Але навошта, калі ў дадзеных з інтэрв'ю з Аснарэўскім няма парушэння? [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 16:56, 10 верасня 2025 (+03) ::З якога часу местачковыя часопісы Расіі са свастыкай у шапцы сталі аўтарытэтнымі крыніцамі? [https://www.sibogni.ru/content/zolotoy-svet часопіс]. Відавочна, яны публікуюць у сябе на старонках усё, што ім дасылаюць без аніякай праверкі фактаў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:00, 10 верасня 2025 (+03) :::Калега, гэта ўвогуле што? Якія свастыкі і местачковыя часопісы? Гэта Сібірскія агні найстарэйшы з дзейных літаратурных часопісаў Расіі, так званы "таўстун", адно з самых прэстыжных рускіх выданняў. Упэўнены, што калі пакапаць, то высветліцца, што рэдактар ​​які-небудзь літаратар, з мноствам прэмій. Там мусіць быць не проста адбор, а кіламетровая чарга. Навошта пісаць, калі вы не ўкурсе. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:07, 10 верасня 2025 (+03) ::::Што такое «таўстун» і «рускія выданні»? Пакапайце і пастаўце крыніцу. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:12, 10 верасня 2025 (+03) :::::Давайце я вам лепш дам вось такі артыкул канкрэтна пра Сібірскія агні, каб не губляць час на пошукі АК пра тое, што такое "таўстун" у расійскай літаратуры (я гэта ведаю са школы, дарэчы), так будзе лепш. Тут паказана якога ўзроўню гэтае выданне. :::::https://litrussia.su/2022/04/30/svet-sibirskih-ognej/ [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 17:18, 10 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:06, 13 верасня 2025 (+03) == Парушэнне этычных паводзін == За [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%94%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F&diff=5033307&oldid=5033300 гэтую рэпліку] ''пра чарговага інтэрнэт-вар’ята, які піша сам пра сябе артыкулы ва ўсіх Вікіпедыях'' [[Удзельнік:Lš-k.]] мае быць, на мой погляд, заблакаваны, бо пра [[Вікіпедыя:Недапушчальнасць абраз, пагроз і агрэсіі]] ён ведае, але гэтым час ад часу займаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:58, 9 верасня 2025 (+03) :Апісанне прадмета па сутнасці — гэта энцыклапедычны стыль, а не абраза. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:06, 9 верасня 2025 (+03) : Цытата персанажа, які піша пра сябе артыкулы ([https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02UPYSYYqfvLpHYBJUbYJk6wp7qB876uHWkmTAmYiFbHtVtagchxyPAbPQePPrsgCal&id=100010783908995 крыніца]): {{цытата|Можа, чарадзейны ФБ, як ужо бывала, данясе мой спіч каму трэба, таму скажу: мяне не спыніць і адмаўляць маю значнасць няма сэнсу. Чулі пра Валан-дэ-Морта, які зрабіў артэфакты-крыстражы і без іх знішчэння нельга было знішчыць яго? Англійскi няўмеха стварыў 7 крыстражаў. У мяне крыстражаў незлічоная колькасць.:)) Энцыклапедычныя артыкулы пра мяне дублююцца на мностве пляцовак, а ёсць яшчэ СМІ, мае біяграфічныя даведкі ў топавых друкаваных літ. выданнях і г.д. Таму, калі які-небудзь грыфендорац, усё ж прыбярэ артыкул пра мяне (адзiн з лепшых у катэгорыі пісьменнікаў), для мяне гэта выдаленне — пстрычка гарошыны па сталёвым шаломе. Цёмнага лорда не адолець з цёмнымі матывамі, як сказаў бы Хлопчык, які выжыў.:)) А я скажу: absit verbo invidia.}}--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:27, 9 верасня 2025 (+03) : Лічу бан крайняй мерай, якой нам трэба ўсемі сіламі пазбягаць, каб не распальваць варожасць у раздзеле. Глянуў абмеркаванні, не хачу судзіць пра значнасць артыкула. Агулам па палаце нашага раздзела, у нас не вельмі прыдзірліва да значнасці. Не маю нічога супраць таго, каб пісалі артыкулы пра жывых людзей і каб жывыя людзі пісалі пра сябе. Прашу @JerzyKundrat у гэтай палкай дыскусіі зыходзіць з добрых памкненняў усіх бакоў канфлікту. Звяртаю пільную ўвагу @Lš-k на тое, што ў дыскусіі шмат перагібаў. На мой погляд, вы ведзяце размову даволі эмацыйна і мабыць вам варта адступіць. Асабліва важна, што вам не раз намякнулі, як вашыя некаторыя інсінуацыі асабіста абражаюць удзельнікаў размовы. Думаю, што ўсе мы хацелі бы, каб нашыя размовы ішлі ў рэчышчы паляпшэння нашага праекта і пошуку кансэнсусу, а не ў пераходзе на асобы, пошуку шкодных элементаў. Нават калі вы ўпэўненыя, што на вашым баку праўда, гэта ні ў якім разе не дазваляе вам абражаць іншых удзельнікаў. Паважайце іншых удзельнікаў і зыходзьце з добрых памкненняў усіх удзельнікаў, нават тых, з кім вы не згодныя. Спадзяюся, што ўсе бакі пастараюцца мінімізаваць канфлікт, каб не прыйшлося прыбягаць да ўмяшання адміністратараў, да чаго і заклікаю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:58, 10 верасня 2025 (+03) :Удзельнік Lš-k тут цытуе самога Аснарэўскага, які як я разумею з'яўляецца ўдзельнікам рускай вікіпедыі. Таму не бачу нічога дзіўнага ў тым, што Аснарэўскі можа глядзець статыстыку артыкула пра сябе ў нашым раздзеле. Мабыць, удзельнік ведае пра дзейнасць Аснарэўскага ў вікіпедыі і таму ўпэўнены, што я гэта ён, хаця сам Аснарэўскі пацвердзіў у цытаванай публікацыі, што не з'яўляецца мной. Аснарэўскі таксама піша, што ўдзельнік Lš-k належыць да групы яго асабістых хейтэраў і хоць гэта недаказальна, паводзіны Lš-k сапраўды здаюцца асабіста мне дзіўнымi, прымушаюць сумнявацца ў яго нейтральнасці. Удзельнік, мяркуючы па дыскусіі ў абмеркаванні артыкула, не разумее, што СМІ могуць з'яўляцца аўтарытэтнай крыніцай, што аўтабіяграфіі пра якія ён крычыць не забаронены, і што цытаванне сац. сетак сучаснікаў дазволена паводле [[ВП:БС]]. Ён не рэагуе на прадстаўленыя спасылкі на правілы, увесь час паводзіць сябе неэтычна, нягледзячы на ​​тое, што яму было паказана на тое, што такія паводзіны закранаюць іншых удзельнікаў і парушаюць правілы, таму, нягледзячы на ​​карысць, якую ён прынёс праекту, ён на мой погляд павінен быць заблакаваны ці сама меней пазбаўлены сцяга даглядчыка, пакуль не вывучыць правілы і не пачне паводзіць сябе ў адпаведнасці з імі. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 07:02, 10 верасня 2025 (+03) :: Выходзіць, што паняцце ''інтэрнэт-вар’ятаў'' у дачыненні да ўдзельнікаў БелВікі блакіроўкі не пацягне, ну няхай грызуцца тады. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:41, 10 верасня 2025 (+03) :::Я перад тым як зарэгістравацца ў беларускім раздзеле доўга вывучаў тутэйшыя правілы, глядзеў абмеркаваньні, а яшчэ раней вывучаў ангельскую вікіпэдыю і ў меншым аб'ёме расейскую. Па маіх назіраннях і ў англамоўным, і ў расійскім раздзеле за такое навяшчавае хамства ужо даўно было б строгае папярэджанне, а ў выпадку паўтарэння блакіроўка. Lš-k нават у гэтым абмеркаванні прымудраецца не прасіць прабачэння, а пісаць, што "інтэрнэт-вар'ят" гэта "энцыклапедычны стыль, а не абраза". Гэта значыць, ён высноў не зрабіў і, здаецца, збіраецца працягваць. Чакаю, калі ён ужо пачне слаць адмінаў на тры літары. Я разумею, нам удзельнікі патрэбны, але калі тут вікі-праект, то павінны быць нейкія берагі, таму што гэта ўжо відавочна за ўсе межы выходзіць. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 10:04, 10 верасня 2025 (+03) ::::я лічу, што методыка «хуткі бан за парушэнне правіл» — гэта рудымент з эпохі форумаў. Гэта не тое, што нам трэба слепа капіяваць з іншых раздзелаў ці з папярэдняга вопыту белвікі. Можна спрабаваць думаць у больш канструктыўным рэчышчы. Калі гэтая спрэчка не пяройдзе да нечага канструктыўнага, то будзем прымаць меры, якія могуць не спадабацца ўсім бакам абмеркавання. Таксама прашу ўсіх удзельнікаў размовы прачытаць наступныя артыкулы [[ВП:СУ]], [[ВП:Э]], [[ВП:КС]], [[ВП:НАПА]] (апошняе асабліва тычыцца @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]]). І асобна [[ВП:АЎТА]], [[ВП:Вірт]], [[ВП:БС]], каб разумець пазіцыю @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] і не абясцэньваць яе. Я раблю папярэджанне @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] за паведамленні, напісаныя з мэтай абразіць іншых удзельнікаў. У той жа час заклікаю ўсіх удзельнікаў размовы або адысціся ад размовы і рэдагавання артыкула на пэўны час, каб панізіць эмацыйнасць сітуацыі, або працягнуць абмеркаванне выключна ў канструктыўным рэчышчы без абмеркавання асабістасцей, з павагай да іншых удзельнікаў дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:46, 10 верасня 2025 (+03) :::::Асабіста я даўно ўсе гэтыя правілы вывучыў. Я не з'яўляюся чыім-небудзь віртуалам, пры гэтым аўтабіяграфіі правілы праекту не забараняюць. Гэта значыць, я не бачу наогул ніякай заснаванай на правілах пазіцыі калегі Lš-k і менавіта [[ВП:БС]] і прыбірае адзін з двух яго аргументаў аб праблеме з цытаваннем соц. сеткі Аснарэўскага. Калі ў каго-небудзь ёсць доказы, што Аснарэўскі гэта я, то, калі ласка, дайце іх. З вялікім задавальненнем азнаёмлюся. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 15:01, 10 верасня 2025 (+03) : Згодна з [https://ru.hrodna.life/articles/evgenij-asnorevskij-7-faktov/ артыкулам] на Гродна Лайф можна даведацца, што Аснарэўскі мае іншы ўліковы запіс і не займаецца беларускай вікіпедыяй. Нават калі удзельнік @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] і з'яўляецца яго фэйкам, у нас недастаткова падстаў, каб правяраць сувязь паміж німі (правіла [[ВП:Вірт]] не парушана). Я магу зразумець чаму ў спадара @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] узніклі падазрэнні, але мы вымушаныя ў гэтым выпадку сыходзіць [[ВП:Зыходзьце з сумленнасці ўдзельнікаў|з сумленнасці ўдзельніка]]. Абвінавачванне чалавека ў сувязі с Аснарэўскім дэструктыўна ўплывае на ўвесь дыялог паміж удзельнікамі. Таму я далучаюся да папярэджвання @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] і сардэчна прашу @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] так не рабіць. <br><br/>Таксама я хачу папярэдзіць @[[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]], што каментары ў стылі "Аргументацыя самога Lš-k зводзіцца да бясконцых абражаючых крыкаў" прыводзяць толькі да эскалацыі сітуацыі і парушаюць [[ВП:ЭП]]. Таму я таксама шчыра прашу вас старацца пазбягаць падобнага тону ў размовах.<br><br/>Зрэшты, датычна намінацыі і падвядзення выніку магу сказаць, што імаверна шаноўнаму і дасведчанаму @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] можна было б пачакаць трошкі больш, але па сутнасці вынік правільны. Нейкая хлюпкая значнасць у гэтай асобы ёсць. Таксама я пагаджуся, што зараз артыкул знаходзіцца не ў лепшым стане (і гэта з тым улікам, што ўжо тры дасведчаных удзельніка падыходзілі да яго з чысткі, за што ўсім вялікі дзякуй). Нейкая значнасць у чалавека ёсць толькі з пісьменніцкай і актывісцкай дзейнасці, таму ўсе гэтыя абзацы пра яго кампазітарскія крокі можна смела выдаляць. Таксама частка крыніц з'яўляецца першаснай, на падставе якіх было зроблена арыгінальнае даследванне. Іх таксама можна смела выдаляць. Дарэчы, калі б спадар @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] мог давесці артыкул да розуму - было б звыш файна. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:33, 12 верасня 2025 (+03) ::Удзельнік Lš-k добра папрацаваў з артыкулам, ён проста выкінуў з яго некалькі дзясяткаў спасылак на АК і мне ўчора прыйшлося іх вяртаць. Гэта я лічу вандалізм. А сёння я бачу, што вы выкінулі згадкі пра дызайнерскія працы Аснарэўскага, якія былі пацверджаны АК. Я разумею, што павінны быць прадстаўлены перш за ўсё асноўныя напрамкі дзейнасці. Я згодны са скарачэннем тэксту аб музычнай дзейнасці. Але навошта выкідваць пару радкоў аб іншых занятках? Вы выкінулі спасылку на ЖЖ Аснарэўскага, хаця ў чарговы і апошні раз паўтараю, што спасылкі на публікацыі сучасніка не забароненыя ў артыкуле пра яго. У ЖЖ быў паказаны набор спасылак на публікацыі Onlíner, гэта значыць на АК, каб пацвердзіць сцвярджэнне аб напісанні Аснарэўскім цыкла публікацый для гэтага СМІ. Можа варта ставіцца да працы іншых удзельнікаў з большай павагай? Палова раздзела пра беларускіх пісьменнікаў, гэта артыкулы незразумела пра каго з дзвюма спасылкамі на АК, але праблемы ёсць у артыкула пра Аснарэўскага. Я прыйшоў у беларускую вікіпедыю, каб напісаць пра гарадзенскіх краязнаўцаў, якія зрабілі кнігі, якія мне адкрылі краязнаўства. Захапляюся гісторыяй краязнаўствам, каб адпачыць ад кода. Я баяўся, што мой артыкул пра Госцева выдаляць, але аказваецца, што значнасці не хапае Аснарэўскаму. мяне тут абражаюць, робяць вайну з артыкулам і мною асабіста, а ўдзельніка які даўно і свядома ігнаруе правілы акуратна папярэджваюць і яшчэ мне робяць заўвагі пра тон размовы з чалавекам, які называе Аснарэўскага вар'ятам, разумеючы пры гэтым мяне. Я чытаў Фэйсбук Аснарэўскага і там ён скардзіўся на хэйтараў у белвікі. Думаў ён перабольшвае ці нават хлусіць. Бачу, што не. Мне на працы казалі, што белвікі маргінальная тусня дзе правілы не ведаюць нават адміны і лепей, калі я хачу ў вікіпедыю, пісаць у ангельскую. Але я хацеў пісаць на роднай мове. Аднак бачу, што тут немагчыма працаваць. Таму я сыходжу. Можаце выдаляць мае артыкулы, перапісваць, заблакаваць маю ўлікоўку. Калі ласка. Сцяг у рукі. Можна не адказваць, я не буду чытаць. Прашу прабачэння, калі кагосьці пакрыўдзіў і жадаю супольнасці развіцця, але сам у гэтым удзельнічаць не буду. [[Удзельнік:Maciej Valovič|Maciej Valovič]] ([[Размовы з удзельнікам:Maciej Valovič|размовы]]) 08:25, 12 верасня 2025 (+03) :::прапаную абараніць пакуль артыкул для аўтапацверджаных удзельнікаў, каб было менш спрэчак і спроб "паваяваць" [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:29, 12 верасня 2025 (+03) :::: Здаецца не трэба, бо актыўных войн правак там няма ўжо. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) ::: Аснарэўскі не дызайнер. АК не пацвердзілі тое, што ён дызайнер. Адзінае што ёсць - фота лагатыпа пад якім падпісаны Аснарэўскі. Пры гэтым ён ідзе пералікам з іншымі канкурсантамі. Калі ваш дзіця прыносіць на конкурс аплікацыю, а затым яе ставяць на веб-старонку школы – гэта яшчэ не падстава несці гэтую інфармацыю ў вікі. ЖЖ Аснарэўскага не з'яўляецца [[ВП:АК]] і не мае патрэбнай нейтральнасці.<br><br/>Я з павагай стаўлюся да вашай дзейнасці і вельмі спадзяюся, што вы яе працягнеце. Вы маеце рацыю, што артыкулы пра беларускіх письменнікаў трэба паляпшаць. Маю надзею, што вы зможаце гэтым заняцца. Прашу прабачэння, калі вас пакрыўдзіў сваім папярэджваннем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:45, 13 верасня 2025 (+03) * 1. У намінацыі часам да 100 кніг, гэта не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай. 2. Прэмія Экслібрыс некалі была цікавай, цяпер яе такой лічыць нельга. Ад Караткевіча з Сысам да абсалютна бездапаможных «твораў». 3. Сацсеткі, навіны, згадкі пра персанажа (Соркіна), як і яго развагі не з'яўляюцца значнымі крыніцамі. 4. Можна б учапіцца за кнігу пра Гродна, але яна за свой кошт выстаўлена ў Ridero, дзе не выстаўляецца толькі лянівы. 5. У «Сібірскіх агнях» і публікацыі ў «Дзеяслове» відавочна недастаткова, усе астатнія выданні значнымі не з'яўляюцца. 6. Пару апавяданняў прагледзеў, узровень раённага літаб'яднання.7. У рувікі артыкул не прайшоў.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:44, 13 верасня 2025 (+03) == [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med]] == {{закрыта}} Трэба падвесці вынік па [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga med|адмінцы Plaga med]] і зрабіць запыт у Вікімедыя, каб яны надалі сцяг. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:47, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік падведзены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:27, 5 верасня 2025 (+03) == [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:Contributions/2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F 2601:CF:8200:1B90:48D0:B732:127E:ED9F] == {{закрыта}} Машынны вандал актывізаваўся. Трэба даць часовую блакіроўку на дыяпазон. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:23, 23 жніўня 2025 (+03) : Тое самае да: :* 12.222.18.2 :* 2600:1005:B250:AB28:A441:C477:148A:C5D1 :* 2601:CF:8200:1B90:7433:177A:12D8:D9C :* 2601:CF:8200:1B90:9486:787F:A8C7:A33E : [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:42, 23 жніўня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 23 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Абнаўленне [[MediaWiki:Edittools]] == Па маім запыце на выпраўленне памылак з цёмнай тэмай адгукнуўся адмін Вікісховішча і ўдзельнік VRT (гл. [[Размовы_пра_MediaWiki:Edittools#Dark mode fix|старонку размоў]]). Ён просіць перанесці змены з пясочніцы, трэба рэакцыя адмінаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 19 жніўня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 5 верасня 2025 (+03) == Адаптаваць [[MediaWiki:Recentchangestext]] пад цёмную тэму == У мяне няма правоў. Трэба абнавіць першы радок з параметрамі табліцы. Там прапісаныя колеры, іх трэба прыбраць, або проста паспрабаваць замяніць радок як у англ вікі: <code>{| class="plainlinks" id="recentchangestext" style="clear:both; font-size: 85%;" role="presentation"</code><br/> [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 30 ліпеня 2025 (+03) :{{зроблена}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:11, 5 верасня 2025 (+03) == [[Адмысловае:Contributions/209.206.25.209|209.206.25.209]] == {{закрыта}} Трэба супакоіць вандала. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 20 ліпеня 2025 (+03) : {{зроблена}}. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:51, 21 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} == Удзельнік Peisatai == {{закрыта}} Вітаю! Прашу звярнуць увагу на дзейнасць удзельніка Peisatai, які выкарыстоўвае Вікіпедыю для распаўсюджвання сваіх уласных даследванняў. Разгарнуў бурную дзейнасць, пішучы нейкія свае ўласныя здагадкі і фантазіі пра паходжанне геаграфічных назваў і прозвішчаў. Пры гэтым значная частка са зробленых ім правак не утрымоўвае аніякай крыніцы. У многіх з паказаных ім крыніц на самай справе гаворыцца пра сугучныя, але зусім іншыя назвы, а частка са зробленых ім правак увогуле з’яўляецца падманам і фальсіфікацыяй. Вось некаторыя прыклады: * [[Важа]] ''Назва балцкага паходжання. Той жа корань Važ- у літоўскай рачной назве Važ-upė. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць, рухацца» [A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 368—369]'' Рака Важа ў крыніцы не згадваецца. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на працу Ванагаса, аднак у рэчаіснасці гэты "Этымалагічны слоўнік літоўскіх гідронімаў" прысвечаны даследванню паходжання назваў рэк і азёр Літвы. Гідронімы ж Беларусі, хаця і прыводзяцца там падчас (для параўнання), але вельмі рэдка. Таму ў большасці выпадкаў ягоныя спасылкі на Ванагаса з'яўляюцца падманам. * [[Ратамка (рака)]] [[Ратамка (аграгарадок)]] [[Ратамка (вёска)]] ''Назва ракі Ратамкі балцкая, корань Rat- як у літоўскіх гідронімах Rata, Rat-upis, латышскіх Rat-upe, звязваецца з літоўскім ratas "кола, акружнасць, замкнёны шлях колам", а сама назва такім чынам канфігурацыйнага значэння[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 273.]. Да кораня Rat- у назве дададзены вакалізаваны гідранімічны суфікс -m-, які таксама ў назве літоўскай ракі Neremà[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 228.].'' Назвы Ратамка ў Ванагаса няма. * [[Абстэрна]] ''Назва Абстэрна старабалцкага паходжання. Яна ігуруе таксама як «Обста» (на карце 1933 года). Так жа сама, Обстай, называецца рака Абеста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.], яе назву збліжаюць з назвай літоўскай нёманскай ракі Abista[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.]. У аснове гэтых назваў індаеўрапейскае ab-, якім абазначаліся рачныя воды[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.]. Корань Ab- у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)».'' Нідзе ў прыведзеных крыніцах назва возера Абстэрна не сустракаецца. * [[Брэст]] ''Наконт назвы Берасця няма поўнай згоды. Існуюць балцкая і славянская версіі паходжання гэтай назвы. Згоднай з балцкай версіяй, назва звязаная з літоўскім brasta, прускім *brastan «брод»[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 247.].'' Хлусня, Брэст там не згадваецца. * [[Вяркуды]] ''Вядомыя сучасныя літоўскія адыменныя прозвішчы Verkis, Verkas, Verkelis, Verkulis, якія звязваюць з verkti "плакаць" (як прозвішча Плакса[Бiрыла М. В. Беларуская антрапанiмiя. 2: Прозвiшчы, утвораныя ад апелятыўнай лексiкi. — Мінск: Навука i тэхнiка, 1969. — C. 325.])'' Нічога з напісанага ў Бірылы і блізка няма, акрамя беларускага прозвішча Плакса. ''З тым жа фармантам -ud- балцка-літоўскія імёны, ад якіх тапонімы Дакудава, Палуды, Анкуды. Блізкі фармант -id- у імёнах, ад якіх Мілідаўшчына, Вайнідзеняты.'' Няма крыніцы. * [[Мёры]] ''Першапачаткова назва Мёраў адносілася да возера, якое на старых картах называецца «Мёры» (цяпер — возера Мёрскае).'' Няма крыніцы. ''Вядомая з 1514 г. назва Мёраў — маёнтак «Мярэя» (Мерея) перагукаецца з балцкай назвай дняпроўскай рэчкі Мярэя[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.]. Корань Mer- / Mor- мае значэнне «стаячая вада» і суадносіцца з літоўскім marios «затока»[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. P. 211, 204.]. У назве Мярэя балцкі гідранімічны пашыральнік -ej-, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах *Vedēja, *Rupēja[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.], літоўскіх Asveja, Roveja[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 280.], у назве возера Асвея. Блізкія яму пашыральнікі -ij-, -uj- у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя.'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з прыведзеных крыніц назва горада Мёры не згадваецца. А ў Ванагаса не згадваецца і Мярэя. * [[Набіста]] ''Назва Набіста старабалцкага паходжання. Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *Abista) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць Ab-ist-, як у такіх балцкіх гідронімах, як Abista (у Літве ў басейне Нёмана)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.] і Абеста, або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166].'' Назва Набіста ў крыніцах не згадваецца. Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Лошыца]] [[Лошыца (жылы раён)]] [[Лошыцкая сядзіба]] ''Звязана або з літоўскім lašėti «капаць», або з аманімічным яму lašėti «блішчэць», lašis «ласось»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182.] (назва ласося матываваная яго стракатай, блішчастай луской[В. Н. Топоров. Прусский язык. L. Москва, 1990. С. 109.]).'' Назвы Лошыца ў гэтых кнігах няма. * [[Гайголка]] ''Назва літоўскага паходжання, ад gaigalas «вуцяк». Такога ж паходжання літоўскія водныя назвы Gaigalis, Gaigal-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 103.].'' Гайголка там не згадваецца. * [[Маладзечна]] ''Назва Маладзечна ад назвы прытока ракі Уша ракі Маладзечанкі (*Маладзечны, *Маладзечні), на якой адпачатна паселішча паўстала. Адпачатная балцкая назва ракі звязаная з літоўскім maldas, meldas «трыснёг», ад якога літоўскія гідронімы тыпу Mald-upis, Maldenis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Маладзечны ці Маладзечанкі ў Ванагаса няма. * [[Сіпа (рака)]] [[Сіпурка (рака)]] ''Назва Сіпа мае балцка-яцвяжскае паходжанне. Літоўскі гідранімічны аналаг — назва ракі *Šipė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 331.]. У сіпурскай назве корань Sip- пашыраны пашыральнікам -ur-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні: dubti «угінацца» — duburys «вір», у рачных назвах Ind-ura, Vint-ura[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 307—309.].'' Няма там Сіпы і Сіпуркі. * [[Тушчанка]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Ад літоўскага tuščias, tuštas «пусты», адсюль назва тыпу *Tuščia. Найбліжэйшы гідранімічны адпаведнік — літоўская рачная назва Tušt-upis (каля заходнелітоўскага Цяльшэя) таго ж паходжання[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 350.].'' Тушчанка там не згадваецца. * [[Бірвета]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова гідроніма Bir-ṷ-, ад кораня Bir-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 65.]. Назва мае «балотную» семантыку.'' Ванагас супастаўляе назву Бірвета з беларускім берва "кладка з бярвенняў на гразкім месцы". * [[Лужасна]] [[Лужаснянка]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Lūž- у літоўскім гідроніме Lūž-upis, ён звязаны з літоўскім lūžti «ламацца, ірвацца, гнуцца» і мае канфігурацыйнае значэнне[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 200.]. корань пашыраны тыповым балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няма ў гэтых кнігах Лужасны і Лужаснянкі. * [[Лагойск]] [[Лагазінка]] ''старабалцкага паходжання. На гэта паказвае балцкі гідранімічны пашыральнік -(а)z-. Ён вядомы і ў літоўскім словаўтварэнні... [P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 390.] Назва Лагаза ад індаеўрапейскага *leg- / *log- «накропваць, прасочвацца, распускацца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 657.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 99.].'' Лагаза (Лагазінка, Лагойск) нідзе там не згадваецца. * [[Маларыта]] [[Маларыта (рака)]] [[Рыта]] ''старабалцкага паходжання. Узыходзіць да індаеўрапейскага *rī-ti «цячы», якое ад гнязда *rei- / *rī- / *roi- «цячы», адкуль, напрыклад, лацінскае *rei-ṷo-s «ручай» (> rīvum) або кельцкае *rei-no-s «плынь» (> рака Рэйн)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 330—331.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 96.]. Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскай ракі Ryt-upis «Цякучая (або Ранішняя) рака» (каля Марыямпале), латышскай Rīta-strauts «Цякучая (або Ранішняя) плынь»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 279.].'' У прыведзеных крыніцах назваў Маларыта, Рыта няма. * [[Сухадроўка]] ''Назва балцкага паходжання. Поўны аналаг назвы — заходнелітоўскі двухасноўны гідронім Saus-drãv’as. У ім першая аснова — ад літоўскага sausas «сухі», другая ад кораня Drav- / Drev-, які звязаны з індаеўрапейскім *droṷus «плынь», *dreu- «бегчы, імкнуцца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 90—91, 292.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 44-45, 55.].'' Сухадроўкі ў гэтых кнігах няма (дарэчы, Ванагас на с. 90 корань drav- супастаўляе са старажытнаіндыйскім dravah, dravati). Далей ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем мноства іншых гідронімаў. * [[Сэрвач (прыток Віліі)]] [[Сэрвач (прыток Нёмана)]] ''Першая аснова Serv- таксама ў назве рэчкі Сярвайкі (правы прыток Ловаці), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.]. Другая аснова назвы Сэрвач тая ж, што і ў назвах Нарач, Іслач і падобных, — Ak-. Яна звязаная з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' Назвы Сэрвач ў пералічаных крыніцах няма. * [[Віхра]] ''Нягледзячы на павярхоўнае падабенства з віхор, назва Віхра балцкага паходжання. Гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Назва Віхра ў Ванагаса не згадваецца. * [[Жыткавічы]] [[Чырвонае (возера)]] ''Назва паселішча пайшла ад назвы ракі Жыдкаўка, што з Жыд-возера цекла ў Прыпяць.'' Няма крыніцы. ''Назва «Жыд» паходзіць ад балцкага кораня *žeid- / *žid- «гарэць; свяціць, ззяць», ад якога літоўскае žydėti «свяціць; цвісці», žaida «агмень (месца для адкрытага агня)». Далей да карацейшага балцкага *žei- / *ži- (з тым жа значэннем), ад якога таксама латышскае zīt «світаць, віднець», zaigs «зіхоткі» (*žei-, -g-), літоўскае žibus «зіхоткі» (*ži-, -b-)[S. Karaliūnas. Iš baltų kalbų puodininkystės terminijos istorijos // Lietuvių kalbotyros klausimai. XVI. 1975. С. 137—141.].'' Няма там ні Жыткавічаў, ні Жыд-возера, ні Жыдаўкі. Сама назва артыкула Каралюнаса ў перакладзе гучыць як "З гісторыі ганчарных тэрмінаў у балцкіх мовах", ён не зусім пра гэта. ''Літоўскія гідранімічныя аналагі — назвы тыпу Žiba, Žiegas, Žied-upė, Žyd-a-upis[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 400, 401.].'' І тут таксама няма Жыткавічаў, Жыд-возера і Жыдаўкі. * [[Нямыльня]] ''Адпачатная балцкая форма аднаўляецца як *Nemilnà (Немілна́).'' Няма крыніцы. ''Корань Nem- ад індаеўрапейскага *nem- «гнуць; гнуцца», ад якога і назва Нёмана[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.].'' Нямыльні ў кнізе няма. ''У назве *Немілны корань пашыраны рэдкім балцкім пашыральнікам -ln-, як і ў назве літоўскага возера Asalnai (As-, -ln-)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981.- С. 48.].'' Няма там гаворкі ні пра Нямыльню, ні пра пашыральнік -ln-. Далей ідуць іншыя ўласныя даследванні. У прыватнасці, у гэтых фантазіях ёсць спасылка і на "Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья". Дык вось, Нямыльня там згадваецца на с. 218 у раздзеле "Славянские названия". * [[Сермеж]] ''Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — літоўская рачная назва Serma(s), што лічыцца вельмі архаічнай. Да індаеўрапейскага *sermo- «рака, плынь» і карацейшага *ser- «цячы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.] Таксама рачная назва на прыпяцкім правабярэжжы Цэрэм / Сарэмскі, адпачатная форма якой таксама балцкае *Serm-[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 593—594.]. Корань пашыраны такім самым пашыральнікам, як у назве літоўскай падвіленскай ракі Nemėža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 227.]'' Ва ўсіх гэтых крыніцах назва Сермеж не згадваецца. * [[Піктуша]] ''Назва балцка-літоўскага паходжання. Звязана з літоўскім piktas "злы; моцны, вялікі". Належыць да шэрагу "злых" гідронімаў, тыпу Pikt-ežeris, Pikt-upė (piktas "злы; моцны", ežeras "возера", upė "рака")[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 258.].'' Піктушы тут няма. * [[Вір (возера)]] [[Чорны Вір]] [[Вір (рака)]] ''Водныя назвы Вір (найменей некаторыя з іх), магчыма, перакладаюць папярэднія балцкія гідронімы тыпу назвы правага дзесенскага прытока (ніжэй Чарнігава) Верапета (руск.: Верепето, Верепета)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейне. С.-Петербург, 1913. С. 211.]'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс назваў рэк у басейне Дняпра, пра паходжанне гэтах назваў у яго не сказана ані слова. ''ад літоўскага verpetas «вір; крыніца», verpti «моцна цячы; віраваць»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 179.].'' Назва Вір тут не згадваецца. * [[Рэпалава]] ''Вядомы літоўскі антрапонім Rėpalis, ён звязаны з літоўскім rėpti "хапаць, грабастаць"[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 598.].'' Рэпалава там не прыгадваецца, ёсць толькі прозвішча Repalis і дарэчы тлумачыцца зусім па-іншаму. * [[Ведрыч (рака)]] ''У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-, якая звязаная з лат. ūdens, пруск. (w)undan, літ. vanduo «вада», яцвяжскім *udā «вада; рака».'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Ведрыч там не прыгадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]'' Фантазіі. Тапароў супастаўляе Ведрыч толькі з назвамі Ведзерка, Ведра і Ведрыца (ад асновы *veder-), іншыя ж назвы ён тлумачыць па-іншаму. ''У назве Ведрыч корань Ved- пашыраны з дапамогай пашыральніка -r-. Ён шырока прысутны ў літоўскім слова- і назваўтварэнні: kupti «уздымацца» — kupra «горб», liepa «ліпа» — Lieporas «Ліпавы (ручай)»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 298—309.].'' Тут Ведрычы няма. Дарэчы, гэты том выбраных твораў Скарджуса мае назву "Lietuvių kalbos žodžių daryba", г. зн. "Словаўтварэнне літоўскай мовы". Тапанімія Беларусі там не разглядаецца ў прынцыпе, кніга зусім не пра гэта. Таму спасылкі на Скарджуса тут з'яўляюцца падманам. * [[Крэва]] ''Найверагодней тапонім «Крэва» ўтварыўся ад рачной назвы тыпу літоўскага гідроніма Krevė (рака на поўначы ад літоўскіх Кейданаў)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 165.]. Такую назву магла мець крэўская рэчка, цяпер вядомая як «Крэўлянка».'' Назвы мястэчка Крэва там няма. * [[Судабле]] [[Судабоўка]] ''Рачная назва балцкага паходжання, ад першапачатковага *Судаба. Корань Sud- як у літоўскіх гідронімах Sudarvė, Sudota, Sūduonia, якія звязваюцца з літоўскім sūduva "твань у балоце"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 318-319.].'' Судабле і Судабоўкі ў Ванагаса няма. ''Пашыральнік -b- як у назве рэчкі Налібаўкі (< *Наліба, Nal-ib-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' Насамрэч гаворка ў крыніцы ідзе аб словаўтваральных суфіксах літоўскай мовы, ніякіх гідронімаў там няма. * [[Каспля]] ''Першая аснова Кас- з цягам часу зведала эвалюцыю ад *Kŭs- праз *Къс-. Яна звязаная з прускім kusis, літоўскім kusulas «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, сожскай ракі Касінка (каля Касінкі — рэчка з назвай-перакладам «Камароўка»)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 190.].'' Насамрэч, рака Каспля ў гэтай кнізе сустракаецца толькі на с. 237 і там няма ані слова пра значэнне асновы ў гэтай назве. ''Прамы літоўскі гідранімічны адпаведнік — рачная назва Kus-upė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 175.].'' А тут увогуле Каспля не згадваецца. * [[Дубасна]] ''Корань Dub- ад літоўскага dubti «ўгінацца», duburys «рачны вір (паглыбленае, „увагнутае“ месца)». З ім літоўскія гідронімы тыпу Dubė, Dubis, Dubija, Dubinga, Dubysa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 93.]. Корань пашыраны гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў назвах задзвінскага возера Мядзесна, дзвінскай ракі Лужасна, дняпроўскіх рэк Опісна (< *Apesna), Нерасна, Турасна[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]. Гэты пашыральнік прысутны і ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: upė «рака» — upėsnis «рачулка; месца, дзе цекла рэчка або дзе рэчка ўцякае ў возера»[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 291—292.].'' Нідзе з пералічаных крыніц назва ракі Дубасна не прыгадваецца. * [[Налібакі]] [[Налібаўка]] [[Налібоцкая пушча]] ''Звязаная з балцкім гідранімічным коранем Nal-, ад якога назва літоўскага возера Nalija, балота Nal-raistis, балцкай назвай з-пад Ноўгарада *Nolia / Nolė. Далей да індаеўрапейскага *(s)na- «цячы», пашыранага пашыральнікам -l-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 223.].'' Налібак, Налібаўкі, Налібоцкай пушчы ў крыніцы няма. ''Корань Nal- пашыраны пашыральнікам -b-, які выкарыстоўваецца ў літоўскім словаўтварэнні (kan-ėti «бедаваць, мучыцца» — kan-yb-a «ссохлік, заморак»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 92.].'' У кнізе проста гаворыцца пра суфікс -yba і падобныя ў літоўскім словаўтварэнні, пералічаных вышэй тапонімаў там няма. * [[Вацлаў Пануцэвіч]] ''Папуцэвіч — ад балцка-літоўскага аднаасноўнага антрапоніма (колішняга імя) «Папуціс», які даў і сучаснае літоўскае прозвішча Paputis. У ім антрапанімічны суфікс -ut- і корань Pap-, які і ў іншых літоўскіх антрапонімах Papas, Papeika, Papelis, Papšys. Корань звязваецца з літоўскім papas «грудзі; смочка; покаўка, пупышка (на дрэве)»[Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 391.]'' Papas, Papeika, Papelis, Papšys у крыніцы ёсць, а Папуцэвіча, Папуціса і Paputis няма. ''з латышскім pāpa, pāpis, pāpulis «покаўка, пупышка». Тыпалагічная паралель — прозвішчы «Цыца», «Цыцка»[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1989. С. 441.].'' У Бірылы з пералічанага ёсць толькі Цыца і Цыцка. * [[Убарць]] ''Назва Убарць балцкага паходжання. У аснове назвы Убарць — корань ub-, які таксама ў назве ракі Убедзь (правы прыток Дзясны паміж Чарнігавам і Ноўгарадам-Северскім)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 206.].'' Хлусня, кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк дняпрўскага басейна, дзе ані слова пра іх паходжанне, пра тое, дзе які корань і г. д. ''Корань ub- у назве Убарць пашыраны з дапамогай пашыральніка -rt-, які вядомы ў літоўскім словаўтварэнні (kabti «віснуць» — kabartai «звіслая „бародка“ пад дзюбай пеўня») і ў балцкай гідраніміі: возера Тумерта на Верхнім Падзвінні, рака Уперта на Павоччы, літоўская рака Gomerta[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 119.].'' Адзінае што ёсць у Ванагаса з усяго пералічанага - гэта гідронім Gomerta. Дарэчы там напісана, што ў ім суфікс -erta, а не -rt-. Усё астатняе - прыдумана. ''Ад кораня ab- пайшлі балцкія гідронімы Abista, Абеста, Абстэрна, Обаль, Аболе[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.].'' Насамрэч, на с. 175 у Тапарова напісана, што ў назвах Обаль, Аболе корань *абъл-/*объл-, які ён параўноўвае з літ. obuolys, лтш. abols "яблыка", Абстэрна там увогуле няма. А ў Ванагаса не згадваюцца Абстэрна, Обаль, Аболе. * [[Обаль (рака)]] [[Абалянка (рака)]] [[Аболе]] [[Обаль (возера)]] [[Обалінец]] ''Корань Ab- такі самы, як у латышскіх гідронімах тыпу Abula, Abuls, Abava[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 534—535.]'' Назвы Abava там няма і Буга нічога на піша аб тым, што ў гэтых назвах менавіта корань Ab-, а не нейкі іншы (напрыклад abal). ''у назве ракі Абельна на Верхнім Павоччы. Ад індаеўрапейскага ab-, якім пазначаліся рачныя, цякучыя воды[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 41.].'' А ў Краэ наогул не прыгадваюцца Обаль, Абалянка, Аболе, Обалінец, Абельна. Далей ідзе ўласнае даследванне пра разнастайныя гідронімы. * [[Аткыльня]] ''Першапачатковая форма захавалася ў назве возера Акельня'' Няма крыніцы. ''Корань Ak- звязаны з лат. aka «калодзеж», літ. aka(s) «палонка ў лёдзе», лат. akata «вір у рацэ; вочка ў балоце; палонка ў лёдзе»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.].'' У рэчаіснасці ж, у крыніцы напісана, што назва Аткільня магчыма з балт. at- + kil- "поднимать(ся), происходить". * [[Мокіш]] ''Звязана з літоўскім mokšė «мокрае, вільготнае месца» (ад mokas «густая гразь» з дапамогай пашыральніка -š-)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 315—316.]'' Адзінае што там ёсць - гэта тое, што ў слове mokšė суфікс -š-, пра назву Мокіш ні слова. ''makašyti «брысці па гразі», далей да літоўскага makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскага makņa «балаціна, балоцістае месца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.].'' Таксама гідроніма Мокіш няма. Дарэчы няма там і слова makašyti у якасці тлумачэння літоўскіх гідронімаў. * [[Чарэйскае возера]] [[Чаросава (возера)]] ''Назва балцкага паходжання. З шэрагу азёрных назваў Чэрас (каля Мёраў), Чаросава (каля Лепеля), Чэраскія (група азёраў у вярхах ракі Таропы), сюды ж і назвы прыпяцкай ракі Чарэса, дзесенскай ракі Чарэска[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 212.]. Корань Ker- (> Чер-) ад літоўскага keroti «расці, разрастацца» (прыставачнае už-keroti «зарастаць, абрастаць»). Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы *Kerėsa (> Kerės-upis), Kerotis, Kerūlė[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Ні там, ні там Чарэйскае і Чаросава возера не згадваецца. Далей таксама ідзе ўласнае даследванне з прыцягненнем розных назваў. * [[Ненач]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Nota, Notė, Notija, Notera[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 231—232.], пруская *Nātangā (ад гэтага гідроніма назва прускага племя натангаў).'' Ненач там не згадваецца. ''Гэтыя назвы ад захаванага ў гідраніміі балцкага *nātā «цячэнне», якое з дапамогай пашыральніка -t- ад індаеўрапейскага *(s)na- «цячы»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 971—972.].'' А тут няма ані пералічаных вышэй гідронімаў, ані балцкага *nātā. * [[Белагаловае]] ''Першая аснова гэтай назвы — літоўскае balas, baltas «белы» (яно ж і ў балцкай назве ракі Балы на прыпяцкім правабярэжжы[О. Н. Трубачев. Труды по этимологии: Слово. История. Культура. Т. 4. Москва, 2009. С. 497, 594.]).'' Трубачоў гэта пісаў пра гідронім Балы, а не Белагаловае. ''Другая аснова ад літоўскага galva «галава; перад, верх»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 177.].'' Тапароў пісаў пра раку Бологоловка ў басейне ракі Сож, а не пра возера Белагаловае. * [[Веліж]] ''Назва Веліж (Вялі́ж) паходзіць ад назвы рэчкі Вялі́жкі, ля ўпадзення якой у Дзвіну паселішча знаходзіцца.'' Няма крыніцы. ''Першапачатковая форма гэтага гідроніма — Вялі́жа. На гэта паказвае назва ракі Буліжа, што цячэ недалёка ад Вяліжы (прыток дзвінскай ракі Касплі, што ў Дзвіну ўцякае ніжэй за ўпадзенне Вяліжы). У абодвух гэтых гідронімаў карані пашыраныя пашыральнікам тыпу -iž-, як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabižis, Gumyža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, утвараючы вытворныя формы (varlė «жаба» — varlėža «жабка»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Гідранімічны корань Vel- на Верхнім Падзвінні таксама ў балцкіх назвах возера Веліста, ракі Веляса (Vel- + -st-, -s-). Балцкія гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія Veliuona, Velionė, Vel-upys, Vėlys, латышскія Vel-upīte, Vellezers[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 370.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах Веліж, Вяліжа ці Буліжа не згадваюцца. Суцэльная адсябяціна. * [[Гавязнянка]] ''Корань такі ж, як і ў балцкіх назвах нёманскіх рэк Гаўя, Гуя, ад індаеўрапейскага *gēu- / gū- «гнуць, крывіць». Ад яго таксама літоўскае gau-r-as «волас», gu-r-as «вяршыня пагорка», gu-g-a «пагорак; гузак; горб»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 393—398.].'' Няма ў крыніцы нічога падобнага. ''Корань пашыраны балцкім пашыральнікам -zn-, які таксама ў назвах «лісіных» рэк Лапузна (прыток дзесенскай Наўлі), Лопазна (прыток сожскай Іпуці), ад літоўскага lapė «ліса»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 192, 194.].'' Хлусня, няма там ні Гавязнянкі, ні разважанняў пра тое, які пашыральнік і корань у назвах Лапузна і Лопазна ("форма балт. первоисточника неясна"). * [[Сянно]] [[Сянна (рака)]] [[Сянно (возера)]] [[Жыварэзка]] ''Назва Сянна паходзіць ад аднайменнага возера, на якім паселішча паўстала. Гідронім Сянно балцкага паходжання, ад кораня Sain-[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 47.]. Звязана з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 293—294.]. Далей да аднаго са значэнняў індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы, лянівы; апускацца, пагружацца» (> «ціхі, спакойны»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 890—891.].'' У ніводнай з пералічаных кніг назва Сянно (Сянна) не сустракаецца. ** {{N}} цалкам выдаліў як безкрынічнае ва ўсіх названых артыкулах. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:07, 15 мая 2025 (+03) * [[Усвейка]] [[Усвяты]] [[Ушача]] [[Ушачы]] [[Усвяча]] [[Уша (прыток Віліі)]] [[Уша (прыток Бярэзіны)]] [[Уша (прыток Нёмана)]] ''Гэты корань звязваюць з індаеўрапейскім *aus- / *us- «блішчэць, ззяць», ад якога літоўскае aušra «зара», apy-ūšris «час перад світанкам», латышскае *Ūss (балцкае боства зары)[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 282—283.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 86—87.].'' У гэтых крыніцах пералічаныя тапонімы не згадваюцца. * [[Усяжа (рака)]] Тое ж самае. Далей: ''У назве Усяжа корань Us- пашыраны балцкім пашыральнікам -ing-, як у назве Аражня / Аряжня (< Ar-ing-in-)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' На самой справе, адзінае, што напісана ў крыніцы, так гэта тое, што назву Аражня можна параўнаць з ст.-пруск. Aryngine. Пра пашыральнік -ing- і Усяжу - выдумка. * [[Арыжня (рака)]] ''Назва старабалцкага паходжання. Адпачатная форма была блізкая да прускай азёрнай назвы Aryngine (Ar-, -ng-, -n-), потым дала форму тыпу «Аряжня»[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 199.].'' Пра падзеленне назвы на састаўныя часткі Ar-, -ng-, -n- там няма. ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' У крыніцы няма ні Арыжні, ні балцкага *ar-. ''Ён таксама ў літоўскім гідроніме Arina, латышскім Aruona[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 47.].'' Тут таксама няма Арыжні. Дарэчы, Ванагас не называе гэты корань балцкім, а разглядае яго як агульнаіндаеўрапейскі. * [[Рапуса]] ''У назве Рапусы вылучаецца балцкі гідранімічны пашыральнік -usa, як у назвах дзесенскай ракі Нярусы, прускай ракі Narussa[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.].'' Няруса і Narussa там ёсць, Рапусы няма. * [[Мядзесна]] ''Найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis «дрэва», medė «гай», ад балцкага *medja(n) «лес». Далей да індаеўрапейскага *medhi̯os- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца паміж паселішчамі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.].'' Назвы Мядзесна і ўвогуле разважанняў, што "найбліжэй з гідранімічным коранем Med- звязанае літоўскае medis...", там няма. ''Корань Med- пашыраны ў назве Мядзесна балцкім гідранімічным пашыральнікам -sn-. Ён таксама ў дзвінскім гідроніме Лужасна недалёка ад Мядзесны, у дняпроўскіх балцкіх гідронімах Апісна, Нерасна, Турасна і інш.[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198.]'' На самай справе, гідронім Мядзесна ў гэтай кнізе прыгадваецца толькі на с. 225, дзе гаворыцца, што ён мае фінскае паходжанне. * [[Сярвайка]] ''Назва балцкага паходжання. Аснова Serv- таксама ў балцкай назве рэчкі Сэрвач (прыток Віліі), літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (назвы азёраў), Sarva (назва ракі). Звязана з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.]. Далей да індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.].'' Ні там, ні там Сярвайка, Сэрвач не сустракаюцца. * [[Свіліца]] [[Падсвілле]] [[Свольна (рака)]] ''Гідранімічныя аналагі — літоўскія гідронімы Svilė, Svyla, назва ракі Свілка на Падзвінні (каля Лынтупаў). Роднасны корань у гідронімах Svalė, Svalia, Svolis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 322—323.], у прускім тапоніме Swolow, балцкіх назвах рэк Своланка на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 307.]. Звязана з літоўскім svilti «гарэць без полымя, прыгараць; „гарэць“ ад холада». Далей да індаеўрапейскага *sṷel- «тлець, гарэць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1045.].'' Нідзе з паказаных крыніц Свіліца, Падсвілле, Свольна не згадваюцца. * [[Жлобін]] ''Назва Жлобін балцкага паходжання — найімаверней гідранімічнага (адпаведная водная назва да сёння не захавалася). Назоўны адпаведнік на тэрыторыі цяперашняй Беларусі — возера Жлобін каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).'' Няма крыніцы. ''Гідранімічныя аналагі — літоўскае Globys (рака), прускае Globe (возера). Яны звязаныя з літоўскім globti «ахопліваць, ахінаць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.]. Далей да індаеўрапейскага *gleb(h)- «сціскаць» (ад карацейшага *gel- «сціскаць; акруглы»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.].'' У гэтых крыніцах Жлобін не сустракаецца. ''Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўзыходзяць да каранёў *gher(d)- «ахопліваць; агароджваць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' А тут не сустракаюцца Горадзен (Гараднічанка), Гамея (Гамяюк). ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.], якія могуць быць варыянтамі кораня *glob-.'' Таксама Жлобіна няма. Суцэльнае арыгінальнае даследванне. * [[Барысаў]] ''На думку Ткачова, гэта сведчыць, што назва Барысава — не адыменная, а паходзіць ад ракі Барысы.'' Няма крыніцы. ''Калі рачная назва Барыса існавала, то яна балцкага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Балцкі гідранімічны пашыральнік -is- у гідронімах тыпу Dubysà, Lavysà, у тапоніме Kilbisai[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T.1. Vilnius, 1996. С. 313—314.]. Адпачатная балцкая форма мусіла быць тыпу Barysà. Корань Bar- у літоўскіх рачных назвах Barys, Bar-upė, якія лічацца вельмі старажытнымі. Той жа корань, з пашыральнікам -t-, і ў літоўскіх гідронімах тыпу Bartuva, у назве прускай ракі *Barta (ад яе мела пайсці назва зямлі прускага народу бартаў), у якіх аснову Bar-t- звязваюць з індаеўрапейскім *bher- «булькатаць; імкліва рухацца»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 58, 59.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 71—72.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 132—133.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах горад Барысаў ці меркаваная рэчка Барыса не згадваюцца. Дарэчы, Ванагас пра гідронімы Barys, Bar-upė піша, што іх паходжанне незразумелае і для іх вытлумачэння выкарыстоўвае старажытнарускае, украінскае і ілірыйскае словы. * [[Дрывяты]] ''У назве *Druvintas (> Дрывяты) корань Druv- пашыраны пашыральнікам -nt-, як і ў назве возера Вісяты (ад формы тыпу літоўскай азёрнай назвы Viešintas)[K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.].'' Вісяты там ёсць, а вось Дрывят і разважанняў пра пашыральнік у назве Вісяты няма. * [[Нешчарда (возера)]] [[Нешчарда (рака)]] ''Назва Нешчарда — балцкага паходжання. Назву складаюць прыстаўка Ne- і корань skard-. З дапамогай прыстаўкі Ne- аформленыя назвы задзвінскіх азёраў Нявежа, Няклея, Нядружна і інш. Яна ж у літоўскіх гідронімах тыпу Nestrėvis «Нецякучае (возера)» (ад strėvus «плыткі, цякучы»)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 229.]. Корань skard- у літоўскіх гідронімах тыпу Skardis, Skardžius, Skardelis, Skard-upis. Ад літоўскага skardis «круты схіл, бераг», skardyti «адсякаць, адразаць, аддзіраць»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 301.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)ker-d-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 940—941.].'' Суцэльныя фантазіі, ва ўсіх крыніцах назва Нешчарда адсутнічае. * [[Лавоша (рака)]] ''Назва Лавоша балцкага паходжання. Гідранімічны корань Lav- таксама ў літоўскай рачной назве Lavysa (рака, з якой выцякае возера Lavysas), якая далей звязаная з гідронімамі Lūvas, Lojis[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 182, 184.].'' Лавошы тут няма. Дарэчы Ванагас піша, што паходжанне кораня ў назве Lavysa незразумелае і для ягонага тлумачэння прыводзіць славенскае lava, нямецкія, грэцкія і іншыя словы. ''Ад індаеўрапейскага *lou- са значэннем «умываць, мыць, купаць» (> «ліцца», «жолаб, роў»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 692.]. У назве Лавоша корань Lav- пашыраны пашыральнікам -š- (> -oš-), які выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні, а таксама прысутны ў гідронімах Nalošas, Gailėšis, Lapišius, Pelyša[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 316—318.].'' У гэтых крыніцах Лавоша таксама адсутнічае. * [[Чавусы]] ''Згодна з антрапанімічнай версіяй, назва «Чаусы» звязаная з зафіксаванымі на Верхнім Падняпроўі прозвішчамі Чаус, Чаусаў. Тая ж будова і ў падняпроўскіх прозвішчах Браусаў, Брэусаў, Леус, Паус, Рэус. У беларускай антрапаніміі такія прозвішчы пакідаюцца без вытлумачэння[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 62, 249, 304, 358, 441.].'' Па-першае, Бірыла нічога не пісаў пра паходжанне назвы города Чавусы, ягоная кніга прысвечаная прозвішчам, а не тапонімам. Па-другое, у Бірылы зусім няма ніякіх разважанняў пра нейкую быццам агульную будову пералічаных вышэй прозвішчаў. Па-трэцяе, на с. 444 ён звязвае прозвішча Чавус з рэг. чавус, чаус "чыгун", тур. чавуш "сяржант, унтэр-афіцэр". ''Паўночнасмаленскі тапонім Чаусава, аднак, гідранімічнага паходжання, стаіць на рацэ Чэусаўка. Той жа корань Чэус- у назвах малых ручаін Чэусен (у вярхоўях ракі Угры), Чэусаўская (прыток ракі Клядзейкі каля Серпухава). У гэтых гідронімах корань Čaus- / Čeus- (можа быць з балцкім пашыральнікам -in-) суадносіцца з балцкімі гідронімамі літ. Čiauša, лат. Čauša (ад *Kiauša). Яны звязаныя з літоўскім kiaušinti «павольна ісці», kiausti «знікаць, спыняцца ў росце» і пазначалі павольную плынь[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 293—294.]'' У крыніцы гаворка ідзе пра гідронімы Чеусен і Чеусовская ў Павоччы, пра горад Чавусы ці Чаусава ані слова. ''далей да індаеўрапейскага *(s)keu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 951—953.].'' Чавусаў і тут таксама няма. * [[Чэрыкаў]] ''Корань Чэр- таксама ў такіх прозвішчах з усходу Беларусі тыпу Чэ́ранда, Чэ́расеў, Чэ́рачэнь. Этымалогія гэтага кораня ў беларускай антрапаніміі недастаткова прасветленая[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 457.].'' З усяго пералічанага ў Бірылы згадваецца толькі прозвішча Чэранда, без указання які ў ім корань. Астатніх прозвішчаў і назвы горада Чэрыкаў там няма. ''Той жа корань у балцкіх азёрных назвах Чэрас (каля Мёраў і ў вярхах ракі Таропы), ад кораня Ker-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 153—154.].'' Зноў хлусня, няма там згадкі ні пра Чэрыкаў, ні пра Чэрас. * [[Францішак Кушаль]] ''Прозвішча Кушаль балцкага паходжання, звязана з літоўскім kušlys «сляпец» (хто падслепаваты). Ад яго літоўскі антрапонім Kušlys[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.]'' У гэтым слоўніку літоўскіх прозвішчаў згадваецца толькі літоўскае прозвішча Kušlys, беларускага Кушаль - няма. ''тапонімы Кушляны, Кушлі, Кушлікі. Аснова Kušl- сустракаецца ў літоўскай антрапа- і тапаніміі[В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1984. С. 361.].'' А тут ёсць толькі тапонімы Кушлікі і Кушлi без дакладнага вытлумачэння, прозвішча Кушаль таксама няма. * [[Скупа]] ''Корань Skup- звязаны з літоўскім skupstas «куст», латышскім skupsna, skupšķis «малы лясок» (skup- + -st-, -sn-, -šķ-). Далей да індаеўрапейскага *(s)keup- «гронка, чуб, пук»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 956.].'' Хлусня, і блізка нічога падобнага там няма, акрамя існавання індаеўрапейскага *(s)keup. * [[Вялікая Восмата]] ''Корань Asm- у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як *Asma[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 181, 200.][Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 301—302.][В. Н. Топоров. «Baltica» Подмосковья // Балто-славянский сборник. Москва, 1972. С. 255.]. Аснова Asm- з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы Ašm- (як Asv- i Ašv- у гідронімах Asveja і Ašva, Ašvija, ад літоўскага ašva «кабыла»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 49, 50.]). Асновы Akm- і Ašm- паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага *ak- / *ak'- «востры». Ад першага ў літоўскай мове akmen- «камень», ад другога — ašmen- «вастрыё» і (на перыферыі мовы) ašmen- «камень»[Топоров В. Н. Две заметки из области балтийской топонимии (этимологический аспект) [1959] // В. Н. Топоров. Исследования по этимологии и семантике. Т.4. Кн. 2. М., 2010. С. 74—77.]. У назве Асмата корань Asm- пашыраны з дапамогай -at-. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы[В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.], у літоўскіх гідронімах тыпу Amata, Žlagatas, Kamatis. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» — gyvata «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' У ніводнай з паказаных крыніц назва Восмата не сустракаецца. * [[Макоўза]] ''Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія водныя назвы Makys (возера), *Makia (рака), Mak-a-raistis (балота), латышскае Maka, назва дняпроўскай ракі Маконя (прыток бярэзінскай Ушы).'' Крыніцы няма. ''Гідранімічны корань Mak- звязаны з літоўскім makoti «брысці (праз гразь)», makynė «балаціна», maknus «топкі», латышскім makņa «балаціна, балоцістае месца»[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.]. Рэдкі пашыральнік -auz- таксама ў літоўскім мікратапоніме (назва балаціны) Ramaũzė (< Ramaũza «Рамоўза», ад ramus «спакойны»)[ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 272.].'' Назва Макоўза ў Ванагаса не сустракаецца. Няма тут і разваг аб тым, які суфікс у назве Ramaũzė. * [[Супрасль]] ''Назва паселішча паходзіць ад рачной назвы балцка-яцвяжскага паходжання. Адпачатна ўяўляла сабой злучэнне кораня Spran(d)- і пашыральніка -sl-[ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 163—164.].'' У крыніцы ёсць толькі пра суфікс -sla- ў літоўскіх словах, усё астатняе - прыдумана. ''Гэты ж пашыральнік ёсць і ў назве ракі Нерасль, што таксама ўпадае ў Нараў. Корань Spran(d)- звязаны з літоўскім spręsti (spren(d)sti) «уціскаць; выцягваць; крочыць вялікімі крокамі», sprandyti «цягнуць, расцягваць».'' Няма крыніцы. * [[Нясвіж]] ''Назва Нясвіж гідранімічнага паходжання, ад назвы не лакалізаванай на сёння ракі *Нясвіжа.'' Няма крыніцы. ''Тапонім утварыўся так жа сама, як ад назвы дзвінскага прытока ракі Вяліжы (> Вяліжка) утварылася назва горада Веліж.'' Няма крыніцы. ''Корань *Nes-ṷ- (варыянт старой ṷ-асновы ад кораня *Nes-) у назвах *Нясвяча (> Нясвячка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 150.], ад *Nes-v-int-a, злучае Сяргееўскае возера з ракой Пціч) і *Несва (> Несвіца[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 160.], прыток Брагінкі, у міжрэччы Дняпра і Прыпяці перад самымі іх сутокамі).'' Маштакоў у прынцыпе не пісаў зусім нічога пра паходжанне ніякіх гідронімаў, пра іх карані і т. п., ягоная праца - гэта проста спіс назваў рэк і болей нічога! ''Корань *Nes- таксама ў назвах Неса[Топоров В. Н. Балтийский элемент в гидронимии Поочья III // Балто-славянские исследования 1988—1996. Москва, 1997. С. 281—282.] (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), *Несла (< *Nes-l-, тры прыпяцкія ракі, адна верхнедняпроўская), *Нясета (< *Nes-et-, прытокі дняпроўскай Бярэзіны і прыпяцкай Пцічы)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 198—199.]. Меркаваная нясвіжская рака мусіла знаходзіцца зусім паблізу пціцка-прыпяцкага агмяня рэк з назвамі ад кораня *Nes- (тры пціцкія, тры прыпяцкія), працягваючы яго на нёманскія вярхі. Пашыральнік тыпу -iž- як у літоўскіх гідронімах тыпу Gabìžis, Gumýža[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 101, 127.], у назве дзвінскай ракі Буліжа (цячэ побач з Вяліжай)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 169.]. Пашыральнік -ž- выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні для вытворных формаў (varlė «жаба» — varlėža «жабка, жабуля»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 391.]. Імаверны фанетычны варыянт таго ж кораня *Nas- у назвах літоўскай ракі Nas-upis[Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 224.], ракі Насва (у басейне Ловаці, на поўначы старабалцкай тэрыторыі)[Р. А. Агеева. Гидронимия Русского Северо-Запада как источник культурно-исторической информации. Москва, 2004. С. 193.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах пра Нясвіж ці нейкую меркаваную нясвіжскую рэчку няма ані слова. Усё прыцягнута да Нясвіжа за вушы. (а ў Тапарова таксама няма Буліжы). * [[Віхолка (сяло)]] ''Корань Віх- такі ж, што і ў назве Віхра. Звязана з літоўскім viešmuo «ручай», далей да індаеўрапейскага кораня *ṷeis- / ṷis- «цячы», ад якога таксама назва Вісла (< *ṷeis-tlā)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1134.][H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50-51.]. Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Vieša, Viešinta, Viešintas, Viešmuo, латышская Viesīte, назва возера Вісяты[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 378—379.].'' Нідзе там назва Віхолка не сустракаецца. А ў Покарнага і Краэ апрача гэтага не сустракаецца і viešmuo. * [[Ловаць]] ''Назва Ловаць балцкага паходжання. Корань Lov- звязаны з літоўскім lovys «рэчышча ракі; пратока, роў»[B. H. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II // Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 59-60.]'' Тапароў там не такі катэгарычны, гэта толькі адна з прапанаваных гіпотэз: объяснение из финноязычных диалектов кажется предпочтительным.. некоторая возможность объяснения из балт. или через него остается... ''далей да індаеўрапейскага *leu-[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 681—682.].'' А ў Покарнага ні Ловаці, ні lovys наогул няма. ''Поўны адпаведнік — назва ракі Ловаць на Верхнім Павоччы, пры тамтэйшым густым балцкім гідранімічным фоне. Таго ж кораня назва літоўскай ракі Loviai[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 196.]. Гідранімічны фармант -at- таксама ў такіх балцкіх гідронімах, як літ. Kamatė, Žlagatas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144, 405.]. Ён шырока прысутны ў літоўскім назва-, імя- і словаўтварэнні (gyvas «жывы» : gyvatas «жыццё»)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 334—338.].'' Таксама ў ніводнай з гэтых крыніц назва Ловаць не сустракаецца. * [[Гарадзейка]] [[Гарадзея]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная форма — *Gardēja.'' Крыніцы няма. ''Канчатак -ейка часта прысутны на месцы ранейшага балцкага -ēja (як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань той жа, што і ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' Нідзе ў гэтых крыніцах назва Гарадзея (Гарадзейка) не згадваецца. ''Назвы Гарадзея, Горадзен з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія гідронімы тыпу Жлобін, Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *gleb(h)- «сціскаць», *gem- «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.].'' Зноў хлусня. Насамрэч, у крыніцы напісана, што літоўскія гідронімы Glebas, Globys паходзяць ад літоўскага glebti, globti, што звязана з канфігурацыяй. Усё астатняе - выдумка. * [[Гродна]] [[Гараднічанка]] ''«Горадзен» — гідронім балцка-літоўскага паходжання. Такі ж корань таксама ў літоўскіх гідронімах Gardinas, Gardena, Garduva, Gardė, Gard-upis, латышскіх Gard-upe, Gardena, Gardauņa[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106—107.]. На Верхнім Павоччы той жа корань Gard- у балцкім гідроніме Гардата́ (з прытокам Аката́ з такім жа балцкім гідранімічным суфіксам -at-)[Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1998. С. 293.]. Балцкі гідранімічны корань Gard- звязаны з індаеўрапейскім *gherd- «ахопліваць; агароджваць» (ад карацейшага *gher- «хапаць, абдымаць»)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 442, 444.].'' У ніводнай з гэтых крыніц Гродна, Гараднічанка ці Горадзен не згадваюцца. * [[Дзікі Нікар]] ''Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве Nyc-ape (пруск. ape "рака").'' Крыніцы няма. ''Корань звязаны з латышскім nikns "злы", naiks "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97-98.]. Далей да індаеўрапейскага кораня *nēik- : *nīk- : *nik- "нападаць, накідвацца"[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 761.]. Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам -r- і ў стараеўрапейскай рачной назве *Nikros (> Neckar). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)"[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 97.]. Гідранімічны фармант -(a)r- паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве Matará, якая лічыцца вельмі старажытнай[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206-207.].'' Нідзе тут назва балота (Дзікі) Нікар не сустракаецца. * [[Дулебка]] ''Назва балцкага паходжання, звязаная з літоўскімі назвамі Dulbis (назва возера і яру), Dulbė (назва сажалкі і поля), з латышскімі назвамі Dulbju acs (назва балота), Dulbi (назва вёскі).'' Няма крыніцы. ''Гэтыя назвы адносяцца да мясцінаў, якія выгнутыя («выдзеўбаныя»), і звязаныя з літоўскім dulbti «дзяўбсці»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 95.]'' Дулебкі ў Ванагаса няма. ''а тое — ад індаеўрапейскага корня *dhelbh- "дзяўбсці", які таксама вядомы ў стараеўрапейскай гідраніміі[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 26-27.].'' А ў Краэ няма ні пералічаных вышэй гідронімаў, ні dulbti. Дарэчы, Peisatai вельмі любіць спасылацца на Тапарова, дык вось у яго напісана, што назва менавіта гэтай ракі паходзіць ад славянскага этноніма дулебы (Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья, с. 218). * [[Сцвіга]] ''Назва імаверна балцкага паходжання. Тым ці іншым чынам (коранем і пашыральнікам або толькі пашыральнікам) можа быць роднасна літоўскаму гідроніму Šedvygà, у якім вылучаецца корань šedṷ- і пашыральнік -g-[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 327—328.]. Той жа пашыральнік у гідронімах балцкага паходжання тыпу Няміга, Vedega[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. — С. 358.].'' Фантазіі, ні там, ні там у Ванагаса пра Сцвігу няма ані слова. * [[Маства]] ''Назва імаверна балцкага паходжання, корань Mast- таксама ў балцкіх гідронімах Mastis (возера), Mast-upis (рака), Masta-purvs (балота), якія звязваюць з лат. masts "тоня (месца, дзе ловяць рыбу)"[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 206.].'' Тое ж самае: не пісаў Ванагас зусім нічога пра Маству. * [[Няміга (рака)]] ''Аснова назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем *nem- «гнуць; гнуцца»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 764.]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -g- таксама ў гідронімах Vedega, Удага[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 358.][В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 211.].'' У Покарнага і Ванагаса Няміга не згадваецца ўвогуле, а ў Тапарова на с. 198 гаворыцца, што назва ўтвораная як Ne-mig- і родасная назве Мигото, не пра які пашыральнік -g- у ёй ён не піша. * [[Гамяюк]] [[Гомель]] ''Рачная назва балцкага паходжання. Больш аўтэнтычны варыянт той, што засведчаны найраней, — «Гаме́йка».'' Няма крыніцы. ''Канчатак -ейка часта ўзнікаў на месцы ранейшага балцкага -ēja, як у падняпроўскіх гідронімах Вядзейка — Vedēja, Мярэйка — Merēja, Рыпейка — Rupēja, але мог дадавацца і да бессуфіксальнай асновы[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 178, 195, 206.]. Корань такі ж, што і ў літоўскіх гідронімах Gamė, Gamenta, Gamena, Gomerta. Ён звязаны з літоўскім gamalas «камяк», gomulti «камячыць» з семантыкай сціскання[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 106, 119.][V. Urbutis. Liet. gomus, -i «norus, noringas, linkęs», la. gama «kas pernelyg daug valgo» ir kiti giminiški žodžiai // Baltistica, 1973, t. 9(2). С. 183—188.], далей да індаеўрапейскага *gem- «хапаць, сціскаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 368—369.].'' У ніводнай з крыніц не згадваецца ні Гомель, ні Гамяюк, ні Гамейка. * [[Лунін]] [[Лунінец]] ''Назвы Лунін, Лунінец трэба разглядаць у сувязі з рачной назвай Лунія (адзін з варыянтаў назвы прыпяцкай ракі Лань)[П.Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.].'' Няма ў Маштакова такого сцверджання, і ўвогуле, ягоная кніга - гэта толькі спіс рэк басейна Дняпра, пра паходжання назваў рэк ці населеных пунктаў там няма ані слова. ''Форма "Лунія" звязаная з латышскім luns "твань", літоўскім liūnas "твань; покрыва моху над вадой у балоце або ля берага азёраў ці рэк, што зарастаюць". Далей да літоўскага liaunas "гнуткі, слабы" і значэння балотнай паверхні як няўстойлівай, гнуткай[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.][V. Urbutis. (rec.:) Этимология, 1968 // Baltistica. 1972. VIII (2). С. 208-209.]. Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскія рачныя і азёрныя назвы тыпу Liūnas[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 194.].'' У Тапарова Лунія ёсць (праўда, у тлумачэнні тут даданая адсябяціна), а Лунін і Лунінец адсутнічаюць. А ў Урбуціса і Ванагаса няма ні Луніі, ні Луніна, ні Лунінца. * [[Паўазер’е (возера)]] ''Назва Палазер’е балцкага паходжання, утвораная з дзвюх асноў. Першая аснова Pal- звязаная з латышскім pali «паводка, затапленне вадой прылеглай да ракі мясцовасці», palas «забалочаны бераг возера», літоўскім palios «балаціна на месцы зарослага возера». Гідранімічныя аналагі — назвы літоўскіх рэк Pala, Palėja, латышскай ракі Pala[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 241.]'' Паўазер’е ці Палазер’е ў Ванагаса не згадваецца. Далей працягваецца ўласнае даследванне. * [[Мінск]] ''З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць — з літоўскага menkas «малы, дробны» або menkė «(рыба) мянтуз; (рыба) траска»[Жучкевіч В. Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.][Роспонд С. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.][Нерознак В. П. Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.]'' Насамрэч, Роспанд тлумачыць назву ад і.-е *moi-n-//*mei-n- : *min- *mei- "праходзіць міма, ісці". Неразнак паўтарае гэтую версію, дадаўшы, што магчыма і іншае тлумачэнне: ад і.-е. *men- "малы", параўн. ст.-рус., ст.-слав. мьнии, праслав. *mьnjes- "меньшы", параўн. яшчэ літ. menkas "маленькі, дробны", лат. minus "меней". * [[Лучай (возера)]] ''Корань Lauk- звязаны са старалітоўскім laukas «светлы, зіхоткі». Выштурхнутае іншымі словамі, яно засталося ў выглядзе вузкаўжывальнага laukas «хто з белай плямай ці белай пысай (пра жывёлу); лысы». Амонім — літ. laukas «поле» (першапачаткова ў сэнсе светлага месца пасярод леса). Далей вядзе да індаеўрапейскага *leuk- «ззяць, свяціць», *leukos «святло, ззянне»[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 183.][J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 687—689.].'' Назва возера Лучай ні там, ні там не сустракаецца. * [[Аўчоса]] ''Назва балцкага паходжання, пачатковая форма назвы — *Vilkesà (Вількеса́)[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 181.].'' Насамрэч, гэта было напісана аб назве Волчас, а пра Аўчосу (Овчеса) гаворыцца на с. 199. ''Поўны гідранімічны адпаведнік — назва літоўскай рэчкі Vilkesà (на поўначы ад Вільні)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' Аўчоса тут адсутнічае. ''Значэнне гэтай назвы — «Ваўчыная (рака)», ад агульнабалцкага *vilkas, якое далей да індаеўрапейскага *u̯l̥ku̯os[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1179.].'' Тут адсутнічае Аўчоса ці якія яшчэ гідронімы. * [[Ваўкавыск]] [[Ваўкавыя]] ''Тапонім «Ваўкавыск» утварыўся ад назвы рэчкі Ваўкавыі, гідроніма балцка-яцвяжскага паходжання, што меў адпачатную форму *Vilkaujà (Вілкаўя) «Воўчая (рака)». Вядомы такі ж самы літоўскі гідронім Vilkauja, ад якога літоўскае мястэчка Вілкавішкіс — яго назва ўтвораная так жа сама, як і назва Ваўкавыска: Vilk-av- дало, з аднаго боку, гідронім Vilk-av-ja (> Vilkauja), а з другога — тут жа тапонім Vilk-av-išk-is[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 384.].'' У Ванагаса гаворка ідзе пра гідронімы тыпу Vilka і падабныя на тэрыторыі Літвы, ні Ваўкавыск, ні Ваўкавыя ў яго не згадваюцца. ''ад vilkas «воўк» (Vilk-av-ja > Vilkauja)[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 88.].'' Зноў няпраўда. Насамрэч там напісана толькі, што ў назве Vilkauja (Літва) суфікс -auja-, болей нічога. * [[Гайна (рака)]] ''Звязана з індаеўрапейскім *gei- «звіваць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 354—355.].'' Няпраўда, няма ў крыніцы ні Гайны, ні яшчэ якіх-небудзь тапонімаў. * [[Вядзета]] ''Назва балцкага паходжання, адпачатная балцкая форма *Vedetà. У аснове назвы — адзін з варыянтаў балцкай гідранімічнай асновы Ud- : Vad- : Ved-'' Няма крыніцы. ''Гэтая аснова ў балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія Vedega (Vadaga), Vadaktis, Ūdara[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 351, 358.]'' Назва Вядзета там не згадваецца. Ды і тлумачыць пералічаныя літоўскія назвы Ванагас па-рознаму. ''пруская *Vadanga (> Wadangen), падзвінская Водзьга, пасожская Удага, падняпроўскія Ведаса, Ведага[Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М., 1962. — С. 129, 157, 169—170, 178, 211.]. Назва Вядзета ўтвораная з дапамогай пашыральніка -et-, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (verpti «віраваць» — verpetas «вір»), з ім гідронімы тыпу Upeta, Nereta, Viešetė[P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 338—341.]'' Таксама няма Вядзеты. * [[Індрубка]] ''Назва вёскі — балцка-літоўская, паходзіць ад назвы рэчкі Індрубкі (Індрупкі), на якой вёска знаходзіцца. Утвораная праз складанне дзвюх асноў: літ. indrė «трыснёг» i upė «рака». Найбліжэйшая аналогія — латвійскі тапонiм Indrupene (ад гідронімa Indrupe)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 130.].'' У крынiцы Індрубка не згадваецца. * [[Бася]] ''Корань Bas- у рачных назвах на Падняпроўі і Павоччы: Басенка, Басанка, Бастаўка, Босця (*Bas-t-)[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 234.][Г. П. Смолицкая. Гидронимия бассейна Оки. Москва, 1976. С. 297.].'' Кнігі Маштакова і Смаліцкай - гэта проста спісы рэк басейнаў Дняпра і Акі адпаведна, пра паходжанне гэтых назваў там няма ані слова. ''Фанетычны варыянт таго ж кораня Bes- з тым жа значэннем у назве ракі Беседзь. Ад літоўскага besti «ўтыкаць, капаць», bastyti «тыкаць, утыкваць», прускага *bastun «утыкаць», з індаеўрапейскімі паралелямі[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 113—114.].'' З усяго пералічанага ў дадзенай крыніцы згадваецца толькі слова besti і ягоныя паралелі ў іншых мовах, аб паходжанні якіх-небудзь тапонімаў, у тым ліку Бася і Беседзь, там ні слова. * [[Піна]] [[Пінск]] ''Звязана з літоўскім pinti «плесці (кош, плот, касу)», pynė «каса», прускім panto «путы». Далей да індаеўрапейскага *(s)pen- «сплятаць, скручваць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 988.].'' Няма ў крыніцы ні Пінска, ні Піны, ні іншых гідронімаў. **{{N}} прыбраў тое да чаго прэтэнзіі, з Пінска наогул прыбраў усё, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад ракі. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:48, 14 мая 2025 (+03) * [[Дундаўшчына]] ''Назва Дундаўшчына, магчыма, звязаная з мясцовым дыялектным балтызмам дундар, дундаль «пярун» (у праклёнах «каб цябе дундар / дундаль свіснуў»)[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 157.].'' У кнізе апавядаецца толькі пра дундар, дундаль, пра Дундаўшчыну няма ні слова. * [[Дзевінскае]] ''Магчымае балцкае паходжанне назвы, у сувязі з літоўскім dievas «бог»[Беларуская міфалогія: Энцыклапед. слоўн. Мінск, 2004. С. 145.]'' Па-першае, гаворка ў кнізе дзе аб узгорках і гарадзішчах з назвай Дзявочая гара, а не аб возеры Дзевінскае. А па-другое, там гаворыцца, што можа быць, што некаторыя са згаданых узгоркаў першапачаткова мелі назвы, якія паходзяць ад балцкага dievas. * [[Сасва]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання, адпачатная форма *Sas(u)vā.'' Няма крыніцы. ''Корань Sas- таксама ў літоўскім гідроніме Sasna (на старой яцвяжскай тэрыторыі, каля літоўскага Марыямпале), у балцкіх гідронімах тыпу Сасна на Верхнім Павоччы і на Верхнім Падонні[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 291.][В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 319.][В. Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. I // Балто-славянские исследования. 1986. Москва, 1988. С. 168.]. Ад меркаванага прускага гідроніма *Sasna мела пайсці назва адной з прускіх земляў *Sasna (> Sassin, 1263 г.). Яна адбілася ў тапоніме Sassenpile (пазней ням. Haasenberg, цяпер польск. Zajączki[en])[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. С. 118.]. Звязваюць з пруска-яцвяжскім *sasnis «заяц». З індаеўрапейскіх аналагаў найбольш красамоўнае стараіндыйскае śaśáḥ (< šašas) «заяц». Першакрыніцай і для гэтай «заячай» лексікі, і для гідронімаў тыпу Sasna было індаеўрапейскае *ḱas-, *ḱasno- «шэры»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 533.]. Далей да значэння «няярка блішчэць», адсюль таксама літоўскае šašėlis, šešėlis «цень» і гідронімы тыпу Šeš-upė, Šešuva, Šašuola[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 818—819.][A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 326, 329.]. У назве Сасва корань Sas- пашыраны тым жа балцкім гідранімічным пашыральнікам, што і ў назве засведчанага пад 1516 г. гідроніма з-пад Ліды Ятѳа (< Ятва < яцв. *Jāt(u)vā)[K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 126—156.][V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 286—289.]'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з пералічаных крыніц назва ракі Сасва нават не згадваецца. * [[Мазыр]] ''Назва антрапанімічнага, адыменнага паходжання.'' Няма крыніцы. ''Як на ўсходзе цяперашняй Беларусі, так і ў суседняй Смаленшчыне корань Маз- дастаткова распаўсюджаны ў антрапаніміі.'' Няма крыніцы. ''Ён прысутны ў прозвішчах тыпу Мазыра, Мазікаў, Мазай, Мазала, Мазітаў (з пашыральнікамі -r-, -k-, -j-, -l-, -t-). Прозвішчы такога тыпу антрапаніміст М. Бірыла звязваў з мазаць (ад праслав. *mazati)[М.В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 266-268.]. Магчымая таксама сувязь з балцкай лексікай тыпу латышскага mazs, літоўскага mažas "малы", якія часам звязваюць з балцкім коранем са значэннем "мазаць" ("намазаны" > "стончаны" > "зменшаны" > "малы")[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 584.]." Арыгінальнае даследванне, горад Мазыр там не прыгадвацца. * [[Гудагай (вёска)]] ''Назва балцкага паходжання, паходзіць ад літоўскага складанага двухасноўнага gùdagojis. Другая частка — ад gojus «гай, пушча», першая — ад gudas[Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. С. 88—89.].'' На самай справе, там напісана, што назва паходзіць ад балцкага гуд (gudas) - беларус. Ніякага gudagojis, gojus, гай - там няма. * [[Скідзель]] [[Скідалька]] ''Гідронім балцкага (літоўскага ці яцвяжскага) паходжання. Найбліжэйшы аналаг — літоўская рачная назва Skidelė. Даследчык літоўскай гідраніміі А. Ванагас лакалізуе гэтую рэчку недалёка ад вытокаў ракі Котры, у якую Скідзель уцякае (не выключана, што маецца на ўвазе менавіта Скідзель, а не іншая рэчка). На ўсходзе ад вытокаў Котры ён жа пазначае мікратапонім (назва поля) Skidulys (каля Радуні). Аналаг гэтым назвам — літоўскі гідронім Skid-upys (у Цэнтральнай Літве, ля Кедайнея)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 303.]. Той жа фармант -el-, што і ў гідроніме Скідзель, таксама ў нёманскай рачной назве Zietela (Зецела) — у такой форме ў аўтахтонным літоўскім маўленні на Верхнім Панямонні засведчаная назва ракі Дзятлаўка. У сваю чаргу, назва Zietela ўтварылася ад назвы возера, якое засведчанае пад 1253 г. як «Зъято» (ад яцвяжскага *Zeitō). Фармант -el-, з дапамогай якога назва ракі ўтварылася ад назвы возера, часта выступае ў такой ролі ў балцкай гідраніміі[А. П. Непокупный. Лингвогеографические связи литовских и белорусских форм названий г. Дятлово и его окрестностей // Балто-славянские исследования. М., 1974. С. 153, 155.]. Гідранімічны корань Skid- звязаны з літоўскім skidyti, skisti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца», kidyti, kedyti, kedėti «абтрэпвацца, ірвацца». Далей да гнязда слоў ад сінанімічных каранёў *kēd- / *kēt-. Водныя назвы, утвораныя ад гэтых каранёў, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.]. Далей да індаеўрапейскага *(s)k(h)ed- «расколваць, раскідаць»[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 918—919.].'' Суцэльнае ўласнае даследванне. У ніводнай з указанных вышэй крыніц назва горада Скідзель або ракі Скідалька не сустракаецца. * [[Шчыба]] ''Назва балцка-яцвяжскага паходжання. Звязана з літоўскім skibti «абтрэпвацца; ірвацца». Семантыка такая ж, як і ў назве Скідзель, якая ад skidyti «разыходзіцца ў бакі; абтрэпвацца». Абедзве паходзяць ад аднаго індаеўрапейскага кораня *skēi- «адразаць, аддзяляць, распорваць» (> *skēi-b-, *skēi-d-)[J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 919—922.]. Водныя назвы, утвораныя ад каранёў з такой семантыкай, пазначалі або азёры з «ірванай» берагавой лініяй (з мноствам заток, што ўразаюцца ў сушу), або рэкі з цячэннем, якое на адносна абмежаваным участку свайго шляху рэзка мяняе кірунак[В. Н. Топоров. Из индоевропейской этимологии III (1-3) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропеистика. Кн. 1. Москва, 2006. С. 106—107, 119.].'' Такое ж уласнае даследванне, няма ў прыведзеных крыніцах Шчыбы ці Скідзелі. ''У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Скіба, Скібар, Скібра (Skib-, -r-)[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 378.].'' І што, якое дачыненне беларускае прозвішча Скіба мае да ўсяго вышэй напісанага? * [[Арэса]] ''Корань ад балцкага *ar-, індаеўрапейскага *ar-, *er- / *or- «рухацца»[H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 45—47.].'' Пра балцкае *ar- у крыніцы няма ані слова. Дарэчы, побач з Арэсай там згадваюцца гідронімы Arize ў паўднёвай Францыі і Arsia ў Істрыі. ''Назва Арэса значыць «Плыткая (рака)».'' Няма крыніцы. ** {{N}} выдаліў, апроч Тапарова-Трубачова, да якіх прэтэнзій няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:00, 14 мая 2025 (+03) * [[Слаўгарад]] ''Беларускі географ В. Жучкевіч спрабаваў развязаць гэтую праблему, звярнуўшы ўвагу на супольны пачатны элемент «Про-» у назвах Прапойска і ракі Проні, каля сутокаў якой з Сажом паселішча ўзнікла[Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 310.].'' Цытаваць трэба поўнасцю, а не вырываць з агульнага кантэкста патрэбныя сабе кавалкі. Жучкевіч пісаў (с. 310, 348), што назва Прапойск (Прупой, Прупошаск, Прапошаск) мае сувязь з назвай р. Проня, першапачатковай формай якой была Пропань (прарыў, праём). ''На думку Ул. Тапарова, назву Проні праз ранейшы варыянт «Прёна» трэба ўзводзіць да балцкага кораня Pir-[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202—203.].'' Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-. Ён выводзіў назву Проня з *Пьрена (разам з назвамі Перанка, Перенка і т. п.) ці з *Piren- (Pirenai, Piron і т. п.). * [[Кобрын]] ''Недалёка ад Кобрыны (цераз Дняпро) — рэчка з балцкай назвай Недра[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 52—53.].'' Кніга Маштакова - гэта проста спіс рэк, пра паходжанне назваў там ані слова. ''Назва *Kobr-in- ад літоўскага kobrinti, kūbrinti «ісці сагнуўшыся, пахіліўшыся». Корань Kobr- таксама ў прускім тапоніме Kobrun (назва лесу ў прускай Натангіі, засведчаная пад 1354 годзе)[G. Gerullis. Die altpreußischen Ortsnamen. Berlin / Leipzig, 1922. C. 67.].'' Насамрэч, у крыніцы толькі напісана, што назва прускага леса Kobrun паходзіць ад пр. kaaubri Dorn (калючка) + суф. un. Болей там нічога няма. * [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]] ''Прозвішчы тыпу Кеба даследчык беларускай антрапаніміі М. Бірыла параўноўваў з літоўскім антрапонімам Кебас[М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. — Мінск: Навука і тэхніка, 1969. — С. 198.].'' Інфармацыя няпоўная, бо яшчэ Бірыла параўноўваў гэтыя прозвішчы з укр. кеба "здольнасць, уменне" і кірг. кебе "худое ягня". ''У сучаснай літоўскай антрапаніміі вядомыя адыменныя прозвішчы тыпу Keba, Kebeikis, Kebelis з коранем Keb-. У Перапісе войска ВКЛ 1528 г. імя тыпу Keba або Kebas у форме імя па-бацьку: "Матеи Кебовичъ"[Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 г.. — Мінск, 2003. — 161 с.].'' Уласнае даследванне, прозвішча Кебіч там няма. * [[Вазуза]] ''Назва балцкага паходжання. Корань Vaz- у літоўскіх (паміж Рокішкісам і Уцяной) назвах ракі Vazajà і возера Vazajis (з-пад яго рака выцякае)[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 368.]. Звязана з літоўскім vežti «везці», važiuoti «ехаць; рухацца»[V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 390, 942.].'' Вазуза тут не згадваецца. * [[Смаленск]] ''Ул. Тапароў корань "Смол-" у гідронімах тыпу Смолка звязваў, следам за А. Трубачовым, з балцкім *kimal- "чмель" праз прамежкавую форму "Цмол-"[В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.].'' Тапароў і Трубачоў пісалі гэта канкрэтна пра гідронім Смолка, а не пра Смаленск, які безумоўна з'яўляецца больш значным аб'ектам, і калі б яны так лічылі адносна яго, то напісалі б гэта непасрэдна. Так Трубачоў вельмі падрабязна даследуе паходжанне назвы Смаленск у сваёй кнізе "В поисках единства", і там і блізка няма нічога таго, што напісана вышэй. * [[Ігаўка]] ''Вядомае літоўскае прозвішча Igilevičius, з якога аднаўляецца аднаасноўнае імя Igila з асновай Ig-, роднаснай аснове Eig-, што звязаная з літоўскім eiti "ісці"[В.Н. Топоров. Прусский язык. I-K. Москва, 1980. С. 27.].'' Нічога падобнага ў крыніцы няма, у тым ліку назвы Ігаўка. * [[Докшыцы]] ''Паходзіць ад антрапоніма тыпу літоўскага Dakšas, Dokšas, латышскага Dakša. Корань Dak-, які тут з антрапанімічным фармантам -š-, таксама ў антрапоніме Dakanis. Яны звязаныя з літоўскім dakyti, dakanoti «трапаць, растрэпваць; дзерці, раздзіраць»[Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. C. 447—448, 510.].'' Хлусня, гаворка ў крыніцы ідзе пра літоўскія і латышскія прозвішчы, а не пра горад Докшыцы. Дарэчы, няма там і пра сувязь гэтых прозвішчаў з dakyti і пра формант -š-. Напрыклад гаворыцца, што прозвішча Doks можа быць звязанае з германскім doogs, taacks. ''Докшыцкую назву таксама звязвалі з прускімі тапонімамі Dexiten, Dechsen[В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. Москва, 1975. С. 326.].'' Зноў хлусня, хто звязваў? Гаворка ў крыніцы ідзе толькі пра Dexiten, Dechsen, а не пра Докшыцы. **{{N}} выдаліў усё безкрынічнае, што адзначана тут. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:30, 14 мая 2025 (+03) * [[Кушлі]] ''Назва Кушлі антрапанімічнага (адыменнага) імя. Паходзіць ад антрапоніма Kušlys, які ад літоўскага kušlys «сляпец» (хто падслепаваты)[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 1140.].'' Гаворка ў кнізе (слоўнік літоўскіх прозвішчаў) ідзе толькі пра літоўскія прозвішчы Kušlys, Kušleika і г. д. Назвы вёскі Кушлі там і блізка няма. ''Вакол Пружанаў фіксуецца цэлы шэраг тапонімаў балцкага антрапанімічнага паходжання: Бакуны (двойчы), Барэйшава, Нарутавічы, Роўбіцк, Рэвейкі, Шакуны, Шалтунава (ад антрапонімаў тыпу Bakūnas, Bareiša, Naruta, Rauba, Reveika, Šakūnas, Šaltūnas[Lietuvių pavardžių žodynas. А-К. Vilnius, 1985. С. 162, 195, 1140; Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 301, 581, 584, 882.]).'' Тое ж самае. * [[Дэвергі]] ''Назва паходзіць ад балцка-літоўскага імя тыпу De-vergas. У Літве вядомы гідронім Davarg-upis, з якога паўстае падобны антрапонім[A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. C. 82.].'' Хлусня. Па-першае, у Ванагаса не згадваецца вёска Дэвергі, а па-другое, ён параўноўвае гідронім Davarg-upis з прозвішчам Davalga. * [[Крычаў]] ''Крычаўская назва магла пайсці ад назвы рачулкі ці ручая, сожскага прытоку. На Падняпроўі, у наваколлі Чарнігава фіксавалася назва не лакалізаванай цяпер рэчкі Крычалка[П. Л. Маштаков. Список рек днепровского бассейна. С.-Петербург, 1913. С. 229.], з тым жа коранем «Крыч-» і ўтваральнікам -al- («Кры́чала»), які даследчык гідраніміі Ул. Тапароў лічыў уласцівым для балцкіх рачных назваў[В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163, 186.].'' Нейкія фантазіі з перакручанай логікай. Маштакоў абсалютова нічога не пісаў пра Крычаў, а Тапароў - пра Крычаў, корань "крыч" і рэчку Крычалку (якая да таго ж яшчэ і не мае да Крычава ніякага дачынення). Самае цікавае, што гэты ўдзельнік яшчэ і мае права дагледжваць старонкі. Гэта значыць, напісаў нейкую адсябяціну ці нават хлусню і сам жа гэта дагледзіў. І ўсё шыта-крыта. * Дзякуй. Затэгаем удзельніка @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], хоць бы для агульных каментароў, асабліва да таго, што крыніца пазначана, але ў ёй няма пацвярджэння напісанага. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:57, 12 мая 2025 (+03) :У выпадках узору Ратамкі, калі корань Rat- у крыніцы ёсць, а самой Ратамкі няма, то не абавязкова гэта праблема. Усіх прыкладаў ужывання можа і не быць. Добра было б, вядома, каб недзе Ратамка была яўна названа балцкім гідронімам. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:05, 13 мая 2025 (+03) ::Праглядзеў увесь спіс, большасць пытанняў якраз узору Ратамкі, што менавіта названы аб'ект не згаданы ў крыніцы. То-бок, калі гэта і ўласнае даследаванне, то яно палягае ў аднясенні кораня Rat- да балцкіх, што можа быць і так, і не практычна з аднолькавай імавернасцю. Магчыма, падбор аналогій/паралеляў таксама вымагаў бы крыніцы, а не самастойных высноў на гэты конт. Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:36, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама лічу, што калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца. Але аўтар запраўды часцяком увогуле не ставіць ніякіх крыніц або піша пра нейкія паралельныя тапонімы ў артыкуле пра іншы тапонім. Лічу, што без крыніц — трэба адразу выдаляць. Аўтапацверджанне такіх правак таксама небяспечнае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:00, 13 мая 2025 (+03) ::А адкуль мы ведаем які тут корань (можа не Rat-, а Ra-, Ratam- ці яшчэ які) і з якой мовы ён паходзіць? Напрыклад, на Валыні ёсць пасёлак Ратна - корань таксама Рат-, але звязваюць яго со словам "раць". Наколькі я разумею, то па правілах Вікіпедыі, калі чалавек хоча дадаць інфармацыю, напрыклад, аб паходжанні назвы Ратамка, то ён павінен знайсці аўтарытэтную крыніцу, дзе даследуецца менавіта гэтая назва, а не вырашаць самастойна які тут корань, суфікс і прыцягваць крыніцы, дзе нібы пра тыя ж самыя корань і суфікс напісана, бо гэта будзе ўжо ўласнае даследванне. Не? Дарэчы, Жучкевіч піша пра Ратамку, што гэтая мясцовасць упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах як Радамскае (праз "д"), і назва гэтая патранімічная. Так што не ўсё так відавочна. ::: [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], у асобным выпадку Ратамкі то так. Думаю, такое трэба выдаліць, трапляе пад "[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:No_original_research#Synthesis_of_published_material Synthesis of published material]" (у нас "[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне#Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі|Спалучэнне апублікаванага матэрыялу для прасоўвання новай думкі]]"). Ёсць выпадкі пра якія не ўпэўнены, што трапляюць пад гэта правіла. Калі ёсць этымалогія для вялікай Бярэзіны або Дзвіны ці можна яе пераносіць на іншыя Бярэзіны і Дзвіны, калі яны не згаданы ў крыніцы? У літаратуры даюць спісы асноў і фармантаў для гідронімаў, які лічаць балцкімі, а самі імёны не даюць або некалькі прыкладаў, а далей ''і іншыя''. Разлічана на самастойнае вылучэнне асновы або суфікса, такія крыніцы не для Вікіпедыі? Можна напісаць, што суфікс такі, а вось тут пішуць, што з такім суфіксам гідронім магчыма балцкі? Або на вылучэнне суфікса трэба крыніца? Трэба выпрацаваць падыходы, пытанне ўзнята слушнае. Магчыма, нешта можна перафармуляваць, а не выдаляць. Карыстайцеся кнопкай подпісу каментаў, яна на панелі інструментаў справа ад кнопкі курсіва (''К''). --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 23:17, 13 мая 2025 (+03) :::Таксама хочацца дачакацца рэакцыі @[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], перад тым як пачаць нешта рабіць. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:00, 14 мая 2025 (+03) ::::прывітанне ўсім. ::::а каму адказваць? як зваць чалавека, які так зацята і метадычна прайшоўся па ўсіх артыкулах, не пашкадаваў часу і сілаў усё праверыць :) ::::Максіма Л. ведаю, Lš-k таксама, сутыкаўся. а ноўнэйм гэта хто? ::::відавочна чапляецца да ўсяго. і не асабліва разбіраецца ў тэме. наўскідку: "Не пісаў Тапароў ні пра які корань Pir-" (як жа не пісаў, калі падае паралель у літ тапоніме Pirėnai, дзе корань Pir- і ўтваральнік -ėn-). ::::падтрымліваю заўвагу Lš-k "калі згаданы корань, але не згаданы сам тапонім — гэта не ўласнае даследаванне, а ўсё ж крыніца". калі ёсць Кебейкіс і Кебіч (з балцкім суфіксам -ейк- і славянскім -іч-), дык агульны корань Кеб- відавочны. ::::я б раіў ноўнэйму скіравацца ў тарашкевіцкую Вікі і звярнуць увагу на сапраўднага фантазёра, які піша раздзел "Ліцвінскія імёны", вось там тысячы фантазій, і ноўнэйму будзе дзе разгарнуцца. пакуль гэта выглядае на нейкія асабістыя нападкі. ноўнэйм штось рабіў у Вікі? які яго ўнёсак? ::::Максім, "Трэба шукаць спецыяліста, які б мог комплексна аб'ектыўна гэта ўсё ацаніць" - акадэмічных спецыялістаў у краіне няма, калі што. Ад слова зусім. Былі б - былі б публікацыі. проста філолагі і чытачы Жучкевіча не ў лік. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 14:34, 15 мая 2025 (+03) :::::Выпады з вашага боку на мой адрас пакідаю без каментароў, мне гэта цалкам абыякава, вы меня не пакрыўдзіце (хаця па правілах такія паводзіны забаронены). А калі казаць па сутнасці: чытайце правілы Вікіпедыі, там усё напісана [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне]]. Вы нават тут, на старонцы размоў працягваеце свае ўласныя даследванні, вольна інтэрпрэтуючы на свой густ тое, што напісана ў крыніцах. Што там вам "відавочна", гэта вашая асабістая справа, артыкулы ў Вікіпедыі ствараюцца на падставе інфармацыі з АК, а не з асабістых меркаванняў і разважанняў удзельнікаў. Вы пераблыталі энцыклапедыю з уласным блогам ці форумам, дзе кожны піша, што захоча. А што датычыцца Вікіпедыі на тарашкевіцы, вельмі добра, што вы тут прыгадалі дадзены факт. Вы тады спрабавалі разгарнуць там такую ж "працу" як і тут: пісалі свае ўласныя даследванні без крыніц, або спасылался на крыніцы, у якіх гаворка ідзе аб падобных, але зусім іншых словах. Вас тады за гэта назаўсёды заблакавалі. Раю адміністратарам гэтай Вікіпедыі мець гэта на ўвазе.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:39, 16 мая 2025 (+03) ::::::ага, чалавек з тарашкевіцкай Вікіпедыі пажалаваў? чарговы "жмудаед" і "вільнянашыст"? не іначай паплечнік нядаўна ўвязненага экстрэміста-літвініста "Казіміра Ляхновіча"? які распальвае на ВікіпЭдыі жудасную літуанафобію, адмаўляе існаванне балтаў далей за Коўна. і такі фанатык, што наствараў тысячу старонак, дзе сам (дзе спасылаючыся на аматара нямецкага неда-філолага, а дзе сам з галавы) прыдумляе нейкія нібыта "германскія" этымалогіі старажытных балцкіх двухасноўных імёнаў, тыпу Вітаўт ці Міндоўг. дзеля даведкі шаноўнага чытацтва: вось туды я і ўставіў быў адэкватнае, агульнапрызнанае гледжанне наконт тых імёнаў, за што экстрэміст "Ляхновіч", карыстаючыся сваёй пазіцыяй, і наклаў бан. ну, што пасеяў, тое і пажаў, распальвальнік нянавісці. ::::::а вы, чалавек з турэцка-нямецкім нэймам, можаце напісаць і другі спіс (час у вас, і зацятасць, ёсць, сядзець тут а 7-й ранку), якраз не так даўно я пачынаў парадкаваць той матэрыял, які ў адпаведных артыкулах быў згрувасціў. так што ваш поштурх на карысць, спадар балтафоб. ::::::дарэчы, тэст - "чыя Вільня?" ну, тыпу, гістарычна, га? пакажы пазіцыю, ананім. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 11:12, 16 мая 2025 (+03) :::::::Вас спаймалі за руку на сістэматычных, шматразовых падманах. А вы замест таго, каб гэта прызнаць і зрабіць высновы, дзейнічаеце па прынцыпе "лепшая абарона - гэта нападзенне". У іншых Вікіпедыях за такія паводзіны (масавае напісанне фэйкаў і грубасць у адрас апанентаў) удзельнікаў баняць. На жаль, у беларускай ВП гэта дазволена. Не разумею, чаму адміністратары не рэагуюць. Спадзяюся, што толькі пакуль.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 22:42, 16 мая 2025 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Için warum]], цябе тут паліцэйскім ніхто не прызначаў. Кончай болтать, пиши статьи. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:21, 16 мая 2025 (+03) ::::разам з тым ноўнэймам зробленая добрая работа. пачаў па гэтым спісе ісці. ::::ноўнэйм надта эмацыйна ставіць кляймо "няпраўда" там, дзе падаюцца, напрыклад, корані і ўтваральнікі. ::::"уяўных крыніцаў" таксама няма. калі, напрыклад, Ваўкавыя параўноўваецца з літоўскай Ваўкаўёй і ставіцца спасылка, дык у спасылцы - аналіз гідроніма Ваўкаўя. і інш. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:17, 15 мая 2025 (+03) * [[Удзельнік:Için warum|Için warum]], выдаляць фрагменты без крыніц, або з памылковымі крыніцамі, можна самастойна, для гэтага запыты да адміністратараў не трэба. Хіба каб звярнуць іх увагу на маштаб такой з'явы у дзеяннях удзельніка. Калі гэта адзінкавыя выпадкі, спачатку паставіць {{ш|няма ў крыніцы}} і паведаміць непасрэдна ўдзельніку, або ён выпраўляе, або выдаляеце непацверджаную частку. Калі гэта яўна сістэмны падыход, ставіць ўяўныя крыніцы (вяглядае тут якраз ён), таксама сістэмна можна выдаляць такія фрагменты ўжо без цырымоній. З артыкулаў пра паселішчы шырокую этымалогію рэк трэба наогул выдаліць, дастаткова згадкі, што назва ўтворана ад гідроніма, пакідаць толькі датычнае назвы самога паселішча (як суфікс -ск, напрыклад), у Пінску і Сянне гэта ўжо зрабіў. Паступова, прынамсі я, буду выдаляць паводле вашага спісу, калі ласка, рабіце гэта таксама. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 08:59, 15 мая 2025 **Добра. Але пакуль пачакаю, што будзе далей. Калі не будзе адпаведнай рэакцыі, то буду рабіць як вы гаворыце. Дарэчы, мой спіс, далёка на поўны, гэта толькі частка таго, што панапісваў гэты ўдзельнік.[[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 07:48, 16 мая 2025 (+03) *** [[Удзельнік:Için warum]], іншыя ўдзельнікі гэтай дыскусіі цягам яе ўжо зрабілі свой унёсак у згаданыя артыкулы. Давай, уключайся ў супольную працу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:42, 16 мая 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Вынік 7|Спадзяюся гэтага хопіць]], каб удзельнік больш не рабіў уласных даследванняў. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 10 мая 2026 (+03) == [[Удзельнік:Хомелка|Хомелка]] - пазбаўленне праў зніклай == {{закрыта}} Тэрмінова. Варта пазбавіць адміністратарскіх праў зніклую адміністратарку для бяспекі нашай Вікіпедыі ды дадзеных удзельнікаў. Лёгка вернем, калі спадарыня Вольга павернецца. Пра гэта [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Запыты_да_адміністратараў#Kazimier_Lachnovič_-_пазбаўленьне_правоў_зьніклага|ў тарашкевічнай Вікі]] (і [https://spring96.org/be/news/117810 навіны] + <small>[[:ru:Википедия:Форум/Новости#Пропажа_администраторов_белвики|абмеркаванне на рускай]]</small>). [[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]], [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]], [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], [[Удзельнік:Belarus2578|Belarus2578]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 15:51, 22 красавіка 2025 (+03) : {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:24, 22 красавіка 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:Shabe|Shabe]], не пазбавіць правоў, а каб сцюарты заблакавалі з адпаведнай прычынай, не як за парушэнне. Наколькі разумею, дастаткова звярнуцца да кагосьці аднаго з іх, з доказамі. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 16:50, 22 красавіка 2025 (+03) ::: Добра, зараз займуся. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 16:59, 22 красавіка 2025 (+03) :::: Запрашаю на [[:ru:Обсуждение_участника:1234qwer1234qwer4#Блокировка_пропавших_администраторов|старонку]] актыўнага рускамоўнага сцюарда 1234qwer1234qwer4. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 17:20, 22 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{Done}} спадаром [[:meta:User:Mykola7|Mykola7]]. [[Удзельнік:Shabe|Shabe]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 19:13, 22 красавіка 2025 (+03) == Удзельнік UnknownChannel352 == {{закрыта}} : Просьба заблакаваць UnknownChannel352 за датэрміновае зняцце артыкула з намінацыі на выдаленне і вайну правак. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Больш не актуальна. Меры былі прынятыя. У архіў --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:25, 22 верасня 2025 (+03) = Карысныя спасылкі = * [[Адмысловае:ProtectedPages|Спіс старонак пад аховай]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] 8qkl2a4rv0m0nn9zb4pvm97y7sk3j5v 0 729561 5140816 5106950 2026-05-12T16:45:54Z HK-47 9640 /* Далейшая эксплуатацыя */ 5140816 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА |статус=эксплуатуецца |назва=B-2 Spirit |тып=Бамбардзіроўшчык |распрацоўшчык=Northrop Grumman |першы палёт=17 ліпеня 1989 |пачатак эксплуатацыі=1997 год |асноўны эксплуатант={{сцяг ЗША}} [[ВПС ЗША]] |выпушчана адзінак=21 |выява=B-2 Spirit original.jpg |арыгінальная назва=Northrop B-2 Spirit }} '''Northrop B-2 Spirit''' ('''«Дух»''') — амерыканскі [[Самалёт|цяжкі]] [[Стэлс|малапрыкметны]] [[стратэгічны бамбардзіроўшчык]], распрацаваны кампаніяй «Нортрап Груман» ([[Northrop Grumman Corporation|Northrop Grumman]]). B-2 Spirit — першы серыйны сучасны цяжкі самалёт са схемай «лятаючае крыло». Прызначаны для прарыву шчыльнай [[Супрацьпаветраная абарона|супрацьпаветранай абароны]] (СПА) і дастаўкі звычайнай ці [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. Першы палёт адбыўся ў 1989 годзе. Вытворчасць спынена ў 2000 годзе. У самалёце шырока выкарыстаны тэхналогіі малапрыкметнасці: самалёт пакрыты [[Радыёпаглынальныя матэрыялы|радыёпаглынальнымі матэрыяламі]], створаны па аэрадынамічнай схеме «лятаючае крыло», рэактыўныя струмені рухавікоў экрануюцца<ref>[http://www.cfc.forces.gc.ca/papers/csc/csc29/mds/hudson PASSIVE MULTISTATIC RADARS IN ANTI-STEALTH AIR DEFENCE. By Lieutenant Colonel Paul E. Hudson, BSc, CD1] // Canadian Forces College {{ref-en}}{{deadlink}}</ref>; дакладнае значэнне [[Эфектыўная плошча рассейвання|ЭПР]] для B-2 не паведамляецца, па розных ацэнках, гэта велічыня ад 0,0014 да 0,1 м². На 2010-год B-2 Spirit з’яўляецца самым дарагім самалётам за ўсю гісторыю авіяцыі. == Ідэя == У сярэдзіне 1970-х у ваенных авіяканструктараў з’явіўся новы метад пазбегнуць ракет, перахопнікаў і залішняй увагі з боку варожых [[радар]]аў, вядомы сёння як «стэлс». Канцэпцыя заключалася ў тым, каб пабудаваць самалёт з планерам, які адхіляў (або паглынаў) радыёлакацыйныя сігналы так, каб мала што адбівалася назад на радар. [[Лятальны апарат]], які мае характарыстыкі радыёлакацыйнай скрытнасці, зможа ляцець амаль незаўважаным і можа быць атакаваны толькі зброяй і сістэмамі, якія не залежаць ад радара. Нягледзячы на тое, што існавалі іншыя меры выяўлення, такія як чалавечае назіранне, інфрачырвоныя сканеры, акустычныя лакатары, іх адносна малы дыяпазон выяўлення або слаба развітая тэхналогія дазвалялі большасці самалётаў лятаць незаўважанымі, або, па меншай меры, іх немагчыма было адсачыць (асабліва ўначы). [[Файл:DARPA USAirForce HaveBlue.png|міні|260x260пкс|Прататып ''Have Blue'' ад Lockheed. На яго аснове быў распрацаваны штурмавік [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117]]]] У 1974 годзе Агенцтва Міністэрства абароны ЗША па перспектыўных даследаваннях ({{нп5|DARPA||en|DARPA}}) запытала ў амерыканскіх авіяцыйных кампаній інфармацыю аб самым вялікім радыёлакацыйным следзе самалёта, які застанецца фактычна нябачным для радараў. Першапачаткова для далейшай распрацоўкі былі выбраны Northrop і McDonnell Douglas. Lockheed меў вопыт у гэтай галіне дзякуючы распрацоўцы Lockheed [[A-12]] і [[SR-71]], якія мелі шэраг асаблівасцей, у прыватнасці, нахіленыя вертыкальныя стабілізатары і выкарыстанне кампазітных матэрыялаў у ключавых месцах. Ключавым удасканаленнем стала ўжыванне камп’ютарных мадэляў, якія выкарыстоўваліся для прагназавання радыёлакацыйных адлюстраванняў ад плоскіх паверхняў, а сабраныя даныя «кіравалі» канструкцыяй «гранёнага» самалёта. Распрацоўка першых падобных канструкцый пачалася ў 1975 годзе з праекта Experimental Survivability Testbed (XST). Northrop і Lockheed заключылі кантракты ў першым раўндзе выпрабаванняў. Кампанія Lockheed атрымала адзіную ўзнагароду за другі раўнд выпрабаванняў у красавіку 1976 года, які прывёў да праграмы Have Blue і, у рэшце рэшт, стэлс-штурмавіка [[Lockheed F-117 Nighthawk|F-117]]. У Northrop таксама быў засакрэчаны тэхналагічны дэманстрацыйны самалёт Tacit Blue, які распрацоўваўся ў 1979 годзе ў [[Зона 51|Зоне 51]]; яго напрацоўкі пазней былі выкарыстаны ў тым ліку і ў B-2. === Праект ATB === [[Файл:B2_bomber_initial_rollout_ceremony_1988.jpg|справа|міні|250x250пкс]] Стварэнне цяжкага [[бамбардзіроўшчык]]а пачалося ў [[1979|1979 годзе]] па праграме «{{Lang-en2|[[:en:Advanced Technology Bomber|Advanced Technology Bomber]]}}» (ATB). Ішла [[Халодная вайна]], а ў ходзе перадвыбарнай кампаніі 1979—1980 гадоў кандыдат на пасаду прэзідэнта [[Рональд Рэйган]] абяцаў аднаўленне амерыканскіх [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных Сіл]]. 22 жніўня 1980 года [[Міністэрства абароны ЗША]] адкрыта абвясціла пра працу па стварэнні перспектыўных малапрыкметных самалётаў, у тым ліку пра праект «ATB». Пасля ацэнкі праектаў конкурс ATB быў скарочаны да дзвюх каманд — «[[Northrop]]/[[Boeing]]» і «[[Lockheed]]/[[Rockwell]]», кожная каманда атрымала кантракт на далейшыя даследаванні. Праект «ATB» фінансаваўся пад кодавай назвай «Aurora». Абедзве каманды выкарыстоўвалі канструкцыі лятаючага крыла. Праект Northrop меў кодавую назву «Senior Ice», а праект Lockheed — кодавую назву «Senior Peg». Northrop ужо меў вопыт распрацоўкі самалётаў [[YB-35]] і [[YB-49]] з лятаючым крылом. Канструкцыя Northrop была большай і мела выгнутыя паверхні, а канструкцыя Lockheed была гранёнай і ўключала невялікі хвост. 20 кастрычніка 1980 года каманда «Northrop/Boeing» была вызначана пераможцам у конкурсе праектаў. Праект Northrop атрымаў індэкс B-2 і назву '''Spirit''' («Дух»). Праект бамбардзіроўшчыка быў зменены ў сярэдзіне 1980-х гадоў, калі профіль місіі быў зменены з вышыннага на нізкавышынны з абгінаннем рэльефу мясцовасці. Карэкціроўка праекта затрымала пабудову першага B-2 на два гады і запатрабавала дадаткова каля 1 мільёна{{удакладніць}} долараў на перагляд праекта. Інжынеры і навукоўцы Масачусецкага тэхналагічнага інстытута дапамаглі ацаніць эфектыўнасць самалёта ў рамках пяцігадовага сакрэтнага кантракту ў 1980-я гады. Тэхналогіі праекта «ATB» таксама былі ўключаны ў праграму ўдасканаленага тактычнага знішчальніка, якая прывяла да з’яўлення Lockheed YF-22 і Northrop YF-23, а пазней і [[F-22 Raptor|Lockheed Martin F-22]]. Да 1986 года на распрацоўку бамбардзіроўшчыка было выдаткавана сумарна 23 млрд даляраў ЗША. Упершыню B-2 быў паказаны грамадскасці [[22 лістапада]] [[1988|1988 года]] на авіяцыйным заводзе № 42 ВПС ВС ЗША у [[Палмдэйл]]е (штат Каліфорнія), дзе ён і быў сабраны. === Закупка === {| class="standard" width="40%" ! colspan="7" |Закупкі самалётаў |- ! rowspan="2" |[[Фінансавы год|Год]] ! rowspan="2" |Колькасць самалётаў ! colspan="4" |Бюджэт (млрд дал.) ! rowspan="2" | |- !Самалёт !НДВКП !Запчасткі ! class="bright" |Разам |- |1986 |2 |$2,3484&nbsp;млрд |$1,7157&nbsp;млрд |0 | class="bright" |$4,1440&nbsp;млрд | |- |1987 |1 |$2,7982&nbsp;млрд |$1,5460&nbsp;млрд |0 | class="bright" |$4,3693&nbsp;млрд | |- |1988 |4 |$2,6866&nbsp;млрд |$1,2614&nbsp;млрд |0 | class="bright" |$4,0282&nbsp;млрд | |} === Вытворчасць === Усяго быў пабудаваны 21 самалёт B-2 Spirit. Амаль усе яны названы ў гонар [[Штаты ЗША|амерыканскіх штатаў]]<ref>Pace 1999, Appendix.</ref>. === Мадэрнізацыя === [[Файл:B-2_Spirit_060725-F-2034C-015.jpg|справа|міні|250x250пкс|B-2 падчас [[Дазапраўка ў паветры|дазапраўкі ў паветры]] над Ціхім акіянам]] [[Файл:F118.jpg|справа|міні|250x250пкс|Рухавік [[General Electric F118-GE-100]]]] [[Файл:Stealth-y_patrol_-_090421-F-0000B-301.jpg|справа|міні|250x250пкс|B-2 у суправаджэнні знішчальнікаў [[F-22 Raptor]], 2010 год]] * У [[2008]] Кангрэсам ЗША была прафінансавана праграма мадэрнізацыі сістэм кіравання ўзбраеннем для паражэння рухаючыхся наземных цэляў<ref>{{Cite web|url=http://www.irconnect.com/noc/press/pages/news_releases.html?d=135958|title=Northrop Grumman Adding Mobile Targets to B-2 Bomber Capabilities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818053544/http://www.irconnect.com/noc/press/pages/news_releases.html?d=135958 |archivedate=18 жніўня 2012 |publisher=Northrop Grumman|date=7 February 2008|accessdate=13 верасня 2009}}</ref>. * [[29 снежня]] [[2008|2008 года]] быў падпісаны кантракт на мадэрнізацыю радыёлакацыйных сістэм B-2. У ходзе мадэрнізацыі радыёлакацыйныя сістэмы былі пераведзены на іншы частотны дыяпазон. Кантракт абышоўся ЗША прыблізна ў 468 млн [[Долар ЗША|даляраў]]<ref>{{Cite web|archiveurl=https://archive.today/20120722220053/http://www.af.mil/news/story.asp?id=123129776|archivedate=2012-07-22|url=http://www.af.mil/news/story.asp?id=123129776|title=B-2 radar modernization program contract awarded|publisher=US Air Force|date=30 December 2008|accessdate=13 верасня 2009}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story.jsp?id=news/UPGR12308.xml&headline=USAF%20Awards%20B-2%20Radar%20Upgrade%20Production&channel=defense|title=USAF Awards B-2 Radar Upgrade Production|url-status=dead|publisher=Aviation Week|date=30 December 2008|accessdate=13 верасня 2009}}</ref>. [[22 чэрвеня]] [[2009]] стала вядома, што ўсе B-2 прайшлі мадэрнізацыю да «другой рэвізіі», якая прадугледжвала паляпшэнне магчымасцяў БРЛС. * [[28 красавіка]] [[2009]] было абвешчана, што мадэрнізаваны B-2 можа несці да {{Num|13500}} кілаграмаў карыснай нагрузкі ў кожным адсеку<ref name="autogenerated2">{{Cite web|author=Mayer, Daryl|url=http://www.defpro.com/news/details/8738/|title=Northrop Grumman and USAF Verify Proper Fit of 30,000lb Penetrator Weapon on B-2 Bomber|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090821060646/http://www.defpro.com/news/details/8738/|archivedate=2009-08-21|website=defpro.com|date=22 July 2009|accessdate=13 верасня 2009}}</ref>. * У пачатку [[2010|2010 года]] кампанія «Northrop Grumman» абвясціла аб завяршэнні разлікаў, якія дазволяць ліквідаваць непаладку B-2 Spirit, якая рэгулярна ўзнікала на працягу апошніх 20 гадоў. Непаладка заключаецца ў пашкоджанні металічнай панэлі, якая знаходзіцца паміж рухавікамі і затуляе кампазітны каркас ад распаленага рэактыўнага струменя. Праблема была выклікана [[Стомленасць металу|стомленасцю металу]], якая выяўлялася з-за ўздзеяння высокіх тэмператур, а таксама вібрацый, якія ўзнікаюць падчас працы сілавых установак. Справіцца з непаладкай «Northrop Grumman» плануе за кошт прымянення новых матэрыялаў, а таксама ўнясення невялікіх змяненняў у канструкцыю хваставой часткі B-2. Мадэрнізацыя дзеючых бамбардзіроўшчыкаў у складзе ВПС ЗША будзе недарагой і не запатрабуе правядзення значных работ па змене канструкцыі<ref>{{Cite web|title=Бомбардировщик B-2 избавят от 20-летней неполадки|url=http://lenta.ru/news/2010/03/03/b2/|website=lenta.ru|date=2010-03-03|lang=ru}}</ref> * [[4 красавіка]] [[2012]] завяршыліся выпрабаванні B-2 з мадэрнізаваным праграмным забеспячэннем, навігацыйнымі і камунікацыйнымі сістэмамі, распрацаванымі па праграме «the Extremely High Frequency (EHF) Increment 1». У ходзе выпрабаванняў B-2 выканалі шэраг палётаў на [[Паўночны полюс]] і назад. Мэтай пералётаў была праверка мадэрнізаванага бамбардзіроўшчыка на магчымасць здзяйсняць палёты на вялікай вышыні ў суровых кліматычных умовах. У ходзе місіі на [[Паўночны полюс]] бамбардзіроўшчык скінуў чатыры навучальныя свабоднападаючыя бомбы BDU-38. Скід боепрыпасаў і выпрабаванні ў цэлым былі прызнаныя паспяховымі<ref>{{Cite web|title=Бомбардировщик B-2 завершил испытания над Северным полюсом|url=http://lenta.ru/news/2012/04/05/complete|website=lenta.ru|date=2012-04-05|lang=ru}}</ref>. * [[24 верасня]] [[2012]] «Northrop Grumman» абвясціла аб завяршэнні мадэрнізацыі бамбардзіроўшчыкаў B-2, у рамках якой на самалёты былі ўсталяваны новыя [[Бартавая радыёлакацыйная станцыя|БРЛС]] AN / APQ-181 з АФАР. Кошт мадэрнізацыі, замоўленай ВПС ЗША ў [[2008]], склаў каля 468 млн [[Долар ЗША|$]]. На самалёты таксама было ўсталявана новае бартавое абсталяванне і сістэмы сувязі. Дзякуючы мадэрнізацыі бамбардзіроўшчыкі атрымалі доступ да адзінай [[Баявая інфармацыйна-кіруючая сістэма|баявой інфармацыйна-кіруючай сістэмы]] Пентагона<ref>{{Cite web|title=Бомбардировщики B-2 получили новые радары|url=http://lenta.ru/news/2012/09/26/b2/|website=lenta.ru|date=2012-09-24|lang=ru}}</ref>. === Далейшая эксплуатацыя === У далейшым чакаецца паступовы вывад B-2 з эксплуатацыі і замена яго на [[Northrop Grumman B-21 Raider|B-21]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/usaf-to-retire-b-1-b-2-in-early-2030s-as-b-21-comes-on-line/|title=USAF to Retire B-1, B-2 in Early 2030s as B-21 Comes On-Line|website=Air & Space Forces Magazine|date=2018-02-09|access-date=2026-01-05}}</ref> Называліся срокі 2030—2040 год. У прыватнасці ў маі 2026 стала вядома, што ў бюджэце Міністэрства абароны ЗША на 2027-2031 гады было прадугледжана 1,35 мільярда долараў на "пакет мадэрнізацыі" бамбардзіроўшчыкаў B-2 (магчыма з-за паспяховых місій у Іране).<ref>{{Cite web|url=https://baonghean.vn/ru/my-chi-17-ty-usd-nang-cap-phi-doi-may-bay-nem-bom-b-1b-va-b-2-10334527.html|title=США тратят 1,7 миллиарда долларов на модернизацию своего флота бомбардировщиков B-1B и B-2}}</ref> == Кошт == B-2 з’яўляецца самым дарагім самалётам у свеце (і верагодна, самым дарагім самалётам у гісторыі авіяцыі). На [[1998|1998 год]] кошт аднаго B-2 без уліку НДВКП складаў 1,157 млрд даляраў<ref name="B-2_AF_fact_sheet">{{Cite web|archiveurl=https://archive.today/20120716190351/http://www.af.mil/information/factsheets/factsheet.asp?id=82|archivedate=2012-07-16|url=http://www.af.mil/information/factsheets/factsheet.asp?id=82|title=B-2 SPIRIT|website=af.mil}}</ref>. Кошт усёй праграмы B-2 на [[1997|1997 год]] ацэньваўся амаль у 45 млрд даляраў; такім чынам, з улікам НДВКП кошт адной машыны на той момант дасягаў 2,1 млрд даляраў<ref>{{Cite web|url=http://www.fas.org/man/gao/nsiad97181.htm|title=B-2 Bomber: Cost and Operational Issues (Letter Report, 08/14/97, GAO/NSIAD-97-181)|access-date=9 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721195252/http://fas.org/man/gao/nsiad97181.htm|archive-date=21 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Па сцвярджэнні ВПС ЗША і вытворцаў, высокі кошт самалёта галоўным чынам абумоўлены скарачэннем яго закупак. У сувязі з [[Распад СССР|распадам СССР]], з першапачаткова запланаваных 132 бамбардзіроўшчыкаў за ўвесь час вытворчасці было закуплена ўсяго 20 адзінак.<ref>{{Cite web|url=http://www.globalsecurity.org/wmd/systems/b-2-production.htm|title=GlobalSecurity.org - B-2 Production|lang=en|archive-date=2012-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114200451/http://www.globalsecurity.org/wmd/systems/b-2-production.htm|url-status=live}}</ref> == Баявое прымяненне == === Аперацыя «[[Аперацыя «Саюзная сіла»|Саюзная сіла]]» (1999) === [[Файл:B-2 Spirit night 2.jpg|міні|260x260пкс|B-2 пры дазапраўцы ад самалёта-дазапраўшчыка [[KC-10 Extender]] пасля місіі ў Югаславіі.]] Першы выпадак баявога ўжывання B-2 меў месца падчас аперацыі НАТА ў Югаславіі ў 1999 годзе. Гэта быў доўгачаканы баявы дэбют самалёта. 24 сакавіка 1999 года B-2 стаў першым пілатуемым самалётам, які пранікнуў у зону «працы» СПА Югаславіі. Самалёты выляталі з базы Уайтмен (штат Місуры, ЗША), здзяйснялі беспасадкавы пералёт да Косава і вярталіся назад. Разам з 2 дазапраўкамі ў паветры працягласць місій складала 28-32 гадзіны. Вылятаючы на заданне, пілоты часта не ведалі, якая ў іх цэль, бо цэль і яе каардынаты маглі быць выяўлены за 1-2 гадзіны да прыбыцця B-2 у зону цэлі. У большасці місій B-2 суправаджалі самалёты падаўлення СПА, але ў некалькіх місіях B-2 прыходзілася ляцець над варожай тэрыторыяй без усякай баявой падтрымкі (аднак B-2 дзякуючы сваёй скрытнасці кожны раз праляталі незаўважанымі). 7 траўня ў выніку памылкі пры бамбардзіроўцы самалётамі B-2 было знішчана пасольства Кітая, загінулі некалькі кітайскіх журналістаў і кітайскі мірны жыхар (бомбы былі нацэлены з памылкай у 400 метраў). За час аперацыі самалётамі B-2 было зроблена 49 вылетаў, 45 з якіх скончыліся скіданнем бомб. Усяго было скінута больш за 600 высокадакладных бомбаў [[JDAM]] (з навядзеннем па спадарожнікаваму GPS), якія таксама былі ўжытыя ўпершыню. === [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|Вайна ў Афганістане]] (2001—2021) === [[Файл:B-2_Spirit_bombing,_1994.jpg|міні|325x325px|Скід бомбаў [[Mk 82 (бомба)|Mk 82]] падчас вучэнняў у Ціхім акіяне недалёка ад Пойнт-Мугу (Каліфорнія)]] Шэсць самалётаў B-2 выкарыстоўваліся ў асноўных баявых аперацыях падчас вайны ў Афганістане ў канцы 2001 года. Самалёты размяшчаліся на авіябазе Уайтмен (штат Місуры, ЗША), здзяйснялі атакі на цэлі ў Афганістане, затым прызямляліся на авіябазе Андэрсан на ціхаакіянскім востраве [[Гуам]] для дазапраўкі і пераўзбраення. Затым яны выконвалі яшчэ некалькі бамбардзіровак у Афганістане і, нарэшце, вярталіся на авіябазу Уайтмен. Пад час вайны была здзейснена самая працяглая баявая місія ў гісторыі авіяцыі (на той момант), яна доўжылася агулам 44 гадзіны (база Уайтмен — Афганістан — база Уайтмен)<ref name="B-2_AF_fact_sheet" />. === Іншыя прымяненні === * Падчас ваеннай аперацыі «[[Уварванне ў Ірак (2003)|Іракская свабода]]» ў 2003 годзе B-2 здзяйснялі баявыя вылеты з атола Дыега Гарсія і іншай «перадавой базы», назва якой не выдавалася. З дзвюх гэтых пазіцый было здзейснена 22 баявыя вылеты. З авіябазы Уайтмен было здзейснена 27 баявых вылетаў. У ходзе 49 вылетаў было скінута больш за 300 тон боепрыпасаў. Працягласць баявых вылетаў склала больш за 30 гадзін. Падчас аднаго з вылетаў B-2 заставаўся ў паветры без пасадкі на працягу 50 гадзін<ref name="B-2_AF_fact_sheet" />. * [[19 сакавіка]] [[2011]], падчас ваеннай аперацыі «[[Аперацыя «Odyssey Dawn»|Адысея. Рассвет]]» з базы ВПС Уайтмен у штаце [[Місуры (штат)|Місуры]] былі паднятыя тры B-2 ВПС ЗША. Сумесна з двума бамбардзіроўшчыкамі B-1 з [[Паўднёвая Дакота|Паўднёвай Дакоты]] яны былі накіраваныя ў [[Лівія|Лівію]]. За час усёй аперацыі B-2 знішчылі 45, а B-1B 105 цэляў, сярод якіх былі склады ўзбраенняў, аб’екты СПА, камандна-кантрольныя пункты, аб’екты абслугоўвання авіяцыйнай і іншай ваеннай тэхнікі. * [[18 студзеня]] [[2017]] года два B-2 атакавалі трэніровачны лагер [[Ісламская дзяржава|ІГІЛ]] у 30 км на паўднёвы захад ад [[Сірт]]а (Лівія), забіўшы каля 85 баевікоў. B-2 разам скінулі 108 штук 230-кілаграмовых высокадакладных кіраваных бомбаў [[Joint Direct Attack Munition|JDAM]]. Кожны B-2 здзейсніў 33-гадзінны палёт туды і назад з авіябазы Уайтмен (штат Місуры, ЗША) з чатырма ці пяццю (звесткі адрозніваюцца) дазапраўкамі падчас палёту. * [[16 кастрычніка]] [[2024]] года, падчас «крызісу» ў Чырвоным моры, B-2 здзейснілі начную атаку цэляў у [[Емен]]е. Былі разбомблены пяць бункерных складоў зброі групоўкі Ансар Алах у раёне Саны і Саада. * [[22 чэрвеня]] [[2025]] года B-2 атакавалі ядзерныя аб’екты Ірана ў Форда і Натанзе. Сем B-2 скінулі чатырнаццаць супрацьбункерных бомбаў [[GBU-57]] (12 бомбаў на аб’екты ў Фордзе і 2 на аб’екты ў Натанзе). Гэтая атака адзначыла ўступленне [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў Ірана-ізраільскую вайну лета 2025 года<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.tagesspiegel.de/internationales/so-lief-der-us-angriff-in-der-nacht-ab-12-bunkerbrecherbomben-fielen-auf-die-atom-bergfestung-fordo--usa-nutzten-finte-13893397.html|title=Operation „Mitternachtshammer“: 12 Bunkerbrecherbomben fielen auf die Atomfestung Fordo – so lief der nächtliche US-Angriff ab|website=Der Tagesspiegel Online|access-date=2025-06-27}}</ref>. Пад час бамбардзіроўкі B-2 заставаліся незаўважанымі (да таго ж СПА Ірана была атакавана). * 28 лютага 2026 года, пад час [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|ваеннай аперацыі ЗША і Ізраіля супраць Ірана]], 4 бамбардзіроўшчыка B-2, узброеныя 900-кілаграмовымі бомбамі, нанеслі ўдары па ўмацаваных аб'ектах балістычных ракет Ірана. Пад час пералёту з базы Уайтмэн B-2 ажыццяўлялі дазапраўку ў паветры з дапамогай самалётаў-палівазапраўшчыкаў KC-46.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://www.interfax.ru/world/1075430|title=CША задействовали стратегические бомбардировщики B-2 против Ирана}}</ref> == Аварыі == [[Файл:Crashed_B-2.jpg|міні|260x260px|Наступствы аварыі на Гуаме]] Па афіцыйных даных ЗША, да [[2010|2010 года]] у небаявым здарэнні быў страчаны адзін бамбардзіроўшчык B-2. [[23 лютага]] [[2008|2008 года]] самалёт B-2 (бартавы нумар 89-0127, імя ''Spirit of Kansas'') разбіўся на ціхаакіянскім востраве Гуам на [[Андэрсан (авіябаза)|амерыканскай ваеннай базе Андэрсан]]. Гэта быў першы выпадак крушэння самалёта гэтага тыпу. Абодвум лётчыкам удалося катапультавацца<ref>{{Cite web|url=http://vzglyad.ru/society/2008/2/23/147340.html|title=ВЗГЛЯД / Разбился уникальный самолет<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2008-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106222907/http://vzglyad.ru/society/2008/2/23/147340.html|archive-date=2014-11-06|url-status=dead}}</ref> Пасля аварыі палёты ўсіх самалётаў гэтага тыпу былі прыпыненыя. У канцы красавіка 2008 года палеты былі адноўленыя.<ref>{{Cite web|url=http://pda.avia.ru/news/?id=1209020021|title=Лента новостей — PDA.AVIA.RU — Авиационные новости<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2008-04-24|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531232649/http://pda.avia.ru/news/?id=1209020021|url-status=live}}</ref>. Камісія па расследаванні прыйшла да высновы, што прычынай аварыі стала халатнасць наземнага персаналу, які не ўключыў абаграванне [[Прыёмнік паветранага ціску|прыёмніка паветранага ціску]] для выдалення назапашанага ў ім кандэнсату. З-за гэтага сістэма кіравання самалёта атрымлівала завышанае значэнне хуткасці і заўчасна дала каманду на адрыў ад зямлі. Дзеянні экіпажа прызнаныя правільнымі, іншых адхіленняў ад штатнага рэжыму ў працы бартавых сістэм не выяўлена, а [[мадэляванне]] сітуацыі на [[трэнажор]]ы паказала, што выратаваць самалёт было немагчыма. У лютым 2010 года яшчэ адзін B-2 (бартавы нумар 88-0332, імя ''Spirit of Washington'') сур’ёзна пацярпеў у выніку ўзгарання ў маторным адсеку пры запуску рухавікоў на той жа авіябазе Андэрсан. Пашкоджаны самалёт знаходзіўся ў рамонце амаль 4 гады і зноў падняўся ў неба толькі 16 снежня 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://swampland.time.com/2014/01/02/when-youve-only-got-20-b-2-bombers/?hpt=hp_c3|title=When You’ve Only Got 20 B-2 Bombers|archive-date=2014-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104072901/http://swampland.time.com/2014/01/02/when-youve-only-got-20-b-2-bombers/?hpt=hp_c3|url-status=live}}</ref>. Агульны кошт аднаўленчых работ перавысіў 105 млн $<ref>{{Cite web|url=http://www.stripes.com/news/us/the-105m-resurrection-of-a-b-2-stealth-bomber-1.274005|title=The $105M resurrection of a B-2 stealth bomber|access-date=9 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323020304/http://www.stripes.com/news/us/the-105m-resurrection-of-a-b-2-stealth-bomber-1.274005|archive-date=23 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. У ноч з 13 на 14 верасня 2021 года B-2 здзейсніў аварыйную пасадку на авіябазе [[Уайтмен (авіябаза)|Уайтмен]]. Самалёт прызямліўся, выкаціўся за межы ўзлётна-пасадачнай паласы ў траву і спыніўся на левым борце. Пазней было вызначана, што прычынай былі няспраўныя спружыны шасі і мікрашчыліны ў гідраўлічных злучэннях самалёта. Спружыны стопарных звёнаў у шасі, верагодна, не мяняліся па меншай меры дзесяць гадоў, і іх нацяжэнне было прыкладна на 11 % менш, чым паказана. Гэта было аб’яднана з адлучэннем гідраўлічнай трубкі, якая падтрымлівае шасі. Абодва фактары прывялі да складвання шасі пры прызямленні. У выніку аварыі кошт рамонту склаў як мінімум 10,1 мільёна даляраў<ref>{{Cite news|title=Faulty landing gear springs led to B-2 bomber crash last year, report finds|url=https://www.stripes.com/branches/air_force/2022-03-18/decade-old-landing-gear-springs-led-to-b2-crash-landing-5386748.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.afjag.af.mil/Portals/77/AIB-Reports/2021/September/AAIB%20Report%20-%20B-2%20Mishap%20TN%2089-0129%20-%20final%20(approved)_20220311.pdf|title=USAF AAIB Report|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220712213012/https://www.afjag.af.mil/Portals/77/AIB-Reports/2021/September/AAIB%20Report%20-%20B-2%20Mishap%20TN%2089-0129%20-%20final%20%28approved%29_20220311.pdf|archivedate=2022-07-12|accessdate=11 сакавіка 2022}}</ref>. 10 снежня 2022 года B-2 (509-е бамбардзіровачнае авіякрыло ВПС ЗША) здзейсніў аварыйную пасадку на авіябазе [[Уайтмен (авіябаза)|Уайтмен]]. Інцыдэнт адбыўся падчас вучэнняў. Знаходзячыся ў паветры, пілот самалёта паведаміў дыспетчару аб нейкай няспраўнасці і пайшоў на аварыйную пасадку. Пасля прызямлення самалёт загарэўся. Ахвяр і пацярпелых няма<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2022/12/12/b2/|website=lenta.ru|title=Самый дорогой бомбардировщик в мире загорелся после аварийной посадки|date=2022-12-12|lang=ru}}</ref>. == Лётна-тэхнічныя характарыстыкі == [[Файл:Northrop B-2 3-view line drawing.png|міні|Габарытны чарцёж бамбардзіроўшчыка B-2|310x310пкс]] === Тэхнічныя характарыстыкі === * '''[[Экіпаж]]:''' 2 чалавекі * '''[[Даўжыня]]:''' 20,90 м * '''Размах [[Крыло|крылаў]]:''' 52,12 м * '''[[Вышыня]]:''' 5,10 м * '''Плошча крыла:''' 460 м² * '''[[Маса]]:''' ** '''пустога:''' 71 700 кг ** '''нармальная ўзлётная маса:''' 152 600 кг ** '''максімальная ўзлётная маса:''' 171 000 кг ** '''маса паліва:''' 73 000 кг ** '''маса карыснай нагрузкі:''' да 22 730 кг (да 27 000 кг пасля мадэрнізацыі<ref name="autogenerated2"/>) * '''Нагрузка на крыло:''' ** '''пры максімальнай узлётнай масе:''' 372 кг/м² ** '''пры нармальнай узлётнай масе:''' 332 кг/м² * '''Рухавік:''' ** '''тып рухавіка:''' [[Газатурбінны рухавік|турбарэактыўны двухконтурны]] ** '''мадэль:''' «General Electric F118-GE-100» ** '''[[цяга]]:''' *** '''максімальная:''' 4 × 7700 кгс ** '''маса рухавіка:''' 1452 кг * '''[[Цягаўзброенасць]]:''' ** '''пры нармальнай узлётнай масе:''' 0,20 кгс/кг ** '''пры максімальнай узлётнай масе:''' 0,18 кгс/кг === Лётныя характарыстыкі === * '''Максімальная [[Скорасць|хуткасць]]:''' 1010 км / г ([[Лік Маха|М]]=0,95) * '''Крэйсерская хуткасць:''' 900 км / г ([[Лік Маха|М]]=0,85) * '''Далёкасць палёту:''' ** '''максімальная:''' 11 100 км ** '''баявы радыус:''' 5300 км * '''[[Практычная столь]]:''' 15240 м * '''[[Эфектыўная плошча рассейвання|ЭПР]]:''' па некаторых ацэнках, ад ~0,0014 да ~0,1 м² === Узбраенне === * '''Баявая нагрузка:''' да 22 730 кг (да 27 000 кг пасля мадэрнізацыі<ref name="autogenerated2"/>) * '''Ядзерная зброя:''' 16 х [[B61|В61-11]] ''або'' 16 х [[B83]] * '''Звычайныя бомбы:''' 80 х [[Mark 82|Mk.82]] ''або'' 16 х [[Mark 84|Mk.84]] ''або'' 36 касетных бомбаў х CBU-87 / CBU — 89 GATOR * '''Высокадакладная зброя:''' 8 х GBU-27 ''або'' [[AGM-154 Joint Standoff Weapon|AGM-154 JSOW]] ''або'' 12 х [[JDAM]] * '''Крылатыя ракеты:''' 16 х [[AGM-158 JASSM]]<ref>{{недаступная спасылка|http://www.as.northropgrumman.com/americas_bomber/weapons.htm}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі]] kmf1uai3yao8cdviz8n1raw96lspxzd 2 730234 5141037 5131701 2026-05-13T07:45:01Z Siarhei V 122587 5141037 wikitext text/x-wiki '''Выбраны уклад''' '''☢️''' [[Радыелагічны інцыдэнт у Нясвіжы]] | [[Грамадзянская абарона]] | [[Катоднае выпраменьванне]] | [[Апраменьванне харчовых прадуктаў]] | [[Дазіметр]] | [[Аб’ект 802]] | [[Радыеізатопная батарэя]] | [[Кобальтавая гармата]] | [[Радыелагічная зброя]] | [[Кобальтавая бомба]] | [[Гама-дэфектаскапія]] | [[Кобальт-60]] | [[Аляксандр Аляксеевіч Антаноўскі]] | [[Аперацыя «Апалёны меч»]] | [[Cigéo]] | [[Onkalo]] | [[Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў]] ⚗️ [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Біяартаганальная хімія]] | [[Клік-хімія]] | [[Аматарская хімія]] | [[Фемтахімія]] | [[Спінавая хімія]] | [[Мікрахвалевая хімія]] | [[Структурная хімія]] | [[Нанахімія]] | [[Плазмахімія]] | [[Соналюмінесцэнцыя]] | [[Крыяхімія]] | [[Лазерная хімія]] | [[Механахімія]] | [[Хімія высокіх энергій]] | [[Радыяцыйная хімія]] | [[Фітахімія]] | [[Рафіды]] | [[Алатрансплантацыя]] | [[Дэцэлюлярызацыя]] | [[Хімічная крыніца святла]] | [[Лічынкатэрапія]] | [[Streptococcus salivarius M18]] | [[ShipGoo001]]| [[EsmGFP]] | [[Спорапаленін]] | [[Тэкцін]] | [[Матэ дэ кока]] | [[Цэрэўлід]] | [[Анатоль Давыдавіч Зімон]] 🔬[[Палыгорскіт]] | [[Мантмарыланіт]] | [[Дзіактаэдрычны смекціт]] | [[Гапкаліт]] | [[Гемасорбцыя]] | [[Энтэрасарбенты]] | [[Актывіраваны вугаль]] | [[Малекулярныя сіты]] | [[Цэаліты]] | [[Гідрагель|Гідрагель |]] [[Анаэробныя клеі]] | [[Ферацэрый]] | [[Мішметал]] | [[Геаінжынерыя]] 📡 [[Незалежны навуковец]] | [[Грамадзянская навука]] | [[Навуковая камунікацыя]] | [[Папулярызацыя навукі|Папулярызацыя навукі |]] [[Аматарская радыёсувязь]] | [[Радыёаматарства]] | [[Мноства Кантара]] | [[Дыван Сярпінскага|Дыван Серпінскага]] | [[Губка Менгера]] | [[Серджыа Канавера]] | [[Эд Рэджыс]] | [[Джордж Чэрч]] | [[Джо Зайнер]] | [[Оскар Піхт]] | [[Чарлз Дэлзіел|Чарльз Делзіел]] | [[Візіянер]] | [[Тэадор Гротгус]] | [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў]] | [[Радыёспорт]] | [[Пазыўны сігнал радыёаматара]] | [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач]] | [[Lenovo ThinkPad X220]] | [[Зорка Польшчы]] | [[NeuroSky]] | [[Emotiv]] | [[Сусветны квантавы дзень]] 📜 [[23 асіламарскія прынцыпы для штучнага інтэлекту]] | [[Тэхналагічная журналістыка]] | [[Хабр]] | [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|Выведка на аснове адкрытых крыніц]] | [[Навуковая журналістыка]] | [[Хакатон]] | [[Дэмасцэна|Дэмасцэна |]] [[Вынаходнік (часопіс)]] | [[Навука (газета)]]| [[Нік Бострэм]] | [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Тэхнадром імя І. П. Кулібіна]] | [[Гэта вы можаце]] | [[Science slam]] | [[Навуковы рынг]] | [[Беларускі навуковы хакатон]] | [[Chaos Constructions]] | [[Больцманаўскі мозг]] | [[Касмічная этыка]] | [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз]] | [[Яніс Варуфакіс]] | [[Андрэй Валянцінавіч Паднябенны]] | [[Катцаўскі парк скульптур]] | [[Юлія Кейлова]] | [[Юрый Аляксеевіч Праўдзюк]] | [[Раніца з Белсатам]] | [[Флагшток (СМІ)]] | [[TEDxUlicaMinska]] ⚖️ [[Этыка тэхналогій]] | [[Навуковая этыка|Этыка даследчыкаў]] | [[Журналісцкая этыка|Медыяэтыка]] | [[Інжынерная этыка|Iнжынерная этыка]] | [[Узровень тэхналагічнай гатоўнасці]] | [[Трансфер тэхналогій]] | [[Зялёная прэмія]] | [[Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя]] | [[Сэт Баўм]] | [[Польскае трансгуманістычнае таварыства]] | [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|Вялікі Воз]] | [[Дэніэл Фрэнсіс Галуйе]] | [[Свет на дроце]] | [[Зломбаль]] | [[Гнамоніка]] | [[Тадэвуш Пшыпкоўскі]] | [[Ігнац Земельвейс]] | [[PirateBox|Pirate Box]] | [[Internet-in-a-Box]] | [[Праект Afripedia]] | [[Kiwix]] | [[XOWA]] | [[One Laptop per Child]] | [[Free Art License]] | [[SimpleX]] | [[Enhanced Games]] | [[Міхаліна Віслоцкая]] | [[Уільям Генры Добел]] | [[Пауль Шац]] {| | |{{Userbox/Лічыльнік артыкулаў|175}} |{{Userbox/Лічыльнік катэгорый|20}} |- | |{{Userbox | border-c = #191970 | border-s = 1 | id-c = #000000 | id-s = 14 | id-fc = black | info-c = #000000 | info-s = 8 | info-fc = #FFFFFF | id = [[Image:8bit-dynamiclist.gif‎]] | info = {{Mono|{{Color|#39FF14|Гэты удзельнік вельмі любіць старыя камп'ютары.}}}} | float = left }} |{{userbox | border-c = #000000 | id = [[Image:Palm IIIxe PDA.jpg|45px]] | id-c = #FFFFFF | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = {{{5|{{{id-s|14}}}}}} | info = This user has a '''[[:en:Personal digital assistant|PDA]]'''. | info-c = #FFFFFF | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} }} |- | |{{Вікістаж удзельніка|22|05|2020}} |{{Userbox/занадта мала}} |- | |{{userbox/Працэнт артыкулаў|175}} |{{userbox | border-c = #C8A2C8 | id = [[File:Exteriorderivnatural.png|75px]] | id-c = #FFFFFF | info = '''Гэты удзельнік лічыць, што [[:be:Матэматыка|матэматыка]] больш абстрактная, чым [[:be:Філасофія|філасофія]].''' | info-c = white | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | info-op = text-align:center; | usercategory = <includeonly>Wikipedians interested in philosophy</includeonly> | nocat = {{{nocat|}}} }} |- | |{{Userbox wikidays|22|05|2020}} |{{Userbox | border-c = #000000 | id = [[File:Von Koch curve.gif|60px]] | id-c = #ffffff | info = Гэтаму удзельніку падабаюцца дызайны [[:be:Фрактал|Фрактал]]. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-a = center }} |- | |{{userbox | border-c = #0000CD | id1 = [[File:Sciences exactes.svg|40px]] | id1-c = #03F | id2 = [[File:Nuvola apps edu science.svg|36px]] | id2-c = #03F | info = Гэты удзельнік цікавіцца <br>'''[[Навука|<span style="color:lightgreen;">навукай</span>]]'''. | info-a = center | info-c = #03F | info-fc = white }} |{{Userbox/Узнаўляльная энергія}} |- | | | |} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі з Польшчы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-веласіпедысты]] [[Катэгорыя:User be]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-прыхільнікі аб’яднання Беларускіх Вікіпедый]] f1r8cw9zuf0wuaw9g4pmipvxpp522q0 0 730790 5140951 5101636 2026-05-12T23:45:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 11 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140951 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:Countries with multiple capitals de jure and de facto.svg|міні|400x400пкс|{{legend|#0000FF|Краіны, якія сёння маюць некалькі сталіц дэ-юрэ}}{{legend|#FF0000|Краіны, якія сёння маюць некалькі сталіц дэ-факта}} {{legend|#AAAAFF|Краіны або іх пераемніцы, якія гістарычна мелі некалькі сталіц дэ-юрэ}}{{legend|#FFAAAA|Краіны або іх пераемніцы, якія гістарычна мелі некалькі сталіц дэ-факта}}]] Некаторыя [[краіны свету]] маюць або мелі раней '''некалькі [[Сталіца|сталіц]]'''. У пэўных выпадках краіна можа мець ад дзвюх і больш [[сталіца|сталіц]] для розных мэт. Пры гэтым усе сталіцы або маюць адпаведны афіцыйны статус [[De jure|дэ-юрэ]], або па розных прычынах некаторыя гарады могуць разам з афіцыйнай сталіцай выконваць сталічныя функцыі [[De facto|дэ-факта]]. Сёння большая частка краін свету мае толькі адзін сталічны горад. == Сучасныя краіны з некалькімі сталіцамі == === Маюць некалькі сталіц [[De jure|дэ-юрэ]] === {{Некалькі выяў|image1=Jacaranda City, Tshwane, Pretoria, South Africa (2418526898).jpg|footer=Тры гарады: [[Прэторыя]], [[Кейптаўн]] і [[Блумфантэйн]] (злева направа) — адначасова з’яўляюцца сталіцамі [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]].|image2=Cape Town 02.jpg|direction=horizontal|width=200|image3=Bloemfontein, Free State, South Africa (20349855518).jpg}} Некалькі гарадоў могуць мець афіцыйны статус сталіцы па адной з наступных прычын: * дэцэнтралізацыя ўрадавага апарата; * барацьба з перанапружаннем сталіцы і развіццё эканомікі іншых рэгіёнаў; * перыядычны пераезд урада ў іншую рэзідэнцыю ў сувязі з кліматам; * некаторыя гарады ўваходзяць у [[Гарадская агламерацыя|агламерацыю]] з афіцыйнай сталіцай; * сімвалічны статус (напрыклад, гістарычнай сталіцы). Наступныя краіны маюць некалькі сталіц афіцыйна, што зафіксавана ў канстытуцыі або іншых заканадаўчых актах, або на афіцыйным узроўні горад называецца сталіцай дзяржавы. {| class="wikitable" !Краіна ! Сталіцы ! Падрабязнасці |- | rowspan="2" | '''{{Сцягафікацыя|Гандурас}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|title=Honduras|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=11 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411181209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/|url-status=dead}}</ref> | [[Тэгусігальпа]] | Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя ўрадавых структур<ref name="autogenerated1" group="заўв">Абодва гарады ствараюць {{Нп5|Метрапольная зона Тэгусігальпы і Камаягуэлы|Метрапольную зону Тэгусігальпы і Камаягуэлы|es|Área metropolitana de Tegucigalpa y Comayagüela}}</ref> |- style="vertical-align:top;" | {{Нп5|Камаягуэла||es|Comayagüela}} | Падзяляе статус сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Honduras_2013.pdf?lang=en|title=Honduras's Constitution of 1982 with Amendments through 2013|author=constituteproject.org|language=en|access-date=27.02.2023}} — гл. арт. 8 і 295</ref><ref name="autogenerated1" group="заўв" /> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Кот-д’Івуар}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.presidence.ci/presentation-ci/|title=Données sur la Côte d'Ivoire|language=fr|publisher=Présidence de la République de Côte d'Ivoire|access-date=29.01.2023}}</ref> |[[Ямусукра]] |Афіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтр |- |[[Абіджан]] |[[De facto|Дэ-факта]] месцазнаходжанне ўрада, афіцыйна называецца як эканамічная сталіца і адміністрацыйны цэнтр (афіцыйная сталіца да 1983 года) |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|ПАР}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/|title=South Africa|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=10 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110042951/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa|url-status=dead}}</ref> |[[Прэторыя]] |Адміністрацыйна-выканаўчая сталіца |- |[[Кейптаўн]] |Заканадаўчая сталіца ({{Нп5|Парламент Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі|парламент|4=Parliament of South Africa}}) |- |[[Блумфантэйн]] |Судовая сталіца |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Перу}}''' |[[Ліма]] |Афіцыйная сталіца; рэзідэнцыя ўрада і ўсіх галін улады |- |[[Куска]] |Таксама прызнаецца ў Канстытуцыі як гістарычная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Peru/per93reforms05.html#titIIcapI|title=CONSTITUCION POLÍTICA DEL PERÚ 1993 con reformas hasta 2005|language=es|date=17.07.2011|access-date=29.01.2023}} — гл. Artículo 49º</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/|title=Korea, South|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|url-status=dead}}</ref> |[[Сеул]] |Афіцыйная сталіца |- |{{Нп5|Седжон|||Sejong City}} |Адміністрацыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада<ref group="заўв">Працэс пераезду ўрада да новай сталіцы яшчэ не скончаны і сутыкаецца з крытыкай — {{Cite web|url=https://www.dw.com/en/south-korea-incoming-president-yoon-wants-to-relocate-capital-from-seoul/a-61170422|date=03/18/2022|author=Julian Ryall|publisher=dw.com|language=en|title=New South Korean president wants to relocate capital city|access-date=29.01.2023}}</ref><ref group="заўв">Пераезд урада плануецца на 2027 год, але ў 2023 годзе плануецца пабудова другога офіса Прэзідэнта ў горадзе — {{Cite web|title=Plan for 2nd presidential office in Sejong to roll out next year|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20221206000691|author=Son Ji-hyoung|language=en|date=6.12.2022|publisher=koreaherald.com|access-date=29.01.2023}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Чарнагорыя}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montenegro/|title=Montenegro|date=23.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=8 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108060348/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montenegro/|url-status=dead}}</ref> |[[Падгорыца]] |Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада |- |[[Цэтынэ]] |Рэзідэнцыя прэзідэнта, гістарычная сталіца |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Чылі}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/|title=Chile|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=9 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109224147/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/|url-status=dead}}</ref> |[[Сант’яга]] |Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада |- |[[Вальпараіса]] |Рэзідэнцыя Кангрэса |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Шры-Ланка}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|title=Sri Lanka|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=17 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217185333/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|url-status=dead}}</ref> |[[Каломба]] |Выканаўчая і судовая сталіца |- |[[Шры-Джаявардэнепура-Котэ]] |Заканадаўчая сталіца |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Эсваціні}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/|title=Eswatini|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=31 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html|url-status=dead}}</ref> |[[Мбабанэ]] |Адміністрацыйная сталіца |- |[[Лабамба]] |Заканадаўчая ({{Нп5|Парламент Эсваціні|парламент|es|Parlamento de Suazilandia}}) і каралеўская сталіца |} === Маюць некалькі сталіц [[De facto|дэ-факта]] === {{Некалькі выяў|image1=Plymouth Montserrat Heli.jpg|footer=[[Мантсерат]] — прыклад краіны з адной сталіцай дэ-юрэ, закінутай з-за [[катаклізм]]у ([[Плімут (Мантсерат)|Плімут]], злева), і другой сталіцай дэ-факта ([[Брэйдс]], справа).|image2=Brades administration 2019.jpg|direction=horizontal|width=250}} Некаторыя краіны афіцыйна маюць адну сталіцу, але па розных прычынах некаторыя з [[Раздзяленне ўлад|галін улады]] ў значнай ступені або цалкам знаходзяцца ў іншых гарадах, з-за чаго яны могуць прэтэндаваць на званне другой сталіцы. Часта, з-за ваенных канфліктаў ці катаклізмаў, у краіны можа быць адна афіцыйная сталіца, але адміністрацыйныя функцыі выконвае іншы горад, што робіць яго {{Нп5|Часовая сталіца|часовай сталіцай|4=Temporary capital}}. Аб некалькіх сталіцах можна казаць таксама ў выпадках, калі міжнародная супольнасць не мае кансэнсусу, які горад называць сталіцай дзяржавы. У той жа час, на лакальным неафіцыйным узроўні часта можна сустрэць найменне нейкага горада другой сталіцай краіны (напрыклад, [[Рыа-дэ-Жанэйра]] ў [[Бразілія|Бразіліі]] або [[Кракаў]] у [[Польшча|Польшчы]], [[Нью-Ёрк]] у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). Але без задавальнення крытэрыяў, апісаных вышэй, такія выпадкі звычайна не разглядаюцца як падстава лічыць такія гарады другімі сталіцамі фактычна. {| class="wikitable" !Краіна !Сталіцы !Падрабязнасці |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|Амерыканскае Самоа}}'''''<ref group="заўв">Залежная тэрыторыя [[ЗША]].</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.statoids.com/uas.html|title=American Samoa Districts|website=www.statoids.com|access-date=2024-06-11}}</ref> |[[Пага-Пага]] |Сталіца [[дэ-факта]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/|загаловак=American Samoa|год=2024-05-22|мова=en|выданне=The World Factbook|выдавецтва=Central Intelligence Agency|archive-date=29 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129115310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/}}</ref> |- |[[Фагатога]] |Рэзідэнцыя ўрада, заканадаўчай улады і вышэйшага суда згодна з канстытуцыяй краіны<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://asbar.org/revised-constitution-of-american-samoa/|title=Revised Constitution of American Samoa|website=American Samoa Bar Association|date=2012-03-02|access-date=2024-06-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=EN-US|url=https://gml.noaa.gov/obop/smo/triptotula.html|title=ESRL Global Monitoring Laboratory - American Samoa Observatory|first=NOAA|last=US Department of Commerce|website=gml.noaa.gov|access-date=2024-06-11}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Балівія}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-18727508|title=Bolivia profile - Facts|date=25.02.2015|access-date=29.01.2023|publisher=[[BBC]]|work=BBC News Latin America & Carribean|language=en}}</ref> |[[Сукрэ]] |Канстытуцыйная сталіца |- |[[Ла-Пас (Балівія)|Ла-Пас]] |Дэ-факта сталіца выканаўчай улады |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бенін}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.theodora.com/wfbcurrent/benin/benin_government.html|title=Benin Government 2020|language=en|date=27.01.2020|access-date=29.01.2023|publisher=theodora.com}}</ref> |[[Порта-Нова]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Катану]] |Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бурундзі}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/|title=Burundi|date=11.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=22 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122232849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/|url-status=dead}} — у студзені 2019 года Парламент Бурундзі прагаласаваў за тое, каб зрабіць Гітэгу палітычнай сталіцай, а Бужумбуру пакінуць эканамічнай сталіцай</ref> |[[Гітэга]] |Палітычная сталіца |- |[[Бужумбура]] |Эканамічная сталіца, месцазнаходжанне ўрада (афіцыйная сталіца да 2019 года) |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Германія}}''' |[[Берлін]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Бон]] |З’яўляецца другім адміністрацыйным цэнтрам згодна з актам «Берлін-Бон»<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.gesetze-im-internet.de/berlin_bonng/index.html|title=Gesetz zur Umsetzung des Beschlusses des Deutschen Bundestages vom 20. Juni 1991 zur Vollendung der Einheit Deutschlands (Berlin/Bonn-Gesetz)|publisher=Bundesministerium der Justiz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/06/24/world/europe/24berlin.html|author=Alan Cowell|date=23.06.2011|language=en|title=In Germany’s Capitals, Cold War Memories and Imperial Ghosts|access-date=31 студзеня 2023|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211229221256/https://www.nytimes.com/2011/06/24/world/europe/24berlin.html|archive-date=29 снежня 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/german-government-employees-increased-air-travel-in-2019/a-54406097|title=German civil servants took more flights in 2019|language=en|publisher=dw.com|date=08.02.2020|access-date=31.01.2023}}</ref> |- |[[Карлсруэ]] |Судовы цэнтр, рэзідэнцыя найвышэйшых судоў<ref>{{Кніга|год=1998|аўтар=Stadt Karlsruhe Stadtarchiv (рэд.)|загаловак=Karlsruhe. Die Stadtgeschichte|мова=de|месца=Badenia, Karlsruhe|isbn=3-7617-0353-8|старонкі=591–594}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Емен}}''' |[[Сана]] |Афіцыйная сталіца, кантралюецца [[Хусіты|хусітамі]] |- |[[Адэн]] |Часовая сталіца<ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2015/03/07/President-Hadi-says-Aden-is-Yemen-s-capital-|title=President Hadi says Aden is Yemen’s ‘capital’|date=07.03.2015|access-date=29.01.2023|publisher=Alarabiya News|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|САДР}}'''''<ref name=":0" group="заўв">Гэта дзяржаўнае ўтварэнне не прызнана міжнароднай супольнасцю незалежнай дзяржавай.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.geoguessr.com/seterra/en/p/countries-with-two-capitals|title=Countries With Two or More Capitals, or Other Interesting Capital Situations|access-date=29.01.2023|date=11.10.2017|language=en|publisher=geoguessr.com}}</ref> |[[Эль-Аюн]] |Афіцыйная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://www.policinglaw.info/assets/downloads/2015_Constitution_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.pdf|title=THE CONSTITUTION OF THE SAHRAWI ARAB DEMOCRATIC REPUBLIC|date=16-20 снежня 2015|access-date=29.01.2023|language=en}} — гл. арт. 4</ref>. Дэ-факта кантраляваны [[Марока]] як цэнтр {{Нп5|Паўднёвыя правінцыі Марока|Паўднёвых правінцый Марока||Southern Provinces}} |- |[[Тыфарыці]] |Часовая сталіца ўрада [[Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка|САДР]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<ref>{{Cite web|url=https://www.iir.cz/en/kontroverzni-otazka-jeruzalema-z-pohledu-mezinarodniho-prava-2|title=Recognition of Jerusalem as the capital city of Israel – an acknowledgement of the obvious or an unlawful act?|publisher=Institute of International Relations Prague|date=22.01.2018|access-date=29.01.2023|author-link=https://www.iir.cz/en/veronika-bilkova|author=Veronika Bílková|language=en}}</ref>''' |[[Іерусалім]] |Рэзідэнцыя ўрада, не прызнана ўсёй міжнароднай супольнасцю<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/australia-reverses-recognition-of-west-jerusalem-as-israel-capital/a-63468330|title=Australia drops recognition of Jerusalem as Israeli capital|publisher=dw.com|date=18.10.2022|access-date=29.01.2023|language=en}}</ref> |- |[[Тэль-Авіў]] |Рэзідэнцыя амбасад<ref group="заўв">За выключэннем [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Гандурас]]а, [[Рэспубліка Косава|Косава]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], у якіх ёсць амбасады ў Іерусаліме</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Малайзія}}''' |[[Куала-Лумпур]] |Выканаўчая ([[Парламент Малайзіі|парламент]]) і канстытуцыйная сталіца |- |[[Путраджая]] |Адміністрацыйны цэнтр; часам узгадваецца як адміністрацыйная сталіца<ref>{{Cite web|title=Putrajaya {{!}} Smart Putrajaya|url=https://smart.putrajaya.my/putrajaya/|access-date=2022-12-06|website=smart.putrajaya.my}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|title=Malaysia|date=18.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=2 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102150659/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|url-status=dead}} — Путраджая афіцыйна называецца як Федэратыўны ўрадавы цэнтр, але не сталіца</ref> |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|Мантсерат}}'''''<ref group="заўв">Краіна з’яўляецца залежнай тэрыторыяй са сваім урадавым апаратам. Афіцыйна, гэта заморская тэрыторыя [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]</ref> |[[Плімут (Мантсерат)|Плімут]] |Сталіца дэ-юрэ, горад-прывід пасля вывяржэння вулкана {{Нп5|Соўфрыерэ Хілз|Соўфрыерэ Хілз|4=Soufrière Hills}}<ref>{{Cite web|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1997/nov/05/montserrat|title=Montserrat (Hansard, 5 November 1997)|website=api.parliament.uk|access-date=01.02.2023}}</ref> |- |[[Брэйдс]] |{{Нп5|Часовая сталіца|4=Temporary capital}} краіны дэ-факта<ref>{{Кніга|isbn=ISBN 978-1-57958-388-0|аўтар=Leonard, T. M.|год=2005|загаловак=Encyclopedia of the Developing World. Routledge|старонкі=1083|мова=en}}</ref><ref group="заўв">На дадзены момант будуецца новая сталіца і порт у {{Нп5|Літл Бэй|4=Little Bay, Montserrat}} — {{Cite web|url=http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/10/little-bay-presentation-part-1.pdf|language=en|title=An achievable vision for Little Bay|access-date=1 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728111806/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/10/little-bay-presentation-part-1.pdf|archive-date=28 ліпеня 2016|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/netherlands/|title=Netherlands|date=24.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=13 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513115307/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/netherlands/|url-status=dead}}</ref> |[[Амстэрдам]] |Канстытуцыйная сталіца |- |[[Гаага]] |Традыцыйная рэзідэнцыя ўрада |- | rowspan="2" |'''''{{Сцягафікацыя|Палесціна}}'''''<ref>Міжнародная супольнасць не прызнае гэта дзяржаўнае ўтварэнне незалежным ад Ізраіля.</ref> |[[Іерусалім]] |Сталіца, абвешчаная дэ-юрэ<ref>{{Cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Palestine_2005.pdf?lang=en|title=Palestine's Constitution of 2003 with Amendments through 2005|language=en|publisher=constituteproject.org|date=27.04.2022|access-date=29.01.2023}} — гл. арт. 3</ref> |- |[[Рамала]] |Адміністрацыйная сталіца дэ-факта<ref name="Eqeiq 2019 pp. 26–42">{{cite journal|last=Eqeiq|first=Amal|title=From Haifa to Ramallah (and Back): New/Old Palestinian Literary Topography|journal=Journal of Palestine Studies|volume=48|issue=3|date=1 May 2019|issn=0377-919X|doi=10.1525/jps.2019.48.3.26|pages=26–42|s2cid=197823144|url=https://online.ucpress.edu/jps/article-abstract/48/3/26/55117/From-Haifa-to-Ramallah-and-Back-New-Old?redirectedFrom=fulltext|access-date=22 November 2020|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Расійская Федэрацыя}}''' |[[Масква]] |Афіцыйная сталіца, адміністрацыйны цэнтр, рэзідэнцыя ўрада |- |[[Санкт-Пецярбург]] |Рэзідэнцыя Канстытуцыйнага Суда<ref>Указ Президента Российской Федерации от 23.12.2007 № 1740 [http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?941973 «О месте постоянного пребывания Конституционного Суда Российской Федерации»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120104125541/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?941973 |date=4 студзеня 2012 }}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Танзанія}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/|title=Tanzania|date=17.01.2023|access-date=29.01.2023|work=The World Factbook|publisher=cia.gov|language=en|archive-date=9 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109103650/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/|url-status=dead}}</ref> |[[Дадома]] |Афіцыйная сталіца, заканадаўчы цэнтр |- |[[Дар-эс-Салам]] |Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Чэхія}}''' |[[Прага]] |Афіцыйная сталіца, рэзідэнцыя ўрада і парламента |- |[[Брно]] |Рэзідэнцыя найвышэйшых нацыянальных судоў<ref name="concourt">{{Citation|last=Parliament of the Czech Republic|year=1993|title=Act No. 182/1993 Coll., On Constitutional Court, Art. 11|publisher=Ústavní soud|url=http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/|access-date=14 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726021159/http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/|archive-date=26 July 2014|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |access-date=29 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726021159/http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |archive-date=26 ліпеня 2014 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |access-date=29 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726021159/http://www.usoud.cz/en/constitutional-court-act/ |archive-date=26 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref><ref name="sccz">{{cite web|url=http://www.nsoud.cz/JudikaturaNS_new/ns_web.nsf/Edit/AbouttheSupremeCourt~Generalinformation?Open&area=About%20the%20Supreme%20Court&grp=General%20information&lng=EN|title=The Supreme Court of the Czech Republic|access-date=29 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927134340/http://www.nsoud.cz/JudikaturaNS_new/ns_web.nsf/Edit/AbouttheSupremeCourt~Generalinformation?Open&area=About%20the%20Supreme%20Court&grp=General%20information&lng=EN|archive-date=27 верасня 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="saccz">{{cite web|url=http://www.nssoud.cz/Uvod/art/1|title=The Supreme Administrative Court|access-date=29 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905080614/http://www.nssoud.cz/Uvod/art/1|archive-date=5 верасня 2011|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Эстонія}}''' |[[Талін]] |Афіцыная сталіца згодна з канстытуцыяй |- |[[Тарту]] |Месца знаходжання [[Вярхоўны Суд Эстонскай Рэспублікі|Вярхоўнага Суда Эстонскай Рэспублікі]] |} == Некалькі сталіц у мінулым == У старажытных манархічных дзяржавах часта можна назіраць пераезд урадавага апарату разам з манархам, але сталіцамі ў такім выпадку лічыліся толькі пастаянныя рэзідэнцыі галоўнага манарха. Часамі, часцей за ўсё з-за клімату, такіх сталіц магло быць некалькі. У гісторыі можна сустрэць шмат выпадкаў, калі краіны мелі некалькі гарадоў, якія адначасова служылі адміністрацыйнымі сталіцамі па розных прычынах, такіх як: * вайна, акупацыя і іншыя палітычныя крызісы, * надвор’е, * пераезд урада да новай сталіцы, * падзел урадавага апарату, * палітычны падзел дзяржавы. === Мелі некалькі сталіц [[De jure|дэ-юрэ]] === [[Файл:The Durrani Empire at its greatest Extent 2.svg|міні|350x350пкс|Карта Дуранійскай імперыі з пазначэннем дзвюх сталіц.]] [[Файл:United Principalities, 1861, with counties - bel labels.svg|міні|300x300пкс|Карта 1861 года [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы|Аб’яднанага княства Валахіі (жоўтая) і Малдовы (сіняя)]]<ref>[[c:Charta Principateloru Unite ale României|Charta Principateloru Unite ale României]] — Вікісховішча</ref>, дзе чырвонымі кропкамі адзначаны 2 сталіцы (Бухарэст і Ясы), а таксама [[Факшаны]], як меркаваная заканадаўчая сталіца, якая знаходзілася бы на мяжы дзвюх адзінак.]] {| class="wikitable" !Краіна !Гады !Сталіцы !Падрабязнасці |- | rowspan="2" |'''{{Сцяг|Румынія|1859}} [[Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы]]''' (сённяшняя '''{{Сцягафікацыя|Румынія}}''')<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.romania-insider.com/iasi-the-other-capital-romania|title=Iaşi, Romania's historical capital, looking to find the path to its former glory|access-date=March 8, 2021|date=January 24, 2019|work=Romania Insider|publisher=City Compass Media}}</ref> | rowspan="2" |1859—1862 |[[Бухарэст]] |Цэнтр [[Валахія|Валахіі]] |- |[[Ясы]] |Цэнтр [[Малдова (гістарычная вобласць Румыніі)|Малдовы]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Аўстра-Венгрыя}}''' | rowspan="2" |1873—1918 |[[Вена]] |[[Цыслейтанія]] |- |[[Будапешт]] |[[Каралеўства Венгрыя]]<ref name="Encarta">{{cite encyclopedia|last=Török|first=András|encyclopedia=Encarta|title=Budapest|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029002244/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572648/Budapest.html|archive-date=29 October 2009|url-status=dead|language=hu}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцяг|Аютхайскае каралеўства}} {{нп5|Аютхайскае каралеўства||th|อาณาจักรอยุธยา}}''' (сённяшні '''{{Сцягафікацыя|Тайланд}}''')<ref>{{Cite book|last1=Baker|first1=Chris|url=https://books.google.com/books?id=GHiuDgAAQBAJ|title=A History of Ayutthaya: Siam in the Early Modern World|last2=Phongpaichit|first2=Pasuk|publisher=Cambridge University Press|year=2017|isbn=978-1-316-64113-2|page=64|language=en}}</ref> |1488 — раннія 1680-я |[[Аютхая]] |Галоўная сталіца |- |1488—1590 |[[Пхітсанулок]] |Другая сталіца (або «падсталіца») |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Брытанская Індыя}}''' (сённяшняя '''{{Сцягафікацыя|Індыя}}''') | rowspan="3" |1858—1947 |[[Калькута]] (1858—1911)<ref name="igi-calcutta">{{citation|chapter=Calcutta (''Kalikata'')|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=IX|publisher=Published under the Authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press|year=1908|page=260|quote=—Capital of the Indian Empire, situated in 22° 34' N and 88° 22' E, on the east or left bank of the Hooghly river, within the Twenty-four Parganas District, Bengal|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=9&objectid=DS405.1.I34_V09_001.gif|chapter-url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=9&objectid=DS405.1.I34_V09_266.gif|access-date=31 студзеня 2023|archive-date=24 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524220705/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=9&objectid=DS405.1.I34_V09_001.gif|url-status=dead}}</ref> | rowspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:left;" |Адміністрацыйная сталіца |- |[[Нью-Дэлі]] (1911—1947)<ref name="Move From Calcutta">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/86-years-ago-new-delhi-took-over-as-power-capital-of-india/articleshow/57133366.cms|title=86 years ago New Delhi took over as power capital of India|work=[[The Times of India]]}}</ref> |- |[[Шымла]] |Летняя сталіца<ref name="simla-summer-capital">Шымла была сталіцай не Брытанскага Раджа, а ўрада Брытанскай індыйскай імперыі — {{citation|chapter=Simla Town|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=XXII|publisher=Published under the Authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press|year=1908|page=260|quote=—Head-quarters of Simla District, Punjab, and the summer capital of the Government of India, situated on a transverse spur of the Central Himālayan system system, in 31° 6' N and 77° 10' E, at a mean elevation above sea-level of 7,084 feet.|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=22&objectid=DS405.1.I34_V22_001.gif|chapter-url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V09_266.gif|access-date=31 студзеня 2023|archive-date=24 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524213047/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?volume=22&objectid=DS405.1.I34_V22_001.gif|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бутан}}'''<ref name="Wangchuck">{{Cite book|last=Wangchuck|first=Ashi Dorji Wangmo|title=Treasures of the thunder dragon: a portrait of Bhutan|pages=40–41, 102|access-date=2010-04-01|url=https://books.google.com/books?id=oxtuAAAAMAAJ&q=Punakha+Dzong|publisher=Penguin, Viking|year=2006|isbn=0-670-99901-6|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013125439/https://books.google.com/books?id=oxtuAAAAMAAJ&q=Punakha+Dzong|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Brown">{{Cite book|last=Brown|first=Lindsay|author2=Bradley Mayhew|author3=Stan Armington|author4=Richard Whitecros|title=Bhutan|pages=146–147|access-date=2010-04-01|url=https://books.google.com/books?id=s-L8NUlW_QgC&q=Punakha+Dzong&pg=PA146|publisher=Lonely Planet|year=2007|isbn=978-1-74059-529-2|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013125440/https://books.google.com/books?id=s-L8NUlW_QgC&q=Punakha+Dzong&pg=PA146|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Bisht">{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title=International Encyclopaedia Of Himalayas (5 Vols. Set)|page=45|access-date=2010-04-01|url=https://books.google.com/books?id=XWblUfYqGK4C&q=Punakha+Dzong&pg=PA45|publisher=Mittal Publications|year=2008|isbn=978-81-8324-265-3|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013125440/https://books.google.com/books?id=XWblUfYqGK4C&q=Punakha+Dzong&pg=PA45|url-status=live|language=en}}</ref> | rowspan="2" |1527—1995 |[[Тхімпху]] |У розныя перыяды — афіцыйная сталіца |- |{{Нп5|Пунакха-дзонг|||Punakha Dzong}} |У розныя перыяды быў або зімняй рэзідэнцыяй манарха, або афіцыйнай сталіцай. Сёння з’яўляецца «зімняй сталіцай» для {{Нп5|Бутанскі будызм|бутанскіх будыстаў||Buddhism in Bhutan}} |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Грузія}}''' | rowspan="2" |2012—2019 |[[Тбілісі]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Кутаісі]] |Рэзідэнцыя парламента<ref>{{Cite web|url=https://oc-media.org/features/kutaisi-s-broken-dreams-the-fate-of-georgia-s-abandoned-parliament/|title=Kutaisi’s broken dreams: the fate of Georgia’s abandoned parliament|date=09.08.2019|access-date=31.01.2023|language=en|author=Lana Kokaia|publisher=oc-media.org}}</ref> |- style="vertical-align:top;" | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Дуранійская імперыя}}''' (сённяшнія '''{{Сцягафікацыя|Афганістан}}''' і '''{{Сцягафікацыя|Пакістан}}''') | rowspan="2" |1776—1823 |[[Кабул]] |Летняя сталіца |- |[[Пешавар]] |Зімовая сталіца<ref name="Stanford">{{cite book|last=Hanifi|first=Shah Mahmoud|url=https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC|title=Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier|publisher=[[Stanford University Press]]|year=2011|page=185|isbn=9780804777773|access-date=2012-08-04|quote=Цімур-шах перанёс дуранійскую сталіцу з Кандагара ў 1775–76. Кабул і Пешавар падзялялі статус дзвюх сталіца, першая — падчас лета, другая — на перыяд зімовага сезона.|archive-date=15 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815092453/https://books.google.com/books?id=kh1hpPLSpcEC|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Singh">{{cite book|last=Singh|first=Sarina|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|title=Pakistan and the Karakoram Highway|page=191|isbn=9781741045420|access-date=2012-08-10|quote=Як і Кушаны, Афганскія каралі аддавалі перавагу Пешавару як зімовай рэзідэнцыі, і былі прыгнечаныя, калі новаз’яўленае каралеўства Сікхаў паспрабавала захапіць яго ў 1818 годзе і пазносіла яго пабудовы.|archive-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161125034533/https://books.google.com/books?id=zn8I4qEew9oC|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Лівія|variant=1951}}'''<ref>{{Cite web|url=http://www.libyanconstitutionalunion.net/constitution%20of%20libya.htm|language=en|title=Libya's Constitution|access-date=31.01.2023}} — гл. арт. 188</ref> | rowspan="2" |1951—1969 |[[Трыпалі]] | rowspan="2" |Адна з дзвюх афіцыйных сталіц [[Каралеўства Лівія]] |- |[[Бенгазі]] |- | rowspan="5" |'''{{Сцягафікацыя|Рымская імперыя}}'''<ref>{{Cite journal|last=Gillett|first=Andrew|author-link=Andrew Gillett|date=2001|title=Rome, Ravenna and the Last Western Emperors|url=https://www.academia.edu/18189525|journal=Papers of the British School at Rome|volume=69|doi=10.1017/S0068246200001781|issn=0068-2462|pages=131–167|s2cid=129373675|language=en}}</ref> | rowspan="2" |Кожны ў розныя перыяды паміж 27 да н.э. і 476 н.э. |[[Рым]] | rowspan="3" |У розныя перыяды былі сталіцамі [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. |- |[[Равена]] |- |286—330 |[[Мілан|Mediolanum]] |- |286—330 |[[Ізміт|Nicomedia]] | rowspan="2" |Сталіцы [[Візантыя|Візантыі]] (або Усходняй Рымскай імперыі) |- |330—395, 395—1453 |[[Канстанцінопаль]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Сербія і Чарнагорыя}}'''<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/serbiaandmontenegro/28187.htm|title=Serbia and Montenegro (10/03)|language=en|publisher=2009-2017.state.gov|access-date=31.01.2023}}</ref> | rowspan="2" |2003—2006 |[[Бялград]] |Адміністрацыйная і заканадаўчая сталіца |- |[[Падгорыца]] |Судовая сталіца |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Філіпіны}}'''<ref>{{cite book|title=A Capital City at the Margins: Quezon City and Urbanization in the Twentieth-Century Philippines|url=https://www.academia.edu/40371139|last1=Pante|first1=Michael|publisher=Academia|access-date=August 7, 2021}}</ref><ref group="заўв">З 1910 па 1975 гады [[Маніла]], імаверна, была зімовай сталіцай, а {{Нп5|Багіё|||Baguio}} — летняй</ref> | rowspan="2" |1948—1976 |[[Кесан-Сіці]] |Афіцыйная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|language=en|date=12.10.1939|title=Commonwealth Act No. 502|access-date=31 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308195829/https://www.officialgazette.gov.ph/1939/10/12/commonwealth-act-no-502/|archive-date=8 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref> |- |[[Маніла]] |Дэ-факта месцазнаходжанне ўрада |- | rowspan="1" |1901—1976 |{{Нп5|Багіё|||Baguio}} |{{Нп5|Летняя сталіца|||Summer capital}} (усё яшчэ нефармальна вядома як летняя сталіца)<ref name="BaguioGovPH-About2">{{cite web|url=http://www.baguio.gov.ph/about-baguio-city|title=About Baguio City|website=City Government of Baguio|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903153021/http://www.baguio.gov.ph/about-baguio-city|archive-date=September 3, 2018|access-date=March 29, 2019}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MAMu80z3wvkC&pg=PA165|title=A Spy in Their Midst: The World War II Struggle of a Japanese-American Hero|last1=Sakakida|first1=Richard|last2=Kiyosaki|first2=Wayne S.|date=July 3, 1995|publisher=Madison Books|isbn=978-1-4616-6286-0|page=165|author-link=Richard Sakakida}}</ref><ref name="BaguioGovPH-History">{{cite web|title=Baguio City Ecological Profile; History|url=https://www.baguio.gov.ph/sites/default/files/city_planning_and_development_office/downloadable_forms/Ecological%20Profile%202018%20Chapter%201.pdf|website=City Government of Baguio|publisher=2018|access-date=14 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605100834/https://www.baguio.gov.ph/sites/default/files/city_planning_and_development_office/downloadable_forms/Ecological%20Profile%202018%20Chapter%201.pdf|archive-date=June 5, 2020|page=4}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Японія}}''' | rowspan="2" |1603—1868 |[[Эда (горад)|Эда]] |Сталіца [[Сёгунат Такугава|сёгуната]] |- |[[Кіёта]] |Сталіца [[Імператар Японіі|імператара]] |} === Мелі некалькі сталіц [[De facto|дэ-факта]] === {| class="wikitable" !Краіна !Гады !Сталіцы !Падрабязнасці |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Аўстралія|}}''' | rowspan="2" |1901—1927 |[[Канбера]] |Афіцыйная сталіца<ref>{{cite web|title=Museum of Australian Democracy: The Building: Events|url=http://moadoph.gov.au/collection/the-building/events/|archive-url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20220304234852/https://www.moadoph.gov.au/collection/the-building/events/|archive-date=4 сакавіка 2022|access-date=15 March 2017|publisher=Museum of Australian Democracy|url-status=live}}</ref> |- |[[Мельбурн]] |Рэзідэнцыя парламента<ref name="capital_city">{{cite web|last=Otto|first=Kristin.|url=http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html|title=When Melbourne was Australia’s capital city.|publisher=The University of Melbourne/|access-date=2010-02-08|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626135624/http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_4332.html|archive-date=26 чэрвеня 2007|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Бангладэш|1971}}'''<ref>{{Cite book|last=Islam|first=Barrister Amir-ul|author-link=M Amir-ul Islam|chapter=৯: ব্যারিস্টার আমিরুল ইসলাম (সাক্ষাৎকার)|trans-chapter=9: Barrister Amir-ul Islam (Interview)|pages=51–110|editor-last=Rahman|editor-first=Hasan Hafizur|editor-link=Hasan Hafizur Rahman|script-title=bn:বাংলাদেশের স্বাধীনতা যুদ্ধ: দলিলপত্র|trans-title=History of Bangladesh War of Independence: Documents|volume=15|language=bn|publisher=Ministry of Information, Government of the People's Republic of Bangladesh|year=1985|isbn=9844330912|location=Dhaka|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b1/বাংলাদেশের_স্বাধীনতা_যুদ্ধ_দলিলপত্র_%28পঞ্চদশ_খণ্ড%29.pdf|editor-mask=2}}</ref> | rowspan="3" |1971—1972 |[[Дака]] |Афіцыйная сталіца, кантраляваная [[Пакістан]]ам<ref name="Untold heroism of Muktibahini Frogmen">{{cite book|last=Roy|first=Mihir, K|title=War in the Indian Ocean|year=1995|publisher=Lancer Publisher & Distributor|location=New Delhi|isbn=978-1-897829-11-0|page=154}}</ref><ref name="On the water front spectacular achievement">{{cite book|last=Robi|first=Mir Mustak Ahmed|title=Chetonai Ekattor|year=2008|publisher=Zonaki Publisher|location=Dhaka|url=http://opac.iub.edu.bd/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=15244&query_desc=%28su%3A{Bangladesh}%29|page=69|language=bn}}</ref> |- |{{Нп5|Муджыбнагар|||Mujibnagar}} |Абвешчаная часовая сталіца падчас [[Вайна за незалежнасць Бангладэш|Вайны за незалежнасць]]<ref name="1971 government">{{cite book|last=Faiquzzaman|first=Mohammad|year=2012|chapter=Mujibnagar Government|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=Second|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|language=en}}</ref> |- |[[Калькута]] |Дэ-факта сталіца [[Урад у выгнанні|ў выгнанні]]<ref group="заўв">Часовы ўрад размяшчаўся ў [[Індыя|Індыі]]</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Бенгальскі султанат|}}'''<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sonargaon|title=Sonargaon|website=Banglapedia}}</ref> |1352—1450 |{{Нп5|Пандуа|||Pandua, Malda}} |Першая сталіца султаната |- |1390—1411 |{{Нп5|Санаргаон|||Sonargaon}} |Афіцыйная сталіца і рэзідэнцыя суда пры султане Гіясуддзіне Азам-шаху |- | rowspan="4" |'''{{Сцягафікацыя|Дзяржава Ахеменідаў|variant=чырвоны}}<ref name="EY">{{cite book|last=Yarshater|first=Ehsan|author-link=Ehsan Yarshater|title=The Cambridge History of Iran, Volume 3|year=1993|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-20092-9|page=482|quote=З чатырох рэзідэнцый Ахеменідаў [[Герадот]] узгадваў [[Экбатана]], [[Пасаргады]] або [[Персепаліс]], [[Сузы]] і [[Вавілон]] — апошні [знаходзіцца ў Іраку] трактаваўся як самая галоўная сталіца, сталая зімовая рэзідэнцыя, цэнтр бюракратыі, якая мянялася толькі ў сонечную жару на больш халаднаватыя месцы на ўзгорках.}}</ref>''' | rowspan="4" |550—330 да н.э. |[[Вавілон]] | rowspan="4" |Адна з чатырох рэзідэнцый Ахеменідаў |- |[[Пасаргады]] або [[Персепаліс]] |- |[[Экбатана]] |- |[[Сузы]] |- | rowspan="5" |'''{{Сцягафікацыя|Імперыя Вялікіх Маголаў|variant=}}'''<ref name=":1">{{Cite journal|last=Sinopoli|first=Carla M.|date=1994|title=Monumentality and Mobility in Mughal Capitals|url=https://www.jstor.org/stable/42928323|journal=Asian Perspectives|volume=33|issue=2|pages=294–295|jstor=42928323|issn=0066-8435}}</ref><ref group="заўв">Акрамя пералічаных гарадоў, у манархаў бывалі іншыя часовыя паселішчы і імперскія лагеры падчас пераездаў, паходаў і экспедыцый. Падчас гэтых паездак манархаў звычайна суправаджаў весь адміністрацыйны апарат, таму такія месцы з’яўляліся фактычнымі сталіцамі дзяржавы.</ref> |1526—1530, 1560 — 1571, 1598—1605, 1605—1627, 1628—1648 |[[Агра]] | rowspan="4" |Сітуацыі, калі ў Імперыі Маголаў было адначасова дзве сталіцы здараліся часта і па розных прычынах. Часцей за ўсё, з-за частых пераездаў манархаў |- |1530—1540, 1554—1556, 1556—1560, 1639—1658, 1658—1677 |[[Дэлі]] (з 1639 па 1658 гады насіў назву Шахджаханабад) |- |1571—1585 |{{Нп5|Фатэхпур-Сікры|||Fatehpur Sikri}} |- |1540—1554, 1584—1596 |[[Лахор]] |- |1526—1681 |[[Кабул]] |Летняя сталіца<ref>{{cite journal|first=Farah|last=Samrin|title=The City of Kabul Under the Mughals|journal=Proceedings of the Indian History Congress|year=2005|volume=66|pages=1307|jstor=44145943|url=https://www.jstor.org/stable/44145943|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Італьянская сацыяльная рэспубліка}}'''<ref name="degrand131">De Grand, Alexander J., ''Italian fascism: its origins & development'', 3d edition (illustrated), Publisher: University of Nebraska Press, Year: 2000, {{ISBN|0-8032-6622-7}}, p. 131</ref> | rowspan="2" |1943—1944 |[[Сала (Італія)|Сала]] |Сталіца дэ-факта да 1944 года, калі яна стала асноўнай сталіцай |- |[[Рым]] |Сталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была {{Нп5|Анцыанская бітва|вызвалена Саюзнікамі|4=Battle of Anzio}} |- | rowspan="3" |'''{{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}}<ref>{{Cite web|url=http://www.brindisiweb.it/storia/brindisi_as_capital.asp|title=Brindisi as Capital of Italy|language=en|publisher=brindisiweb.it|access-date=15.02.2023}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.ilvescovado.it/it/sezioni-25/storia-e-storie-12/11-febbraio-1944-salerno-capitale-il-re-dimora-a-21881/article|title=11 febbraio 1944, Salerno capitale.|publisher=ilvescovado.it|date=2014-02-11|url-status=dead|language=it|access-date=15 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125110823/https://www.ilvescovado.it/it/sezioni-25/storia-e-storie-12/11-febbraio-1944-salerno-capitale-il-re-dimora-a-21881/article|archive-date=25 лістапада 2020}}</ref>''' | rowspan="3" |1943—1944 |[[Брындызі]] (1943 — люты 1944) | rowspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:left;" |Часовая сталіца дэ-факта |- |[[Салерна]] (люты—чэрвень 1944) |- |[[Рым]] |Сталіца дэ-юрэ да 1944 года, калі яна была {{Нп5|Анцыанская бітва|вызвалена Саюзнікамі|4=Battle of Anzio}} |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Каралеўства Лаос}}''' (сённяшні '''{{Сцягафікацыя|Лаос}}''') | rowspan="2" |1947—1975 |[[В’енцьян|В’енцыян]] |Афіцыйная адміністрацыйная сталіца<ref>{{Cite web|url=https://media.bloomsburyprofessional.com/rep/files/laos-constitution-1947-1949-englishx.pdf|title=Laos Constitution 1947/1949|access-date=31 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005011550/https://media.bloomsburyprofessional.com/rep/files/laos-constitution-1947-1949-englishx.pdf|archive-date=5 кастрычніка 2022|url-status=dead}} — Згодна з арт. 1 Канстытуцыі афіцыйнай сталіцай з’яўляўся толькі В’енцыян</ref> |- |{{Нп5|Луангпхабанг|||Luang Prabang}} |Каралеўская сталіца, рэзідэнцыя караля дэ-факта<ref>{{Cite web|url=http://www.mekongsustainabletourism.com/en/contents/207?ckattempt=1|title=The Kingdom of Laos and the Story of Luang Prabang|publisher=mekongsustainabletourism.com|access-date=31.01.2023|language=en|archive-date=12 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912140420/http://www.mekongsustainabletourism.com/en/contents/207?ckattempt=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Кніга|год=1992|аўтар=Rakow, Meg Regina|мова=en|спасылка=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/dd1d58b5-ca78-4896-91aa-a17002b99f7d/content|загаловак=LAOS AND LAOTIANS|месца=Honolulu|выдавецтва=Center for Southeast Asian Studies, School of Hawaiian, Asian and Pacific Studies, University of Hawaii at Manoa|старонак=181}}</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Каралеўства Румынія}}<ref name=":0" />''' | rowspan="2" |1916—1918 |[[Бухарэст]] |Афіцыйная сталіца, акупаваная немцамі |- |[[Ясы]] |Часовая сталіца з эвакуяваным урадам |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Паўночная Карэя}}''' | rowspan="2" |1948—1972 |[[Пхеньян]] |Адміністрацыйная сталіца дэ-факта |- |[[Сеул]] |Афіцыйная (канстытуцыйная) сталіца да 1972 года<ref>{{Cite web|language=en|access-date=31.01.2023|title=CONSTITUTION OF THE DEMOCRATIC PEOPLE'S REPUBLIC OF KOREA|url=https://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf|archive-date=14 верасня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914164442/http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/DPRK_Constitution.pdf|url-status=dead}} — гл. арт. 103</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Лівія}}''' | rowspan="2" |2014—2020 |[[Трыпалі]] |Месца пасяджэння [[Новы Усеагульны нацыянальны кангрэс|Новага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса]] (да 2016) і [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|Урада нацыянальнай згоды]] (з 2016) |- |[[Табрук]] | rowspan="1" |Месца пасяджэння [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Літва}}<ref name="IPKaunas">{{cite web|title=Kaunas - laikinoji sostinė|url=https://istorineprezidentura.lt/apie-mus/kaunas.html|website=IstorinePrezidentura.lt|lang=lt|access-date=12 January 2023}}</ref>''' | rowspan="2" |1920—1939 |[[Вільнюс]] |Афіцыйная сталіца. Знаходзілася пад кантролем [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] |- |[[Каўнас]] |Часовая сталіца дэ-факта |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Малаві}}'''<ref>{{Cite web|url=https://www.malawiproject.org/malawis-old-capital-zomba/|title=MALAWI’S OLD CAPITAL – ZOMBA|date=30.10.2018|access-date=31.01.2023|language=en}}</ref> | rowspan="2" |1974—1994 |[[Лілонгвэ]] |Адміністрацыйная і судовая сталіца, новая афіцыйная сталіца |- |[[Зомба]] |Заканадаўчая сталіца дэ-факта (старая сталіца) |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Нарвегія}}<ref>{{Cite web|url=https://annomuseum.no/angrepet|title=Kongens nei - 9. april|access-date=31.01.2023|publisher=annomuseum.no, Anno museum AS|language=no|author=C. Hambro, J. Böe}}</ref>''' | rowspan="2" |1940 |[[Осла]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Хамар]] |Часовая сталіца на адзін дзень, дзе засядаў парламент |- | rowspan="4" |'''''{{Сцягафікацыя|Кітайская Рэспубліка}}'''''<ref name=":0" group="заўв" />'''<ref group="заўв">{{Cite web|url=https://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2013/12/04/2003578264|title=Schools to teach Nanjing is ROC capital: ministry|language=en|date=04.12.2013|access-date=29.01.2023|author=Chris Wang|publisher=taipeitimes.com}} — пасля 1991 года задакументаваны спробы ўрада прасоўваць ідэі Нанкіна як сапраўднай сталіцы Кітайскай Рэспублікі і Тайбэя — як сталіцы ў выгнанні ў тайваньскіх школах, што супярэчыць канстытуцыі краіны, аднак не з’яўляецца афіцыйнай пазіцыяй дзяржавы на міжнароднай арэне.</ref>''' | rowspan="2" |1937—1945 |[[Нанкін]] |Сталіца [[Рэжым Ван Цзінвэя|марыянеткавая дзяржавы]], кантраляванай [[Японская імперыя|Японіяй]] |- |[[Чунцын]] |{{Нп5|Часовая сталіца|4=Temporary capital}} кіраванай [[Гаміньдан]]ам [[Кітайская Рэспубліка (1912—1949)|Кітайскай Рэспублікі]]<ref name="Revisiting Chongqing: China's Secon">{{cite journal|last1=Danielson|first1=Eric N.|title=Revisiting Chongqing: China's Second World War Temporary National Capital|journal=Journal of the Royal Asiatic Society Hong Kong Branch|date=2005|volume=45|page=175|jstor=23889883}}</ref> |- | rowspan="2" |1945—1991 |[[Нанкін]] |Адміністрацыйная, заканадаўчая і судовая сталіца (заяўлялася паміж {{Нп5|Эвакуацыя кіраўніцтва Кітайскай Рэспублікі на Тайвань|эвакуацыяй 1949 года|4=Retreat of the government of the Republic of China to Taiwan}} і {{Нп5|Кансэнсус 1992 года|Кансэнсусам 1992 года|4=1992 Consensus}}) |- |[[Тайбэй]] |{{Нп5|Часовая сталіца|4=Temporary capital}} кіраванай [[Гаміньдан]]ам [[Кітайская Рэспубліка|Кітайскай Рэспублікі на Тайвані]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Заходняя Германія}}''' | rowspan="2" |1949—1990 |[[Берлін]] |Афіцыйная сталіца згодна з Канстытуцыяй<ref>{{Cite web|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/index.html|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|publisher=Bundesministerium der Justiz|language=de|access-date=31.01.2023}} — гл. арт. 22</ref> |- |[[Бон]] |Часовая сталіца дэ-факта, якая з 1970-х гадоў пачала на афіцыйным узроўні называцца «федэральнай сталіцай» (''Bundeshauptstadt'')<ref>''The Bonn Republic&nbsp;— West German democracy, 1945–1990,'' Anthony James Nicholls, Longman, 1997</ref> |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Фінляндыя}}'''<ref>{{cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/parliament_to_recreate_winter_war_evacuation/7660514|title=Parliament to recreate Winter War evacuation|date=30 November 2019|website=Yle Uutiset|language=en|access-date=2019-04-30}}</ref> | rowspan="2" |1939—1940 |[[Хельсінкі]] |Афіцыйная сталіца |- |[[Каўхаёкі]] |Часовая заканадаўчая сталіца падчас эвакуацыі [[Эдускунта|парламента]] ў [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|вайне з СССР]] |- | rowspan="2" |'''{{Сцягафікацыя|Францыя}}<ref>{{Кніга|год=2001|аўтар=Julian T. Jackson|загаловак=France: The Dark Years, 1940–1944|мова=en|выдавецтва=Oxford University Press|isbn=9780191677465}}</ref>''' | rowspan="2" |1940—1944 |[[Вішы]] |Адміністрацыйная сталіца дэ-факта |- |[[Парыж]] |Канстытуцыйная сталіца дэ-юрэ, а таксама сталіца {{Нп5|Нямецкая ваенная адміністрацыя ў Францыі (1940—1944)|Нямецкай ваеннай адміністрацыі|4=German military administration in occupied France during World War II}} |- |} == Складаныя выпадкі == [[Файл:South Tarawa (separated to north and south) - bel.svg|міні|Карта атола [[Тарава (атол)|Тарава]], сталіцы Кірыбаці, з падзелам на паўночную і [[Паўднёвая Тарава|паўднёвую Тараву]].]] Асобным надзвычайным выпадкам з’яўляецца сталіца [[Кірыбаці]], [[Тарава (атол)|атол Тарава]] (дэ-факта — [[Паўднёвая Тарава|паўднёвая]] яго частка<ref>{{Cite web|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221220014331/https://www.climate.gov.ki/wp-content/uploads/2013/01/6_SOUTH-TARAWA-revised-2012.pdf|archive-date=20.12.2022|title=6. South Tarawa|language=en|author=OFFICE OF TE BERETITENTI|url=https://www.climate.gov.ki/wp-content/uploads/2013/01/6_SOUTH-TARAWA-revised-2012.pdf}}</ref>), якая складаецца з шэрагу паселішчаў, сярод якіх размеркаваны ўрадавы апарат ([[Баірыкі]] фактычна з’яўляецца галоўным адміністрацыйным цэнтрам, але некаторыя дзяржаўныя ўстановы знаходзяцца і ў іншых паселішчах)<ref>{{Britannica-link|2=Kiribati|3=Sophie Foster}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/|title=About Kiribati|author=Kiribati for travelers|language=en|access-date=27.02.2023}}</ref>. Такім чынам, у Кірыбаці юрыдычна адна сталіца, якая складаецца з некалькіх населеных пунктаў. == Заўвагі == {{reflist|group="заўв"}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.geoguessr.com/seterra/en/p/countries-with-two-capitals|title=Countries With Two or More Capitals, or Other Interesting Capital Situations|access-date=29.01.2023|date=11.10.2017|language=en|publisher=geoguessr.com}} * {{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/article/countries-more-than-one-capital/index.html|title=These countries have more than one capital|access-date=31.01.2023|date=30.03.2020|language=en|publisher=CNN Travel|author=Jen Rose Smith}} * {{Cite web|url=https://travelnoire.com/12-countries-more-one-capital|title=Did You Know That These 12 Countries Have More Than One Capital?|access-date=31.01.2023|date=06.04.2020|language=en|publisher=travelnoire.com|author=Kelsey Marie}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Выдатны спіс}} [[Катэгорыя:Спісы краін]] slih2brgohs49xyjtwvgukx192nss3p 0 732564 5140985 5055945 2026-05-13T05:04:45Z DobryBrat 5701 арфаграфія 5140985 wikitext text/x-wiki {{значэнні|ДТЗ у Смалявіцкім раёне}} {{Катастрофа |назва = ДТЗ у Смалявіцкім раёне |выява = |подпіс = |К каардынаты шыраты = 53.961144 |К каардынаты даўгаты = 28.103901 |Тып = [[дарожна-транспартнае здарэнне]] |Прычына = ''высвятляецца'' |Месца = [[Дарога Р69]] |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Дата = [[20 лютага]] [[2023]] |Час = 14:56 |Загінулых = 13 |Пацярпелых = 8 |К краіна = Беларусь |К назва = месца ДТЗ }} '''ДТЗ у Смалявіцкім раёне''' — буйное [[дарожна-транспартнае здарэнне]], якое адбылося 20 лютага 2023 года каля в. [[Слабада (Пекалінскі сельсавет)|Слабада]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Гэта найбуйнейшае ДТЗ у гісторыі незалежнай Беларусі<ref>[https://auto.onliner.by/2023/02/20/avariya-pod-smolevichami-11-pogibshix Авария под Смолевичами: 11 погибших. Самосвал столкнулся с маршруткой]</ref>, у ім загінула 13 чалавек. == Катастрофа == У 14.56<ref>[https://auto.onliner.by/2023/04/03/spustya-40-dnej-posle-dtp-pod-smolevichami-v-bolnice-ostayutsya-tri-cheloveka Спустя 40 дней после ДТП под Смолевичами в больнице остаются три человека]</ref> на 9-м кіламетры [[Дарога Р69|аўтадарогі Р69]] адбылося лабавое сутыкненне<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27467.5/4723936/ Авария на трассе в Смолевичском районе с 11 погибшими: лобовое столкновение маршрутки и МАЗа, что известно, последние новости на 20 февраля 2023]</ref> гружонага [[МАЗ]]а з маршрутным таксі [[Citroën Jumper]]. Маршрутка № 2477-ТК (маршрут [[Зарэчнае (прыпыначны пункт)|п.п. Зарэчнае]] — аўтастанцыя «Аўтазаводская») рухалася з боку [[Смалявічы|Смалявіч]] ў накірунку вёскі [[Пекалін]]. Грузавы аўтамабіль МАЗ вёз [[пясок]] з кар’ера «Верасы» на ААТ «Смалявіцкі завод жалезабетонных вырабаў». Падчас сутыкнення хуткасць МАЗа складала 29 км/г, а маршруткі — 69 км/г<ref name="mn">{{Cite web |title=На встрече с маршрутчиками в Минске говорили о безопасности при перевозке пассажиров |url=https://minsknews.by/na-vstreche-s-marshrutchikami-v-minske-govorili-o-bezopasnosti-pri-perevozke-passazhirov/ |accessdate=4 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230311030136/https://minsknews.by/na-vstreche-s-marshrutchikami-v-minske-govorili-o-bezopasnosti-pri-perevozke-passazhirov/ |archivedate=11 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Удар прыйшоўся на пярэдні правы бок маршруткі<ref>[https://mlyn.by/21022023/ochevidczy-avarii-pod-smolevichami-rasskazali-kak-pomogali-postradavshim/ Очевидцы аварии под Смолевичами рассказали, как помогали пострадавшим]</ref>. Пасля сутыкнення абодва аўтамабілі апынуліся на ўзбочыне па ходзе руху мікрааўтобуса. У аўтобусе на месцы застаўся толькі задні шэраг сядзенняў, усе астатнія вылецелі з салона<ref name="mn"/>. З улікам вялікай сур’ёзнасці здарэння, неўзабаве на месца аварыі прыбылі старшыня Мінскага аблвыканкама [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Турчын А. Г.]]<ref name="sk">[https://s-k.by/ru/proisestvie-ru/view/zhutkoe-dtp-v-smolevichskom-rajone-11-chelovek-pogibli-31213/ Жуткое ДТП в Смолевичском районе: 11 человек погибли]</ref>, [[Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Іван Уладзіміравіч Кубракоў|Кубракоў І. У.]]<ref name="sk"/> і Старшыня [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] [[Дзмітрый Юр’евіч Гара|Гара Д. Ю.]]<ref>[https://ctv.by/dmitriy-gora-o-tragedii-pod-smolevichami-na-meste-rabotayut-sotrudniki-sk-i-komiteta-sudebnyh Дмитрий Гора о трагедии под Смолевичами: на месте работают сотрудники СК и Комитета судебных экспертиз]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Ахвяры == У маршрутцы было 20 чалавек (кіроўца, 15 пасажыраў ехалі седзячы, 4 пасажыры ехалі стоячы)<ref name="gen">[https://auto.onliner.by/2023/03/21/genprokuror-o-dtp-pod-smolevichami МАЗ два года не проходил техосмотр, а в маршрутке было слишком много пассажиров. Генпрокурор о ДТП под Смолевичами]</ref>. У той дзень зламаўся [[школьны аўтобус]], чым і тлумачыцца тое, што ў маршрутцы былі дзеці<ref name="auto1"/>, а органы мясцовай улады не забяспечылі аператыўную замену<ref name="gen"/>. У выніку аварыі загінула 13 чалавек<ref>[https://auto.onliner.by/2023/03/06/umer-voditel-marshrutki-kotoraya-stolknulas-s-mazom-pod-smolevichami Стало известно о смерти еще двух участников резонансного ДТП под Смолевичами]</ref>, у тым ліку 11 — на месцы аварыі (сярод іх было двое дзяцей)<ref name="onlineSK">[https://auto.onliner.by/2023/02/22/voditel-marshrutki-vyzhil СК: водитель маршрутки выжил в ДТП под Смолевичами. Личности всех погибших установлены]</ref>, пацярпела 8 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20230220/1676900474-dtz-u-smalyavickim-rayone-11-zaginulyh |title=ДТЗ у Смалявіцкім раёне — загінула 11 чалавек (Абнаўляецца) |access-date=20 лютага 2023 |archive-date=6 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306190955/https://zviazda.by/be/news/20230220/1676900474-dtz-u-smalyavickim-rayone-11-zaginulyh |url-status=dead }}</ref><ref name="gora"/> (сярод іх было двое дзяцей<ref name="gen"/>). '''Спіс загінулых (няпоўны):''' * дзяўчынка (13 год)<ref name="onlineSK"/> з в. [[Пекалін]]<ref name="tvr">[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/tragedyya_na_daroze_smalyavichy_shatsk_sledchyya_shukayuts_vidavochtsa_avaryi/ Трагедыя на дарозе Смалявічы — Шацк: следчыя шукаюць відавочцаў аварыі]</ref>; * брат<!--Іван--> (14 год)<ref name="onlineSK"/> і сястра<!--Ганна--> (22 гады) са шматдзетнай сям’і з в. [[Пекалін]]<ref name="tvr"/><ref name="mlyn"/>, дзяўчына была настаўніцай сярэдняй школы № 5 г. Смалявічы; * сямейная пара з аграгарадка [[Драчкава (Смалявіцкі раён)|Драчкава]], якая гадавала дваіх дзяцей<ref name="mlyn">[https://mlyn.by/21022023/doroga-tam-frontovaya-razbitaya-avariya-pod-smolevichami-unesla-zhizni-dvuh-mnogodetnyh-materej/ «Дорога там фронтовая, разбитая». Авария под Смолевичами унесла жизни двух многодетных матерей]</ref>; * дзве шматдзетныя жанчыны<ref name="auto1"/> з в. [[Зарэчча (Драчкаўскі сельсавет)|Зарэчча]], якія працавалі ў адной з гаспадарак Мінскага раёна, адна з іх была маці-адзіночкай<ref name="mlyn"/>; * жанчына (29 год), якая працавала ў дзіцячым садзе ў аграгарадку [[Драчкава (Смалявіцкі раён)|Драчкава]]<ref name="mlyn"/>; * Аляксандр Мікалаевіч Дрыжынскі (42 гады), кіроўца маршруткі, з аграгарадка [[Драчкава (Смалявіцкі раён)|Драчкава]], гадаваў траіх дзяцей (памёр 6 сакавіка)<ref>[https://sputnik.by/20230306/ckonchalsya-voditel-marshrutki-popavshey-v-dtp-s-mazom-pod-smolevichami-1072973400.html Cкончался водитель маршрутки, попавшей в ДТП с МАЗом под Смолевичами]</ref>. У [[Смалявіцкая цэнтральная раённая бальніца|Смалявіцкую цэнтральную раённую бальніцу]] было шпіталізавана дзевяць пацыентаў — шэсць у цяжкім стане, трое ў стане сярэдняй ступені цяжкасці<ref>[https://www.sb.by/articles/pinevich-rasskazal-o-sostoyanii-postradavshikh-v-avarii-pod-smolevichami.html Пиневич рассказал о состоянии пострадавших в аварии под Смолевичами]</ref>. Там адбыўся рэспубліканскі кансіліум медыцынскіх экспертаў пры ўдзеле [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь|Міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] [[Дзмітрый Леанідавіч Піневіч|Піневіча Д. Л.]] і старшыні Мінскага аблвыканкама [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Турчына А. Г.]]<ref>[https://www.belarus.kp.ru/online/news/5150323/ Глава Минздрава сказал, в какие больницы перевезут пострадавших в ДТП под Смолевичами]</ref>. Пасля стабілізацыі стану пяць пацыентаў былі перавезены ў [[Мінская абласная клінічная бальніца|Мінскую абласную клінічную бальніцу]], трое — у Цэнтр спалучанай траўмы [[Гарадская клінічная бальніца хуткай медыцынскай дапамогі (Мінск)|Гарадской клінічнай бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі]], дзяўчынка — у [[РНПЦ дзіцячай хірургіі]]<ref>[https://www.belta.by/society/view/vse-postradavshie-v-dtp-pod-smolevichami-patsienty-perevedeny-v-drugie-meduchrezhdenija-551385-2023/ Все пострадавшие в ДТП под Смолевичами пациенты переведены в другие медучреждения]</ref>. Ва ўсіх шпіталізаваных былі цяжкія цялесныя пашкоджанні: спалучаныя траўмы, пашкоджаны косці [[шкілет]]а і [[чэрап]]а, траўмы [[грудная клетка|грудной клеткі]] і [[брушная поласць|органаў брушной поласці]], у шэрага пацыентаў пашкоджаны [[галаўны мозг]]<ref>[https://blr.belta.by/society/view/paslja-dtz-u-smaljavitskim-raene-u-velmi-tsjazhkim-stane-zastajutstsa-chatyry-patsyenty-adnoj-stala-125208-2023/ Пасля ДТЗ у Смалявіцкім раёне ў вельмі цяжкім стане застаюцца чатыры пацыенты]</ref>. == Расследванне == Распачата крымінальная справа па часцы 3 артыкула 317 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] «Парушэнне правілаў дарожнага руху, якое пацягнула па неасцярожнасці смерць дзвюх і больш асоб»<ref>[https://sputnik.by/20230220/ugolovnoe-delo-vozbuzhdeno-posle-tragicheskogo-dtp-pod-smolevichami-1072483109.html Уголовное дело возбуждено после трагического ДТП под Смолевичами]</ref>. Кіроўца грузавіка выжыў, атрымаўшы цялесныя пашкоджанні<ref name="gora">[https://sputnik.by/20230220/voditel-maza-poluchil-travmy-v-dtp-pod-smolevichami---gora-1072489525.html Водитель МАЗа получил травмы в ДТП под Смолевичами — Гора]</ref>, і быў затрыманы па падазрэнні ў здзяйсненні злачынства<ref name="onlineSK"/>. Аб трагедыі пад Смалявічамі быў праінфармаваны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] [[А. Р. Лукашэнка|Лукашэнка А. Р.]], які даручыў Дзяржаўнаму сакратару [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч|Вальфовічу А. Р.]] сумесна з [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь]] прааналізаваць і далажыць, што адбываецца з падрыхтоўкай вадзіцеляў і захаваннем дысцыпліны на дарогах краіны<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-u-blizhejshy-chas-razbjaromsja-z-padryhtoukaj-vadzitseljau-i-zahavannem-dystsypliny-na-125298-2023/ Лукашэнка: у бліжэйшы час разбяромся з падрыхтоўкай вадзіцеляў і захаваннем дысцыпліны на дарогах]</ref>. Ход расследавання асабіста каардынуе Старшыня [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] [[Дзмітрый Юр’евіч Гара|Гара Д. Ю.]]<ref>{{Cite web |title=Смертельное ДТП в Смолевичском районе. Подробности расследования |url=https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/smertelnoe-dtp-v-smolevichskom-rajone-podrobnosti-rassledovanija-12277/ |accessdate=26 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230226112038/https://sk.gov.by/ru/news-ru/view/smertelnoe-dtp-v-smolevichskom-rajone-podrobnosti-rassledovanija-12277/ |archivedate=26 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>. Высветлілася, што грузавік МАЗ два гады не праходзіў тэхагляд<ref name="gen"/> і ехаў перагружаным<ref>[https://sputnik.by/20230323/nikto-ne-vstretit-iz-roddoma-zhena-pogibshego-voditelya-o-zhizni-posle-dtp-1073541140.html Кто встретит из роддома? Вдова водителя о жизни после ДТП под Смолевичами]</ref>. == Рэакцыя == Афіцыйных [[спачуванні|спачуванняў]] ад вышэйшага кіраўніцтва краіны выказана не было, агульнанацыянальная ці рэгіянальная [[жалоба]] не аб’яўлялася. Спачуванні родным загінуўшых і пацярпелых у аўтакатастрофе выказаў толькі [[Мінская епархія|Мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]], [[Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі]] [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]]<ref name="church">[http://church.by/news/predstojatel-belorusskoj-pravoslavnoj-cerkvi-vyrazil-soboleznovanie-v-svjazi-s-gibelju-ljudej-v-avtomobilnoj-avarii-v-smolevichskom-rajone Предстоятель Белорусской православной церкви выразил соболезнование в связи с гибелью людей в автомобильной аварии в Смолевичском районе Минской области]</ref>. Толькі на пяты дзень пасля трагедыі словы спачування выказалі старшыні Смалявіцкага раённага выканаўчага камітэта і Савета дэпутатаў<ref>{{Cite web |url=https://smolevichi.gov.by/ru/novosti-regiona/item/10607-rodstvennikam-pogibshikh-i-postradavshikh-v-avtomobilnoj-avarii.html |title=Родственникам погибших и пострадавших в автомобильной аварии |access-date=24 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230224080000/https://smolevichi.gov.by/ru/novosti-regiona/item/10607-rodstvennikam-pogibshikh-i-postradavshikh-v-avtomobilnoj-avarii.html |archivedate=24 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>. Каля месца аварыі ўтварыўся стыхійны мемарыял, куды людзі сталі прыносіць кветкі ахвярам трагедыі<ref name="tvr"/>. Ва ўсіх храмах [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай Праваслаўнай Царквы]] здзяйсняліся памінальныя богаслужэнні за спачылых, а таксама асаблівыя [[малітва|малітвы]] аб найхутчэйшым акрыянні ўсіх, хто знаходзіцца ў бальніцы<ref name="church"/>. На наступны дзень пасля аварыі на ўчастку аўтадарогі Р69, дзе здарылася аварыя, пачаліся рамонтныя работы<ref name="auto1">[https://auto.onliner.by/2023/02/21/avariya-pod-smolevichami Авария под Смолевичами: о чем рассказали те, кто помогал спасти выживших?]</ref><ref>{{Cite web |url=https://tochka.by/articles/life/latayut_dyry_na_meste_avarii_pod_smolevichami_remontiruyut_dorogu/ |title=«Латают дыры»: на месте аварии под Смолевичами ремонтируют дорогу |access-date=21 лютага 2023 |archive-date=2 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302072137/https://tochka.by/articles/life/latayut_dyry_na_meste_avarii_pod_smolevichami_remontiruyut_dorogu/ |url-status=dead }}</ref>. Таксама на наступны дзень [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь]] анансавала правядзенне ва ўзаемадзеянні з [[Дзяржаўная аўтамабільная інспекцыя Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай аўтамабільнай інспекцыяй Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] і Транспартнай інспекцыяй маштабных кантрольных мерапрыемстваў у адносінах да суб’ектаў гаспадарання, якія аказваюць паслугі ў сферы міжгародніх перавозак пасажыраў у рэгулярных альбо нерэгулярных зносінах<ref>[https://auto.onliner.by/2023/02/21/reakciya-na-avariyu-pod-smolevichami-nalogovaya-gai-i-transportniki-usilyat-kontrol-za-marshrutkami Реакция на аварию под Смолевичами? Налоговая, ГАИ и «транспортники» усилят контроль за маршрутками]</ref>. Не адбылася запланаваная на 23 лютага 2023 года сустрэча [[Міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь]] [[Андрэй Іванавіч Іванец|Іванца А. І.]] з навучэнцамі і педагагічнымі калектывамі ўстаноў адукацыі Смалявіцкага раёна<ref>{{Cite web |url=https://sh1.smoledu.by/vstrecha-s-ministrom-obrazovaniya-respubliki-belarus/ |title=Встреча с Министром образования Республики Беларусь |access-date=23 лютага 2023 |archive-date=21 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121153151/https://sh1.smoledu.by/vstrecha-s-ministrom-obrazovaniya-respubliki-belarus/ |url-status=dead }}</ref>. У Смалявічах былі адменены культурна-забаўляльныя мерапрыемствы, у тым ліку раённае народнае свята «[[Масленіца|Масленкі]]», запланаванае на 25 лютага<ref>{{Cite web |url=http://kraism.by/obshhestvo/73057-afisha-maslenitsa.html |title=Афиша Масленица |access-date=23 лютага 2023 |archive-date=23 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223201409/http://kraism.by/obshhestvo/73057-afisha-maslenitsa.html |url-status=dead }}</ref>. [[Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Іван Уладзіміравіч Кубракоў|Кубракоў І. У.]] заявіў аб магчымасці ў будучыні ўнясення змяненняў у [[правілы дарожнага руху]] адносна [[грамадскі транспарт|грамадскага транспарту]], а таксама ў іншыя нарматыўна-прававыя акты, якія рэгламентуюць дзейнасць па перавозцы пасажыраў<ref>[https://ont.by/news/izmenyatsya-li-pdd-posle-avarij-s-marshrutkami-rasskazal-glava-mvd-belarusi Об изменениях в ПДД после аварий с маршрутками рассказал глава МВД Беларуси]</ref>. == Прысуд == Суд высветліў, што кіроўца МАЗа, які належыць ААТ «Мінаблаўтатранс», парушыў правілы дарожнага руху, выехаў на сустрэчную паласу, дзе сутыкнуўся з маршруткай «Сітраен», якая належыць прыватнай фірме «Сінкевіч». Кіроўцу МАЗа ў кастрычніку 2023 года асудзілі на сем гадоў калоніі. У снежні 2023 года суд Смалявіцкага раёна пастанавіў спагнаць у салідарным парадку з ААТ «Мінаблаўтатранс» і ПТСУП «Сінкевіч» грашовую кампенсацыю маральнай шкоды на карысць пазоўнікаў. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{cite web|url=https://tochka.by/articles/life/spasli_chetverykh_nashli_tekh_kto_pomog_postradavshim_v_avarii_v_smolevichakh/|title=«Спасли четверых»: нашли тех, кто помог пострадавшим в аварии в Смолевичах|website=tochka.by|language=ru|access-date=21 лютага 2023|archive-date=21 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221123644/https://tochka.by/articles/life/spasli_chetverykh_nashli_tekh_kto_pomog_postradavshim_v_avarii_v_smolevichakh/|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://auto.onliner.by/2023/02/21/avariya-pod-smolevichami|title=Авария под Смолевичами: о чем рассказали те, кто помогал спасти выживших?|website=auto.onliner.by|date=21.02.2023|language=ru}} {{Катастрофы ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Транспартныя катастрофы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Падзеі 20 лютага]] [[Катэгорыя:Люты 2023 года]] [[Катэгорыя:2023 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смалявіцкага раёна]] iiqlrnzui0bbz8syaa47ij3k27fcp4b 0 734953 5141047 5085585 2026-05-13T08:13:09Z IP781584110 134977 афармленне 5141047 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ла́ура Асадаўскайтэ-Задняпроўскенэ''' ({{lang-lt|Laura Asadauskaitė-Zadneprovskienė}}; нар. {{ДН|28|2|1984}} г., {{МН|Вільнюс|ў Вільні|}}) — літоўская пяціборка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 2012 года, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа. == Біяграфія == Вырасла 28 лютага 1984 года ў [[Вільня|Вільні]]. Вучылася ў сярэдняй школе Оза. З 10 гадоў займалася плаваннем, першая трэнер — Ірэна Юрэвіч. У 2002—2007 гадах вучылася ў [[Віленскі педагагічны ўніверсітэт|Віленскім педагагічным універсітэце]], атрымала ступень бакалаўра фізічнай культуры і спорту. У 2011 годзе скончыла магістратуру ўніверсітэта Мікаласа Ромерыса па спецыяльнасці «Адміністраванне і палітыка Еўрапейскага Саюза». З 2003 года служыць у Добраахвотных сілах аховы краю, удзельнічае ў спаборніцтвах па пяцібор’і сярод вайскоўцаў. У 2007 годзе на чэмпіянаце свету ў Берліне заваявала бронзавы медаль. На Алімпійскіх гульнях у Пекіне заняла 15-е месца. У 2009 годзе на чэмпіянаце свету ў Лондане заваявала сярэбраны медаль. У 2011 годзе на чэмпіянаце свету ў Маскве заняла 3-е месца. На Алімпійскіх гульнях 2012 года заваявала залаты медаль, набраўшы 5408 ачкоў, палепшыўшы пры гэтым алімпійскі рэкорд. На Чэмпіянаце свету (2013, Тайвань) упершыню заваявала залаты медаль у асабістым першынстве. == Сям’я == Муж і трэнер — Андрэй Задняпроўскі (нар. 1974), літоўскі пяціборац, двухразовы прызёр Алімпійскіх гульняў. Дачка — Адрыяна (нар. 2010). == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Асадаўскайтэ Лаура}} mm2feypyqg3667m83nfdozpudy0jo0v 0 745824 5140790 4556491 2026-05-12T15:34:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140790 wikitext text/x-wiki   Гэта спіс [[Сонечнае зацьменне|сонечных зацьменняў]] са старажытнасці, якія маюць гістарычнае значэнне. Зацьменні ў гэтым спісе не толькі былі зафіксаваны, але часам мелі значныя наступствы, напрыклад, [[:en:Battle_of_the_Eclipse|спыненне вайны]]. == Гістарычна значныя сонечныя зацьменні == {| class="wikitable" align="center" style="border-collapse:collapse" ! width="130" |Дата зацьмення !Тып ![[Сарас]] !Велічыня !Гамма !Час максімальнай фазы ([[Універсальны каардынаваны час|UTC]]) !Працягласць !Тэрыторыі !Заўвагі |- |22 Кастрычніка 2137 да н.э. |Колцападобнае |9 |0.9736 |0.3842 |03:25:29 |2 хвіл 52 с | |Кажуць, што Хо і Хі, п'яныя астраномы, не змаглі прадказаць гэтае зацьменне. (гісторыя можа быць выдуманай або няправільна інтэрпрэтаванай) [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEhistory.html#-2136] [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-2136Oct22A.pdf] |- |3 мая 1375 да н.э. |Поўнае |16 |1.0295 |0.7755 |04:51:04 |2 хвіл 7 с | |Раннія месапатамскія запісы. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-1374May03T.pdf] |- |24 чэрвеня 1312 да н.э. |Поўнае |35 | | |10:44 |4 хвіл 33 с |[[Анатолія]] |Вядомае як зацьменне Мурсілі, можа даць абсалютную [[Храналогія Старажытнага Блізкага Усходу|храналогію старажытнага Блізкага Усходу]].<ref>KUB XIV 4.24: [''ma-a-an I-NA'' KUR ''A'']''zi-ma i-ia-ah-at nu'' ^d[[Shamash|UTU]]''-us sa-ki-ya-ah-ta'' "[When] I marched [to the land of A]zzi, the Sungod gave a sign." Theo P. J. Van Den Hout, ''The Purity of Kingship: An Edition of CTH 569 and Related Hittite Oracle Inquiries of Tutẖaliya'' (1998), [https://books.google.com/books?id=7DTPyG4VvpcC&pg=PA42 42f.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130162850/https://books.google.co.uk/books?id=7DTPyG4VvpcC&pg=PA42|date=2020-01-30}}</ref><ref>[[Trevor R. Bryce]], ''The Kingdom of the Hittites'', Clarendon Oxford University Press, (1998)</ref><ref>{{Cite web |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEatlas/SEatlas-2/SEatlas-1319.GIF |title=Archived copy |access-date=2009-12-15 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915002259/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEatlas/SEatlas-2/SEatlas-1319.GIF |url-status=live }}</ref> |- |5 чэрвеня 1302 да н.э. |Поўнае |26 |1.0805 |0.2982 |02:10:48 |6 хвіл 25 с | |Ранняе кітайскае зацьменне. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-1301Jun05T.pdf] |- |16 красавіка 1178 да н.э. |Поўнае |39 |1.0599 |0.5187 |10:00:58 |4 хвіл 33 с | |Зацьменне Адысея. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEhistory.html] [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-1177Apr16T.pdf] |- |21 красавіка 899 да н.э. |Колцападобнае |53 |0.9591 |0.8964 |22:21:56 |3 хвіл 4 с | |Зацьменне "падвойнага світання" ў Кітаі. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEhistory.html] [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-0898Apr21A.pdf] |- |15 чэрвеня 763 да н.э. |Поўнае |44 | | |08:23 |4 хвіл 59 с | |Засведчана ў [[Асірыя|Асірыйскіх]] крыніцах і забяспечвае абсалютную [[Храналогія Старажытнага Блізкага Усходу|храналогію старажытнага Блізкага Усходу]].<ref>Rawlinson, Henry Creswicke, "The Assyrian Canon Verified by the Record of a Solar Eclipse, B.C. 763", ''The Athenaeum: Journal of Literature, Science and the Fine Arts'', nr. 2064, 660-661 [18 May 1867].[https://books.google.com/books?id=L5dTAAAAcAAJ&pg=PA660]</ref> |- |6 красавіка 648 да н.э. |Поўнае |38 |1.0689 |0.6898 |08:31:03 |5 хвіл 2 с | |Зацьменне Архілоха. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEhistory.html#-0647] [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-0647Apr06T.pdf] |- |28 мая 585 да н.э. |Поўнае |57 | | |14:28 |6 хвіл 5 с | |Меркавана прадсказана [[Фалес Мілецкі|Фалесам]]; адбылося падчас [[:en:Battle_of_the_Eclipse|бітвы пры зацьменні]].<ref>{{Cite journal|url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html|title=Stephenson, F. Richard, and Louay J. Fatoohi. "Thale's Prediction of a Solar Eclipse." ''Journal for the History of Astronomy'' '''28''' (1997): 279|access-date=2019-07-15|archivedate=15 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715021159/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEatlas/SEatlas-1/SEatlas-0599.GIF|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531111601/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEatlas/SEatlas-1/SEatlas-0599.GIF|archive-date=2020-05-31|access-date=2009-12-15|url-status=live}}</ref> |- |19 мая 557 да н.э. |Поўнае |48 |1.0258 |0.3145 |12:52:26 |2 хвіл 22 с | |Аблога Ларысы, упершыню запісаная Ксенафонтам. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-0556May19T.pdf] |- |17 лютага 478 да н.э. ці 2 кастрычніка 480 да н.э. |Колцападобнае |42/65 | | |9:58:51/11:51:0 |6 хвіл 0 с / 7 хвіл 57с |[[Грэцыя]] |Зацьменне адбылося перад першым паходам Ксеркса на Грэцыю. Дакладнае датаванне аспрэчваецца, бо [[Герадот]] (які апісаў зацьменне) дае дату, калі ў гэтай частцы свету не было зацьмення<ref>{{Cite journal|title=Eclipses during the war of Xerxes with the Greeks|url=http://adsabs.harvard.edu/full/1884Obs.....7..138L|access-date=21 August 2020|archivedate=https://web.archive.org/web/20211017200540/http://adsabs.harvard.edu/full/1884Obs.....7..138L}}</ref> |- |3 жніўня 431 да н.э. |Колцападобнае |48 | | |14:54:51:8 |1 хвіл 4,5 с |[[Грэцыя]], [[Міжземнае мора]] |Запісана [[Фукідыд|Фукідыдам]];<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/science/eclipse/Assyrian#ref11220|title=Eclipse - Assyrian|website=Encyclopedia Britannica|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812013040/https://www.britannica.com/science/eclipse/Assyrian#ref11220|archive-date=12 August 2020|access-date=21 August 2020|url-status=live}}</ref> [[Перыкл]] кажа сваёй грэцкай арміі, што зацьменне было не болей чым закрыццём сонца чымсьці большым, чым яго плашч.<ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/journals/The_Observatory/Eclipse_of_Pericles*.html|title=The Eclipse of Pericles • An Exchange in 'The Observatory' (1884)|website=penelope.uchicago.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017200513/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/journals/The_Observatory/Eclipse_of_Pericles%2A.html|archive-date=17 October 2021|access-date=21 August 2020|url-status=live}}</ref> |- |21 сакавіка 424 да н.э. |Колцападобнае |42 |0.9430 |0.9433 |07:54:29 |4 хвіл 39 с | |8 год [[Пелапанеская вайна (431—404)|Пелапанескай вайны]]. [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE-0423Mar21A.pdf] |- |6 мая 319 |Поўнае |72 | | |14:24:49 |3 хвіл 56 с |[[Грузія]], [[Еўропа]], [[Мексіка]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |На думку астраномаў, гэта зацьменне, якое папярэднічала хрышчэнню [[Іберыя (царства)|Іберыі]] Мірыянам III.<ref>Sauter, J. Simonia, I. [[F. Richard Stephenson|Stephenson, F. R.]] & Orchiston, W. (2015) The Legendary Fourth-Century Total Solar Eclipse in Georgia: Fact or Fantasy? [[Springer Publishing]] p. 24, 42</ref> |- |17 ліпеня 334 |Колцападобнае |80 |0.9759 |0.3268 |11:21:41 |2 хвіл 23 с |[[Рым]], [[Міжземнае мора]] | Запісана Фірмікам Матэрнусам у ягоных ''Матэзах''.<ref>Maternus, ''Mathesos libri octo'', I.iv.10.</ref>[https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhistory/SEplot/SE0334Jul17A.pdf] |} == Статыстыка == === Самыя працяглыя поўныя зацьменні === Ніжэй прыведзены спіс 10 самых працяглых поўных зацьменняў паміж 30-м стагоддзем да нашай эры і 4-м стагоддзем нашай эры. {| class="wikitable sortable" align="center" style="border-collapse:collapse" !Дата зацьмення ! Працягласць ! class="unsortable" | Даведка |- | data-sort-value="-2585" | 30 мая 2585 да н.э | align="center" | 7 хвіл 17 с | <ref name="NASA2kBCs">{{Cite web|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcatmax/SE-2999--2000MaxT.html|title=Catalog of Long Total Solar Eclipses: -2999 to -2000<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119152836/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcatmax/SE-2999--2000MaxT.html|archive-date=2014-11-19|access-date=2009-12-15|url-status=live}}</ref> |- | data-sort-value="-2567" | 10 чэрвеня 2567 г. да н.э | align="center" | 7 хвіл 21 с | <ref name="NASA2kBCs" /> |- | data-sort-value="-2249" | 6 мая 2249 да н.э | align="center" | 7 хвіл 20 с | <ref name="NASA2kBCs" /> |- | data-sort-value="-2231" | 17 мая 2231 да н.э | align="center" | 7 хвіл 21 с | <ref name="NASA2kBCs" /> |- | data-sort-value="-762" | 5 чэрвеня 762 да н.э | align="center" | 7 хвіл 25 с | <ref name="NASA8BC"></ref> |- | data-sort-value="-744" | 15 чэрвеня 744 да н.э | align="center" | 7 хвіл 28 с | <ref name="NASA8BC" /> |- | data-sort-value="-726" | 26 чэрвеня 726 да н.э | align="center" | 7 хвіл 18 с | <ref name="NASA8BC" /> |- | data-sort-value="345" | 16 чэрвеня 345 г | align="center" | 7 хвіл 17 с | <ref name="NASA4AD"></ref> |- | data-sort-value="363" | 27 чэрвеня 363 г | align="center" | 7 хвіл 24 с | <ref name="NASA4AD" /> |- | data-sort-value="381" | 8 ліпеня 381 г | align="center" | 7 хвіл 22 с | <ref name="NASA4AD" /> |} === Сонечныя зацьменні па стагоддзях === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" |Стагодзе ! rowspan="2" |{{Abbr|Клк|Колькасць}} ! colspan="4" |[[Сонечнае зацьменне|Тып зацьмення]] ! colspan="2" |Найдаўжэйшае зацьменне ! rowspan="2" class="unsortable" |Двухзацьменныя месяцы ! rowspan="2" class="unsortable" |{{Abbr|Заўв.|Заўвагі}} |- !Частковае !Кольцападобнае !Поўнае !Гібрыднае !Даўжыня ! class="unsortable" |Дата |- |XX да н.э. |239 |84 |71 |62 |22 |11 хвіл 38 с |28 снежня 1983 да н.э. | align="left" |Сакавік 958 да н.э. |<ref name="NASA20BC"></ref> |- |XIX да н.э. |253 |93 |80 |63 |17 |8 хвіл 57 с |28 кастрычніка 1896 да н.э. | align="left" |Студзень 1806 да н.э. |<ref name="NASA19BC"></ref> |- |XVIII да н.э. |254 |95 |74 |64 |21 |11 хвіл 10 с |10 лістапада 1710 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA18BC"></ref> |- |[[XVII стагоддзе да н.э.|XVII да н.э.]] |230 |75 |71 |60 |24 |12 хвіл 7 с |12 снежня 1656 да н.э. | align="left" |Ліпень 1611 да н.э. |<ref name="NASA17BC"></ref> |- |[[XVI стагоддзе да н.э.|XVI да н.э.]] |225 |78 |67 |59 |21 |10 хвіл 7 с |25 студзеня 1583 да н.э. | align="left" |Чэрвень 1535 да н.э., май 1524 да н.э. |<ref name="NASA16BC"></ref> |- |[[XV стагоддзе да н.э.|XV да н.э.]] |226 |77 |69 |62 |18 |10 хвіл 0 с |25 верасня 1410 да н.э. | align="left" |Красавік 1448 да н.э. |<ref name="NASA15BC"></ref> |- |[[XIV стагоддзе да н.э.|XIV да н.э.]] |234 |76 |84 |68 |6 |11 хвіл 29 с |18 лістапада 1320 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA14BC"></ref> |- |[[XIII стагоддзе да н.э.|XIII да н.э.]] |250 |93 |86 |64 |7 |11 хвіл 11 с |9 снежня 1284 да н.э. | align="left" |Снежань 1210 да н.э. |<ref name="NASA13BC"></ref> |- |[[XII стагоддзе да н.э.|XII да н.э.]] |252 |93 |89 |63 |7 |10 хвіл 27 с |14 снежня 1108 да н.э. | align="left" |Кастрычнік 1123 да н.э., верасень 1112 да н.э. |<ref name="NASA12BC"></ref> |- |[[XI стагоддзе да н.э.|XI да н.э.]] |238 |79 |91 |68 |0 |10 хвіл 34 с |25 снежня 1090 да н.э. | align="left" |Жнівень 1036 да н.э., ліпень 1025 да н.э., чэрвень 1014 да н.э. |<ref name="NASA11BC"></ref> |- |[[X стагоддзе да н.э.|X да н.э.]] |226 |84 |75 |61 |6 |9 хвіл 1 с |24 кастрычніка 984 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA10BC"></ref> |- |[[IX стагоддзе да н.э.|IX да н.э.]] |225 |80 |75 |66 |4 |10 хвіл 21 с |7 лістапада 817 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA9BC"></ref> |- |[[VIII стагоддзе да н.э.|VIII да н.э.]] |234 |79 |88 |64 |3 |11 хвіл 29 с |10 снежня 763 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA8BC"></ref> |- |[[VII стагоддзе да н.э.|VII да н.э.]] |253 |96 |87 |63 |7 |10 хвіл 6 с |22 лістапада 604 да н.э. | align="left" |Снежань 689 да н.э., лістапад 678 да н.э., кастрычнік 602 да н.э. |<ref name="NASA7BC"></ref> |- |[[VI стагоддзе да н.э.|VI да н.э.]] |255 |96 |86 |65 |8 |10 хвіл 50 с |4 студзеня 531 да н.э. | align="left" |Верасень 591 да н.э., жнівень 515 да н.э., ліпень 504 да н.э. |<ref name="NASA6BC"></ref> |- |[[V стагоддзе да н.э.|V да н.э.]] |241 |84 |78 |62 |17 |10 хвіл 24 с |26 студзеня 495 да н.э. | align="left" |Май 417 да н.э. |<ref name="NASA5BC"></ref> |- |[[IV стагоддзе да н.э.|IV да н.э.]] |225 |83 |63 |56 |23 |10 хвіл 16 с |7 снежня 391 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA4BC"></ref> |- |[[III стагоддзе да н.э.|III да н.э.]] |226 |83 |62 |57 |24 |11 хвіл 47 с |30 лістапада 214 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA3BC"></ref> |- |[[II стагоддзе да н.э.|II да н.э.]] |237 |80 |73 |63 |21 |12 хвіл 8 с |22 снежня 178 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA2BC"></ref> |- |[[I стагоддзе да н.э.|I да н.э.]] |251 |92 |77 |65 |17 |8 хвіл 51 с |14 лютага 87 да н.э. | align="left" | |<ref name="NASA1BC"></ref> |- |[[I стагоддзе|I]] |248 |90 |75 |58 |25 |11 хвіл 18 с |4 лістапада 96 | align="left" |Жнівень 7, ліпень 18, красавік 97 |<ref name="NASA1AD"></ref> |- |[[II стагоддзе|II]] |237 |80 |77 |64 |16 |12 хвіл 23 с |7 снежня 150 | align="left" | |<ref name="NASA2AD"></ref> |- |[[III стагоддзе|III]] |227 |79 |74 |69 |5 |11 хвіл 9 с |8 студзеня 205 | align="left" | |<ref name="NASA3AD"></ref> |- |[[IV стагоддзе|IV]] |222 |73 |76 |66 |7 |10 хвіл 44 с |2 студзеня 363 | align="left" | |<ref name="NASA4AD"></ref> |} == Спасылкі == {{reflist|refs= <ref name="NASA20BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1999--1900.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1999 to -1900 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322221735/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1999--1900.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA19BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1899--1800.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1899 to -1800 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220122/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1899--1800.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA18BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1799--1700.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1799 to -1700 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215922/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1799--1700.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA17BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1699--1600.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1699 to -1600 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220017/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1699--1600.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA16BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1599--1500.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1599 to -1500 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215817/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1599--1500.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA15BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1499--1400.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1499 to -1400 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220214/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1499--1400.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA14BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1399--1300.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1399 to -1300 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215920/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1399--1300.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA13BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1299--1200.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1299 to -1200 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215701/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1299--1200.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA12BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1199--1100.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1199 to -1100 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220050/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1199--1100.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA11BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1099--1000.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -1099 to -1000 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220032/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-1099--1000.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA10BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0999--0900.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0999 to -0900 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322221645/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0999--0900.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA9BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0899--0800.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0899 to -0800 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220058/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0899--0800.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA8BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0799--0700.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0799 to -0700 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215956/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0799--0700.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA7BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0699--0600.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0699 to -0600 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215551/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0699--0600.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA6BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0599--0500.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0599 to -0500 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215714/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0599--0500.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA5BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0499--0400.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0499 to -0400 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215735/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0499--0400.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA4BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0399--0300.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0399 to -0300 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215831/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0399--0300.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA3BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0299--0200.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0299 to -0200 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215809/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0299--0200.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA2BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0199--0100.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0199 to -0100 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215853/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0199--0100.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA1BC">{{cite web <!--note that dates in the source are given using astronomical dating--> |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0099-0000.html |title=Catalog of Solar Eclipses: -0099 to 0000 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018115455/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE-0099-0000.html |archive-date=October 18, 2019}}</ref> <ref name="NASA1AD">{{cite web |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0001-0100.html |title=Catalog of Solar Eclipses: 0001 to 0100 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215624/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0001-0100.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA2AD">{{cite web |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0101-0200.html |title=Catalog of Solar Eclipses: 0101 to 0200 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215543/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0101-0200.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA3AD">{{cite web |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0201-0300.html |title=Catalog of Solar Eclipses: 0201 to 0300 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322221748/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0201-0300.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> <ref name="NASA4AD">{{cite web |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0301-0400.html |title=Catalog of Solar Eclipses: 0301 to 0400 |publisher=[[NASA]] |access-date=December 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322215832/https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SE0301-0400.html |archive-date=March 22, 2019}}</ref> }} {{Сонечныя зацьменні}} [[Катэгорыя:Сонечныя зацьменні]] 5ndcjextrvjy47cr3n2jp5nn94lk1po 0 746145 5140716 5106864 2026-05-12T13:38:12Z Feeleman 163471 афармленне 5140716 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял}} '''«The Legend of Vox Machina»''' (бел: Легенда пра Vox Machina) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Тэлесерыял|тэлевізійны]] мультсерыял у жанры [[фэнтэзі]] для дарослых, створаны кампаніямі Metapigeon, Titmouse, Inc. і Amazon Studios. Прэм’ера серыяла адбылася на [[Amazon Prime Video]] 28 студзеня 2022 года. Серыял заснаваны на першай кампаніі вэб-серыяла «[[Dungeons & Dragons|Падзямеллі і Драконы (Dungeons & Dragons)]]» ад кампаніі «Critical Role». У ім удзельнічаюць Лора Бэйлі, Талісін Джафе, Эшлі Джонсан, Мэцью Мерсер, Ліам О’Браэн, Марыша Рэй, Сэм Рыгель і Трэвіс Уілінгем, якія паўтараюць свае ролі з кампаніі. Першы сезон складаецца з дванаццаці серый, першыя дзесяць з якіх былі прафінансаваныя праз кампанію на [[Kickstarter]]. У лістападзе 2019 года, напярэдадні прэм'еры серыяла, Amazon падоўжыў яго на другі сезон, прэм'ера якога адбылася 20 студзеня 2023 года. У кастрычніку 2022 года, перад прэм'ерай другога сезона, Amazon падоўжыў серыял на трэці сезон. Серыял атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў і гледачоў за анімацыю, агучку, паслядоўнасць дзеянняў, гісторыю, тэкст, эмацыянальную вагу і вернасць кампаніі. == Перадумова == === Сетынг === Дзеянне серыяла разгортваецца ў Эксандрыі, выдуманым свеце, створаным Мэцью Мерсерам у 2012 годзе для яго асабістай кампаніі ''Падзямелляў і Драконаў'', якая затым была запушчана ў якасці сапраўднага гульнявога вэб-серыяла ад ''Critical Role'' у 2015 годзе. Большая частка гісторыі адбываецца на кантыненце Тал'Дорэй у такіх месцах, як [[метраполіс|мегаполіс]] Эмон і [[горад-дзяржава]] Уайтстоўн. === Сінопсіс === Першыя два эпізоды серыяла паказваюць цалкам новую гісторыю пра каманду Vox Machina. Гэта каманда, якая складаецца з сямі чалавек, на ўзроўні ''D&D'' 7 у іх першай «дарослай» місіі, якая адбываецца перад першым RPG-шоу Critical Role. Серыял затым адаптуе арку Браярвудаў з арыгінальнага вэб-серыяла, у якім каманда Vox Machina помсціць за забойства кіраўнікоў горада Уайтстоўн і большасці іх нашчадкаў злым лордам і лэдзі Браярвуд. <ref name="Spangler-2019-11">{{Cite web|url=https://variety.com/2019/digital/news/critical-role-amazon-prime-video-legend-of-vox-machina-1203388522/|title=Amazon Orders Two Seasons of Critical Role's Animated D&D Series|author=Spangler|first=Todd|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 5, 2019|access-date=November 5, 2019}}</ref> У другім сезоне серыял таксама адаптуе «іншыя класічныя сюжэтныя аркі Vox Machina», такія як арка «Канклаў Хрома». == Акцёрскі склад і персанажы == * Лора Бэйлі ў ролі Вэкс'аліі "Вэкс" Вэсар: удзельніцы Vox Machina і сястры-блізніцы Вакс'ілдана. Яна паўэльф рэйнджар, якая вывучала [[Дракон|драконаў]] у надзеі ў рэшце знайсці таго, хто забіў яе маці. Вэкс адчувае боль у галаве кожны раз, калі дракон знаходзіцца побач. * Талісін Джафе ў ролі Персіваля «Персі» Фрэдрыкстэйна фон Музеля Класоўскага дэ Рола III: стралка (gunslinger) удзельніка Vox Machina. Сям'я Персі калісьці кіравала Уайтстоўнам - горадам-дзяржавай ў Тал’Дорэй. Ён ледзьве выратаваўся ад [[Дзяржаўны пераварот|дзяржаўнага перавароту]] пад кіраўніцтвам Браярвудаў і шукаў помсты за забойства сваёй сям'і ў першым сезоне. Джафе таксама агучвае бацьку Персі, лорда Фрэдэрыка дэ Рола. * Эшлі Джонсан у ролі Пайк Трыкфут: удзельніцы Vox Machina і гнома клерыка багіні Вечнасвят. * Мэцью Мерсер у ролі Трынкета: [[Мядзведзь грызлі|мядзведзя Грызлі]], які служыць хатнім жывёлам і кампаньёнам Вэкс. Мерсер таксама агучвае лорда вампіра Сайласа Браярвуда, дэмана-цені Ортакса, чорнага дракона Амбразіла і розных іншых фонавых персанажаў на працягу ўсяго серыяла. Персанаж, заснаваны на знешнім падабенстве Мерсера, з'яўляецца ў кожным эпізодзе шоу як [[Яйка Велікоднае (несапраўднае)|велікоднае яйка]]. * Ліам О'Браэн у ролі Вакс'ілдана "Вакса" Вэсара: удзельніка Vox Machina і брата-блізнюка Вэкс'аліі. Ён паўэльф- жулік. Маці Вэкс і Вакса была забітая драконам перад падзеямі серыяла. О'Браэн таксама агучвае белага дракона Воругала. * Марыша Рэй у ролі Кілет з Ашары паветра: удзельніцы Vox Machina і друіда паўэльфа. У цяперашні час яна праходзіць свой Арамэнтэ — квэст, які дзейнічае як выпрабаванне лідарства Ашары. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://screenrant.com/legend-vox-machina-character-backstory-powers-explained/|title=Legend of Vox Machina: Every Character's Powers & Backstory Explained|website=ScreenRant|date=January 28, 2022|access-date=February 20, 2022}}</ref> * Сэм Рыгель у ролі Скэнлана Шортхалта: удзельніка Vox Machina і барда гнома. * Трэвіс Уілінгем у ролі Грога Моцнай Сківіцы: удзельніка Vox Machina і галіяфа варвара. == Эпізоды == === Агляд серый === {{Series overview|color1=#8806BF|link1=#Season 1 (2022)|episodes1=12|start1={{Start date|2022|1|28}}|end1={{End date|2022|2|18}}|color2=#000000|link2=#Season 2 (2023)|episodes2=12|start2={{Start date|2023|1|20}}|end2={{End date|2023|2|10}}|color3=#A80F11|link3=#Season 3 (2024)|episodes3=12|start3={{Start date|2024|10|3}}|end3={{Start date|2024|10|24}}}} == Распрацоўка == === Kickstarter === 4 сакавіка 2019 года акцёрскі склад ''Critical Role'' запусціў кампанію [[Kickstarter|на Kickstarter]] для збору сродкаў на 22-хвілінную анімацыю пад назвай ''Critical Role: The Legend of Vox Machina Animated Special''. <ref>"Critical Role: The Legend of Vox Machina Animated Special". </ref> Анімацыйная гісторыя павінна была адбывацца непасрэдна перад пачаткам той часткі кампаніі, што трансліравалася ў вэб-серыяле (калі гульцы былі прыкладна на сёмым узроўні) падчас унутрыгульнявога перыяду ў шэсць месяцаў, калі ўдзельнікі Vox Machina былі не ўсе разам. Акцёрскі склад прагназаваў, што кошт за адзін 22-хвілінны кароткаметражны фільм складзе 750 000 долараў ЗША, уключаючы ўзнагароды тым, хто паўдзельнічаў у кампаніі на Kickstarter і зборы, звязаныя з [[Краўдфандзінг|краўдфандынгавай]] кампаніяй. Не ведаючы, колькі часу спатрэбіцца для збору неабходнай сумы, яны задалі працягласць кампаніі ў 45 дзён. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://screenrant.com/critical-role-legend-vox-machina-kickstarter-successful/|title=Critical Role's Legend of Vox Machina Kickstarter is Already Mega Successful|website=ScreenRant|date=March 5, 2019|access-date=May 4, 2021|archive-date=1 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201082110/https://screenrant.com/critical-role-legend-vox-machina-kickstarter-successful/|url-status=dead}}</ref> За адну гадзіну пасля запуску кампаніі на Kickstarter сума збораў дасягнула больш чым 1 000 000 долараў. <ref name="CNBCfundedinanhour">{{Cite news}}</ref> У канцы першага поўнага дня ўсе заяўленыя мэты былі разблакіраваны, і агульная сума дасягнула больш чым 4,3 мільёна долараў. <ref name="CNBCfundedinanhour" /> <ref name="VarietyMar19">{{Cite news|last=Spangler|first=Todd|title=Critical Role Expands 'Vox Machina' Animated D&D Special to 88 Minutes, Tops $4.3 Million Raised in One Day|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=https://variety.com/2019/digital/news/critical-role-vox-machina-88-minutes-kickstarter-funding-1203155446/}}</ref> За першыя 24 гадзін была сабрана сума дастатковая для стварэння чатырох 22-хвілінных эпізодаў. Таму былі дададзены дадатковыя мэты на стварэнне большай колькасці эпізодаў, што ператварыла праект у мультсерыял. Першыя два эпізоды будуць ахопліваць сюжэтную арку, перад падзеямі вэб-серыяла. Наступныя эпізоды будуць адаптаваць арку Браярвуда з кампаніі Vox Machina у вэб-серыяле. Да 18 сакавіка 2019 года было прафінансавана восем 22-хвілінных серый. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/dbloom/2019/03/18/critical-role-kickstarter-7-5-million-raised-animation-series-vox-machina-legend/|title=Critical Role's Vox Machina Animated Series Finds $7.5 Million In Kickstarter Loot|author=Bloom|first=David|website=Forbes|access-date=May 4, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.syfy.com/syfywire/watch-eccc-critical-role-cast-talks-about-the-animated-series-and-reads-a-new-scene|title=WATCH ECCC: Critical Role cast talks about the animated series and reads a new scene|author=Staff|first=SYFY WIRE|website=SYFY WIRE|date=March 17, 2019|access-date=May 4, 2021}}</ref> <ref>"Update #10: $7.5 MILLION". </ref> Нарэшце, 4 красавіка 2019 года падчас паказу 57-й серыі другой кампаніі была дасягнута апошняя апублікаваная мэта ў 8,8 мільёна долараў, у выніку чаго агульная працягласць мультсерыяла дасягнула дзесяці серый. 16 красавіка была дасягнута «сакрэтная» мэта ў памеры 10 мільёнаў долараў, у якой Уілінгем мусіць быць знятым на відэа, як ён абыходзіць дом з прывідамі. Канчатковая сума, сабраная Kickstarter на момант яго закрыцця 19 красавіка 2019 года, склала 11 385 449 долараў пры 88 887 бэйкераў (людзей хто прафінансаваў кампанію). <ref name="Whitten-2019">{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2019/04/19/critical-role-vox-machina-kickstarter-ends-with-11-million-in-funding.html|title='Dungeons and Dragons' Kickstarter breaks record with $11.3 million campaign|author=Whitten|first=Sarah|website=CNBC|date=2019-04-19|access-date=2021-05-04}}</ref> <ref name="Spangler-2021">{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2021/digital/features/critical-role-amazon-legend-of-vox-machina-1235088274/|title=Inside Critical Role's Growing D&D Fantasy Empire and the Making of 'The Legend of Vox Machina' for Amazon|author=Spangler|first=Todd|website=Variety|date=2021-10-14|access-date=2021-10-15}}</ref> <ref>"Update #16: THANK YOU". </ref> Калі кампанія закрылася, яна была адной з самых хутка прафінансаваных у гісторыі Kickstarter і найбольш фінансаванай кампаніяй на Kickstarter для тэле- і кінапраектаў. <ref name="Spangler-2019-03">{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2019/digital/news/critical-role-kickstarter-record-legend-of-vox-machina-1203156292/|title=Critical Role's 'Vox Machina' D&D Animation Project Breaks Kickstarter Record|author=Spangler|first=Todd|website=Variety|date=March 7, 2019|access-date=May 4, 2021}}</ref> <ref name="Dornbush-2019">{{Cite news|last=Dornbush|first=Jonathon|title=Update: Critical Role Kickstarter Breaks Record, Reveals Episode Plans|website=[[IGN]]|url=https://www.ign.com/articles/2019/04/05/critical-role-dd-kickstarter-hits-5-million-animated-special-will-now-be-a-series}}</ref> === Вытворчасць === Акцёры ''Critical Role'' паўтараюць адпаведныя ролі героя ў Vox Machina, за выключэннем Арыёна Акабы. Мультсерыял быў напісаны Джэніфер Муро і іншымі. Брэндан Аўман выступіў у якасці шоуранера. Серыял быў аніміраваны кампаніяй Titmouse, Inc, за дызайн персанажаў адказным быў Філ Бураса, за анімацыйны рэндарынг адказвала [[Паўднёвая Карэя|паўднёвакарэйская]] кампанія Production Reve. У інтэрв'ю ''Inverse'' Уілінгем казаў, што «спатрэбілася паглядзець на ўсё с пункту гледжання старонняга чалавека, каб зрабіць так, што гісторыі, якія яны расказвалі ў настольнай гульні, былі зразумелымі для пачаткоўцаў і свежымі для існуючых фанатаў»; Уілінгем сказаў, што "арка Браярвудаў доўжылася каля 35 гадзін. Нам прыйшлося скараціць яе прыкладна да шасці». Музыку для серыяла ў асноўным напісаў Ніл Эйкры, а Сэм Рыгел і містэр Фантастык унеслі свой уклад у песні Скэнлана. У лістападзе 2019 года Amazon Studios абвясціла, што набыла правы на трансляцыю ''The Legend of Vox Machina'' і заказала 14 дадатковых эпізодаў (два дадатковых эпізоды для 1 сезона і другі сезон з 12 серый). <ref name="Spangler-2019-11"/> <ref name="Spangler-2021"/> Акцёрскі склад пагадзіліся на здзелку з Amazon, бо гэта «дало ім найбольшую свабоду» ў развіцці шоу, напрыклад, захаванне яго ў якасці анімацыйнага праекта для дарослых. Рэй у інтэрв'ю ''Polygon'' сказаў, што "нам пашанцавала з Amazon. Былі і іншыя патэнцыяльныя дыстрыб'ютары, з якімі мы вялі перамовы, якія былі больш зацікаўлены ў тым, каб ператварыць серыял у, магчыма, дзіцячае шоу, або жадалі пайсці ў іншым напрамку, або [ператварыць яго ў] больш сур'ёзную палітычнае [[фэнтэзі]], а-ля ''«[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]'' ». Першапачаткова рэліз праекта планаваўся ў канцы 2020 года; аднак у чэрвені 2020 года было абвешчана, што дэбют не адбудзецца з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Рэліз быў адкладзены на 2022 год. Шэраг узроўняў падтрымкі на Kickstarter прапаноўвалі вытворчыя крэдыты. Бэйкеры на ўзроўні 2500 долараў і вышэй атрымалі крэдыт «''прадзюсара па краўдфінансаванні''» ў фінальных цітрах першых дзесяці серый першага сезона. Тыя, хто ахвяраваў больш за 20 000 долараў, у гэтых эпізодах былі пазначаны як «''выканаўчыя'' прадзюсары краўдфандынгу». Шоу было падоўжана на трэці сезон перад прэм'ерай другога сезона. <ref name="VarietyS3">{{Cite web|url=https://variety.com/2022/tv/news/legend-of-vox-machina-renewed-season-3-amazon-1235395301/|title='Legend of Vox Machina' Renewed for Season 3 at Amazon|author=Otterson|first=Joe|website=Variety|date=October 7, 2022|access-date=October 7, 2022}}</ref> Рыгеля цытавалі, што шоу можа працягвацца "магчыма, пяць сезонаў". === Трансляцыя === Абнаўленне, апублікаванае ў кампаніі на Kickstarter у 2019 годзе, запэўніла прыхільнікаў, што яны атрымаюць бясплатны доступ да першага сезона. У студзені 2022 года Critical Role абвясціла, што бэйкеры на Kickstarter атрымаюць бясплатны ранні доступ да першых двух серый з 25 па 27 студзеня. Каб атрымаць доступ да першага сезона, бэйкерам з Kickstarter спатрэбіцца падпіска на Amazon Prime або скарыстацца бясплатнай пробнай версіяй Amazon Prime. Прэм'ера першага сезона адбылася 28 студзеня 2022 г. на Amazon Prime Video. Прэм'ера саўндтрэка для першага сезона адбылася ў той жа дзень у лічбавым фармаце. Прэм'ера другога сезона адбылася 20 студзеня 2023 года. Як і ў першым сезоне, другі сезон выпускаўся серыямі па тры серыі на тыдзень, у агульнай складанасці дванаццаць серый. == Водгукі == === Крытыка === Перад прэм'ерай серыяла, першыя шэсць з дванаццаці эпізодаў першага сезона былі паказаны крытыкам для рэцэнзіі. Першы сезон ''The Legend of Vox Machina'' атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ад крытыкаў. На сайце агрэгатара аглядаў [[Rotten Tomatoes]] 100% з 30 аглядаў крытыкаў станоўчыя з сярэднім рэйтынгам 8,60/10. <span>Кансэнсус вэб-сайта абвяшчае: «Маючы плаўную анімацыю і разумны сцэнарый,</span> ''Легенда пра Vox Machina'' — <span>гэта захапляльная забава для аматараў</span> ролевых гульняў у стылі ''Dungeons & Dragons''<span>»</span>. Шматлікія агляды падкрэслілі праблемы з адаптацыяй доўгага зыходнага матэрыялу і тое, што шоу мае некаторыя праблемы з тэмпам, аднак, як толькі шоу дасягае аркі Браярвудаў, яно выпраўляецца ў лепшы бок. Паводле даследчай кампаніі Parrot Analytics, першы сезон быў самым запатрабаваным анімацыйным [[Інтэрнэт-тэлебачанне|патокавым тэлевізійным]] шоу ў першым квартале 2022 года, і што шоу мела «ў 17,9 раз большы сярэдні попыт, чым усе іншыя амерыканскія серыялы». <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thewrap.com/top-animated-shows-streaming-amazon-prime-video-netflix/|title=Why Animation Is Still Any Streamer's Game to Win|website=The Wrap|date=May 20, 2022|publisher=Parrot Analytics|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524175210/https://www.yahoo.com/entertainment/why-animation-still-streamer-game-205918567.html|archive-date=May 24, 2022|access-date=May 24, 2022|url-status=live}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-08-17}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] rakrbxjau6xrwbb3347b6ehtytgw8px 5140721 5140716 2026-05-12T13:42:02Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140721 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял}} '''«The Legend of Vox Machina»''' (бел: Легенда пра Vox Machina) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Тэлесерыял|тэлевізійны]] мультсерыял у жанры [[фэнтэзі]] для дарослых, створаны кампаніямі Metapigeon, Titmouse, Inc. і Amazon Studios. Прэм’ера серыяла адбылася на [[Amazon Prime Video]] 28 студзеня 2022 года. Серыял заснаваны на першай кампаніі вэб-серыяла «[[Dungeons & Dragons|Падзямеллі і Драконы (Dungeons & Dragons)]]» ад кампаніі «Critical Role». У ім удзельнічаюць Лора Бэйлі, Талісін Джафе, Эшлі Джонсан, Мэцью Мерсер, Ліам О’Браэн, Марыша Рэй, Сэм Рыгель і Трэвіс Уілінгем, якія паўтараюць свае ролі з кампаніі. Першы сезон складаецца з дванаццаці серый, першыя дзесяць з якіх былі прафінансаваныя праз кампанію на [[Kickstarter]]. У лістападзе 2019 года, напярэдадні прэм'еры серыяла, Amazon падоўжыў яго на другі сезон, прэм'ера якога адбылася 20 студзеня 2023 года. У кастрычніку 2022 года, перад прэм'ерай другога сезона, Amazon падоўжыў серыял на трэці сезон. Серыял атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў і гледачоў за анімацыю, агучку, паслядоўнасць дзеянняў, гісторыю, тэкст, эмацыянальную вагу і вернасць кампаніі. == Перадумова == === Сетынг === Дзеянне серыяла разгортваецца ў Эксандрыі, выдуманым свеце, створаным Мэцью Мерсерам у 2012 годзе для яго асабістай кампаніі ''Падзямелляў і Драконаў'', якая затым была запушчана ў якасці сапраўднага гульнявога вэб-серыяла ад ''Critical Role'' у 2015 годзе. Большая частка гісторыі адбываецца на кантыненце Тал'Дорэй у такіх месцах, як [[метраполіс|мегаполіс]] Эмон і [[горад-дзяржава]] Уайтстоўн. === Сінопсіс === Першыя два эпізоды серыяла паказваюць цалкам новую гісторыю пра каманду Vox Machina. Гэта каманда, якая складаецца з сямі чалавек, на ўзроўні ''D&D'' 7 у іх першай «дарослай» місіі, якая адбываецца перад першым RPG-шоу Critical Role. Серыял затым адаптуе арку Браярвудаў з арыгінальнага вэб-серыяла, у якім каманда Vox Machina помсціць за забойства кіраўнікоў горада Уайтстоўн і большасці іх нашчадкаў злым лордам і лэдзі Браярвуд. <ref name="Spangler-2019-11">{{Cite web|url=https://variety.com/2019/digital/news/critical-role-amazon-prime-video-legend-of-vox-machina-1203388522/|title=Amazon Orders Two Seasons of Critical Role's Animated D&D Series|author=Spangler|first=Todd|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 5, 2019|access-date=November 5, 2019}}</ref> У другім сезоне серыял таксама адаптуе «іншыя класічныя сюжэтныя аркі Vox Machina», такія як арка «Канклаў Хрома». == Акцёрскі склад і персанажы == * Лора Бэйлі ў ролі Вэкс'аліі "Вэкс" Вэсар: удзельніцы Vox Machina і сястры-блізніцы Вакс'ілдана. Яна паўэльф рэйнджар, якая вывучала [[Дракон|драконаў]] у надзеі ў рэшце знайсці таго, хто забіў яе маці. Вэкс адчувае боль у галаве кожны раз, калі дракон знаходзіцца побач. * Талісін Джафе ў ролі Персіваля «Персі» Фрэдрыкстэйна фон Музеля Класоўскага дэ Рола III: стралка (gunslinger) удзельніка Vox Machina. Сям'я Персі калісьці кіравала Уайтстоўнам - горадам-дзяржавай ў Тал’Дорэй. Ён ледзьве выратаваўся ад [[Дзяржаўны пераварот|дзяржаўнага перавароту]] пад кіраўніцтвам Браярвудаў і шукаў помсты за забойства сваёй сям'і ў першым сезоне. Джафе таксама агучвае бацьку Персі, лорда Фрэдэрыка дэ Рола. * Эшлі Джонсан у ролі Пайк Трыкфут: удзельніцы Vox Machina і гнома клерыка багіні Вечнасвят. * Мэцью Мерсер у ролі Трынкета: [[Мядзведзь грызлі|мядзведзя Грызлі]], які служыць хатнім жывёлам і кампаньёнам Вэкс. Мерсер таксама агучвае лорда вампіра Сайласа Браярвуда, дэмана-цені Ортакса, чорнага дракона Амбразіла і розных іншых фонавых персанажаў на працягу ўсяго серыяла. Персанаж, заснаваны на знешнім падабенстве Мерсера, з'яўляецца ў кожным эпізодзе шоу як [[Яйка Велікоднае (несапраўднае)|велікоднае яйка]]. * Ліам О'Браэн у ролі Вакс'ілдана "Вакса" Вэсара: удзельніка Vox Machina і брата-блізнюка Вэкс'аліі. Ён паўэльф- жулік. Маці Вэкс і Вакса была забітая драконам перад падзеямі серыяла. О'Браэн таксама агучвае белага дракона Воругала. * Марыша Рэй у ролі Кілет з Ашары паветра: удзельніцы Vox Machina і друіда паўэльфа. У цяперашні час яна праходзіць свой Арамэнтэ — квэст, які дзейнічае як выпрабаванне лідарства Ашары. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://screenrant.com/legend-vox-machina-character-backstory-powers-explained/|title=Legend of Vox Machina: Every Character's Powers & Backstory Explained|website=ScreenRant|date=January 28, 2022|access-date=February 20, 2022}}</ref> * Сэм Рыгель у ролі Скэнлана Шортхалта: удзельніка Vox Machina і барда гнома. * Трэвіс Уілінгем у ролі Грога Моцнай Сківіцы: удзельніка Vox Machina і галіяфа варвара. == Эпізоды == === Агляд серый === {{Series overview|color1=#8806BF|link1=#Season 1 (2022)|episodes1=12|start1={{Start date|2022|1|28}}|end1={{End date|2022|2|18}}|color2=#000000|link2=#Season 2 (2023)|episodes2=12|start2={{Start date|2023|1|20}}|end2={{End date|2023|2|10}}|color3=#A80F11|link3=#Season 3 (2024)|episodes3=12|start3={{Start date|2024|10|3}}|end3={{Start date|2024|10|24}}}} == Распрацоўка == === Kickstarter === 4 сакавіка 2019 года акцёрскі склад ''Critical Role'' запусціў кампанію [[Kickstarter|на Kickstarter]] для збору сродкаў на 22-хвілінную анімацыю пад назвай ''Critical Role: The Legend of Vox Machina Animated Special''. <ref>"Critical Role: The Legend of Vox Machina Animated Special". </ref> Анімацыйная гісторыя павінна была адбывацца непасрэдна перад пачаткам той часткі кампаніі, што трансліравалася ў вэб-серыяле (калі гульцы былі прыкладна на сёмым узроўні) падчас унутрыгульнявога перыяду ў шэсць месяцаў, калі ўдзельнікі Vox Machina былі не ўсе разам. Акцёрскі склад прагназаваў, што кошт за адзін 22-хвілінны кароткаметражны фільм складзе 750 000 долараў ЗША, уключаючы ўзнагароды тым, хто паўдзельнічаў у кампаніі на Kickstarter і зборы, звязаныя з [[Краўдфандзінг|краўдфандынгавай]] кампаніяй. Не ведаючы, колькі часу спатрэбіцца для збору неабходнай сумы, яны задалі працягласць кампаніі ў 45 дзён. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://screenrant.com/critical-role-legend-vox-machina-kickstarter-successful/|title=Critical Role's Legend of Vox Machina Kickstarter is Already Mega Successful|website=ScreenRant|date=March 5, 2019|access-date=May 4, 2021|archive-date=1 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201082110/https://screenrant.com/critical-role-legend-vox-machina-kickstarter-successful/|url-status=dead}}</ref> За адну гадзіну пасля запуску кампаніі на Kickstarter сума збораў дасягнула больш чым 1 000 000 долараў. <ref name="CNBCfundedinanhour">{{Cite news}}</ref> У канцы першага поўнага дня ўсе заяўленыя мэты былі разблакіраваны, і агульная сума дасягнула больш чым 4,3 мільёна долараў. <ref name="CNBCfundedinanhour" /> <ref name="VarietyMar19">{{Cite news|last=Spangler|first=Todd|title=Critical Role Expands 'Vox Machina' Animated D&D Special to 88 Minutes, Tops $4.3 Million Raised in One Day|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=https://variety.com/2019/digital/news/critical-role-vox-machina-88-minutes-kickstarter-funding-1203155446/}}</ref> За першыя 24 гадзін была сабрана сума дастатковая для стварэння чатырох 22-хвілінных эпізодаў. Таму былі дададзены дадатковыя мэты на стварэнне большай колькасці эпізодаў, што ператварыла праект у мультсерыял. Першыя два эпізоды будуць ахопліваць сюжэтную арку, перад падзеямі вэб-серыяла. Наступныя эпізоды будуць адаптаваць арку Браярвуда з кампаніі Vox Machina у вэб-серыяле. Да 18 сакавіка 2019 года было прафінансавана восем 22-хвілінных серый. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/dbloom/2019/03/18/critical-role-kickstarter-7-5-million-raised-animation-series-vox-machina-legend/|title=Critical Role's Vox Machina Animated Series Finds $7.5 Million In Kickstarter Loot|author=Bloom|first=David|website=Forbes|access-date=May 4, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.syfy.com/syfywire/watch-eccc-critical-role-cast-talks-about-the-animated-series-and-reads-a-new-scene|title=WATCH ECCC: Critical Role cast talks about the animated series and reads a new scene|author=Staff|first=SYFY WIRE|website=SYFY WIRE|date=March 17, 2019|access-date=May 4, 2021}}</ref> <ref>"Update #10: $7.5 MILLION". </ref> Нарэшце, 4 красавіка 2019 года падчас паказу 57-й серыі другой кампаніі была дасягнута апошняя апублікаваная мэта ў 8,8 мільёна долараў, у выніку чаго агульная працягласць мультсерыяла дасягнула дзесяці серый. 16 красавіка была дасягнута «сакрэтная» мэта ў памеры 10 мільёнаў долараў, у якой Уілінгем мусіць быць знятым на відэа, як ён абыходзіць дом з прывідамі. Канчатковая сума, сабраная Kickstarter на момант яго закрыцця 19 красавіка 2019 года, склала 11 385 449 долараў пры 88 887 бэйкераў (людзей хто прафінансаваў кампанію). <ref name="Whitten-2019">{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2019/04/19/critical-role-vox-machina-kickstarter-ends-with-11-million-in-funding.html|title='Dungeons and Dragons' Kickstarter breaks record with $11.3 million campaign|author=Whitten|first=Sarah|website=CNBC|date=2019-04-19|access-date=2021-05-04}}</ref> <ref name="Spangler-2021">{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2021/digital/features/critical-role-amazon-legend-of-vox-machina-1235088274/|title=Inside Critical Role's Growing D&D Fantasy Empire and the Making of 'The Legend of Vox Machina' for Amazon|author=Spangler|first=Todd|website=Variety|date=2021-10-14|access-date=2021-10-15}}</ref> <ref>"Update #16: THANK YOU". </ref> Калі кампанія закрылася, яна была адной з самых хутка прафінансаваных у гісторыі Kickstarter і найбольш фінансаванай кампаніяй на Kickstarter для тэле- і кінапраектаў. <ref name="Spangler-2019-03">{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2019/digital/news/critical-role-kickstarter-record-legend-of-vox-machina-1203156292/|title=Critical Role's 'Vox Machina' D&D Animation Project Breaks Kickstarter Record|author=Spangler|first=Todd|website=Variety|date=March 7, 2019|access-date=May 4, 2021}}</ref> <ref name="Dornbush-2019">{{Cite news|last=Dornbush|first=Jonathon|title=Update: Critical Role Kickstarter Breaks Record, Reveals Episode Plans|website=[[IGN]]|url=https://www.ign.com/articles/2019/04/05/critical-role-dd-kickstarter-hits-5-million-animated-special-will-now-be-a-series}}</ref> === Вытворчасць === Акцёры ''Critical Role'' паўтараюць адпаведныя ролі героя ў Vox Machina, за выключэннем Арыёна Акабы. Мультсерыял быў напісаны Джэніфер Муро і іншымі. Брэндан Аўман выступіў у якасці шоуранера. Серыял быў аніміраваны кампаніяй Titmouse, Inc, за дызайн персанажаў адказным быў Філ Бураса, за анімацыйны рэндарынг адказвала [[Паўднёвая Карэя|паўднёвакарэйская]] кампанія Production Reve. У інтэрв'ю ''Inverse'' Уілінгем казаў, што «спатрэбілася паглядзець на ўсё с пункту гледжання старонняга чалавека, каб зрабіць так, што гісторыі, якія яны расказвалі ў настольнай гульні, былі зразумелымі для пачаткоўцаў і свежымі для існуючых фанатаў»; Уілінгем сказаў, што "арка Браярвудаў доўжылася каля 35 гадзін. Нам прыйшлося скараціць яе прыкладна да шасці». Музыку для серыяла ў асноўным напісаў Ніл Эйкры, а Сэм Рыгел і містэр Фантастык унеслі свой уклад у песні Скэнлана. У лістападзе 2019 года Amazon Studios абвясціла, што набыла правы на трансляцыю ''The Legend of Vox Machina'' і заказала 14 дадатковых эпізодаў (два дадатковых эпізоды для 1 сезона і другі сезон з 12 серый). <ref name="Spangler-2019-11"/> <ref name="Spangler-2021"/> Акцёрскі склад пагадзіліся на здзелку з Amazon, бо гэта «дало ім найбольшую свабоду» ў развіцці шоу, напрыклад, захаванне яго ў якасці анімацыйнага праекта для дарослых. Рэй у інтэрв'ю ''Polygon'' сказаў, што "нам пашанцавала з Amazon. Былі і іншыя патэнцыяльныя дыстрыб'ютары, з якімі мы вялі перамовы, якія былі больш зацікаўлены ў тым, каб ператварыць серыял у, магчыма, дзіцячае шоу, або жадалі пайсці ў іншым напрамку, або [ператварыць яго ў] больш сур'ёзную палітычнае [[фэнтэзі]], а-ля ''«[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]'' ». Першапачаткова рэліз праекта планаваўся ў канцы 2020 года; аднак у чэрвені 2020 года было абвешчана, што дэбют не адбудзецца з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Рэліз быў адкладзены на 2022 год. Шэраг узроўняў падтрымкі на Kickstarter прапаноўвалі вытворчыя крэдыты. Бэйкеры на ўзроўні 2500 долараў і вышэй атрымалі крэдыт «''прадзюсара па краўдфінансаванні''» ў фінальных цітрах першых дзесяці серый першага сезона. Тыя, хто ахвяраваў больш за 20 000 долараў, у гэтых эпізодах былі пазначаны як «''выканаўчыя'' прадзюсары краўдфандынгу». Шоу было падоўжана на трэці сезон перад прэм'ерай другога сезона. <ref name="VarietyS3">{{Cite web|url=https://variety.com/2022/tv/news/legend-of-vox-machina-renewed-season-3-amazon-1235395301/|title='Legend of Vox Machina' Renewed for Season 3 at Amazon|author=Otterson|first=Joe|website=Variety|date=October 7, 2022|access-date=October 7, 2022}}</ref> Рыгеля цытавалі, што шоу можа працягвацца "магчыма, пяць сезонаў". === Трансляцыя === Абнаўленне, апублікаванае ў кампаніі на Kickstarter у 2019 годзе, запэўніла прыхільнікаў, што яны атрымаюць бясплатны доступ да першага сезона. У студзені 2022 года Critical Role абвясціла, што бэйкеры на Kickstarter атрымаюць бясплатны ранні доступ да першых двух серый з 25 па 27 студзеня. Каб атрымаць доступ да першага сезона, бэйкерам з Kickstarter спатрэбіцца падпіска на Amazon Prime або скарыстацца бясплатнай пробнай версіяй Amazon Prime. Прэм'ера першага сезона адбылася 28 студзеня 2022 г. на Amazon Prime Video. Прэм'ера саўндтрэка для першага сезона адбылася ў той жа дзень у лічбавым фармаце. Прэм'ера другога сезона адбылася 20 студзеня 2023 года. Як і ў першым сезоне, другі сезон выпускаўся серыямі па тры серыі на тыдзень, у агульнай складанасці дванаццаць серый. == Водгукі == === Крытыка === Перад прэм'ерай серыяла, першыя шэсць з дванаццаці эпізодаў першага сезона былі паказаны крытыкам для рэцэнзіі. Першы сезон ''The Legend of Vox Machina'' атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ад крытыкаў. На сайце агрэгатара аглядаў [[Rotten Tomatoes]] 100% з 30 аглядаў крытыкаў станоўчыя з сярэднім рэйтынгам 8,60/10. <span>Кансэнсус вэб-сайта абвяшчае: «Маючы плаўную анімацыю і разумны сцэнарый,</span> ''Легенда пра Vox Machina'' — <span>гэта захапляльная забава для аматараў</span> ролевых гульняў у стылі ''Dungeons & Dragons''<span>»</span>. Шматлікія агляды падкрэслілі праблемы з адаптацыяй доўгага зыходнага матэрыялу і тое, што шоу мае некаторыя праблемы з тэмпам, аднак, як толькі шоу дасягае аркі Браярвудаў, яно выпраўляецца ў лепшы бок. Паводле даследчай кампаніі Parrot Analytics, першы сезон быў самым запатрабаваным анімацыйным [[Інтэрнэт-тэлебачанне|патокавым тэлевізійным]] шоу ў першым квартале 2022 года, і што шоу мела «ў 17,9 раз большы сярэдні попыт, чым усе іншыя амерыканскія серыялы». <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thewrap.com/top-animated-shows-streaming-amazon-prime-video-netflix/|title=Why Animation Is Still Any Streamer's Game to Win|website=The Wrap|date=May 20, 2022|publisher=Parrot Analytics|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524175210/https://www.yahoo.com/entertainment/why-animation-still-streamer-game-205918567.html|archive-date=May 24, 2022|access-date=May 24, 2022|url-status=live}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-08-17}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] swh50s6mkxdqemssngb5medlcy4shji 0 748224 5141044 4713209 2026-05-13T08:07:59Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне 5141044 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алекна}} {{Лёгкаатлет}} '''Мікалас Алекна''' ({{lang-lt|Mykolas Alekna}}; нар. {{ДН|28|9|2002}}, {{МН|Вільнюс|ў Вільні|}}) — літоўскі лёгкаатлет, рэкардсмен свету ў [[кіданне дыска|кіданні дыска]] (2024). Чэмпіён Еўропы 2022 года, сярэбраны прызёр чэмпіянату свету 2022 года і бронзавы чэмпіянату свету 2023 года. Ва ўзросце 19 гадоў ён заваяваў сярэбраны медаль чэмпіянату свету 2022 года, стаўшы самым маладым прызёрам чэмпіянату свету па кіданні дыска ў гісторыі. == Біяграфія == Мікалас — сын алімпійскага чэмпіёна па кіданні дыска [[Віргіліюс Алекна|Віргіліюса Алекны]]. Яго брат Марцінас Алекна таксама з’яўляецца кідальнікам дыска. У чэрвені 2022 года 19-гадовы Мікалас Алекна ўстанавіў свой новы асабісты рэкорд — 69,81 м, заняўшы другое месца на спаборніцтвах Брыльянтавай лігі ў [[Стакгольм]]е, што стала рэкордам у кіданні дыска сярод спартсменаў гэтага ўзросту. На чэмпіянаце свету 2022 года, які праходзіў у ліпені ў [[Юджын (Арэгон)|Юджыне, штат Арэгон]], ён саступіў толькі [[Крысцьян Чэх|Крысцьяну Чэху]], стаўшы самым маладым прызёрам чэмпіянату свету па кіданні дыска ў гісторыі. Менш як праз месяц на чэмпіянаце Еўропы 2022 года ў [[Мюнхен]]е Алекна стаў чэмпіёнам. 29 красавіка 2023 года на турніры Big Meet у [[Берклі, Каліфорнія]], Алекна стаў самым маладым кідальнікам дыска ў гісторыі, які пераадолеў адзнаку ў 70 метраў і ўстанавіўшы новы рэкорд Еўропы сярод спартсменаў, не старэйшых за 23 гады. У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, Мікалас у кіданні дыска з вынікам 68,85 метра стаў бронзавым медалістам. 14 красавіка 2024 года на турніры Oklahoma Throws Series у [[ЗША]] 21-гадовы дыскабол паказаў вынік 74,35 м. Ён пераўзышоў на 27 см папярэдняе сусветнае дасягненне нямецкага атлета [[Юрген Шульт|Юргена Шульта]], устаноўленае ў 1986 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алекна Мікалас}} [[Катэгорыя:Кідальнікі дыска Літвы]] sl83h2bq70bt5tu9fkcn9axlfehs3au 0 749193 5140835 4592158 2026-05-12T17:29:53Z JerzyKundrat 174 5140835 wikitext text/x-wiki {{Рака |Пазіцыйная карта = Літва }} '''Шашупэ''' ({{lang-pl|Szeszupa}}, {{lang-lt|Šešupė}}, {{lang-ru|Шешупе}}) — рака, левы прыток [[Нёман]]а. Даўжыня 298 км. Пачынаецца ў Польшчы, затым на асноўным працягу цячэ па тэрыторыі [[Літва|Літвы]], у тым ліку ўтвараючы мяжу з [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласцю]] Расіі. Плошча басейна па краінах Літва — 4782 км², [[Польшча]] — 287 км², [[Расія]] — 919 км²<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/sesupe/ vle.lt]</ref>. == Назва == Назва ракі мае балцкае паходжанне. Корань ''šeš-'' распаўсюджаны ў гідронімах Літвы, але паходжанне яго незразумелае. Яго спрабуюць звязаць з {{lang-lt|šešėlis}} («цёмнае месца, схаванае ад святла»), ранейшае значэнне гэтага кораня магло быць «халодны, халаднаваты»<ref>''[[А. Ванагас|Vanagas A.]]'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981</ref>. ''Upė'' па-літоўску — «рака». == Зноскі == {{reflist}} {{Нёман}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прытокі Нёмана]] [[Катэгорыя:Рэкі Літвы]] [[Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Рэкі Калінінградскай вобласці]] [[Катэгорыя:Памежныя рэкі]] 76bnj7qw9djt98k1ytah0ietunvdml7 0 749315 5141005 4766281 2026-05-13T06:45:34Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль 5141005 wikitext text/x-wiki '''Гарсія''' ({{lang-es|García}}) — іспанскае імя і прозвішча. == Вядомыя носьбіты == === Імя === ==== Каралі ==== ; Галісія * [[Гарсія II (кароль Галісіі)|Гарсія II]] — кароль Галісіі (1065—1073). ; Леон * [[Гарсія I (кароль Леона)|Гарсія І]] — кароль Леона (910—914). ; Навара * [[Гарсія I Інігес (кароль Навары)|Гарсія I Інігес]] — кароль Навары (852—870) * [[Гарсія I (кароль Навары)|Гарсія I]] — кароль Навары (925—931) * [[Гарсія II (кароль Навары)|Гарсія II]] — кароль Навары (994—1000) * [[Гарсія III (кароль Навары)|Гарсія III]] — кароль Навары (1035—1054) * [[Гарсія IV (кароль Навары)|Гарсія IV]] — кароль Навары (1134—1150) ==== Іншыя ==== * [[Гарсія Уртада дэ Мендоса]] — іспанскі вайсковец, губернатар Чылі, віцэ-кароль Перу (1590—1596). === Прозвішча === '''Гарсія''' ({{lang-es|García}}) — найбольш распаўсюджанае прозвішча ў Іспаніі (на 2021 год)<ref>https://www.ine.es/widgets/nombApell/index.shtml</ref>, таксама ўжыванае ў іспанамоўных краінах. Вядомыя носьбіты: * [[Алан Гарсія]] — Прэзідэнт Перу (1985—1990, 2006—2011). * [[Бальбіна Гарсія]] (1955) — іспанскі футбаліст. * [[Габры Гарсія]] — іспанскі футбаліст. * [[Габрыэль Гарсія Маркес]] (1927—2014) — калумбійскі пісьменнік-празаік, журналіст, выдавец і палітычны дзеяч. * [[Давід Гарсія (футбаліст, 1981)|Давід Гарсія]] — іспанскі футбаліст. * [[Даніэль Гарсія]] (1971) — мексіканскі лёгкаатлет, чэмпіён свету. * [[Дэнні Гарсія]] (1988) — амерыканскі прафесійны баксёр. * [[Дыега Гарсія]] (1996) — іспанскі лёгкаатлет ([[спартыўная хада]]). * [[Джэры Гарсія]] — амерыканскі музыкант, гітарыст гурта «Grateful Dead». * [[Карлас Гарсія (баксёр)|Карлас Гарсія]] (1963) — кубінскі баксёр. * [[Каралін Гарсія]] — французская тэнісістка. * [[Кевін Гарсія Марцінес]] (1989) — іспанскі футбаліст, левы абаронца. * [[Кімберлі Гарсія]] — перуанская лёгкаатлетка. * [[Крысціян Гомес Гарсія]] (1989) — іспанскі футбаліст, паўабаронца. * [[Кустодыя Гарсія Равіра]] — Прэзідэнт Злучаных Правінцый Новай Гранады. * [[Лаура Гарсія-Каро]] (1995) — іспанская лёгкаатлетка. * [[Лісарда Гарсія]] — Прэзідэнт Эквадора. * [[Луіс Гарсія Фернандэс]] (1981) — іспанскі футбаліст, нападнік. * [[Майкі Гарсія]] (1987) — амерыканскі баксёр — прафесіянал, які выступаў у 5 вагавых катэгорыях. * [[Марцін Гарсія (тэнісіст)|Марцін Гарсія]] (нар. 1977) — аргенцінскі тэнісіст. * [[Нельсан Гарсія]] (1981) — калумбійскі барэц вольнага стылю. * [[Нестар Гарсія (барэц)|Нестар Гарсія]] (нар. 1966) — [[Венесуэла|венесуэльські]] барэц грэка-рымскага стылю. * [[Нестар Гарсія (лёгкаатлет)|Нестар Гарсія]] (нар. 1975) — [[уругвай]]скі [[Марафонскі бег|марафонец]], удзельнік Алімпійскіх гульняў. * [[Ніколь Гарсія]] — французская актрыса, кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Рамон Гарсія (барэц)|Рамон Гарсія]] — дамініканскі барэц грэка-рымскага і вольнага стыляў. * [[Рамон Гарсія Хіралес]] — мексіканскі баксёр. * [[Франсіска Хасэ Гарсія Торэс|Франсіска Хасэ «Фран» Гарсія Торэс]] (больш вядомы як Фран Гарсія; нар. 1999) — іспанскі [[Футбол|футбаліст]], [[Абаронца (футбол)|левы абаронца]] клубаў «Раё Вальекана» (2020—2023) і «Рыал Мадрыд» (з чэрвеня 2023). * [[Хаакін Рыяскас|Хаакін Рыяскас Гарсія]] — в. а. прэзідэнта Злучаных Штатаў Калумбіі. * [[Хулія Акоста Гарсія]] — Прэзідэнт Коста-Рыкі. {{неадназначнасць}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Іспанскія прозвішчы]] [[Катэгорыя:Іспанскія імёны]] dz6070lxomiflu69jj7k3mretr1rv0k 0 752681 5140829 5063616 2026-05-12T17:11:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140829 wikitext text/x-wiki [[Файл:Обложка брошюры ~Список лиц, все произведения которых подлежат изъятию Москва Главлит СССР 1960~.jpg|thumb|300px|«Спіс асоб, усе творы якіх належыць выняць» (1960) дзеля далейшай перадачы ў спецсховішчы альбо {{нп5|Спаленне кніг|знішчэння|d|Q22702}}]] '''Спецхра́н''' ({{lang-ru|спецхран}} ад ''отдел специального хранения'' — «аддзел спецыяльнага захоўвання») — у СССР асаблівы аддзел у [[Бібліятэка|бібліятэцы]], рэжымны аб’ект, досяг да якога быў абмежаваны. У гэтых аддзелах знаходзіліся выданні, азнаямленне з якімі шырокай публікі лічылася непажаданым з ідэалагічных меркаванняў, а таксама аднесеныя паводле разнастайных меркаванняў да катэгорыі «Для службовага карыстання» альбо «Сакрэтна». == Сусветная практыка == Аддзелы, у якіх захоўваецца закрытая для грамадства літаратура, існуюць у большасці бібліятэк свету. Найстарэйшы з іх — «{{нп5|Пекла (бібліятэка)|Пекла|d|Q1341628}}» ({{lang-fr|Enfer (bibliothèque)}}) [[Нацыянальная бібліятэка Францыі|французскай Нацыянальнай бібліятэкі]], які існуе з XVII стагоддзя. Да [[Французская рэвалюцыя|рэвалюцыі]] сюды перадавалі літаратуру, забароненую з палітычных ці рэлігійных прычын, а таксама канфіскаваныя ў часе ператрусаў рукапісы (любога зместу). == СССР == З’явіліся спецхраны ў пачатку 1920-х гадоў. Паводле пастановы [[Савет народных камісараў|Саўнаркама РСФСР]] ад 30 чэрвеня 1920 года Цэнтральная кніжная палата стала атрымліваць тры асобнікі сакрэтнай літаратуры — выданняў [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РСЧА]], [[Рэвалюцыйны ваенны савет|РВС]], [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|УНК]]. У 1921 годзе спецхран Кніжнай палаты пачаў атрымліваць эмігранцкія газеты і часопісы. Спецхраны ў бібліятэках былі створаны пастановай СНК РСФСР ад 12 снежня 1921 года<ref name="цыркуляр" />. 12 студзеня 1922 года была прынята пастанова, паводле якой у сакрэтны аддзел пачалі перадаваць канфіскаваныя кнігі, выдадзеныя без дазволу [[Цэнзура ў СССР|цэнзуры]]. Паводле распрацаванай інструкцыі, карыстацца сакрэтнымі дакументамі можна было толькі з дазволу старшыні Саўнаркама, народнага камісара асветы ці яго намеснікаў, членаў [[ЦК РКП(б)]] або прэзідыуму УНК. Пры гэтым у дазволе штораз трэба было дакладна пералічваць дакументы, якія можна было выдаць, а таксама імя, імя па бацьку і прозвішча ўпаўнаважанай асобы. У 1923 годзе спецхраны перайшлі пад апеку {{нп5|Галоўнае ўпраўленне ў справах літаратуры і выдавецтваў|Галоўнага ўпраўлення літаратуры|d|Q1530137}} і {{нп5|Галоўны палітычна-асветніцкі камітэт Народнага камісарыята асветы РСФСР|Галоўнага палітычна-асветніцкага камітэта|d|Q19908301}}. У выніку «чыстак» бібліятэк туды скіравалі вялікую колькасць літаратуры, часам ці не ўсю літаратуру з гісторыі і філасофіі. За сталінскім часам у спецхраны сталі хаваць выданні, дзе якім-небудзь чынам згадваліся імёны «[[Вораг народа|ворагаў народа]]». === БССР === У 1930-я гады ў спецхраны трапілі сотні кніг беларускіх аўтараў, названых «буржуазнымі нацыяналістамі» або «контррэвалюцыянерамі», беларуская перыёдыка 1920-х і 1930-х гадоў<ref name="вогнішча" />. == Літаратура спецхранаў == У спецхранах зберагаліся: * некамуністычныя выданні часоў [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны]]; * савецкія кнігі 1918—1936 гадоў, у якіх згадваліся непрымальныя з пункту гледжання ўладаў фігуры, напрыклад [[Леў Троцкі]], [[Рыгор Зіноўеў]], [[Леў Каменеў]], [[Мікалай Бухарын]] і іхнія творы; * кнігі, часопісы і газеты на рускай мове, выдадзеныя эмігранцкімі альбо заходнімі выдавецтвамі (незалежна ад зместу); * кнігі, газеты і часопісы на замежных мовах. Любая іншаземная літаратура падзялялася на дзве вялікія катэгорыі: для агульнага выкарыстання і закрытая для агульнага доступу. Закрытая катэгорыя далей падзялялася яшчэ на чатыры паводле ўзроўню доступу: 1 с, 2 с, З с і 4 с. У спіс 1 с уваходзілі толькі [[ЦК КПСС|ЦК УКП(б) (ЦК КПСС)]], [[КДБ СССР]], [[Расійская дзяржаўная бібліятэка|Бібліятэка імя Леніна]] і Фундаментальная бібліятэка грамадскіх навук [[АН СССР]]. Астатнія спісы мелі меншы ўзровень доступу; так, у спецхраны катэгорыі 4 с (як, прыкладам, спецхран [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]) трапляла толькі чвэрць забароненай літаратуры<ref name="ban1" />. У 1988 годзе спецхран Бібліятэкі імя Леніна налічваў больш як 300 тысяч назваў кніг, больш як 560 тысяч часопісаў, не менш за мільён газетаў. == Ліквідацыя == У сакавіку 1987 года ў сувязі з правядзеннем палітыкі [[Галоснасць|галоснасці]] пачалася перадача кніг са спецхранаў у адкрытыя фонды, для чаго створаная адмысловая камісія. Да кастрычніка 1988 года ў адкрытыя фонды пераведзены 7.930 выданняў, 462 выданні пакінутыя закрытымі як «відавочна антысавецкія, паклёпніцкія на [[У. Ленін]]а, КПСС, СССР і народ, белагвардзейскія, сіянісцкія, нацыяналістычныя». Творы колішніх савецкіх аўтараў-эмігрантаў таксама засталіся ў спецхранах нароўні з [[парнаграфія|парнаграфічнай]], [[фашызм|фашысцкай]] літаратурай, літаратурай пра [[выбуховыя рэчывы]] і [[наркотык]]і. Канчаткова спецхраны ліквідаваныя загадам [[Галоўнае ўпраўленне ў справах літаратуры і выдавецтваў|Галоўнага ўпраўлення ў ахове таямніц у друку СССР]] 9 ліпеня 1990 года, усе кнігі належала перадаць у агульныя фонды. == Гл. таксама == * [[Цэнзура ў СССР]] * [[Азначнік забароненых кніг]] == Крыніцы == {{Крыніцы | 25em | refs = <ref name="цыркуляр">{{Спасылка| дата публікацыі = 29 кастрычніка 2011| url = https://runivers.ru/philosophy/chronograph/184665/| копія = https://web.archive.org/web/20230000000000*/https://runivers.ru/philosophy/chronograph/184665/| дата копіі = 5 чэрвеня 2023| загаловак = 1933 год. 16 июня. Секретный циркуляр ЦК ВКП(б) №113/79| назва праекту = Руниверс| дата доступу = 16 лістапада 2023| мова = ru| access-date = 17 лістапада 2023| archive-date = 16 лістапада 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20231116122459/https://runivers.ru/philosophy/chronograph/184665/| url-status = dead}}</ref> <ref name="вогнішча">{{Спасылка | аўтар = Сяргей Навумчык.| прозвішча = Навумчык| імя = Сяргей| аўтарlink = Сяргей Навумчык| дата публікацыі = 16 лістапада 2023| url = https://www.svaboda.org/a/32686331.html| загаловак = «Спецхран» і вогнішча для беларускай літаратуры. На ўзбраенне ўзятыя метады 30-х гадоў| назва праекту = Аналітыка| выдавецтва = [[Радыё „Свабода“]]| дата доступу = 16 лістапада 2023 }}</ref> <ref name="ban1">{{Кніга|аўтар = Лютова К. В.|частка = [http://vivovoco.astronet.ru/VV/BOOKS/LUTOVA/LUTOVA_5.HTM Отдел спецфондов в 60—80 гг.]|загаловак = Спецхран библиотеки Академии наук|спасылка = http://vivovoco.astronet.ru/VV/BOOKS/LUTOVA/CONTENT.HTM|месца = СПб|выдавецтва = Издательский отдел Библиотеки Академии наук|год = 1999}}</ref> }} == Літаратура == * ''Блюм А. В.'' [https://magazines.gorky.media/inostran/2009/12/zarubezhnaya-literatura-v-speczhrane.html Зарубежная литература в спецхране] // «Иностранная литература», [[2009]], № 12. * ''Джимбинов С. Б.'' [http://www.lib.ru/POLITOLOG/s_specchran.txt Эпитафия спецхрану?..] // «Новый мир», [[1990]], № 5. * ''Зеленов М. В.'' [https://opentextnn.ru/old/censorship/russia/sov/libraries/books/zelenov/index.html@id=627 Спецхран и историческая наука в Советской России в 1920—1930-я годы] {{ref-ru}} * {{кніга |аўтар = Лютова К. В. |загаловак = Спецхран библиотеки Академии наук |спасылка = http://vivovoco.astronet.ru/VV/BOOKS/LUTOVA/CONTENT.HTM |месца = [[Санкт-Пецярбург|СПб]] |выдавецтва = Издательский отдел Библиотеки Академии наук |год = 1999 |тыраж = 200 |мова = ru |ref = вівока }} * ''Сарнов Б. М.'' [http://www.lib.ru/POLITOLOG/s_specchran.txt#2 Зачем мы открываем запасники] // «Огонёк», [[1990]], № 3, 1990. * ''Шикман А. П.'' Совершенно несекретно // Советская библиография. 1988, № 6, с. 3—12. == Спасылкі == * [https://runivers.ru/philosophy/chronograph/184665/ 1933. 16 июня. Секретный циркуляр ЦК ВКП(б) № 113/79 о спецхранах в библиотеках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231116122459/https://runivers.ru/philosophy/chronograph/184665/ |date=16 лістапада 2023 }} {{ref-ru}} * ''Bruhn P.'' [http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/glasnost.htm Glasnost im sowjetischen Bibliothekswesen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120207045650/http://www.ib.hu-berlin.de/~pbruhn/glasnost.htm |date=7 лютага 2012 }} {{ref-de}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-11-17}} [[Катэгорыя:Цэнзура ў СССР]] [[Катэгорыя:Архіўная справа]] 1clxyiou3kbdqserrlu2929upca401j 100 753274 5140802 5139381 2026-05-12T15:51:16Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5140802 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мавінга|2026-05-10T03:05:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Стары горад (Аль-Ула)|2026-05-09T22:41:18Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Вуліца Лазарава (Мінск)|2026-05-09T09:46:35Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вахравар|2026-05-08T13:16:32Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Аль-Ула|2026-05-06T23:41:46Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Грэна|2026-05-05T12:01:58Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Фобарг|2026-05-05T11:55:09Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Свенбарг|2026-05-05T11:50:33Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Берынген (Бельгія)|2026-05-04T09:36:26Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Аўдэнардэ|2026-05-04T09:23:56Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Арсхот|2026-05-04T09:16:47Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> cyp6rglrikgyxijmmgvos7hrcmthi4l 100 753287 5140799 5140160 2026-05-12T15:50:45Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5140799 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Беглыя (палітычнае клішэ)|2026-05-11T19:04:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Воранаўская газета|2026-05-11T18:28:54Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Гета ў Давыдаўцы|2026-05-11T16:44:29Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Культура заходнябалцкіх курганоў|2026-05-11T15:34:41Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ядзерная энергетыка Беларусі|2026-05-11T15:32:15Z|~2026-28544-32}} {{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}} {{Новы артыкул|Нача (археалагічныя помнікі)|2026-05-10T21:25:16Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ілля Кульбіцкі|2026-05-10T20:49:55Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Taŭbin|2026-05-10T20:42:12Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Заходнябалцкая культура|2026-05-10T20:38:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Гета ў Крычаве|2026-05-10T02:48:52Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Лявонава)|2026-05-09T22:15:40Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Радамля (археалагічныя помнікі)|2026-05-09T21:50:29Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Кірыл Аляксандравіч Самойла|2026-05-09T20:26:55Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Наш час (газета)|2026-05-09T16:28:19Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 39mjdyjy4iswn8hjhgktjktvp1h8s35 0 754174 5141136 4933102 2026-05-13T11:54:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141136 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старашклоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шклоўскі раён]] |Уключае = 39 населеных пунктаў |Сталіца = [[Шклоў]] (не ўваходзіць у склад) |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1203 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Старашкло́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Шклоў]] (не ўваходзіць у склад). == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Рыжкавіцкі сельсавет''' у складзе Шклоўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Рыжкавічы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Шклоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 11 сакавіка 1960 года ў склад сельсавета з [[Чарнаруцкі сельсавет|Чарнаруцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Аляксандраўка (Шклоўскі раён)|Аляксандраўка]], [[Вялікае Чорнае]], [[Лутна]], [[Малое Чорнае]] і [[Тросна (Шклоўскі раён)|Тросна]]), са скасаванага [[Высокаўскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Высокаўскага сельсавета]] — 3 населеныя пункты ([[Ганцавічы (Шклоўскі раён)|Ганцавічы]], [[Лопавічы]] і [[Папоўцы (Шклоўскі раён)|Папоўцы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. 7 сакавіка 1975 года ў склад [[Старасельскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Старасельскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Лутна]] і [[Тросна (Шклоўскі раён)|Тросна]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 сакавіка 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. У 1977 годзе скасавана вёска [[Іскра (Шклоўскі раён)|Іскра]] (уключана ў склад Шклова)<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня, 16 і 22 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>. 14 снежня 2007 года ў склад Шклова ўключаны вёскі [[Маладзёжная]] і [[Рыжкавічы]], цэнтр сельсавета перанесены ў горад Шклоў<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2008-39/2008-39(010-023).pdf |title=Решение Могилевского областного Совета депутатов от 14 декабря 2007 г. № 5-25 Об изменении административно-территориального устройства Шкловского района |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 студзеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109023449/http://www.pravo.by/pdf/2008-39/2008-39(010-023).pdf |url-status=dead }}</ref>. 1 сакавіка 2012 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны хутар [[Станцыя Рыжкавічы]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-36/2012_36_9_48744.pdf Решение Шкловского районного Совета депутатов от 1 марта 2012 г. № 16-12 Об образовании населенного пункта]</ref>. 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чарнаруцкі сельсавет|Чарнаруцкага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: агарагарадок [[Чарнаручча (Шклоўскі раён)|Чарнаручча]], вёскі [[Бабчына]], [[Вабічы]], [[Карбатоўка]], [[Клімавічы (Шклоўскі раён)|Клімавічы]], [[Красная Горка (Шклоўскі раён)|Красная Горка]], [[Палыкавічы (Шклоўскі раён)|Палыкавічы]], [[Рагозна (Шклоўскі раён)|Рагозна]], [[Рамшына (Шклоўскі раён)|Рамшына]], [[Ступляны]] і [[Тударава (Шклоўскі раён)|Тударава]]), сельсавет перайменаваны ў Старашклоўскі<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (27 населеных пунктаў) — 1282 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,9 % — [[беларусы]], 3,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (39 населеных пунктаў) — 1203 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Старашклоўскі сельсавет}} {{Шклоўскі раён}} [[Катэгорыя:Старашклоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] ewwufg5ttfd5sntli1box1u98bcojc6 0 754513 5140694 5005633 2026-05-12T13:24:33Z Jaŭhien 59102 Афармленне і тыпы прозвішчаў 5140694 wikitext text/x-wiki '''Беларускія прозвішчы''' — [[Беларусы|беларускія]] сямейныя спадчынныя найменні, якія дадаюцца да [[Асабістае імя|імя]] і [[Патронім|імя па бацьку]] чалавека. Першыя з іх датуюцца канцом XIV — пачаткам XV стагоддзя, калі тэрыторыя [[Беларусь|Беларусі]] ўваходзіла ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Вынікам складанага і працяглага шляху развіцця [[Антрапаніміка|антрапаніміі]] ў розных рэгіёнах стала разнароднасць беларускіх прозвішчаў. Асноўны корпус беларускіх прозвішчаў з’явіўся ў XVII—XVIII стагоддзях, аднак яны не былі ўстойлівымі, абавязковымі. Строга спадчыннымі і юрыдычна замацаванымі яны сталі толькі ў 1930-х гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/familiya-kak-privilegiya.html|title=Фамилия как привилегия|lang=ru|author=Лемцюгова В.|website=Беларусь сегодня|date=2009-02-28}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская сістэма прозвішчаў у поўнай меры адлюстроўвае складанае і багатае палітычнае жыццё краіны і нясе ў сабе сляды шматлікіх культурных уплываў. Па гэтай прычыне ў асновах беларускіх прозвішчаў могуць быць словы, звязаныя з [[Літоўская мова|літоўскай]], [[Польская мова|польскай]], [[Руская мова|рускай]] мовамі. З суседніх народаў толькі [[латышы]] не пакінулі прыкметнага адбітку ў беларускім фондзе прозвішчаў. Сярод прозвішчаў, утвораных ад апелятыўнай лексікі, каля 55 % утваральных асноў тлумачацца на базе лексікі беларускай мовы, прыкладна 6 % — рускай, прыкладна па 3 % — украінскай, літоўскай і цюркскіх моў. Каля 33 % асноў невядомага паходжання<ref>{{Кніга|загаловак=Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўнай лексікі.|аўтар=Бірыла М.В.|год=1969|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|старонкі=14}}</ref>. Першыя ўстойлівыя фамільныя назвы прымаліся [[Магнат|магнатамі]] з другой паловы XV стагоддзя. Гэтыя старажытныя радавыя імёны: ''[[Сапега]]'', ''[[Тышкевіч]]'', ''[[Пац]]'', ''[[Хадкевіч]]'', ''[[Глябовіч|Глебавіч]]'', ''[[Няміра]]'', ''[[Ёдка]]'', ''[[Ільініч]]'', ''[[Гарнастай (прозвішча)|Гарнастай]]'', ''[[Грамыка]]'' — шырока распаўсюджаныя сярод беларусаў і сёння. Аднак асноўная маса прадстаўнікоў [[Шляхта|шляхецкага саслоўя]] ў першай палове XVI стагоддзя працягвала карыстацца зменнымі найменнямі па бацьку тыпу ''Гневаш Тварыянавіч'' або ''Барташ Аляхновіч'', зрэшты як і сяляне. Да канца стагоддзя большасць шляхецкіх родаў ужо абзавялася пастаяннымі радавымі імёнамі. Хоць прыклады змены радавога наймення сустракаліся часта, напрыклад, род ''[[Давойна]]'' стаў насіць мянушку ''[[Салагубы]]'' і г. д. Прозвішчы шляхты маглі ўзнікнуць з [[Патронім|імя па бацьку]] або дзедзіцтва (на ''-овіч/-евіч'') — ''[[Вайніловіч]]'', ''[[Федаровіч]]'', ад назвы [[маёнтак|маёнтка]] або вотчыны (на ''- скі/-цкі'') — ''[[Бяляўскі]]'', ''[[Бароўскі]]'', або ад мянушкі прабацькі — ''[[Воўк (значэнні)|Воўк]]'', {{D-|''[[Нарбут]]''}}. У Беларусі прозвішчы, як самастойны клас антрапаніміі, пачалі складацца ў XVII—XVIII стагоддзях. Аднак яшчэ ў першай палавіне XVIII стагоддзя не было ўстойлівых найменняў з кампанентам тыпу сучасных прозвішчаў. Многія з іх бяруць свой пачатак ад старажытнарускіх дахрысціянскіх імёнаў, якія ў XVI—XVIII стагоддзях усё больш страчвалі функцыю імя і набліжаліся да функцыі прозвішча<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Антрапаніміка|старонкі=37—39}}</ref>. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе пашыраецца колькасць прозвішчаў з [[Суфікс|суфіксамі]] ''-оў/-аў/-еў/-ін'', уласцівыя для рускай [[Антрапаніміка|антрапанімікі]] — ''[[Казлоў]], [[Кавалёў]], [[Новікаў]]''. У старабеларускіх юрыдычных актах XV—XVIII стагоддзяў адзначаюцца двух-, трох- і чатырохсастаўныя найменні асобы, у якіх на першым месцы стаіць асабовае імя, на другім — імя па бацьку, на трэцім — імя па дзеду, на чацвёртым — назва мясцовасці, імя-мянушка, другое імя мужчыны. Напрыклад, ''Андрэй Фёдаравіч, Улас Лукініч, Яцко Канашэвіч; Павел Іванавіч Менчуковіч, Пётр Янавіч Арэфін, Майсей Дзянісаў Пастухоў, Ян Мікалаевіч Каменскі; Леў Федковіч Заневіч Доха, Станіслаў Васкевіч Тофцік Сухадольскі з іменья Сухадола''. Сустракаюцца і іншыя камбінацыі. На працягу XVIII—XIX стагоддзяў выпрацавалася трохкампанентная мадэль наймення чалавека — імя, імя па бацьку, прозвішча<ref name="Беларуская мова" />. == Тыпы прозвішчаў == Сярод беларускіх прозвішчаў выдзяляюцца<ref name="Беларуская мова" />: * простыя: ''Гусак, Жук, Каляда, Вярба''; * вытворныя: ''Курыловіч, Міхасёў, Кліменка, Зарэцкі''; * складаныя: ''Белавусаў, Сяміжон, Чарнабай''; * двайныя: ''Бялыніцкі-Біруля, Забэйда-Суміцкі, Карпаў-Мухін''. Найбольш тыповымі для беларусаў з’яўляюцца прозвішчы на '''-овіч''' ('''-авіч'''), '''-евіч''' ('''-эвіч'''), '''-іч''' (''Адамовіч, Круталевіч, Трафімовіч, Жыткевіч, Рамановіч''), на '''-оў''' ('''-аў'''), '''-ёў''' ('''-еў'''), '''-ін''' ('''-ын''') (''Цароў, Гулідаў, Бяляеў, Ільін, Батурын''), '''-ёнак''' ('''-онак''') (''Сідаронак, Макаёнак''), '''-енка''' ('''-энка'''), '''-анка''' (''Аўдзеенка, Анічэнка''), '''-ук''' ('''-юк''') (''Лукашук, Радзюк''), '''-еня''' ('''-эня''') (''Мікалаеня, Петручэня, Варвашэня''), '''-ейка''' ('''-эйка''') (''Адамейка, Кудрэйка''). Досыць шырокае распаўсюджанне атрымалі прозвішчы на '''-скі''', '''-цкі''' (''Гуліцкі, Беразоўскі, Бараноўскі'')<ref name="Беларуская мова" />. Прозвішчы, як і імёны, адлюстроўваюць асаблівасці і якасці, уласцівыя чалавеку: ''Моўчан, Піскун, Пагуляй, Шыпіла, Плакса, Шчарбун, Курнос, Сіпач''. Многія з іх указваюць на прафесію продкаў: ''Пекар, Рыбак, Пільнік, Мыслівец, Кушнер, Дудар, Калеснік, Рымар, Швец'', на паходжанне з пэўнай мясцовасці: ''Мсціславец, Ашмянец, Падлужны, Палянскі, Падгайскі, Загорскі''<ref name="Беларуская мова" />. === Прозвішчы на ''-оў/-еў'', ''-ін'' === Прозвішчы з суфіксамі ''-оў/-еў'', ''-ін/-ын'' складаюць агульны тып, бо маюць аднолькавую матывацыю — утвараюцца ад імя ці імя-мянушкі бацькі суфіксам ''-оў/-еў'' ад назоўнікаў мужчынскага роду на зычны, а суфіксам ''-ін/-ын'' ад [[назоўнік]]аў жаночага [[Граматычны род|роду]] і назоўнікаў мужчынскага роду на ''-а''. У рознай меры вядомы ўсім [[Славянскія мовы|славянскім мовам]]{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=39}}. У Беларусі доля прозвішчаў з суфіксамі ''-оў/-еў'', ''-ін/-ын'' складае 31,8 % (''-оў/-еў'' — 24 %, ''-ін/-ын'' — 7,88 %). Тэрытарыяльна яны размешчаны нераўнамерна. Максімальнае распаўсюджанне прозвішчаў з суфіксам ''-оў/-аў/-еў'' у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], дзе ў некаторых раёнах яны складаюць больш за 50 % і нават больш за 60 %. Напрыклад, у [[Чавускі раён|Чавускім]] — 66 %, [[Шклоўскі раён|Шклоўскім]] — 63 %, [[Быхаўскі раён|Быхаўскім]] — 62 %, [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім]] — 61 %, на поўнач ад [[Орша|Оршы]] аж да [[Віцебск]]а і на паўночны захад ад [[Рагачоў|Рагачова]] 30—50 %, на захад ад Віцебска ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і на захад ад [[Гомель|Гомеля]] — 10—30 %, далей на ўсход у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] — менш 10 %, а ў паўднёвай частцы [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]] — яшчэ ніжэй 5—10 %, а ў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] і паўднёвай частцы Брэсцкай вобласці — спарадычна ці адсутнічаюць зусім{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=41}}. Такім чынам, у Беларусі назіраецца змяншэнне частотнасці прозвішчаў тыпу ''-оў/-еў'' у напрамку з усходу на захад. Арэал максімальнай прадукцыйнасці гэтых прозвішчаў ва ўсходняй і паўночнай частцы рэспублікі прыкладна супадае з тэрыторыяй, якая была далучана да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў 1772 годзе ў выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]]. У працэсе арганізацыі новай адміністрацыйнай структуры, пашырэння на беларускія гарады прынцыпаў рускага гарадскога кіравання, упарадкавання памешчыцкага землекарыстання і прывядзення да прысягі ўсяго насельніцтва далучанай часткі Беларусі пры афармленні розных дакументаў большасць насельніцтва была запісана пад прозвішчамі з суфіксамі ''-ов/-ев''{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=41—43}}. Прозвішчы на ''-ін/-ын'' у асноўным распаўсюджаны ў Віцебскай і Магілёўскай абласцях, на паўночным усходзе Мінскай і Гомельскай абласцей{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=42}}. === Прозвішчы на ''-скі/-цкі'' === Прозвішчы з суфіксам ''-скі/-цкі'' вядомы ўсім славянскім мовам. У Беларусі такія прозвішчы складаюць 9,87 % і займаюць другое месца. Найбольш часта яны сустракаюцца ў Гродзенскай, Мінскай і заходняй частцы Віцебскай абласцей. На поўнач ад [[Мінск]]а, у зоне паміж [[Маладзечна]]м і [[Барысаў|Барысавам]], і ў заходняй частцы Віцебскай вобласці яны складаюць больш за 40 %. На тэрыторыі, акрэсленай лініяй Мінск — [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] — [[Слуцк]] — [[Навагрудак]] — Маладзечна — Мінск, і на поўдзень ад [[Гродна]] іх больш за 20 %. На астатняй тэрыторыі Гродзенскай, Мінскай і Віцебскай абласцей — больш за 10 %, на перыферыі Беларусі — у Брэсцкай вобласці, паўднёвай і ўсходняй частцы Гомельскай, усходняй частцы Магілёўскай і паўночнай частцы Віцебскай — да 10 %{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=29—30}}. === Прозвішчы на ''-іч/-іц'' === Суфікс ''-іч/-іц'', з’яўляючыся адным з асноўных сродкаў аналітычнага абазначэння [[Патронім|патранімічнасці]], у той ці іншай меры ўласцівы ўсім славянскім мовам зараз ці быў вядомы ў мінулым. Пры дапамозе суфіксаў ''-іч, -іц'' утвораны прозвішчы ад поўных і скарочаных формаў старажытных славянскіх мужчынскіх імён і ад так званых імён-мянушак — апелятыўных назваў асобы па якой-небудзь асаблівасці яе носьбіта ці па відзе дзейнасці. Пры спалучэнні з суфіксамі ''-оў, -еў, -ін'' утварыліся расшыраныя суфіксы ''-овіч, -евіч, -ініч''{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=31—32}}. У Беларусі прозвішчы на ''-іч, -овіч'' складаюць 8,32 % і займаюць трэцяе месца. Максімальная прадуктыўнасць гэтых прозвішчаў адзначана на паўночнай ускраіне Мінскай вобласці ў зоне [[Вілейка]] — [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]] — [[Бягомль]], дзе яны складаюць звыш 50 %. На ўсход — у зоне ад Барысава — больш за 40 %. Ад 30 % да 40 % у трох ізаляваных адна ад адной зонах: у Віцебскай вобласці на паўночны захад ад [[Полацк]]а і ў Брэсцкай вобласці ў зоне [[Пружаны|Пружан]] і зоне [[Лунінец|Лунінца]]. У паўднёва-заходняй частцы Мінскай вобласці і ўсходняй частцы Гродзенскай вобласці ў зоне Мінск — Чэрвень — Слуцк — [[Баранавічы]] — [[Ліда]] — Маладзечна ад 20 % да 30 %. Звыш 10 % — у Гродзенскай вобласці ў зонах на захад ад Ліды, на поўдзень ад [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]], у Віцебскай вобласці — у зоне Віцебск — Орша, у Мінскай — на ўсход ад Чэрвеня. На поўдзень ад Баранавіч і паўднёвы ўсход ад Слуцка. Менш за 10 % у паўночна-ўсходняй частцы Віцебскай вобласці, на пераважнай частцы Магілёўскай вобласці, у паўночнай частцы Гомельскай вобласці і ў зоне [[Брэст]] — [[Кобрын]] у Брэсцкай вобласці. Не адзначаны прозвішчы з суфіксамі ''-іч, -овіч/-евіч'' у паўднёва-ўсходняй частцы Гомельскай вобласці — у зоне [[Рэчыца]] — [[Мазыр]] — [[Лоеў]]{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=34—35}}. === Прозвішчы на ''-ук/-юк'' === Прозвішчы з суфіксам ''-ук/-юк'' складаюць украінска-беларуска-рускі арэал з адзіным ядром найбольшай прадуктыўнасці, якое знаходзіцца на сумежнай тэрыторыі паўночна-заходняй [[Украіна|Украіны]] ([[Валынская вобласць|Валынская]], [[Ровенская вобласць|Ровенская]], [[Жытомірская вобласць|Жытомірская]] вобласці) і паўднёва-заходняй Беларусі (Брэсцкая вобласць). Па меры аддалення ад гэтага ядра і на Украіне, і на Беларусі назіраецца паступовае ўбыванне прадуктыўнасці прозвішчаў з суфіксам ''-ук''. Максімальная прадуктыўнасць адзначана ў невялікай зоне паўднёва-заходняй часткі Брэсцкай вобласці на поўдзень ад Брэста і Кобрына — больш за 50 %. Вакол гэтай зоны ў межах Беларусі знаходзіцца невялікая зона Брэст — Пружаны — Кобрын з прадуктыўнасцю 30—50 %{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=53—54}}. Не адзначаны гэты тып прозвішчаў у Магілёўскай вобласці, усходняй частцы Віцебскай і Гомельскай, паўночнай частцы Мінскай і ў раёне Ліды ў Гродзенскай вобласці. На ўсёй астатняй тэрыторыі прадуктыўнасць такіх прозвішчаў знаходзіцца ў межах да 10 %{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=54}}. === Прозвішчы на ''-ік/-чык'' === Прозвішчы на ''-ік/-чык'' генетычна ўзыходзяць да дэмінутыўных формаў, утвораных ад уласных асабовых імён і антрапонімаў апелятыўнага паходжання. У беларускай мове прозвішчы з суфіксамі ''-ік/-ык, -чык'' (''Красік, Куксік, Поўсцік, Пузік, Галоўчык, Доўжык, Базыльчык, Грынчык'') складаюць 5 %, з якіх суфікс ''-чык'' — 1,34 %. Найбольш часта яны прадстаўлены на паўночнай ускраіне Брэсцкай і ў паўднёвай частцы Гродзенскай абласцей, дзе яны распаўсюджаны ў межах 10—20 %, а ў некаторых зонах іх прадуктыўнасць дасягае 30 %. У паўночна-заходняй частцы Гродзенскай вобласці, пераважнай частцы Віцебскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей прозвішчы на ''-ік/-ык, -чык'' не адзначаны ці сустракаюцца спарадычна. На ўсёй астатняй тэрыторыі Беларусі прадуктыўнасць такіх прозвішчаў у межах 1—10 %{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=46—48}}. === Прозвішчы на ''-енка'' === На Беларусі асноўны масіў бытавання прозвішчаў з суфіксам ''-енка'' знаходзіцца ва ўсходняй частцы краіны — на ўсход ад лініі Бягомль — Барысаў — Чэрвень — Слуцк — Лунінец. Ядро максімальнай прадуктыўнасці гэтых прозвішчаў знаходзіцца не на паграніччы з Украінай, а ў зоне Віцебска, дзе яны складаюць больш за 50 %. У Гомельскай вобласці найбольш распаўсюджаны ў паўднёвай частцы [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]] (гэтая зона сумежная з ядром масіву прозвішчаў на ''-енка'' ва Украіне — [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўская]] і [[Кіеўская вобласць|Кіеўская]] вобласці), дзе складаюць больш за 40 %. У раёне Мазыра і Рэчыцы — больш за 30 %. У паўночна-ўсходняй частцы Гомельскай вобласці (на поўнач ад Гомеля і ўсход ад Рагачова), ва ўсходняй частцы Магілёўскай вобласці (на ўсход ад [[Быхаў|Быхава]] і [[Магілёў|Магілёва]]) і на паўднёва-ўсходняй ускраіне Віцебскай вобласці (на ўсход ад Оршы), а таксама ў паўночнай частцы Віцебшчыны (на поўнач і ўсход ад Полацка і на поўнач ад Віцебска) яны складаюць ад 10 % да 30 %{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=50—52}}. Менш за 10 % складаюць прозвішчы на ''-енка'' ў межах Віцебскай і Гомельскай абласцей на захад ад лініі Полацк — Віцебск — Орша — Магілёў — Быхаў — Рагачоў — Мазыр, а таксама Мінскай вобласці ў зоне Мінск — Маладзечна — Навагрудак — Баранавічы і Брэсцкай вобласці — у зоне Пружаны — Брэст — Кобрын. У Гродзенскай вобласці, а таксама ў Мінскай у зоне Вілейка — Бягомль — Барысаў — Чэрвень — Слуцк і ў Брэсцкай вобласці ў зоне Лунінец — [[Пінск]] прозвішчы з суфіксам ''-енка'' адсутнічаюць ці сустракаюцца толькі спарадычна{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=52}}. === Прозвішчы на ''-ец/-эц, -авец'' === У Беларусі прозвішчы з суфіксамі ''-ец/-эц, -авец'' складаюць 2,1 %. Тэрытарыяльна размешчаны яны раўнамерна. Пры дапамозе суфікса ''-ец/-эц'' утвораны адмясцовыя прозвішчы ад назваў мясцовасці — геаграфічных і тапаграфічных: ''Азярэц'' (возера), ''Асавец'' (Осава), ''Ашмянец'' ([[Ашмяны]]), ''Брагінец'' ([[Брагін]]), ''Быхавец'' (Быхаў), ''Занеманец''. Суфікс ''-авец'' мае патранімічнае значэнне. Пры дапамозе яго ўтвораны прозвішчы ад імя ці імя-мянушкі бацькі: ''Аліфіравец, Гаўрылавец, Грыцавец, Івашкавец, Клімавец, Паўлавец, Тарасавец, Філіпавец; Бандаравец, Жукавец, Рагавец, Хлебавец, Шумавец, Шылавец, Белавец, Буравец, Худавец, Чарнавец''{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=46}}. === Прозвішчы на ''-онак/-ёнак'' === Гэты тып прозвішчаў уласцівы для Беларусі, аднак магчыма існаванне такіх формаў і на прылеглай тэрыторыі Расіі. У Беларусі гэтыя прозвішчы складаюць 1,26 %. У асноўным яны функцыянуюць у Мінскай вобласці на поўнач ад Мінска і ў паўночна-заходняй частцы Віцебскай вобласці. Суфікс мае патранімічнае значэнне. Пры дапамозе яго ўтвораны прозвішчы ад уласных імён (''Адамёнак, Асіпёнак, Барысёнак, Ерашонак, Ісаёнак'') і ад антрапонімаў апелятыўнага паходжання (''Арлёнак, Бурачонак, Ганчаронак, Кавалёнак, Крацёнак, Лемяшонак, Сталяронак, Акулёнак, Баразнёнак, Лісічонак, Глушонак, Крывёнак''). Суфікс ''-ёнак'' у беларускіх прозвішчах адзначаны на той жа тэрыторыі, на якой з гэтым суфіксам бытуюць назвы маладых жывёлін (''цялёнак, парасёнак, жарабёнак'', а не ''цяля, парася, жарабя''){{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=56}}. === Прозвішчы на ''-еня'' === Гэты тып прозвішчаў уласцівы толькі Беларусі і складае каля 1 %. Прозвішчы з суфіксам ''-еня/-эня'' адзначаны ў паўднёвай частцы Мінскай і паўночнай частцы Брэсцкай і Гомельскай абласцей. Па значэнні суфікс ''-еня/-эня'' суадносіцца з апелятыўным суфіксам ''-яня'': ''кацяня, гусяня, качаня'' і інш. У прозвішчах гэты суфікс выражае патранімічныя адносіны. Пры дапамозе суфікса ''-еня/-эня'' ўтвараліся прозвішчы ад уласных асабовых імён (''Абраменя, Арцяменя, Асташэня, Ерашэня, Паўленя, Пятрэня, Сергіеня, Тарасеня, Юрэня''), і ад антрапонімаў апелятыўнага паходжання (''Братчэня, Гайдучэня, Каваленя, Усеня, Бабеня, Удавеня, Глушэня, Каратчэня, Кульгавеня''){{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|p=58}}. === Прозвішчы на ''-ак/-як'' === Суфікс ''-ак/-як'' мае патранімічнае значэнне. Пры дапамозе яго ўтвораны прозвішчы ад імя ці імя-мянушкі бацькі і, радзей, маці. У Беларусі прозвішчы з суфіксам ''-ак/-як'' нячастыя — у асноўным у паўднёва-заходняй частцы рэспублікі — на Брэстчыне{{Sfn|Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|1988|pp=44—45}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == '''На беларускай мове ''' * Бірыла М. В. Беларуская антрапанімiя. Уласныя iмёны, iмёны-мянушкi, iмёны па бацьку, прозвішчы. — Мінск: Навука i тэхніка, 1966. — 328 с. — 1000 экз. * Бірыла М. В. Беларуская антрапанімiя. 2: Прозвішчы, утвораные ад апелятыўнай лексікi. — Мінск: Навука i тэхніка, 1969. — 508 с. — 1000 экз. * Бірыла М. В. Беларуская антрапанімiя. 3: Структура ўласных мужчынскіх iмен. — Мінск: Навука i тэхніка, 1982. — 320 с. — 900 экз. * {{Кніга|загаловак=Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў|спасылка=http://lingvarium.org/maisak/data/Biryla_1988.pdf|аўтар=Бірыла М. В.|год=1988|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|старонак=68|isbn=5-343-00614-0|ref=Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў}} * Усціновіч Г. К. Антрапанімія Гродзеншчыны і Брэстчыны (ХІV—ХVІІІ стст.). — Мінск: Навука і тэхніка, 1975. — 175 с. * Шур В. В. Беларускія ўласныя iмёны: Беларуская антрапанімiка i тапанімiка. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1998. — 239 с. — ISBN 985-02-0164-9 * Станкевіч Я. Збор твораў у двух тамах. Т. 1. — Менск: Энцыклапедыкс, 2002. — 552 с. — ISBN 985-6599-45-8 '''На рускай мове''' * Бирилло Н. В. Белорусская антропонимия: Автореф. дис. … докт. филол. наук. — Мн., 1969. — 48 с. * Гурская Ю. А. Древние фамилии современного белорусского ареала на славянском и балтийском фоне. — Мн.: Бел. гос. пед. ун-т, 2007. — 360 с. — 100 экз. — ISBN 978-985-501-524-7 * Рогалёв А. Ф. Историческая антропонимия Гомеля и окрестностей. — Гомель: Барк, 2009. — 166 с. — 150 экз.— ISBN 978-985-6763-49-9 * Унбегаун Б. Г. Русские фамилии / Пер. с англ. Общ. ред. Б. А. Успенского. — М.: Прогресс, 1989. — 443 с. '''На ўкраінскай мове ''' * Медвідь-Пахомова С. М. Еволюція антропонімних формул у слов’янських мовах. — Ужгород: УДУ, 1999. — 244 с. — ISBN 966-7400-05-5 {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Беларускія прозвішчы|*]] dd9nrbrvh3zglj5tl7xwf4w10hafn2v 0 755157 5140958 5135969 2026-05-13T01:29:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140958 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2024]] годзе. == Студзень == [[Файл:Zagallocomemora.jpg|thumb|150px|[[Марыу Загалу]].]] [[Файл:14-01-10-tbh-013.jpg|thumb|150px|[[Франц Бекенбаўэр]]]] [[Файл:Elke erb.JPG|thumb|150px|[[Эльке Эрб]]]] * [[1 студзеня]]: [[Ніклаўс Вірт]] (89) — швейцарскі вучоны-інфарматык<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://winfuture.de/news,140430.html|title=Niklaus Wirth ist tot: IT-Welt trauert um Erfinder von Pascal|website=winfuture.de|date=2024-01-03|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[1 студзеня]]: [[Яўген Сяргеевіч Гучок]] (83) — беларускі паэт<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333421|title=Памёр Яўген Гучок|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[1 студзеня]]: [[Клаўдзія Сямёнаўна Трысцень]] (82) — беларуская доктарка, педагог, паэтка<ref>[https://vk.com/wall-103390148_2153 Ушла Клавдия Семёновна Тристень (13.04.1941-1.01.2024)]</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Генадзь Васілевіч Буралкін]] (81) — беларускі скульптар, старшыня Беларускага саюза мастакоў (1990—2001)<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20240103/1704270022-pamyor-belaruski-skulptar-genadz-buralkin-syarod-yago-prac-ruzhy-na-nyamize |title=Памёр беларускі скульптар Генадзь Буралкін. Сярод яго прац — «Ружы» на «Нямізе» |access-date=4 студзеня 2024 |archive-date=4 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104101735/https://zviazda.by/be/news/20240103/1704270022-pamyor-belaruski-skulptar-genadz-buralkin-syarod-yago-prac-ruzhy-na-nyamize |url-status=dead }}</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Цві Замір]] (98) — ізраільскі ваенны дзеяч<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-780397|title=Zvi Zamir, Mossad director during Yom Kippur War, dies at 98|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|date=2024-01-02|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Даніэль Рэвеню]] (81) — французскі фехтавальшчык<ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.francebleu.fr/sports/tous-les-sports/l-escrimeur-medaille-olympique-daniel-revenu-ne-a-issoudun-est-mort-a-81-ans-6848408|title=L'escrimeur médaillé olympique Daniel Revenu, né à Issoudun, est mort à 81 ans - France Bleu|website=ici, par France Bleu et France 3|date=2024-01-05|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[4 студзеня]]: [[Глініс Джонс]] (100) — брытанская актрыса<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://abc7.com/glynis-johns-actress-dies-mary-poppins/14274026/|title=Glynis Johns, most known for role in 'Mary Poppins,' dies at 100|website=ABC7 Los Angeles|date=2024-01-04|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Марыу Загалу]] (92) — бразільскі футбаліст, чатырохразовы чэмпіён свету па футболе, як ігрок і трэнер<ref>{{Cite web|lang=pt-br|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|title=Zagallo, o único tetracampeão mundial de futebol, morre aos 92 anos|website=G1|date=2024-01-06|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Марк Сяргеевіч Харытонаў]] (86) — рускі пісьменнік, паэт і перакладчык<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mosgupritual.ru/ushedshie-znamenitosti/umer-pisatel-mark-haritonov/|title=Умер писатель Марк Харитонов|website=mosgupritual.ru|date=2024-01-08|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[7 студзеня]]: [[Франц Бекенбаўэр]] (78) — нямецкі футбаліст і трэнер, двухразовы ўладальнік «[[Залаты мяч|Залатога мяча]]»<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/beckenbauer-gestorben-100.html|title=Franz Beckenbauer ist tot|last=tagesschau.de|website=tagesschau.de|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[8 студзеня]]: [[Аляксандр Уладзіміравіч Тамашэвіч]] (93) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны ў галіне [[эканоміка|эканомікі]] прыродакарыстання, [[геалогія|геолаг]]<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/1905-aleksandr-vladimirovich-tomashevich.html Ушел из жизни Томашевич Александр Владимирович]</ref>. * [[9 студзеня]]: [[Тадэвуш Ісаковіч-Залескі]] (67) — польскі каталіцкі святар армянскага і лацінскага абраду, гісторык Касцёла<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-nie-zyje-ks-tadeusz-isakowicz-zaleski-od-kilkunastu-dni-byl-,nId,7258422|title=Zmarł po ciężkiej chorobie. Nie żyje ks. Isakowicz-Zaleski|website=wydarzenia.interia.pl|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Ірына Васілеўна Назімава|Ірына Назімава]] (91) — беларускі [[мастацтвазнаўца]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1963<ref>[https://vk.com/wall509028787_4939 НАЗІМАВА Ірына Васільеўна пайшла з жыцця 10 студзеня 2024 года]</ref>. * [[11 студзеня]]: [[Юрый Мяфодзьевіч Саломін]] (88) — савецкі і расійскі акцёр і рэжысёр тэатра і кіно, [[Народны артыст СССР]] (1988)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333895|title=Памёр расійскі акцёр Юрый Саломін|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-11}}</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Генадзь Паўлавіч Якаўлеў]] (85) — расійскі батанік<ref>{{Cite web|url=https://www.binran.ru/news/17068/|title=Тяжелая утрата института|website=www.binran.ru|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Францішак Янаўх]] (92) — чэшскі і шведскі ядзерны фізік<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://www.idnes.cz/zpravy/domaci/frantisek-janouch-umrti-nadace-charty-77-cesko-svedsko-stockholm.A240112_112247_domaci_ihal|title=Zemřel zakladatel Nadace Charty 77, fyzikovi Františku Janouchovi bylo 92 let|first=iDNES cz|last=ČTK|website=iDNES.cz|date=2024-01-12|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Уладзімір Пятровіч Парфянок]] (65/66) — беларускі фатограф<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32774581.html|title=Памёр фатограф Уладзімер Парфянок|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-01-15|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Леў Сямёнавіч Рубінштэйн]] (76) — расійскі паэт, бібліёграф і эсэіст<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/culture/2024/01/14/doch-podtverdila-konchinu-sbitogo-mashinoy-poeta-lva-rubinshteyna.html|title=Дочь подтвердила кончину сбитого машиной поэта Льва Рубинштейна|website=www.mk.ru|date=2024-01-14|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Хорхэ Грыфа]] (88) — аргенцінскі футбаліст<ref>[https://www.espn.com.ar/futbol/argentina/nota/_/id/13102417/fallecio-jorge-griffa-simbolo-de-newells-atletico-de-madrid Falleció Jorge Griffa]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў]] (68) — расійскі баскетбольны трэнер<ref>{{Cite web|url=https://russiabasket.ru/news/41646/skonchalsya-vladimir-koloskov|title=Скончался Владимир Колосков / Российская Федерация Баскетбола|website=russiabasket.ru|access-date=2024-01-17|archive-date=2 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202194115/https://russiabasket.ru/news/41646/skonchalsya-vladimir-koloskov|url-status=dead}}</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Гельмут Фаска]] (68) — [[Лужычане|сербалужыцкі]] вучоны-[[Сарабістыка|сарабіст]], лінгвіст і [[Славістыка|славіст]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/powesce/nachrichten-5896.html|title=Komorow: Prof. Helmut Faska njebohi : Powěsće: wutoru, 16.01.2024 {{!}} MDR.DE|last=mdr.de|website=www.mdr.de|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Ванда Іванаўна Русецкая]] (78) — беларускі [[сацыёлаг]] (пра смерць абвешчана ў гэты дзень)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/334234|title=Памерла Ванда Русецкая|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Серджа Себасцьяні]] (92) — ватыканскі дыпламат<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2024-01/sergio-sebastiani-kardinal-verstorben-italien-vatikan-praefektur.html Kardinal Sergio Sebastiani verstorben]</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Вайна Вяльяс]] (92) — эстонскі дыпламат. * [[17 студзеня]]: [[Шон Барбер]] (29) — канадскі лёгкаатлет, скакун з шастом<ref>[https://apnews.com/article/shawn-barber-canada-pole-vault-death-6235ffd6e062c05e9233ea2a2e769d5a Canadian world champion pole vaulter Shawn Barber dies at 29]</ref>. * [[17 студзеня]]: [[Тоні Лойд]] (73) — брытанскі палітычны дзеяч<ref>[https://www.dailymail.co.uk/news/article-12974651/Labour-MP-Tony-Lloyd-dies-aged-73-just-week-revealing-suffering-untreatable-form-leukaemia.html Labour MP Tony Lloyd dies aged 73]</ref>. * [[17 студзеня]]: [[Бені Мюлер]] (85) — нідэрландскі футбаліст<ref>{{Cite web |url=https://www.paudal.com/2024/01/17/ajax-icon-and-former-international-bennie-muller-passed-away-at-the-age-of-85-football/ |title=Ajax icon and former international Bennie Muller passed away |access-date=18 студзеня 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117184413/https://www.paudal.com/2024/01/17/ajax-icon-and-former-international-bennie-muller-passed-away-at-the-age-of-85-football/ |archivedate=17 студзеня 2024 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Арно Алан Пензіяс]] (90) — амерыканскі астрафізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1978)<ref>[https://www.nytimes.com/2024/01/22/science/space/arno-a-penzias-dead.html Arno A. Penzias, 90, Dies]</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Генрых Міхайлавіч Траццяк]] (86) — беларускі работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1988)<ref>{{Cite web |url=https://www.lves.by/?p=174101 |title=Не згасне Зорка Героя |access-date=24 студзеня 2024 |archive-date=24 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124063128/https://www.lves.by/?p=174101 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Эльке Эрб]] (85) — нямецкая паэтэса, перакладчыца<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/zum-tod-der-dichterin-elke-erb-19468061.html ELKE ERB GESTORBEN]</ref>. * [[23 студзеня]]: [[Фрэнк Фарыян]] (82) — нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «''[[Boney M.]]''»<ref>[https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/menschen/milli-vanilli-produzent-frank-farian-tot-er-war-der-mann-im-hintergrund-19468251.html FRANK FARIAN GESTORBEN]</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Яраслаў Львовіч Ліневіч]] (92) — беларускі архітэктар<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/umer-yaroslav-linevich-odin-iz-glavnyh-arhitektorov-stoliczy-vspominaem-ego-zhiznennyj-put/ |title=Умер Ярослав Линевич, один из главных архитекторов столицы. |access-date=25 студзеня 2024 |archive-date=26 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126191817/https://minsknews.by/umer-yaroslav-linevich-odin-iz-glavnyh-arhitektorov-stoliczy-vspominaem-ego-zhiznennyj-put/ |url-status=dead }}</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Сяргей Ражок]] (38) — украінскі футбаліст<ref>[https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000125976-vospitannik-dinamo-sergej-rozhok-pogib-na-vojne-s-rf/ Вихованець «Динамо» Сергій Рожок загинув на війні з РФ]</ref>. * [[26 студзеня]]: [[Іржы Бічак]] (82) — чэшскі фізік<ref>[https://www.ceskatelevize.cz/porady/1097181328-udalosti/224411000100126/cast/1023921/ 26. leden zemřel profesor Jiří Bičák]</ref>. * [[28 студзеня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Аксаміт]] (69) — беларускі палітык<ref>[https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/335013 Памёр дэпутат Незалежнасці Мікалай Аксаміт]</ref>. * [[29 студзеня]]: [[Сандра Міла]] (90) — італьянская актрыса i тэлевядучая<ref>[https://www.deejay.it/articoli/sandra-milo-causa-morte/ È morta Sandra Milo]</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Джын Карнахан]] (90) — амерыканскі палітык<ref>[https://www.kcur.org/politics-elections-and-government/2024-01-30/jean-carnahan-missouri-us-senate-obituary Jean Carnahan, first Missouri woman to serve in the U.S. Senate, dies at 90]</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Чыта Рывера]] (91) — амерыканская актрыса<ref>[https://www.nytimes.com/2024/01/30/theater/chita-rivera-dead.html Chita Rivera, Electrifying Star of Broadway and Beyond, Is Dead at 91]</ref>. == Люты == [[Файл:Retrato_Oficial_Presidente_Piñera_2018.jpg|thumb|150px|[[Себасцьян Піньера]].]] [[Файл:Kelvin_Kiptum_(KEN)_2023.jpg|thumb|150px|[[Келвін Кіптум]].]] [[Файл:Alexey_Navalny_(cropped)_1.jpg|thumb|150px|[[Аляксей Навальны]].]] [[Файл:Joan Haanappel (1964).jpg|thumb|150px|[[Ёан Ханапел]]]] * [[1 лютага]]: [[Мішэль Жазі]] (87) — французскі бягун на сярэднія і доўгія дыстанцыі<ref>[https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Legende-de-l-athletisme-francais-michel-jazy-est-mort/1446034 Légende de l’athlétisme français, Michel Jazy est mort]</ref>. * [[1 лютага]]: [[Карл Уэзерс]] (76) — амерыканскі акцёр, прадзюсар, рэжысёр<ref>[https://variety.com/2024/film/news/carl-weathers-dead-rocky-predator-star-wars-1235895634/ Carl Weathers, ‘Rocky’s’ Apollo Creed and ‘Mandalorian’ Actor, Dies at 76]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Хагэ Гейнгоб]] (82) — Прэзідэнт Намібіі (2015—2024)<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412 Hage Geingob: Namibia’s president dies aged 82]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Джакама Лозі]] (88) — італьянскі футбаліст. * [[4 лютага]]: [[Курт Хамрын]] (89) — шведскі футбаліст. * [[5 лютага]]: [[Дрыс ван Агт]] (93) — нідэрландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Нідэрландаў (1977—1982). * [[5 лютага]]: [[Майкл Джэйстан]] (88) — англійскі акцёр. * [[5 лютага]]: [[Жан Малоры]] (101) — французскі падарожнік, географ. * [[6 лютага]]: [[Сэйдзі Адзава]] (88) — японскі дырыжор. * [[6 лютага]]: [[Себасцьян Піньера]] (74) — эканаміст, інвестар і палітык. Прэзідэнт Чылі (2010—2014). * [[9 лютага]]: [[Рабер Бадэнтэр]] (95) — французскі юрыст. * [[11 лютага]]: [[Келвін Кіптум]] (24) — кенійскі лёгкаатлет, бягун на доўгія дыстанцыі, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу<ref>[https://edition.cnn.com/2024/02/12/sport/marathon-world-record-holder-kelvin-kiptum-dies-intl-hnk/index.html Marathon world record holder Kelvin Kiptum and coach killed in road accident in Kenya]</ref>. * [[13 лютага]]: [[Аляксандр Васілевіч Бароўскі]] (73) — беларускі арганізатар вытворчасці, старшыня канцэрна «[[Белнафтахім]]» (2006—2007), генеральны дырэктар завода МАЗ (2009—2012)<ref>[https://sputnik.by/20240213/umer-byvshiy-direktor-zavoda-maz-aleksandr-borovskiy-1083599793.html Умер бывший директор завода МАЗ Александр Боровский]</ref>. * [[16 лютага]]: [[Аляксей Анатолевіч Навальны]] (47) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч, зняволены<ref>[https://bel.sputnik.by/20240216/ufsvp-navalny-pamr-u-kalon-1083698017.html УФСВП: Навальны памёр у калоніі]</ref>. * [[19 лютага]]: [[Ян Асман]] (85) — нямецкі егіптолаг. * [[21 лютага]]: [[Мішлін Прэль]] (101) — французская актрыса. * [[22 лютага]]: [[Мікалай Мікалаевіч Лабко]] (75) — беларускі партыйны і палітычны дзеяч, старшыня Баранавіцкага гарвыканкама (1988—1995), [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання|дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання]] (1990—1995)<ref>[https://nashkraj.by/news/obshchestvo/ushel-iz-zhizni-byvshiy-predsedatel-baranovichskogo-gorispolkoma/ Ушел из жизни бывший председатель Барановичского горисполкома]</ref>. * [[23 лютага]]: [[Ёан Ханапел]] (83) — галандская фігурыстка. * [[23 лютага]]: [[Клод Мантана]] (76) — французскі мадэльер. * [[27 лютага]]: [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў]] (94) — савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, Старшыня [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] (1985—1991). * [[29 лютага]]: [[Браян Малруні]] (84) — канадскі палітык і адвакат, Прэм’ер-міністр Канады (1984—1993)<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/20125221 Умер бывший премьер-министр Канады Брайан Малруни]</ref>. * [[29 лютага]]: [[Алі Хасан Мвіньі]] (98) — Прэзідэнт Танзаніі (1985—1995)<ref>{{Cite web |url=https://www.trtafrika.com/africa/tanzanias-former-president-ali-hassan-mwinyi-dies-17176169 |title=Tanzania’s former President Ali Hassan Mwinyi dies |access-date=1 сакавіка 2024 |archive-date=1 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301005856/https://www.trtafrika.com/africa/tanzanias-former-president-ali-hassan-mwinyi-dies-17176169 |url-status=dead }}</ref>. == Сакавік == * [[1 сакавіка]]: [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў]] (62) — беларускі скульптар. * [[6 сакавіка]]: [[Рымас Тумінас]] (72) — літоўскі рэжысёр. * [[8 сакавіка]]: [[Веньямін Міхайлавіч Захараў]] (55) — беларускі артыст балета, [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (1994)<ref>[https://sputnik.by/20240308/ushel-iz-zhizni-belorusskiy-spartak-1084324967.html Ушел из жизни «белорусский Спартак»]</ref>. * [[14 сакавіка]]: [[Франс дэ Вааль]] (75) — нідэрландскі прыматолаг. * [[14 сакавіка]]: [[Байран Джэніс]] (95) — амерыканскі піяніст. * [[15 сакавіка]]: [[Усевалад Пятровіч Свентахоўскі]] (58) — беларускі мастак-графік. * [[15 сакавіка]]: [[Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка]] (90) — беларуская балерына. * [[15 сакавіка]]: [[Аляксандр Анатолевіч Шырвінт]] (89) — расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, сцэнарыст, педагог. * [[18 сакавіка]]: [[Канстанцін Яўгенавіч Кальцоў]] (42) — беларускі хакеіст<ref>[https://www.reuters.com/sports/nhl/konstantin-koltsov-former-nhl-player-boyfriend-sabalenka-dead-42-2024-03-19/ Konstantin Koltsov, former NHL player and boyfriend of Sabalenka, dead at 42]</ref>, трэнер. * [[18 сакавіка]]: [[Томас Стафард]] (93) — [[ЗША|амерыканскі]] астранаўт. * [[19 сакавіка]]: [[Майкл Эмет Уолш]] (88) — амерыканскі акцёр * [[19 сакавіка]]: [[Васіль Вячаслававіч Уткін]] (52) — расійскі спартыўны журналіст * [[30 сакавіка]]: [[Даніэль Піксіядас]] (92) — сербскі паэт == Красавік == [[Файл:Nobel_Prize_24_2013.jpg|thumb|150px|[[Пітэр Хігс]].]] * [[1 красавіка]]: [[Махамад Рэза Захедзі]] (63) — іранскі ваенны дзеяч, брыгадны генерал. * [[2 красавіка]]: [[Таццяна Георгіеўна Конюхава]] (92) — савецкая і расійская актрыса, народная артыстка РСФСР (1991)<ref>[https://www.rbc.ru/society/02/04/2024/660c1eb69a79473bdcfb4b7a Умерла народная артистка Татьяна Конюхова]</ref>. * [[8 красавіка]]: [[Пітэр Хігс]] (94) — брытанскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (2013). * [[9 красавіка]]: [[Уладзімір Віктаравіч Аксёнаў]] (89) — савецкі [[касманаўт]]. * [[11 красавіка]]: [[Уладзімір Адамавіч Кульчыцкі]] (76) — беларускі нейрафізіёлаг, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2017). * [[15 красавіка]]: [[Бернд Хёльцэнбайн]] (78) — [[Германія|нямецкі]] [[футбаліст]]. * [[20 красавіка]]: [[Гядзімінас Кіркілас]] (72) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, [[Спіс прэм’ер-міністраў Літвы|Прэм’ер-міністр Літвы]] (2006—2008). * [[24 красавіка]]: [[Майк Піндэр]] (82) — англійскі музыкант. * [[27 красавіка]]: [[Лідзія Маркаўна Малініна]] (85) — беларуская мемуарыстка, архівіст, музейны работнік, рэдактар. * [[28 красавіка]]: [[Георгій Рыгоравіч Мандзалеўскі]] (90) — савецкі валейбаліст. * [[28 красавіка]]: [[Уільям Кэлі]] (80) — амерыканскі вайсковец, удзельнік [[Масавае забойства ў Сангмі|разні ў Сангмі]]. == Май == [[Файл:PM in a bilateral meeting with the President of the Islamic Republic of Iran, Dr. Seyyed Ebrahim Raisi during the 15th BRICS Summit at Johannesburg, in South Africa on August 24, 2023 (1) (cropped).jpg|thumb|150px|[[Ібрагім Раісі]]]] * [[7 мая]]: [[Эвальд Аавік]] (83) — эстонскі акцёр, заслужаны артыст Эстонскай ССР (1982). * [[9 мая]]: [[Роджэр Корман]] (98) — амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар. * [[13 мая]]: [[Уладзімір Віктаравіч Калач]] (54) — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч. * [[13 мая]]: [[Эліс Манро]] (92) — канадская навелістка, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2013). * [[19 мая]]: [[Ібрагім Раісі]] (63) — [[іран]]скі палітычны і дзяржаўны дзеяч, [[Прэзідэнт Ірана]] (2021—2024)<ref>[https://ria.ru/20240520/raisi-1947089196.html Президент Ирана Раиси погиб при крушении вертолета, сообщили СМИ]</ref>. * [[30 мая]]: [[Наталля Мікалаеўна Афанасьева]] (87) — беларускі архітэктар. == Чэрвень == [[Файл:William_Anders.jpg|150px|thumb|[[Уільям Элісан Андэрс]].]] * [[1 чэрвеня]]: [[Артур Мікалаевіч Чылінгараў]] (84) — савецкі і расійскі вучоны-акіянолаг, даследчык Арктыкі і Антарктыкі, член-карэспандэнт РАН (2008). * [[3 чэрвеня]]: [[Брыгітэ Бірляйн]] (74) — аўстрыйскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Федэральны канцлер Аўстрыі (2019—2020). * [[7 чэрвеня]]: [[Уільям Элісан Андэрс]] (90) — амерыканскі астранаўт. * [[11 чэрвеня]]: [[Франсуаза Ардзі]] (80) — французская спявачка, актрыса. * [[12 чэрвеня]]: [[Джэры Уэст]] (86) — амерыканскі [[баскетбол|баскетбаліст]]. * [[14 чэрвеня]]: [[Алі Якуб Джыбрыль]] (60) — суданскі ваенны дзеяч. * [[18 чэрвеня]]: [[Анук Эмэ]] (92) — французская актрыса. * [[20 чэрвеня]]: [[Дональд Сазерленд]] (88) — канадскі акцёр і кінапрадзюсер. * [[20 чэрвеня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Сацура]] (72) — беларускі вакаліст, кампазітар<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27597/4948737/ «Нет слов… Больно… Скорблю….» Умер участник белорусского ансамбля «Сябры» — известный композитор Николай Сацура]</ref>. * [[22 чэрвеня]]: [[Лідзія Сымонаўна Савік]] (88) — беларуская літаратуразнаўца. * [[24 чэрвеня]]: [[Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка]] (48) — беларускі дыпламат. == Ліпень == [[Файл:Shelley Duvall (December 1977) (cropped).jpg|150px|thumb|[[Шэлі Дзюваль]]]] * [[1 ліпеня]]: [[Ісмаіль Кадарэ]] (88) — албанскі паэт і пісьменнік. * [[1 ліпеня]]: [[Васіль Апанасавіч Равяка]] (75) — беларускі перадавік сельскай гаспадаркі, [[Герой Беларусі]] (2006)<ref>[https://bel.sputnik.by/20240701/pamr-geroy-belarus-vasl-ravyaka-1087631163.html Памёр Герой Беларусі Васіль Равяка]</ref>. * [[6 ліпеня]]: [[Францішка Сокалава]] (86) — чэшская перакладчыца, бібліятэкарка, папулярызатарка беларускай культуры. * [[8 ліпеня]]: [[Марына Віктараўна Кандрацьева]] (90) — руская артыстка балета. * [[9 ліпеня]]: [[Ежы Штур]] (77) — польскі акцёр. * [[11 ліпеня]]: [[Шэлі Дзюваль]] (75) — амерыканская кінаактрыса. * [[15 ліпеня]]: [[Валерый Паўлавіч Чайка]] (73) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога і афармленчага мастацтва. * [[16 ліпеня]]: [[Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка]] (74) — беларускі футбаліст і трэнер. * [[17 ліпеня]]: [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]] (74) — дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[19 ліпеня]]: [[Ірына Дзмітрыеўна Фарыён]] (60) — украінская мовазнаўца, палітык і грамадскі дзеяч. * [[19 ліпеня]]: [[Нгуен Фу Чонг]] (80) — в’етнамскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, генеральны сакратар ЦК [[Камуністычная партыя В’етнама|КПВ]] (з 2011), Прэзідэнт В’етнама (2018—2021). * [[19 ліпеня]]: [[Джэймс Кэмпбэл Скот]] (87) — амерыканскі палітолаг, антраполаг. * [[26 ліпеня]]: [[Арва Валтан]] (88) — эстонскі пісьменнік, сцэнарыст. * [[31 ліпеня]]: [[Ісмаіл Ханія]] (61) — палесцінскі палітык, кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. == Жнівень == [[Файл:Alain Delon Cannes 2019.jpg|thumb|150px|[[Ален Дэлон]]]] * [[1 жніўня]]: [[Леанард Хейфлік]] (96) — амерыканскі біёлаг, вядомы даследчык у галіне [[Геранталогія|геранталогіі]], адкрыў [[Мяжа Хейфліка|мяжу Хейфліка]]. * [[4 жніўня]]: [[Лі Цзундаа]] (97) — кітайскі і амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1957). * [[9 жніўня]]: [[Ядвіга Казіміраўна Яловічава]] (78) — беларускі [[географ]], [[геолаг]], палінолаг. * [[10 жніўня]]: [[Галіна Іванаўна Зыбіна]] (93) — савецкая лёгкаатлетка, Алімпійская чэмпіёнка (1952)<ref>[https://rsport.ria.ru/20240811/zybina-1965488703.html Умерла олимпийская чемпионка по легкой атлетике Галина Зыбина]</ref>. * [[14 жніўня]]: [[Джына Роўлендс]] (94) — амерыканская актрыса. * [[15 жніўня]]: [[Сяргей Іванавіч Калякін]] (72) — беларускі палітык, дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання]]<ref>[https://sputnik.by/20240815/umer-oppozitsionnyy-politik-sergey-kalyakin-1088773825.html Умер оппозиционный политик Сергей Калякин]</ref>. * [[18 жніўня]]: [[Ален Дэлон]] (88) — французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст. * [[26 жніўня]]: [[Свен-Ёран Эрыксан]] (76) — шведскі футбольны трэнер. == Верасень == [[Файл:Maggie_Smith_-_Vintage_(trim).jpg|thumb|150px|[[Мэгі Сміт]]]] [[Файл:Kristofferson - 78.jpg|thumb|150px|[[Крыс Крыстоферсан]]]] * [[2 верасня]]: [[Аляксандр Васілевіч Мядзведзь]] (86) — беларускі спартсмен і трэнер (вольная барацьба), прафесар (1976)<ref>[https://bel.sputnik.by/20240902/pamr-legendarny-barets-alyaksandr-myadzvedz-1089194932.html Памёр легендарны барэц Аляксандр Мядзведзь]</ref>. * [[8 верасня]]: [[Аляксандр Васілевіч Маслякоў]] (82) — савецкі і расійскі тэлевядучы. * [[11 верасня]]: [[Мікалай Карлавіч Сванідзэ]] (69) — расійскі журналіст. * [[11 верасня]]: [[Альберта Фухіморы]] (86) — перуанскі палітык, прэзідэнт Перу (1990—2000). * [[12 верасня]]: [[Галіна Аляксееўна Дзягілева]] (77) — беларуская актрыса, рэжысёр. * [[22 верасня]]: [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва]] (96) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Генетыка|генетыкі]] раслін, акадэмік [[НАН Беларусі]] (1980). * [[25 верасня]]: [[Ісмаіл Мустафавіч Александровіч]] (95) — беларускі мусульманскі дзеяч<ref>[https://islam.by/novosti/ushyol-iz-zhizni-pervyj-muftij-belarusi Ушёл из жизни первый муфтий Беларуси]</ref>. * [[25 верасня]]: [[Раман Сяргеевіч Мадзянаў]] (62) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, заслужаны артыст Расіі (1995)<ref>[https://rg.ru/2024/09/25/umer-akter-roman-madianov.html Умер актер Роман Мадянов]</ref>. * [[27 верасня]]: [[Мэгі Сміт]] (89) — брытанская актрыса. * [[27 верасня]]: [[Хасан Насрала]] (64) — [[ліван]]скі палітычны дзеяч, лідар руху [[Хезбала]]<ref>[https://t.me/rian_ru/263010 «Хезболлах» официально подтвердило гибель лидера движения Хасана Насруллы]</ref>. * [[28 верасня]]: [[Крыс Крыстоферсан]] (88) — амерыканскі кантры-спявак, акцёр. == Кастрычнік == [[Файл:Professor_Zimbardo_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Філіп Зімбарда]]]] * [[1 кастрычніка]]: [[Вячаслаў Рыгоравіч Дабрынін]] (78) — савецкі і расійскі кампазітар, эстрадны спявак, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1996)<ref>[https://rg.ru/2024/10/01/umer-viacheslav-dobrynin.html Умер Вячеслав Добрынин]</ref>. * [[2 кастрычніка]]: [[Барыс Васілевіч Барысёнак]] (90) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Беларускай ССР (1969)<ref>{{Cite web |url=https://www.beltuz.by/by/news/66feb5247dd094001f9d97b8 |title=Пайшоў з жыцця Барыс Васільевіч Барысёнак |access-date=8 кастрычніка 2024 |archive-date=8 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008052435/https://www.beltuz.by/by/news/66feb5247dd094001f9d97b8 |url-status=dead }}</ref>. * [[6 кастрычніка]]: [[Лайнэ Эрык]] (82) — эстонская спартсменка, навуковец у галіне сельскай гаспадаркі. * [[8 кастрычніка]]: [[У Банго]] (83) — [[Кітай|кітайскі]] партыйны і дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Усекітайскі Сход Народных Прадстаўнікоў|Пастаяннага камітэта Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў]] (2003—2013)<ref>[https://www.rbc.ru/politics/08/10/2024/6705124c9a79474dbdd592fa Умер один из самых влиятельных людей в экс-руководстве Китая У Банго]</ref>. * [[9 кастрычніка]]: [[Лейф Сегерстам]] (80) — фінскі дырыжор і [[кампазітар]]. * [[9 кастрычніка]]: [[Лілі Эберт]] (100) — брытанская пісьменніца. * [[12 кастрычніка]]: [[Алекс Салманд]] (69) — шатландскі палітык, Першы міністр Шатландыі (2007—2014). * [[13 кастрычніка]]: [[Уладзімір Васілевіч Тугай]] (73) — беларускі гісторык. * [[14 кастрычніка]]: [[Філіп Зімбарда]] (91) — амерыканскі псіхолаг. * [[16 кастрычніка]]: [[Ях’я Сінвар]] (61) — кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Эндру Віктар Шалі]] (97) — [[ЗША|амерыканскі]] [[вучоны]] ў галіне [[біяхімія|біяхіміі]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1977)<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/10/20/andrew-schally-nobel-brain-guillemin-dies/ Andrew Schally, shared Nobel for brain-hormone links, dies at 97]</ref>. * [[18 кастрычніка]]: [[Генадзь Апанасавіч Цыхун]] (87) — беларускі мовазнавец. * [[20 кастрычніка]]: [[Фетхулах Гюлен]] (83) — турэцкі грамадскі дзеяч, ісламскі вучоны, пісьменнік і прапаведнік. * [[22 кастрычніка]]: [[Аннелі Эрхарт]] (74) — усходнегерманская лёгкаатлетка, бар’ерыстка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1972 года. * [[23 кастрычніка]]: [[Леон Нейл Купер]] (94) — [[ЗША|амерыканскі]] [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1972). * [[26 кастрычніка]]: [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] (66) — [[Беларусы|беларускі]] [[кампазітар]], харавы [[дырыжор]], [[педагог]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]. * [[31 кастрычніка]]: [[Алег Уладзіміравіч Жукаў]] (87) — [[Беларусы|беларускі]] паэт-песеннік. == Лістапад == * [[3 лістапада]]: [[Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў]] (86) — беларускі літаратуразнавец, акадэмік [[НАНБ]] (2003). * [[3 лістапада]]: [[Куінсі Джонс]] (91) — [[ЗША|амерыканскі]] кампазітар, аранжыроўшчык, музычны прадзюсар і трубач. * [[4 лістапада]]: [[Кікі Хокансан]] (95) — шведская мадэль, першая пераможца конкурсу «Міс Свету» (1951)<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/the-first-miss-world-kiki-hakansson-passes-away-at-95/articleshow/115001395.cms The first Miss World, Kiki Hakansson passes away at 95]</ref>. * [[7 лістапада]]: [[Іван Аляксеевіч Чарота]] (72) — беларускі [[славіст]], [[перакладчык]], [[літаратуразнавец]], [[доктар філалагічных навук]], прафесар. * [[9 лістапада]]: [[Рам Нараян]] (96) — [[Індыя|індыйскі]] музыкант. * [[14 лістапада]]: [[Вадзім Уладзіміравіч Броўцаў]] (55) — прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Асеція|Рэспублікі Паўднёвая Асеція]] (2009—2012)<ref>[http://ozerskadm.ru/about/info/messages/59574/ 14 ноября 2024 года ушёл из жизни Бровцев Вадим Владимирович]</ref>. * [[16 лістапада]]: [[Святлана Апанасаўна Святлічная]] (84) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, Заслужаная артыстка РСФСР (1974). * [[24 лістапада]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Слепаў]] (74) — беларускі мастак. * [[26 лістапада]]: [[Біргіта Даль]] (87) — [[Швецыя|шведская]] палітычная і дзяржаўная дзяячка. == Снежань == [[Файл:Official_Portrait_of_the_Prime_Minister_Dr._Manmohan_Singh.jpg|150px|thumb|[[Манмахан Сінгх]].]] [[Файл:JimmyCarterPortrait2.jpg|150px|thumb|[[Джымі Картэр]].]] * [[1 снежня]]: [[Ільке Вілуда]] (55) — нямецкая лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года. * [[1 снежня]]: [[Фрэд Юсі]] (89) — эстонскі біёлаг, натураліст. * [[3 снежня]]: [[Віктар Іванавіч Парфёнаў]] (90) — беларускі [[Батаніка|батанік]] і [[эколаг]], акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1986). * [[4 снежня]]: [[Біргіта Шведская (прынцэса)|Біргіта Шведская]] (87) — [[Швецыя|шведская]] [[прынцэса]], сястра караля [[Карл XVI Густаў|Карла XVI Густава]]. * [[5 снежня]]: [[Яўген Паўлавіч Веліхаў]] (89) — савецкі і расійскі фізік-тэарэтык, грамадскі дзеяч. * [[5 снежня]]: [[Павел Навумавіч Гойхман]] (95) — савецкі і беларускі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер СССР (1957). * [[11 снежня]]: [[Юрый Іванавіч Кулажанка]] (60) — беларускі матэматык, рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту]] (2016—2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.bsut.by/bsut-media/announcements/17329-ushel-iz-zhizni-yurij-ivanovich-kulazhenko |title=Архіўная копія |access-date=11 снежня 2024 |archive-date=11 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211135515/https://www.bsut.by/bsut-media/announcements/17329-ushel-iz-zhizni-yurij-ivanovich-kulazhenko |url-status=dead }}</ref>. * [[14 снежня]]: [[Анатоль Паўлавіч Дастанка]] (87) — беларускі вучоны ў галіне цвёрдацельнай мікраэлектронікі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991)<ref>[https://ont.by/news/umer-akademik-nan-belarusi-anatolij-dostanko Умер академик НАН Беларуси Анатолий Достанко]</ref>. * [[17 снежня]]: [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі]] (87) — беларускі палітык, член [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўным Савеце Беларусі]] (1990—1995). * [[24 снежня]]: [[Дэзі Баўтэрсэ]] (79) — [[сурынам]]скі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Сурынама (2010—2020). * [[25 снежня]]: [[Бапсі Сідхва]] (86) — пакістанска-амерыканская пісьменніца. * [[26 снежня]]: [[Манмахан Сінгх]] (92) — [[Індыя|індыйскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Індыі (2004—2014). * [[27 снежня]]: [[Алівія Хасі]] (73) — брытанская актрыса. * [[29 снежня]]: [[Джымі Картэр]] (100) — 39-ы [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнт]] [[ЗША]] (1977—1981), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]]. * [[30 снежня]]: [[Якуб Лапатка]] (80) — беларускі перакладчык. * [[31 снежня]]: [[Анджэла Амата]] (86) — італьянскі курыяльны кардынал і ватыканскі саноўнік. * [[31 снежня]]: [[Арнальд Руйтэль]] (96) — эстонскі палітык, Старшыня Прэзідыума [[Вярхоўны Савет ЭССР|Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР]] (1983—1990), [[Прэзідэнт Эстоніі]] (2001—2006). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2024 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2024]] q2kr87qd8p3q3psdg57r4npbcrjebri 0 761434 5140890 4763814 2026-05-12T20:10:56Z Pabojnia 135280 /* Біяграфія */ афармленне 5140890 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Эба Шарлота Эліса Хвасер''' ({{lang-sv|Ebba Charlotta Elise Hwasser}}, ''у дзявоцтве'' '''Якабсан''', {{ДН|16|3|1831}} — {{ДС|28|1|1894}}) — [[Швецыя|шведская]] тэатральная актрыса. Вядучая актрыса [[Каралеўскі драматычны тэатр|Каралеўскага драматычнага тэатра]] сярэдзіны [[19 стагоддзе|19-га стагоддзя]].<ref name="Nordensvan, Georg (1918)">Nordensvan, Georg, Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Andra delen, 1842—1918, Bonnier, Stockholm, 1918 ['Swedish theatre and Swedish actors from Gustav III to our days. Second Book 1822—1918'] {{in lang|sv}}</ref> == Біяграфія == Эліса Якабсан нарадзілася ў [[Стакгольм]]е ў 1831 годзе ў сям’і мытніка Юханеса Магнуса Якабсана і Катарыны (Кайсы) Марыі Бергстром. У дзяцінстве была пасыльнай у старэйшай сястры, дастаўляла яе кліентам штучныя кветкі.<ref name="Stig Torsslow">E C Elisa (Elise) Hwasser, urn:sbl:13913, Svenskt biografiskt lexikon (art av Stig Torsslow), hämtad 2018-06-15.</ref> У [[1848]] годзе паступіла ў {{нп3|Каралеўская акцёрская акадэмія|Драматычную акцёрскую школу|en|Royal Dramatic Training Academy}} ({{lang-sv|Dramatens elevskola}}). У наступным 1849 годзе, яшчэ вучаніцай, выступала ў [[Каралеўскі драматычны тэатр|Каралеўскім драматычным тэатры]], а ў [[1850]] годзе замяніла {{нп3|Аўрора Страндберг|Аўрору Страндберг|sv|Aurora Strandberg}} (1826—1850). У [[1853]] годзе Эліса стала прымай,<ref name="Nordensvan, Georg (1918)" /> а ў [[1863]] годзе з ёй падпісалі пажыццёвы кантракт.<ref>{{cite web|url =https://runeberg.org/sbh/b0542.html|title= Aurora Vilhelmina Strandberg|publisher= Svenskt biografiskt handlexikon |access-date=May 1, 2019}}</ref> Эліса Хвасер лічылася першай на каралеўскай сцэне, здольнай па-сапраўднаму заняць месца тэатральнай актрысы [[Эмілі Хёгквіст]] (1812—1846) у так званых партыях [[інжэню]] і гераіні,<ref name="Stig Torsslow" /> але паступова ёй пачалі даваць галоўныя ролі і ў рэалістычных карцінах. Яе кар’ера і развіццё ад рамантычнай вынаходлівасці да характарнай актрысы ілюструюць пераход ад [[рамантызм]]у да [[рэалізм]]у, які адбыўся на шведскай тэатральнай сцэне ў гады яе працы ў якасці вядучай элітнай актрысы Каралеўскага тэатра.<ref name="Stig Torsslow" /> У 1860-я гады Эліса была вядомая як актрыса, якая ўвасабляла сучасную плынь рэалізму ў тэатры. Яе манера гульні апісвалася як рознабаковая, і крытыкі хвалілі яе як артыстку, якая магла згуляць любую ролю, што было новым у той час, паколькі да гэтага часу акцёры часта прытрымліваліся толькі свайго вызначанага жанру роляў.<ref>{{cite web|url =https://www.skbl.se/sv/artikel/EliseHwasser|title= Ebba Charlotta Elisa (Elise) Hwasser|publisher= Svenskt kvinnobiografiskt lexikon|author= Hélène Ohlsson |accessdate=May 1, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url = https://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=14018 |title= S Emilie Högqvist|publisher=Svenskt biografiskt lexikon |author= Erik Wikland |accessdate=May 1, 2019}}</ref> Эліса з поспехам выконвала ролі такіх класічных гераінь як {{нп3|Афелія||ru|Офелия}}, {{нп3|Джульета Капулеці|Джульета|ru|Джульетта Капулетти}}, {{нп3|Дэздэмона||ru|Дездемона}}, [[Марыя Сцюарт]], але яе самымі вядомымі ролямі былі персанажы папулярных у тыя часы раманаў, напрыклад, {{нп3|Джэйн Эйр||ru|Джейн Эйр}} [[Шарлота Бронтэ|Шарлоты Бронтэ]] і Нора ў п’есе [[Генрык Ібсен|Ібсена]] «[[Лялечны дом (п’еса)|Лялечны дом]]». У 1865 годзе Эліса Хвасер стала першай жанчынай, якая атрымала [[Медаль Літаратуры і мастацтваў (Швецыя)|медаль Літаратуры і мастацтваў]]. У 1881 годзе была ўзнагароджана залатым медалём [[Шведская акадэмія|Шведскай акадэміі]].<ref>{{cite web |url = https://www.kungahuset.se/royalcourt/monarchytheroyalcourtmedalslitterisetartibus.4.396160511584257f2180006024.html |title = Litteris et Artibus |publisher = kungahuset.se |accessdate = May 1, 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190504152932/https://www.kungahuset.se/royalcourt/monarchytheroyalcourtmedalslitterisetartibus.4.396160511584257f2180006024.html |archivedate = 4 мая 2019 |url-status = dead }}</ref> Эліса Хвасер выйшла на пенсію ў 1888 годзе. Памерла на сваёй віле Вэстрат у Фіскебекскіле ў [[1894]] годзе.<ref>{{cite web|url = https://runeberg.org/eurkonst/0132.html |title= Engelbrecht, Anna MariaElisabeth, född Hvasser|year= 1887|publisher= Europas konstnärer |access-date=May 1, 2019}}</ref> == Асабістае жыццё == [[Файл:Elise Hwasser 1866.jpg|thumb|Эліса Хвасер (1866)]] Эліса лічылася эксцэнтрычнай, эмансіпаванай жанчынай, бо мела звычку курыць цыгары і ўжываць [[алкаголь]], што на тыя часы было ўласціва толькі мужчынам.<ref name="Stig Torsslow" /> Яна цікавілася рухам за {{нп3|Фемінісцкі рух|раўнапраўе жанчын|ru|Феминистское движение}} і грала ў тых п’есах, у якіх расказвалася пра жаночы лёс.<ref name="Stig Torsslow" /> Некаторы час яна мела рамантычныя адносіны з наследным прынцам, будучым каралём [[Карл XV|Карлам XV]]. У [[1858]] годзе выйшла замуж за Даніэля Хвасера.<ref>{{cite web |url = https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Mobil/Artikel/16120#/Sbl/Mobil/Artikel/13912|title= Daniel Hwasser|publisher= Svenskt biografiskt lexikon |author= Stig Torsslow|accessdate=May 1, 2019}}</ref> У гэтым шлюбе нарадзілася дачка — Ганна Ліза Хвасер-Энгельбрэхт. У тым жа 1858 годзе яе муж стаў кіраўніком Каралеўскага драматычнага тэатра, і ў гэты ж час Эліса Хвасер пачала атрымліваць галоўныя ролі ў тэатральных пастаноўках, што адразу спарадзіла чуткі аб пратэкцыі з боку караля. Аднак чуткі паступова сціхлі, бо талент Элісы быў бясспрэчным. Галоўныя ролі яна атрымлівала дзякуючы ўласнаму таленту на працягу многіх гадоў пасля таго, як у наследнага прынца з’явілася новая каханая, а яе муж перастаў быць кіраўніком тэатра. Муж і жонка Хвасер мелі шырокае кола зносін як у артыстычных колах, так і ў асяроддзі Карла XV, асабліва падчас летніх вакацый каралеўскага двара ў палацы [[Ульрыксдаль]].<ref name="Stig Torsslow" /> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Lars Löfgren (2003). ''Svensk teater'' (Stockholm: Natur & Kultur) {{ISBN|91-27-09672-6}}. {{in lang|sv}} * Henrikson, Alf (1988) ''Fram till Nybroplan: om Kungliga Dramatiska teatern'' (Wiken, Höganäs) {{ISBN|91-7024-445-6}} (in Swedish) * Thorsten Dahl (1944) ''Svenska män och kvinnor. Nr 3'' (Stockholm: Bonnier) * Österberg, Carin, Lewenhaupt, Inga & Wahlberg, Anna Greta (1990) ''Svenska kvinnor: föregångare nyskapare'' (Signum, Lund) (Swedish) * Nordensvan, Georg (1918) ''Svensk teater och svenska skådespelare från Gustav III till våra dagar. Andra delen, 1842—1918'' (Stockholm: Bonnier) (Swedish) == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хвасер, Эліса}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Швецыі]] cgsbewl4c2z30bg7d69m30e05t4oiba 10 765689 5140867 5135499 2026-05-12T18:54:05Z DBatura 73587 5140867 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя =УС СССР за мяжой |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Узброеныя сілы СССР за мяжой|УС СССР за мяжой]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_уверсе = |уверсе = гл. таксама {{Гэта ДА}} [[Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой]] |унізе= |загаловак1 = Групы войск |спіс1 = * [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|Афганістан]] * [[Група савецкіх войск у Германіі|Германія]] * [[Савецкія войскі ў Іране|Іран]] * [[Савецкія войскі ў Манголіі|Манголія]] * [[Савецкая ваенная дапамога Кітаю|Кітай]] ** [[39-я армія ў Кітаі|39-я армія]] ** [[Шанхайская група войск СПА]] ** [[64-ы знішчальны авіяцыйны корпус|64-ы ЗАК]] * [[Паўночная група войск]] * [[Паўночна-Заходняя група войск]] * [[Цэнтральная група войск]] * [[Паўднёвая група войск]] * [[Асобы корпус]] |загаловак2 = Групы спецыялістаў |спіс2 = * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Алжыры|Алжыр]] * {{Гэта ДА}} [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Ангола]] * {{Гэта КДА}} [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|Афганістан]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у В’етнаме|В’етнам]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|Егіпет]] * [[Савецкія ваенныя спецыялісты ў Паўночным і Паўднёвым Емене|Емен (поўнач і поўдзень)]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іраку|Ірак]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі|Іспанія]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Камбоджы|Камбоджа]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Карэі|Карэя]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў на Кубе|Куба]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лаосе|Лаос]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лівіі|Лівія]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Мазамбіку|Мазамбік]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Нікарагуа|Нікарагуа]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Самалі|Самалі]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Судане|Судан]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Сірыі|Сірыя]] * [[Савецкія ваенныя спецыялісты ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе|Усходняя і Цэнтральная Еўропа]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі|Эфіопія]] |загаловак3 = Эскадры ВМФ |спіс3 = * [[5-я Міжземнаморская эскадра караблёў ВМФ|Міжземнаморская]] * [[8-я аператыўная эскадра|Індыйская]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Узброеныя Сілы СССР]] </noinclude> p0i2acvagir1hxxzb7wbgv4abqwmn9d 0 766153 5140922 5040843 2026-05-12T21:34:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140922 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! Імя !! Дата нараджэння ! Акруга !! Месца працы !! Партыйнасць |- | [[Алег Уладзіміравіч Казарэдаў|Казарэдаў Алег Уладзіміравіч]] || {{дата|17|02|1978|1}} | Сцяпянская выбарчая акруга № 1 || старшыня Праўлення ААТ «[[Белінвестбанк]]» || [[беспартыйны]] |- | [[Віталь Мікалаевіч Якубаў|Якубаў Віталь Мікалаевіч]] || {{дата|14|02|1978|1}} | Ангарская выбарчая акруга № 2 || генеральны дырэктар ТАА «Завод аўтамабільных прычэпаў і кузаваў «[[МАЗ-Купава]]» || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- | [[Яўген Валянцінавіч Пуставы|Пуставы Яўген Валянцінавіч]] || {{дата|28|02|1984|1}} | Ахоцкая выбарчая акруга № 3 || аглядальнік палітычны ЗАТ «[[СТБ]]» || [[беспартыйны]] |- | [[Міхаіл Станіслававіч Варыкаш|Варыкаш Міхаіл Станіслававіч]] || {{дата|15|03|1967|1}} | Шабаноўская выбарчая акруга № 4 || дырэктар КУП «Жыллёвая камунальная гаспадарка Заводскага раёна г. Мінска» || [[беспартыйны]] |- | [[Валерый Валер'евіч Іванковіч|Іванковіч Валерый Валер’евіч]] || {{дата|15|02|1971|1}} | Аўтазаводская выбарчая акруга № 5 || генеральны дырэктар ААТ «МАЗ» — кіравальная кампанія холдынгу «[[БелаўтаМАЗ]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Вольга Мікалаеўна Салдатава|Салдатава Вольга Мікалаеўна]] || {{дата|16|07|1967|1}} | Убарэвіцкая выбарчая акруга № 6 || першы прарэктар [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Наталля Уладзіміраўна Воранава|Воранава Наталля Уладзіміраўна]] || {{дата|15|01|1975|1}} | Шышкінская выбарчая акруга № 7 || старшыня Мінскай гарадской арганізацыі Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Белая Русь, грамадскае аб'яднанне|Белая Русь]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Наталля Якаўлеўна Мысліўчык|Мысліўчык Наталля Якаўлеўна]] || {{дата|05|05|1971|1}} | Жылуновіцкая выбарчая акруга № 8 || галоўны ўрач УАЗ «[[21-я цэнтральная раённая паліклініка (Мінск)|21-я цэнтральная раённая паліклініка]] Заводскага раёна г. Мінска» || [[беспартыйны|беспартыйная]] |- | [[Наталля Канстанцінаўна Крупская|Крупская Наталля Канстанцінаўна]] || {{дата|20|09|1982|1}} | Ракасоўская выбарчая акруга № 9 || начальнік упраўлення кадравай працы РУП паштовай сувязі «[[Белпошта]]» || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- | [[Аляксандр Віктаравіч Шастакоў|Шастакоў Аляксандр Віктаравіч]] || {{дата|27|09|1978|1}} | Кіраўская выбарчая акруга № 10 || генеральны дырэктар ДУ «[[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Сяргей Анатолевіч Кулік|Кулік Сяргей Анатолевіч]] || {{дата|14|10|1967|1}} | Серабранская выбарчая акруга № 11 || галоўны ўрач УАЗ «[[14-я гарадская стаматалагічная паліклініка (Мінск)|14-я гарадская стаматалагічная паліклініка]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Святлана Генадзеўна Кажэкіна|Кажэкіна Святлана Генадзеўна]] || {{дата|25|07|1970|1}} | Маякоўская выбарчая акруга № 12 || намеснік старшыні Праўлення ААТ «Ашчадны банк «[[Беларусбанк]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Аляксандр Іосіфавіч Лукашэвіч|Лукашэвіч Аляксандр Іосіфавіч]] || {{дата|15|01|1974|1}} | Пляханаўская выбарчая акруга № 13 || намеснік дырэктара па ідэалагічнай і кадравай працы ААТ «[[Камволь]]» || [[Камуністычная партыя Беларусі]] |- | [[Таццяна Уладзіміраўна Лісай|Лісай Таццяна Уладзіміраўна]] || {{дата|07|04|1982|1}} | Малінінская выбарчая акруга № 14 || дырэктар філіяла «Кінатэатр «[[Салют (кінатэатр, Мінск)|Салют]]» УП «[[Кінавідэапракат]]» Мінгарвыканкама || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Дзмітрый Уладзіміравіч Бякцяшкін|Бякцяшкін Дзмітрый Уладзіміравіч]] || {{дата|30|10|1964|1}} | Лошыцкая выбарчая акруга № 15 || дырэктар ДУА «[[Сярэдняя школа № 130 г. Мінска імя Рут Уолер]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Аляксандр Анатолевіч Сазанаўца|Сазанаўца Аляксандр Анатолевіч]] || {{дата|03|07|1979|1}} | Асаналіеўская выбарчая акруга № 16 || старшыня першаснай прафсаюзнай арганізацыі ААТ «[[Керамін]]» || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- | [[Вадзім Аляксандравіч Баравік|Баравік Вадзім Аляксандравіч]] || {{дата|14|10|1978|1}} | Курасоўшчынская выбарчая акруга № 17 || дырэктар ТАА «Гарадскі Цэнтр Перакладаў» || [[беспартыйны]] |- | [[Андрэй Аляксандравіч Міткалёў|Міткалёў Андрэй Аляксандравіч]] || {{дата|29|07|1974|1}} | Каржанеўская выбарчая акруга № 18 || намеснік дырэктара па камерцыйных пытаннях і ідэалагічнай працы ААТ «[[Крыён]]» || [[Камуністычная партыя Беларусі]] |- | [[Георгій Уладзіміравіч Казёл|Казёл Георгій Уладзіміравіч]] || {{дата|18|07|1971|1}} | Аэрафлоцкы выбарчая акруга № 19 || дырэктар УА «[[Мінскі дзяржаўны каледж лічбавых тэхналогій]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Юрый Сцяпанавіч Надольскі|Надольскі Юрый Сцяпанавіч]] || {{дата|30|07|1976|1}} | Варанянская выбарчая акруга № 20 || першы намеснік генеральнага дырэктара — начальнік цэнтра мытнай дзейнасці Дзяржаўнае прадпрыемства «[[БТЛЦ]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Руслан Мікалаевіч Фурс|Фурс Руслан Мікалаевіч]] || {{дата|21|11|1979|1}} | Чыгуначная выбарчая акруга № 21 || дырэктар філіяла «[[Мінскі аўтавакзал]]» дзяржаўнага прадпрыемства «[[Мінсктранс]]» || [[Камуністычная партыя Беларусі]] |- | [[Сяргей Уладзіміравіч Мядзведзеў|Мядзведзеў Сяргей Уладзіміравіч]] || {{дата|28|06|1979|1}} | Купрыянаўская выбарчая акруга № 22 || дырэктар дзяржаўнай тэатральна-відовішчнай установы «[[Маладзёжны тэатр эстрады]]» || [[беспартыйны]] |- | [[Віталь Уладзіміравіч Чарнавокі|Чарнавокі Віталь Уладзіміравіч]] || {{дата|23|09|1988|1}} | Грушаўская выбарчая акруга № 23 || намеснік дырэктара па кадрах, ідэалагічнай і сацыяльнай працы філіяла «[[Аўтобусны парк № 5]]» КТУП «[[Мінсктранс]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Павел Віктаравіч Маркаўцан|Маркаўцан Павел Віктаравіч]] || {{дата|28|11|1975|1}} | Маладзёжная выбарчая акруга № 24 || дэкан стаматалагічнага факультэта УА «[[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Андрэй Яўгенавіч Крывашэеў|Крывашэеў Андрэй Яўгенавіч]] || {{дата|02|12|1981|1}} | Маліноўская выбарчая акруга № 25 || генеральны дырэктар УП «Агенцтва «[[Мінск-Навіны]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Андрэй Дзмітрыевіч Кароль|Кароль Андрэй Дзмітрыевіч]] || {{дата|30|10|1972|1}} | Паўлоўская выбарчая акруга № 26 || рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]|| [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Сяргей Віктаравіч Рубанаў|Рубанаў Сяргей Віктаравіч]] || {{дата|20|01|1986|1}} | Рафіеўская выбарчая акруга № 27 || першы намеснік главы [[Адміністрацыя Маскоўскага раёна г. Мінска|адміністрацыі Маскоўскага раёна г. Мінска]] || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Святлана Віктараўна Бондарава|Бондарава Святлана Віктараўна]] || {{дата|28|03|1975|1}} | Голубеўская выбарчая акруга № 28 || дырэктар ДУА «[[Гімназія № 146 г. Мінска]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Аляксандр Аляксеевіч Драгун|Драгун Аляксандр Аляксеевіч]] || {{дата|15|01|1975|1}} | Праўдзінская выбарчая акруга № 29 || дырэктар РУП «[[Беларуснафта-Мінскаўтазапраўка]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Яўгенія Барысаўна Коршыкава|Коршыкава Яўгенія Барысаўна]] || {{дата|31|01|1978|1}} | Слабадская выбарчая акруга № 30 || галоўны ўрач УАЗ «[[Мінскі гарадскі дзіцячы клінічны цэнтр па стаматалогіі]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Кацярына Аляксандраўна Пятруцкая|Пятруцкая Кацярына Аляксандраўна]] || {{дата|25|02|1977|1}} | Янкоўская выбарчая акруга № 31 || дырэктар ДУА «[[Мінскі гарадскі педагагічны каледж]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Вікторыя Валер'еўна Грынкевіч|Грынкевіч Вікторыя Валер’еўна]] || {{дата|19|07|1990|1}} | Сухараўская выбарчая акруга № 32 || дырэктар ДУА «[[Фізкультурна-спартыўны цэнтр дзяцей і моладзі Фрунзенскага раёна г. Мінска]]» || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- | [[Раман Сяргеевіч Бандарук|Бандарук Раман Сяргеевіч]] || {{дата|07|05|1995|1}} | Адзінцоўская выбарчая акруга № 33 || першы сакратар Мінскага гарадскога камітэта ГА «[[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Сяргей Віктаравіч Гарохаў|Гарохаў Сяргей Віктаравіч]] || {{дата|05|01|1979|1}} | Краснаборская выбарчая акруга № 34 || начальнік упраўлення аховы правапарадку і прафілактыкі міліцыі грамадскай бяспекі [[ГУУС Мінгарвыканкама]]|| [[беспартыйны]] |- | [[Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк|Хіжняк Аляксандр Мікалаевіч]] || {{дата|16|03|1978|1}} | Нёманская выбарчая акруга № 35 || дырэктар УП «[[БЕЛНДІПгорадабудаўніцтва]]» || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- | [[Алеся Аляксандраўна Савіч|Савіч Алеся Аляксандраўна]] || {{дата|28|11|1982|1}} | Кунцаўшчынская выбарчая акруга № 36 || дырэктар УП «[[Зелянбуд Фрунзенскага раёна]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Аляксандр Георгіевіч Ермаловіч|Ермаловіч Аляксандр Георгіевіч]] || {{дата|11|03|1977|1}} | Матусевіцкая выбарчая акруга № 37 || генеральны дырэктар ПКУП «[[Мінскзелянбуд]]» || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Арцём Мікалаевіч Цуран|Цуран Арцём Мікалаевіч]] || {{дата|03|11|1978|1}} | Адоеўская выбарчая акруга № 38 || намеснік старшыні [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] || [[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- | [[Аляксандр Аркадзьевіч Чарнавусік|Чарнавусік Аляксандр Аркадзьевіч]] || {{дата|07|04|1975|1}} | Пушкінская выбарчая акруга № 39 || намесніка начальнік [[Мінскае гарадское ўпраўленне МНС Рэспублікі Беларусь|Мінскага гарадскога ўпраўлення МНС Рэспублікі Беларусь]] || [[беспартыйны]] |- | [[Валерый Часлававіч Недзень|Недзень Валерый Часлававіч]] || {{дата|15|12|1981|1}} | Жудроўская выбарчая акруга № 40 || галоўны ўрач УАЗ «[[7-я стаматалагічная паліклініка]]» || [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- |[[Андрэй Пятровіч Шэршань|Шэршань Андрэй Пятровіч]] |{{дата|12|06|1978|1}} |Масюкоўшчынская выбарчая акруга № 41 |намеснік генеральнага дырэктара ДВА «[[Белэнерга]]» |[[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- |[[Максім Анатолевіч Прыхадоўскі|Прыхадоўскі Максім Анатолевіч]] |{{дата|13|05|1980|1}} |Вяснянская выбарчая акруга № 42 |дырэктар ДУ «[[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палац Рэспублікі]]» Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Анатоль Міхайлавіч Вядзёрчык|Вядзёрчык Анатоль Міхайлавіч]] |{{дата|28|10|1977|1}} |Заслаўская выбарчая акруга № 43 |генеральны дырэктар ААТ «[[Будтрэст № 4]]» |[[беспартыйны]] |- |[[Ірына Анатолеўна Малёваная|Малёваная Ірына Анатолеўна]] |{{дата|03|02|1975|1}} |Арлоўская выбарчая акруга № 44 |дырэктар ДУ «[[Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр спорту]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Алена Віктараўна Іванова|Іванова Алена Віктараўна]] |{{дата|26|03|1980|1}} |Даўгінаўская выбарчая акруга № 45 |галоўны ўрач УАЗ «[[1-я цэнтральная раённая клінічная паліклініка (Мінск)|1-я цэнтральная раённая клінічная паліклініка]] Цэнтральнага раёна г. Мінска» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Святлана Юр'еўна Пашкова|Пашкова Святлана Юр’еўна]] |{{дата|13|08|1971|1}} |Куйбышаўская выбарчая акруга № 46 |дырэктар ДУА «[[Сярэдняя школа № 64 г. Мінска]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Аксана Анатолеўна Беська|Беська Аксана Анатолеўна]] |{{дата|07|02|1975|1}} |Машэраўская выбарчая акруга № 47 |дырэктар філіяла УА «[[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]» «[[Мінскі фінансава-эканамічны каледж]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Бажэна Віктараўна Ярэміч|Ярэміч Бажэна Віктараўна]] |{{дата|26|08|1999|1}} |Багдановіцкая выбарчая акруга № 48 |дырэктар — мастацкі кіраўнік ДУА «Цэнтр «[[Нацыянальная школа прыгажосці]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Міхаіл Вячаслававіч Мілаванаў|Мілаванаў Міхаіл Вячаслававіч]] |{{дата|14|06|1970|1}} |Мірашнічэнкаўская выбарчая акруга № 49 |саветнік начальніка Сакратарыята Наглядальнага савета ПВТ ДУ «Сакратарыят Наглядальнага савета [[Парк высокіх тэхналогій|Парку высокіх тэхналогій]]» |[[Камуністычная партыя Беларусі]] |- |[[Элада Рыгораўна Уласенка|Уласенка Элада Рыгораўна]] |{{дата|18|02|1974|1}} |Лагойская выбарчая акруга № 50 |дырэктар ДУА «[[Гімназія № 15 г. Мінска]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Святлана Пятроўна Вінакурава|Вінакурава Святлана Пятроўна]] |{{дата|03|01|1953|1}} |Акадэмічная выбарчая акруга № 51 |начальнік навукова-даследчага аддзела УА «[[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Іван Міхайлавіч Эйсмант|Эйсмант Іван Міхайлавіч]] |{{дата|20|01|1977|1}} |Севастопальская выбарчая акруга № 52 |старшыня [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]] |[[беспартыйны]] |- |[[Таццяна Іосіфаўна Касцюк|Касцюк Таццяна Іосіфаўна]] |{{дата|04|08|1976|1}} |Карбышаўская выбарчая акруга № 53 |дырэктар ДУА «[[Гімназія № 9 г. Мінска]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Таццяна Леанідаўна Каліціна|Каліціна Таццяна Леанідаўна]] |{{дата|18|02|1970|1}} |Гарадзецкая выбарчая акруга № 54 |дырэктар КУП «[[Мінскрэклама]]» |[[беспартыйны|беспартыйная]] |- |[[Наталля Міхайлаўна Сахарчук|Сахарчук Наталля Міхайлаўна]] |{{дата|14|06|1980|1}} |Фогелеўская выбарчая акруга № 55 |начальнік упраўлення інфармацыі і грамадскіх сувязяў — прэс-сакратар [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] |[[беспартыйны|беспартыйная]] |- |[[Сяргей Анатолевіч Мазоўка|Мазоўка Сяргей Анатолевіч]] |{{дата|29|12|1972|1}} |Рагачоўская выбарчая акруга № 56 |старшыня Першамайскай раённай г. Мінска арганізацыі РГА «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Міхаіл Барысавіч Адамчык|Адамчык Міхаіл Барысавіч]] |{{дата|06|06|1988|1}} |Шугаеўская выбарчая акруга № 57 |начальнік аддзялення ідэалагічнай працы [[Вайсковая часць 3214|вайсковай часці 3214]] унутраных войскаў МУС |[[беспартыйны]] |- |[[Вячаслаў Мікалаевіч Кузняцоў (1977)|Кузняцоў Вячаслаў Мікалаевіч]] |{{дата|13|09|1977|1}} |Валгаградская выбарчая акруга № 58 |старшыня першаснай прафсаюзнай арганізацыі ААТ «[[Мінскі механічны завод імя С. І. Вавілава]] — кіравальная кампанія холдынгу «[[БелОМА]]» |[[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці]] |- |[[Аляксандр Генадзевіч Скарына|Скарына Аляксандр Генадзевіч]] |{{дата|04|12|1982|1}} |Трактаразаводская выбарчая акруга № 59 |намеснік дырэктара па ідэалагічнай працы, сацыяльнаму развіццю і ўпраўленню персаналам ААТ «[[Мінскі завод шасцерняў]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]] |- |[[Валянціна Васілеўна Даўгалёва|Даўгалёва Валянціна Васілеўна]] |{{дата|13|04|1981|1}} |Захараўская выбарчая акруга № 60 |старшыня Партызанскай раённай г. Мінска арганізацыі РГА «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]» |[[Беларуская партыя «Белая Русь»]]. |} == Спасылкі == * [https://minsk.gov.by/gorsovet/mingorsovet/materialy-iz-slajdera/261-20240228-itogi-vyborov-deputatov-mingorsoveta Вынікі выбараў дэпутатаў Мінгарсавета 29-га склікання падвялі на пасяджэнні Мінскай гарадской выбарчай камісіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240301055755/https://minsk.gov.by/gorsovet/mingorsovet/materialy-iz-slajdera/261-20240228-itogi-vyborov-deputatov-mingorsoveta |date=1 сакавіка 2024 }} {{Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання| ]] [[Катэгорыя:Спісы:Мінск]] [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Мінск]] stuapd39fbi84hcytwhc49lv0zq82ck 0 770429 5140713 5082149 2026-05-12T13:36:38Z StachLysy 62453 вікіфікацыя 5140713 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Меланхолія (значэнні)}} {{Фільм|Выява=Melancholia.svg}} «'''Меланхолія'''» ({{lang-en|Melancholia}}) — навукова-фантастычны драматычны фільм [[2011 год у гісторыі кіно|2011]] года пастаўлены рэжысёрам [[Ларс фон Трыер|Ларсам фон Трыерам]] па ўласным сцэнарыі. Галоўныя ролі выканалі [[Кірстэн Данст]] і [[Шарлота Генсбур]], таксама ў фільме зняліся [[Аляксандр Скарсгард]], [[Кіфер Сазерленд]], [[Камеран Спур]], [[Шарлота Рэмплінг]], [[Джон Хёрт]], {{нп5|Еспер Крыстэнсен||en|Jesper Christensen}}, [[Стэлан Скарсгард]], [[Брэдзі Корбет]] і {{нп5|Уда Кір||en|Udo Kier}}. Падзеі фільма разгортваюцца вакол дзвюх сясцёр: Жусцін і Клэр. Першая выходзіць замуж, але падчас пышнага вяселля рэзка губляе інтарэс да ўрачыстасці, чым выклікае неразуменне блізкіх і гасцей. Неўзабаве яна ўпадае ў клінічную дэпрэсію і Клэр вымушана клапаціцца пра яе. Тым час свет аблятае навіна, што да Зямлі рухаецца {{нп5|Міжзорная планета|блукаючая планета|en|Rogue planet}} Меланхолія. Гэтая навіна павяргае Клэр у жах, а затым і ў паніку, затое добра ўздзейнічае на Жусцін. Па меры набліжэння планеты, Жусцін і Клэр мяняюцца ролямі. Цяпер панікуючая Клэр мае патрэбу ў клопаце. У роспачы яна разам з сястрой і сынам рыхтуецца прыняць непазбежнае. «Меланхолія» — другая карціна ў трылогіі Трыера «Дэпрэсія». У 2009 годзе ёй папярэднічаў «{{нп5|Антыхрыст (фільм, 2009)|Антыхрыст|en|Antichrist (film)}}», а ў 2013 годзе трылогію завяршыла «[[Німфаманка (фільм)|Німфаманка]]»<ref>{{Cite web|url=http://arts.nationalpost.com/2014/03/20/nyphomaniac-volumes-i-and-ii-reviewed-lars-von-triers-sexually-graphic-pairing-will-titillate-but-fails-to-satisfy/|title=National Post|website=nationalpost|language=en|access-date=2022-10-11|archive-date=15 жніўня 2014|archive-url=https://archive.today/20140815143312/http://arts.nationalpost.com/2014/03/20/nyphomaniac-volumes-i-and-ii-reviewed-lars-von-triers-sexually-graphic-pairing-will-titillate-but-fails-to-satisfy/|url-status=dead}}</ref>. Прэм’ера фільма адбылася 18 мая 2011 года ў межах асноўнай конкурснай праграмы [[Канскі кінафестываль 2011|64-га Канскага кінафестывалю]], а выканаўца галоўнай ролі Кірстэн Данст удастоілася {{нп5|Прыз за найлепшую жаночую ролю (Канскі кінафестываль)|прыза за найлепшую жаночую ролю|en|Cannes Film Festival Award for Best Actress}}. Пахвала яе акцёрскай ігры ў гэтай карціне стала агульным месцам сярод крытыкаў<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/gallery/lars-von-trier-best-films-ranked/|title=Lars von Trier's 15 Best Feature Films Ranked|author=Ryan Lattanzio|date=2021-05-02|website=IndieWire|language=en|access-date=2022-08-08}}</ref>. Многія крытыкі і кіназнаўцы прызналі фільм шэдэўрам. У 2012 годзе фільм увайшоў у спіс найлепшых фільмаў усіх часоў па версіі «Sight & Sound»<ref name="bfi">{{cite web|url=http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/film/4f4b8d17bedb4|title=''Melancholia'' (2011)|publisher=British Film Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820035810/http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/film/4f4b8d17bedb4|archive-date=2012-08-20|url-status=dead}}</ref>, а ў 2016 годзе — у [[100 найвялікшых фільмаў XXI стагоддзя па версіі BBC|спіс найвялікшых фільмаў XXI стагоддзя па версіі BBC]]<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/feature/best-movies-of-the-decade-2010s|title=Best Movies of the Decade|publisher=[[Metacritic]]|access-date=1 жніўня 2024|archive-date=28 мая 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528042027/https://www.metacritic.com/feature/best-movies-of-the-decade-2010s|url-status=dead}}</ref>. == Сюжэт == 8-хвілінны пралог фільма складаецца з шэрагу сцэн, якія пад нарастаючую музыку Вагнэра метафарычна апісваюць увесь далейшы сюжэт. Змрочнае аблічча жанчыны, за спінай якой падаюць птушкі; палаючая рэпрадукцыя «[[Паляўнічыя на снезе|Паляўнічых на снезе]]»; жанчына з дзіцём на руках па калена правальваецца ў зямлю; жанчына ў вясельным строі не можа выбрацца з аблытаўшай яе пражы; жанчына ў вясельным строі плыве па рацэ, нібы Афелія з карціны Міле; з пальцаў жанчыны выходзяць [[Агні Святога Эльма]]; дзве жанчыны і дзіця стаяць пад трыма свяціламі; жанчына з хлопчыкам нарыхтоўваюць палкі; блакітная планета паглынае Зямлю<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/01/01/movies/awardsseason/manohla-dargis-looks-at-the-overture-to-melancholia.html|title=This Is How the End Begins|author=Manohla Dargis|language=en|access-date=2024-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919231046/http://www.nytimes.com/2012/01/01/movies/awardsseason/manohla-dargis-looks-at-the-overture-to-melancholia.html|archive-date=2017-09-19|url-status=live}}</ref>. === Частка першая: Жусцін === Жусцін выходзіць замуж за Майкла ў замку, які належыць яе швагру Джону і сястры Клэр. Маладажоны спазняюцца на прыём з-за таго, што іх [[лімузін]] з цяжкасцю пераадольвае вузкую і звілістую сельскую дарогу. Па прыбыцці Жусцін бачыць у небе ярка ззяючую зорку. Джон, аматар астраноміі, тлумачыць, што гэта зорка [[Антарэс]]. Свята праходзіць не занадта гарманічна: разведзеныя бацькі Жусцін, Габі і Дэкстэр, абражаюць адно аднаго на вачах у гасцей. Жусцін, да незадаволенасці Джона і Клэр, усё больш заглыбляцца ў сябе. Працадаўца Жусцін Джэк, які аб’явіў пра яе павышэнне да пасады {{нп5|Арт-дырэктар|арт-дырэктара|en|Art director}} сваёй рэкламнай фірмы, чакае, што падчас святкавання яна напіша слоган для новай кампаніі. Жусцін аказваецца ўцягнутай у ролю, якую выбралі для яе іншыя, і зноў упадае ў дэпрэсію, ад якой пакутуе ўжо доўгі час. Бліжэй да канца вечарыны, якая працягваецца да раніцы, яна з-за сваркі звальняецца з працы і скасоўвае шлюб з Майклам пасля таго, як здраджвае яму. Раніцай наступнага дня, катаючыся вярхам разам з Клэр, Жусцін заўважае, што Антарэса больш не відаць у небе. === Частка другая: Клэр === [[Файл:EarthAndMelancholiaDanceOfDeath.svg|міні|справа|Арбіта Меланхоліі паводле кадра з фільма.]] Праз некаторы час Жусцін прыязджае ў маёнтак Джона і Клэр, яшчэ больш пагружаная ў дэпрэсію. Цяпер яна з цяжкасцю ўстае з ложка і не можа есці. Высвятляецца, што адсутнасць Антарэса звязана з {{нп5|Міжзорная планета|блукаючай планетай|en|Rogue planet}}, якой далі назву Меланхолія. Яна з’явілася з-за Сонца і прайшла перад Антарэсам, зацьміўшы яго. Джон кажа, што, паводле разлікаў вучоных, Меланхолія пройдзе ў непасрэднай блізкасці да Зямлі, але не сутыкнецца з ёй. Клэр з трывогай разглядае арбіту Меланхоліі ў інтэрнэце і даведваецца аб тэорыі, паводле якой, абмінуўшы Зямлю, яна паверне назад і сутыкнецца з ёй. Джон спрабуе супакоіць жонку, але таемна здабывае ежу і бензін. З-за набліжэння планеты Клэр усё больш губляе самавалоданне, у той час як Жусцін становіцца значна лепш. Яна марыць аб канцы свету і ноччу выходзіць «''пазагараць''» аголенай у ззянні пагібельнай планеты. У наступныя дні адбываюцца дзіўныя прыкметы набліжэння Меланхоліі. У замку адключаецца электрычнасць, дварэцкі не выходзіць на працу, коні ў стайні неспакойныя, у розны час можна ўбачыць [[Агні Святога Эльма]], а надвор’е мяняецца хаатычна. Меланхолія спачатку пралятае міма Зямлі, здавалася б, апраўдваючы Джона і навукоўцаў. Аднак гравітацыйнае ўзаемадзеянне між планетамі прымушае Меланхолію перасекчы арбіту Зямлі ў другі раз, на гэты раз рухаючыся прама да яе. Выявіўшы гэта, Джон зводзіць рахункі з жыццём, прыняўшы смяротную дозу таблетак. Клэр хавае ад сям’і ягоную смерць і спрабуе збегчы са сваім сынам Лео, але машыны не заводзяцца. Жусцін адмаўляецца правесці свае апошнія хвіліны з Клэр на тэрасе пры свечках і з віном. Замест гэтага Жусцін супакойвае Лео, прапаноўваючы пабудаваць «''чарадзейную пячору''» з галінак. Незадоўга да сутыкнення Жусцін, Клэр і Лео сядзяць у «''пячоры''» і трымаюцца за рукі. У той час як Жусцін сустракае смерць з удзячнасцю, а Лео поўніцца верай у сілу «''чарадзейнай пячоры''», Клэр упадае ў паніку і адпускае іх, паддаючыся роспачы. Меланхолія сутыкаецца з Зямлёй і паглынае яе. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Кірстэн Данст]] | ''Жусцін'' | [[Шарлота Генсбур]] | ''Клэр'' | [[Аляксандр Скарсгард]] | ''Майкл'' | [[Кіфер Сазерленд]] | ''Джон, муж Клэр'' | [[Камеран Спур]] | ''Лео, сын Клэр'' | [[Шарлота Рэмплінг]] | ''Габі, маці Жусцін і Клэр'' | [[Джон Хёрт]] | ''Дэкстэр, бацька Жусцін і Клэр'' | {{нп5|Еспер Крыстэнсен||en|Jesper Christensen}} | ''дварэцкі'' | [[Стэлан Скарсгард]] | ''Джэк, бос Жусцін'' | [[Брэдзі Корбет]] | ''Цім'' | {{нп5|Уда Кір||en|Udo Kier}} | ''распарадчык вяселля'' }} == Выхад == Прэм’ера фільма адбылася 18 мая 2011 года ў межах асноўнай конкурснай праграмы [[Канскі кінафестываль 2011|64-га Канскага кінафестывалю]]. 26 мая 2011 года фільм быў выпушчаны ў Даніі<ref name="dfi">{{cite web |url=http://www.dfi.dk/faktaomfilm/danishfilms/dffilm.aspx?id=25228|title=Melancholia|work=Danish Films|publisher=[[Danish Film Institute]]|access-date=2010-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110214124319/http://www.dfi.dk/faktaomfilm/danishfilms/dffilm.aspx?id=25228|archive-date=2011-02-14|url-status=dead}}</ref>. Паказаны на 57 экранах, фільм даў трэці вынік у дацкім пракаце<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/intl/denmark/?yr=2011&wk=21&p=new|title=Denmark Box Office: May 27–29, 2011|publisher=[[Box Office Mojo]]|access-date=2011-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102204631/https://www.boxofficemojo.com/intl/denmark/?yr=2011&wk=21&p=new|archive-date=2012-11-02|url-status=dead}}</ref>. Усяго ў Даніі было прададзена 50 000 білетаў<ref>{{cite web|url=http://www.b.dk/nationalt/boykot-af-lars-von-trier-film-er-udeblevet|title=Boykot af Lars von Trier-film er udeblevet|author=Ritzau|date=2011-07-22|work=[[Berlingske Tidende]]|language=da|access-date=2011-08-05}}</ref>. Карціна была выпушчана ў Вялікабрытаніі і Ірландыі 30 верасня, у Германіі — 6 кастрычніка, а ў Італіі — 21 кастрычніка<ref name="intlife">{{cite web|url=http://moreintelligentlife.com/print/3825|title=At The Cinema: ''Melancholia''|author=Ian Jack|date=2011-09-26|work=More Intelligent Life|publisher=[[Economist Group]]|access-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111010194642/http://moreintelligentlife.com/print/3825|archive-date=2011-10-10|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Сп.|спасылкі|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Канскі кінафестываль]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2011-05-22"|[[Канскі кінафестываль 2011|11-22.05.2011]] |«[[Залатая пальмавая галіна]]» |data-sort-value="Меланхолія"|«Меланхолія» |{{nom}} |rowspan="2"|<ref name="Cannes, Rétrospective 2011" /><ref name="Cinema Francais, Cannes 2011" /> |- |{{нп5|Прыз за найлепшую жаночую ролю (Канскі кінафестываль)|Прыз за найлепшую жаночую ролю|en|Cannes Film Festival Award for Best Actress}} |data-sort-value="Данст Кірстэн"|[[Кірстэн Данст]] |{{won}} |- |rowspan="8" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="8" align="center" data-sort-value="2011-12-03"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2011|03.12.2011]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Меланхолія"|«Меланхолія» |{{won}} |rowspan="8"|<ref name="EFA, Nominations 2011" /><ref name="EFA, Winners 2011" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Трыер Ларс фон"|[[Ларс фон Трыер]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Генсбур Шарлота"|[[Шарлота Генсбур]] |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Данст Кірстэн"|Кірстэн Данст |{{nom}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму сцэнарысту|Найлепшы еўрапейскі сцэнарыст]] |data-sort-value="Трыер Ларс фон"|Ларс фон Трыер |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Клара Мануэль Альберта"|{{нп5|Мануэль Альберта Клара||en|Manuel Alberto Claro}} |{{won}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму мантажору|Найлепшы еўрапейскі мантажор|en|European Film Award for Best Editor}} |data-sort-value="Стэнсгаард Молі Марлен"|{{нп5|Молі Марлен Стэнсгаард||de|Molly Malene Stensgaard}} |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму мастаку-пастаноўшчыку|Найлепшы еўрапейскі мастак-пастаноўшчык|en|European Film Award for Best Production Designer}} |data-sort-value="Леман Еці"|{{нп5|Еці Леман||no|Jette Lehmann}} |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2012-02-19"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2012)|19.02.2012|en|26th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Меланхолія"|«Меланхолія» |{{nom}} |<ref name="Goya 2012" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |align="center" data-sort-value="2012-02-24"|[[Сезар (прэмія, 2012)|24.02.2012]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]] |data-sort-value="Меланхолія"|«Меланхолія» |{{nom}} |<ref name="César 2012" /><ref name="AlloCiné, César 2012" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Польская кінапрэмія «Арлы»]] |align="center" data-sort-value="2012-03-19"|{{нп5|Арлы (прэмія, 2012)|19.03.2012|pl|14. ceremonia wręczenia Orłów}} |[[Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Меланхолія"|«Меланхолія» |{{nom}} |<ref name="Orły 2012, Nominacje" /> |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AlloCiné, César 2012">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/festivals/festival-128/edition-18354493/palmares/|title=César 2012|publisher=Сайт «[[AlloCiné]]»|language=fr|access-date=2024-08-01|url-status=live}}</ref> <ref name="Cannes, Rétrospective 2011">{{cite web|url=https://www.festival-cannes.com/retrospective/2011/selection/|title=Rétrospective — 2011|publisher=Сайт [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]|language=fr|accessdate=2024-08-01|url-status=live}}</ref> <ref name="César 2012">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2012/|title=La Cérémonie des César 2012|author=|date=|publisher=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2024-08-01|url-status=live}}</ref> <ref name="Cinema Francais, Cannes 2011">{{cite web|url=http://www.cinema-francais.fr/cannes/cannes_2011.htm|title=Cannes 2011|publisher=Сайт «Le Cinema Francais»|language=fr|accessdate=2024-08-01|url-status=live}}</ref> <ref name="EFA, Nominations 2011">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/2011.109.0.html|title=2011: The Nominations|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2024-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718184917/https://www.europeanfilmacademy.org/2011.109.0.html|archivedate=2019-07-18|url-status=live}}</ref> <ref name="EFA, Winners 2011">{{cite web|url=https://members.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2011.62.0.html|title=2011|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2024-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718183321/https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2011.62.0.html|archivedate=2019-07-18|url-status=live}}</ref> <ref name="Goya 2012">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/26-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2012|publisher=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2024-08-01|url-status=live}}</ref> <ref name="Orły 2012, Nominacje">{{cite web|url=http://pnf.pl/nominations/2012/|title=Nominacje wg roku – 2012|publisher=Сайт [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польскай кінапрэміі «Арлы»]]|language=pl|access-date=2024-08-01|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == * {{imdb_title|id=1527186|title=Меланхолія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ларс фон Трыер}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшай кінаактрысе}} [[Катэгорыя:Фільмы Даніі 2011 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Швецыі 2011 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2011 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2011 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2011 года]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы 2011 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Швецыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Даніі]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Швецыі]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Ларса фон Трыера]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Ларса фон Трыера]] 7syo1cg1hn9vzqv472dd1dh31l25jqc 0 770455 5140987 4880123 2026-05-13T05:10:34Z 5140987 wikitext text/x-wiki [[Файл:Exchange of prisoners between Russia and the West (2024) Russia.jpg|міні|Вызваленыя заходнімі краінамі расіяне пры вяртанні ў Расію.]] [[Файл:2024 Russian prisoner exchange, prisoners en route back to the United StatesGT6hPjcWwAABuWv (1).jpg|міні|Трое амерыканскіх грамадзян, вызваленых у выніку абмену, разам з дзяржаўнымі чыноўнікамі і супрацоўнікамі на рэйсе ў ЗША: [[Эван Гершковіч]] (унізе злева), Пол Уілан (другі справа) і Алсу Курмашава (унізе справа).]] [[1 жніўня]] [[2024]] года адбыўся абмен зняволенымі паміж [[Расія]]й і заходнімі краінамі<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21502903 Fox News утверждает, что Гершкович вернется в США 1 августа]</ref><ref>{{Cite news|title=US Reporter to Be Freed by Russia in Major Prisoner Swap|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-01/us-reporter-to-be-freed-by-russia-in-major-prisoner-swap|website=Bloomberg.com|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01|lang=en}}</ref>. Расія правяла самы маштабны [[Абмен зняволеных|абмен зняволенымі]] з [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і шэрагам іншых краін з часоў [[Халодная вайна|Халоднай вайны]]. У абмене, разам з Масквой і Вашынгтонам, прынялі ўдзел таксама [[Беларусь]], [[Германія]], [[Славенія]], [[Польшча]] і [[Нарвегія]]. У Расію з заходніх краін былі экстрадаваныя 10 грамадзян, у тым ліку двое дзяцей зняволеных. Масква ў сваю чаргу вызваліла і перадала 16 чалавек, з улікам аднаго ад беларускіх уладаў<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/08/2024/66aa2b1f9a79471f5615fd6f|title=Россия и Запад провели беспрецедентный обмен заключенными |lang=ru|website=РБК|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theins.ru/news/273530|title=Россия обменяла политзаключённых на шпионов. Среди освобожденных: Кара-Мурза, Гершкович, Яшин, Курмашева, Скочиленко, Чанышева и другие|lang=ru|website=The Insider|access-date=2024-08-01}}</ref>. Абмен адбыўся ў [[Анкара|Анкары]]. == Абставіны == У лютым 2024 года старшыня {{нп3|Фонд барацьбы з карупцыяй|Фонду барацьбы з карупцыяй|uk|Фонд боротьби з корупцією}} {{нп3|Марыя Канстанцінаўна Пеўчых|Марыя Пеўчых|uk|Певчих Марія Костянтинівна}} заявіла, што [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Аляксея Навальнага]] планавалася абмяняць на {{нп3|Вадзім Мікалаевіч Красікаў|Вадзіма Красікава|uk| Красіков Вадим Миколайович}}<ref name=":0" />. «{{нп3|The Wall Street Journal|The Wall Street Journal|pl|The Wall Street Journal}}» паведамляе, што ЗША і [[Германія]] першапачаткова спадзяваліся, што Навальны можа быць вызвалены ў рамках шырокага пагаднення, якое пачалося фармавацца ў пачатку 2024 года, пасля сустрэчы [[Джо Байдэн]]а і [[Олаф Шольц|Олафа Шольца]] ў [[Белы дом|Белым доме]]. Пасля {{нп3|Смерць і пахаванне Аляксея Навальнага|смерці Навальнага|mk|Смртта и погребот на Алексеј Навални}} абедзве краіны аб’ядналіся, сабраўшы пакет прапаноў па абмене<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/world/russia/evan-gershkovich-free-cde745b3|title=WSJ Reporter Evan Gershkovich Is Free}}</ref>. Паплечнік Навальнага {{нп3|Леанід Міхайлавіч Волкаў|Леанід Волкаў|uk|Волков Леонід Михайлович}} гэтак жа заявіў, што лідар расійскай палітычнай апазіцыі павінен быў выйсці на волю ў рамках гэтага абмену<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2024/08/01/leonid-volkov-eto-tot-samyy-obmen-v-ramkah-kotorogo-dolzhen-byl-vyyti-na-svobodu-navalnyy|title=Леонид Волков: «Это тот самый обмен, в рамках которого должен был выйти на свободу Навальный»|website=Meduza|access-date=2024-08-01}}</ref>. У перамовах паміж Расіяй і заходнімі краінамі ўдзельнічалі [[Белы дом]], МЗС і [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]], пасярэднікам выступіла турэцкая {{нп3|Нацыянальная разведвальная арганізацыя|Нацыянальная разведвальная арганізацыя|bg|МИТ}}. У канцы ліпеня 2024 года расійскія ўлады [[Этапаванне зняволеных у Расіі|этапавалі]] групу [[Палітычныя зняволеныя|палітзняволеных]]. У гэты ж час некалькі расіян, асуджаных у ЗША, зніклі з базы звестак амерыканскіх турмаў<ref>{{Cite news|title=Несколько известных россиян исчезли из базы данных американских тюрем|url=https://www.svoboda.org/a/neskoljko-izvestnyh-rossiyan-ischezli-iz-bazy-dannyh-amerikanskih-tyurem/33058159.html|website=Радио Свобода|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01|lang=ru}}</ref>. 1 жніўня Нацыянальная разведвальная арганізацыя Турцыі выступіла пасярэднікам у правядзенні аперацыі па абмене 26 зняволеных з сямі краін<ref name="meduza">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2024/08/01/v-ankare-pri-posrednichestve-turetskoy-razvedki-proshel-obmen-zaklyuchennymi-mezhdu-rossiey-i-zapadom|title=В Анкаре при посредничестве турецкой разведки прошел обмен заключёнными между Россией и Западом|website=Meduza|access-date=2024-08-01}}</ref>. [[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] асабіста сустрэў вызваленых у выніку абмену расіян, якія 1 жніўня прыбылі ў аэрапорт [[Унукава-2]] бортам спецыяльнага лётнага атрада «Расія»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/politika/21512943|title=Путин встретил у трапа освобожденных после обмена россиян|website=ТАСС|access-date=2024-08-01}}</ref>. == Вызваленыя асобы == Дзесяць зняволеных перададзеныя Расіі, трынаццаць — Германіі, а трое — ЗША<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/lawyer-ex-us-marine-whelan-jailed-russia-says-she-cannot-confirm-his-whereabouts-2024-07-31/|title=Americans Gershkovich and Whelan included in big prisoner swap, Turkey says|date=1 August 2024|publisher=[[Reuters]]|access-date=1 August 2024|last1=Osborn|first1=Andrew|last2=Lebedev|first2=Filipp|last3=Papachristou|first3=Lucy}}</ref>. Паводле звестак на вечар 1 жніўня, вядома пра вызваленне наступных асоб<ref>[https://news.rambler.ru/politics/53183092-v-rossii-smi-opublikovali-predvaritelnyy-spisok-obmenyannyh-v-turtsii-zaklyuchennyh/ В России СМИ опубликовали предварительный список обменянных в Турции заключенных]</ref>: * З расійскага боку: # {{нп3|Эван Гершковіч|Эван Гершковіч|uk|Еван Гершкович}} — амерыканскі журналіст, асуджаны за [[шпіянаж]]. Першы выпадак арышту амерыканскага журналіста ў Расіі па гэтым абвінавачванні з 1986 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.moscowtimes.ru/2023/04/05/ya-bil-na-meste-evana-gershkovicha-v-1986-godu-a39027|title=Я был на месте Эвана Гершковича в 1986 году|author=Николас Данилофф|website=Русская служба The Moscow Times|date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421205951/https://www.moscowtimes.ru/2023/04/05/ya-bil-na-meste-evana-gershkovicha-v-1986-godu-a39027|archive-date=2023-04-21|access-date=2023-04-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2024/07/19/zhurnalista-the-wall-street-journal-evana-gershkovicha-prigovorili-v-rossii-k-16-godam-kolonii-strogogo-rezhima|title=Журналиста The Wall Street Journal Эвана Гершковича приговорили в России к 16 годам колонии строгого режима|website=Meduza|access-date=2024-07-19}}</ref>. # {{нп3|Пол Уілан|Пол Уілан|uk|Пол Вілан}} — марскі пяхотнік, грамадзянін ЗША, [[Канада|Канады]], [[Ірландыя|Ірландыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], асуджаны па абвінавачванні ў шпіянажы. # Дэмуры Варонін — палітолаг, асуджаны па абвінавачванні ў дзяржздрадзе, грамадзянін Расіі і Германіі. # Патрык Шобель — грамадзянін Германіі, асуджаны па абвінавачванні ў кантрабандзе наркотыкаў. # Герман Мойжэс — грамадзянін Расіі і Германіі, абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе. # {{нп3|Алсу Хамідаўна Курмашава|Алсу Курмашава|tt|Алсу Кормашева}} — татарская журналістка татара-башкірская службы Радыё «Свабода», грамадзянка Расіі і ЗША. # {{нп3|Уладзімір Уладзіміравіч Кара-Мурза|Уладзімір Кара-Мурза|pl|Władimir Kara-Murza}} — расійскі апазіцыянер, грамадзянін Расіі і Вялікабрытаніі, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. # {{нп3|Ілья Валер’евіч Яшын|Ілля Яшын|uk|Яшин Ілля Валерійович}} — расійскі апазіцыянер, палітычны зняволены. # {{нп3|Андрэй Сяргеевіч Півавараў|Андрэй Півавараў|cs|Andrej Pivovarov}} — расійскі апазіцыйны палітык і прадпрымальнік, палітычны зняволены. # {{нп3|Алег Пятровіч Арлоў|Алег Арлоў|uk|Орлов Олег Петрович}} — расійскі біёлаг, сустаршыня Савета праваабарончага цэнтра «[[Мемарыял (арганізацыя)|Мемарыял]]», палітычны зняволены. # {{нп3|Аляксандра Юр’еўна Скачыленка|Аляксандра Скачыленка|uk|Скочиленко Олександра Юріївна}} — расійская мастачка, пацыфістка і палітычная зняволеная. # {{нп3|Лілія Айратаўна Чанышава|Лілія Чанышава|uk|Чанишева Лілія Айратівна}} — расійская башкірская палітычная дзяячка, кіраўніца {{нп3|Штабы Навальнага|Штаба Навальнага|uk|Штаби Навального}} ва [[Уфа|Уфе]], палітычная зняволеная. # {{нп3|Ксенія Уладзіславаўна Фадзеева|Ксенія Фадзеева|ru|Фадеева, Ксения Владиславовна}} — расійская палітычная дзяячка, кіраўнік Штаба Навальнага ў [[Томск]]у, палітычная зняволеная. # Вадзім Астанін — расійскі палітычны дзеяч, кіраўнік Штаба Навальнага ў [[Барнаул]]е, палітычны зняволены<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://theins.ru/news/273530|title=Россия обменяла политзаключенных на шпионов. Среди освобожденных: Кара-Мурза, Гершкович, Яшин, Курмашева, Скочиленко, Чанышева и другие|website=The Insider|access-date=2024-08-01}}</ref>. # {{нп3|Справа Кевіна Ліка|Кевін Лік|ru|Дело Кевина Лика}} — 19-гадовы грамадзянін Расіі і Германіі, асуджаны па абвінавачванні ў шпіянажы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2024/08/01/gruppa-podderzhki-19-letnego-kevina-lika-podtverdila-ego-osvobozhdenie|title=Группа поддержки 19-летнего Кевина Лика подтвердила его освобождение|website=Meduza|date=2024-08-01|access-date=2024-08-01}}</ref>. * З беларускага боку: # {{нп3|Рыка Крыгер|Рыка Крыгер|en|Rico Krieger}} — грамадзянін Германіі, прысуджаны да смяротнага пакарання (пазней памілаваны) у [[Беларусь|Беларусі]] па абвінавачванні ў тэрарызме<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c80e32ygw2wo|title=Лукашенко согласился помиловать приговоренного к расстрелу гражданина Германии|website=BBC News Русская служба|date=2024-07-30|access-date=2024-08-01}}</ref>. * З боку краін Захаду # {{нп3|Вадзім Мікалаевіч Красікаў|Вадзім Красікаў|uk|Красіков Вадим Миколайович}} — афіцэр расійскіх спецслужбаў, прысуджаны ў Германіі да [[пажыццёвае зняволенне]] за заказное забойства {{нп3|Зелімхан Султанавіч Хангашвілі|Зелімхана Хангашвілі|uk|Зелімхан Хангошвілі}}; # Арцём Дульцаў — асуджаны ў [[Славенія|Славеніі]] па абвінавачванні ў шпіянажы<ref>[https://www.interfax.ru/russia/974654 Источник сказал, что возвращенным на родину по обмену вменяли сотрудничество с разведкой РФ]</ref>; # Ганна Дульцава — асуджана ў Славеніі па абвінавачванні ў шпіянажы<ref>[https://www.interfax.ru/russia/974654 Источник сказал, что возвращенным на родину по обмену вменяли сотрудничество с разведкой РФ]</ref>; # {{нп3|Павел Аляксеевіч Рубцоў|Павел Рубцоў|uk|Рубцов Павло Олексійович}} — абвінавачваны як іспанскі агент ГРУ, арыштаваны ў [[Польшча|Польшчы]]<ref>[https://www.interfax.ru/russia/974654 Источник сказал, что возвращенным на родину по обмену вменяли сотрудничество с разведкой РФ]</ref>; # {{нп3|Раман Валер’евіч Селязнёў|Раман Селязнёў|en|Roman Seleznev}} — прысуджаны ў ЗША да 27 гадоў турмы як хакер<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://theins.ru/news/273530|title=Россия обменяла политзаключенных на шпионов. Среди освобожденных: Кара-Мурза, Гершкович, Яшин, Курмашева, Скочиленко, Чанышева и другие|website=The Insider|access-date=2024-08-01}}</ref>; # {{нп3|Уладзіслаў Дзмітрыевіч Клюшын|Уладзіслаў Клюшын|en|Vladislav Klyushin}} — расійскі прадпрымальнік, асуджаны за інсайдарскі гандаль<ref name=":1" />; # {{нп3|Міхаіл Валер’евіч Мікушын|Міхаіл Мікушын|no|Mikhail Valerijevitsj Mikusjin}}— абвінавачваны як супрацоўнік ГРУ, арыштаваны ў [[Нарвегія|Нарвегіі]]<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://theins.ru/politika/256504|title=«Мика-захватчик». Арестованный в Норвегии «бразильский профессор» оказался гэрэушником Михаилом Микушиным, он очень плохо скрывался|lang=ru|website=The Insider|access-date=2024-08-01}}</ref>; # Вадзім Канашчонак — асуджаны як кантрабандыст. Нелегальна пастаўляў амерыканскае высокатэхналагічнае абсталяванне расійскім дзяржаўным органам<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:2024 год у Расіі]] [[Катэгорыя:2024 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Расійска-амерыканскія адносіны]] [[Катэгорыя:Шпіянаж]] [[Катэгорыя:Разведка]] [[Катэгорыя:Жнівень 2024 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 1 жніўня]] 9xo94fq5e3sn08cecgbfxz5280driln 0 771525 5140990 4835434 2026-05-13T05:59:01Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія */ 5140990 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Анджаліна Джузэпэ Паскуале (Ліна) Венту́ра''' ({{lang-it|Angiolino Giuseppe Pasquale «Lino» Ventura}}; {{ДН|14|7|1919}}, {{МН|Парма||}}, Эмілія-Раманья, [[Італія]] — {{ДС|22|10|1987}}, Сен-Клу, О-дэ-Сен, Францыя) — акцёр італьянскага паходжання, які атрымаў вядомасць дзякуючы ролям у французскіх фільмах. Найбольш папулярныя фільмы — «Шукальнікі прыгод», «Зануда» і «Аддрынутыя». == Біяграфія == Нарадзіўся на поўначы Італіі ў Парме, Італія, у сям’і Джавані Вентуры і Луізы Барыні. Ва ўзросце васьмі гадоў кінуў школу і змяніў мноства прафесій. У 1942 годзе Вентура ажаніўся з сяброўкай дзяцінства Адэтэ Леконт, у сужэнцаў было чацвёра дзяцей: Мілен (1946), Лоўрэнс (1950), Лінда (1958) і Клелія (1961). У той жа час прафесійна займаўся боксам і барацьбой. У 1950 годзе, атрымаўшы сур’ёзную траўму правай нагі падчас барацьбы з Анры Коганам (які таксама быў акцёрам), Вентура вымушаны быў перапыніць кар’еру спартсмена. У 1953 годзе ўвайшоў у свет кіно, зняўшыся ў гангстарскім фільме «Не чапай здабычу» [[Жака Бекера]]. З гэтага моманту пачалася акцёрская кар’ера Ліно Вентуры. Ён здымаўся пераважна ў гангстарскіх фільмах, нярэдка разам са сваім сябрам [[Жан Габэн|Жанам Габэнам]]. Зняўся ў фільмах «Закон вуліц», 1956, «Неадкладнае дзеянне», 1956, «Засталося жыць тры дні», 1957), ён нават у «[[Ліфт на эшафот|Ліфце на эшафот]]» (1957) або ў «[[Манпарнас, 19]]», дзе яму выпала маляваць зусім не гангстэраў, усё роўна застаецца злыднем, як б паўнамоцным прадстаўніком жудасных, бесчалавечных сіл, якія застаюцца да пары за кадрам … "[5]. Таксама сярод найбольш знакамітых роляў Вентуры, напрыклад, роля карумпаванага паліцэйскага Тайгера Браўна ў фільме «Трохграшовая опера» (1963) і мафіёза Віта Джэнавезэ ў фільме «Паперы Валачы» (1972). Нягледзячы на ​​тое, што Вентура большую частку жыцця правёў у Францыі і па-італьянску гаварыў з французскім акцэнтам, ён не хацеў прымаць французскага грамадзянства. Нягледзячы на ​​гэта, заняў 23-ю пазіцыю ў спісе 100 вялікіх французаў, складзеным праз 17 гадоў пасля яго смерці. У 1966 годзе Ліна Вентура заснаваў дабрачынны фонд дапамогі інвалідам «Perce-Neige» (з фр. — «Пралеска»). Памёр 22 кастрычніка 1987 года ў Сен-Клу ва ўзросце 68 гадоў ад сардэчнага прыступу. Пахаваны ў камуне Лё-Валь-Сен-Жэрмен (дэпартамент Эсон). == Фільмаграфія ==Закон вуліц (фільм) * (1956) «[[Закон вуліц (фільм)|Закон вуліц]]» * (1964) «[[Сто тысяч долараў на сонцы]]» — Марэк == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вентура}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] lc9ygtsvjbw359odjdc8e9ack2jzbua 0 772379 5141090 5123220 2026-05-13T09:54:53Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Тэлеканалы, запушчаныя ў 1984 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141090 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Тэлеканал|краіна={{сцягафікацыя|ЗША}}|зона вяшчання={{сцягафікацыя|ЗША}}|час вяшчання=Кругласутачна|мова=* Англійская * Іспанская|фармат=1080i HDTV|уладальнік=Paramount Media Networks|дата пачатку вяшчання=1 красавіка 1979; 45 гадоў таму|заснавальнік=Warner Cable Communications|сайт=http://nick.com/|раннія назвы=C-3 (1977—1979)|лагатып=Nickelodeon 2023 logo (outline).svg}} '''Nickelodeon''' (скарочана '''Nick''') — дзіцяча-падлеткавы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] кабельны і спадарожнікавы [[Тэлевізійны канал|тэлеканал]], які належыць падраздзяленню Paramount Media Networks кампаніі [[Paramount Global]]. Упершыню выйшаў у эфір 1 красавіка 1979 года. Штаб-кватэра канала размяшчаецца ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Канал арыентаваны на аўдыторыю ва ўзросце ад 0 да 14 гадоў.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://finance.yahoo.com/m/b39c8860-9f0d-35a7-834b-026ac947a05d/viacom%E2%80%99s-nickelodeon-remains.html|title=Viacom’s Nickelodeon Remains Driving Force for Media Segment|website=Yahoo Finance|date=2018-01-03|access-date=2024-08-30}}</ref> == Гісторыя == Канал быў упершыню пратэставаны ў 1977 годзе як частка QUBE, ранняй сістэмы кабельнага тэлебачання, трансляваны ў [[Калумбус (Агая)|Калумбусе]], штат [[Агая]]. На канале «C-3» у эфір выходзіла навучалае шоу «Pinwheel», распрацаванае Вівіянам Хорнерам. «Pinwheel» добра зарэкамендаваў сябе ў абанентаў QUBE, і Хорнер імкнуўся пашырыць сваю праграму да паўнавартаснага канала на нацыянальным тэлебачанні. Канал быў названы «Nickelodeon» і быў запушчаны для новай агульнанацыянальнай аўдыторыі 1 красавіка 1979 года з першай праграмай «Pinwheel». Канал першапачаткова быў бясплатны і не паказваў рэкламу да 1984 года. Заснавальнікам быў Warner Communications (цяпер WarnerMedia, уладальнік тэлеканалаў: [[Cartoon Network]], Boomerang, Adult Swim і HBO), у канчатковым выніку прадаў Nickelodeon разам з даччынымі каналамі MTV і VH1 кампаніі Viacom ў 1986 годзе.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://tedium.co/2018/06/26/qube-cable-television-history/|title=QUBE Interactive Television History: It Came From Columbus|website=Tedium: The Dull Side of the Internet.|date=2018-06-28|access-date=2024-08-30}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nickelodeon#CITEREFHendershot2004|загаловак=Nickelodeon|год=2024-08-18|мова=ru|выданне=Википедия}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|title=NICKELODEON 20TH BIRTHDAY FROM GREEN SLIME TO PRIME TIME, THE KIDS NETWORK CELEBRATES WITH LOTS OF SPECIAL EVENTS - Buffalo News {{!}} HighBeam Research|website=web.archive.org|date=2011-06-24|access-date=2024-08-30|archive-date=24 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624034539/http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|url-status=dead}}</ref> На працягу ўсёй сваёй гісторыі Nickelodeon ўводзіў даччыныя каналы і тэматычныя праграмныя блокі. 4 студзеня 1988 года з'явіўся Nick Jr, дзённы блок, прызначаны для дзяцей дашкольнага ўзросту, пазней 2 лютага 1999 года быў запушчаны як тэлеканал. 11 жніўня 1991 года з'явіўся яшчэ адзін блок — Nicktoons. Неўзабаве ў 2002 годзе, Nicktoons ў канчатковым выніку быў прадстаўлены як асобны тэлеканал. У 1999 годзе Nickelodeon ў партнёрстве з Sesame Workshop запусцілі Noggin, адукацыйны канал. Два блокі, прызначаныя для падлеткавай аўдыторыі: Teennick і TheN былі аб'яднаны ў асобны канал Teenick ў 2009 годзе.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://decider.com/2016/06/14/the-oral-history-of-nicktoons-part-i-how-the-storied-animation-block-came-to-be/|title=The Oral History of ‘Nicktoons’, Part I: How The Storied Animation Block Came To Be {{!}} Decider|date=2016-06-14|access-date=2024-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-29-ca-43989-story.html|title=Educational Cable Outlet for Children Is Announced|first=Jane|last=Hall|website=Los Angeles Times|date=1998-04-29|access-date=2024-08-30}}</ref> 4 сакавіка 2023 года быў выраблены рэбрэндынг, які ўключаў абноўленую версію лагатыпа і новае афармленне. Сам лагатып захоўвае шрыфт 2009 года, аднак цяпер дадае знакамітую кляксу, падобную з варыянтам 1984 года. У 1994 годзе Nickelodeon запусціў «Вялікую дапамогу», якая спарадзіла дадатковую праграму «Вялікая зялёная дапамога» ў 2007 годзе. Праграма прызначана для актыўнасці дзяцей і захавання навакольнага асяроддзя. У тым жа годзе канал прыбраў з сеткі вяшчання «You Can't Do That on Television» (шоў завяршылася яшчэ ў 1990-м годзе, аднак на Nickelodeon яшчэ чатыры гады паказвалі паўторы) і замяніў яго новым скетч‐шоў «All That», які паклаў пачатак у кар'еры некалькіх акцёраў: Кінана Томпсана, Амандэ Байнс і Джэймі Лін Спірс. Дэн Шнайдэр, адзін з выканаўчых прадзюсараў шоў, будзе ствараць і прадзюсаваць шматлікія серыялы для Nickelodeon, уключаючы: «Шоў Аманды», «Дрэйк і Джош», «Зоўі 101», «iCarly», «Вікторыя-пераможца», «Сэм і Кэт», «Небяспечны Генры» і «Гульняробы'''»''' аж да пачатку 2018 года. Таксама ў 1994 годзе выйшаў мультсерыял «ААА!!! Сапраўдныя монстры», які таксама стаў хітом канала.1 мая 1999 года адразу пасля ўручэння ўзнагароды Kids' Choice Awards на канале быў паказаны анонс мультсерыяла «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]». Ён стаў самым папулярным у гісторыі канала і застаецца вельмі папулярным па гэты дзень. Па стане на верасень 2018 года, канал Nickelodeon маглі прымаць каля 87,167 млн хатніх гаспадарак у ЗША.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://awfulannouncing.com/espn/nielsen-coverage-estimates-september-espn-nbcsn-nbatv-mlbn-nfln.html|title=Nielsen coverage estimates for September see gains at ESPN networks, NBCSN, and NBA TV, drops at MLBN and NFLN|first=Andrew|last=Bucholtz|website=Awful Announcing|date=2018-09-10|access-date=2024-08-30}}</ref> == Nick Jr == [[Файл:Nick Jr. logo 2023 (outline).webp|міні|144x144пкс|Лагатып «Nick Jr.»]] '''Nick Jr.''' — дзіцячы тэлевізійны канал. Пачаў сваё вяшчанне 4 студзеня 1989 года як блок на Nickelodeon. 2 лютага 1999 года тэлеканал запусціў сваё ўласнае асобнае тэлевяшчанне на ўсёй тэрыторыі ЗША. У асноўным транслюе мультсерыялы сваёй вытворчасці для самых маленькіх дзяцей ад 1 да 7 гадоў, такія як «Шчанячы патруль», «Блэйз і цуда-машынкі», «Даша-падарожніца», «Rusty Rivers», «Shimmer and Shine», «Нэла, адважная прынцэса», «Sunny Day», «Крылаты патруль», а таксама іншыя мультсерыялы іншага вытворчасці «Тры каты», «Новыя прыгоды», «Тэлепузікі», «Свінка Пэпа» і іншыя. У 2009 годзе тэлеканал запусціў сваё HD-вяшчанне, а ў 2010 годзе перайшоў на шырокафарматнае вяшчанне 16:9. Таксама тэлеканал вяшчае на тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|краін СНД]] і шэрагу іншых краін свету. == Дзейнасць == З 1993 па 1995 год Nickelodeon адкрыў міжнародныя каналы для [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Германія|Германіі]]. Праз год сетка ажыццяўляла вяшчанне ўжо ў 70 краінах свету. З сярэдзіны 1990-х і пачатку 2000-х гадоў Nickelodeon як брэнд істотна пашырыўся, выпускаючы каналы з улікам моўных і культурных адрозненняў для розных краін і тэрыторый па ўсім свеце, уключаючы [[Еўропа|Еўропу]], [[Азія|Азію]], [[Акіянія|Акіянію]] і [[Канада|Канаду]], таксама ліцэнзаваў некаторыя свае творы на англійскай і іншых мясцовых мовах. У 2017 годзе кампанія Nickelodeon стварыла гукавыя дарожкі на латышскай, літоўскай і на эстонскай для [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. У 2022 годзе кампанія Nickelodeon пачала тэлевяшчанне ў [[Казахстан|Казахстане]] пад назвай Nickelodeon HD. == Крыніцы == <references /> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы, запушчаныя ў 1984 годзе]] c8kxsfsnbtqwstgcjtr2wc3sex4yun2 5141091 5141090 2026-05-13T09:55:20Z Feeleman 163471 выдалена [[Катэгорыя:Тэлеканалы, запушчаныя ў 1984 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141091 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Тэлеканал|краіна={{сцягафікацыя|ЗША}}|зона вяшчання={{сцягафікацыя|ЗША}}|час вяшчання=Кругласутачна|мова=* Англійская * Іспанская|фармат=1080i HDTV|уладальнік=Paramount Media Networks|дата пачатку вяшчання=1 красавіка 1979; 45 гадоў таму|заснавальнік=Warner Cable Communications|сайт=http://nick.com/|раннія назвы=C-3 (1977—1979)|лагатып=Nickelodeon 2023 logo (outline).svg}} '''Nickelodeon''' (скарочана '''Nick''') — дзіцяча-падлеткавы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] кабельны і спадарожнікавы [[Тэлевізійны канал|тэлеканал]], які належыць падраздзяленню Paramount Media Networks кампаніі [[Paramount Global]]. Упершыню выйшаў у эфір 1 красавіка 1979 года. Штаб-кватэра канала размяшчаецца ў [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Канал арыентаваны на аўдыторыю ва ўзросце ад 0 да 14 гадоў.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://finance.yahoo.com/m/b39c8860-9f0d-35a7-834b-026ac947a05d/viacom%E2%80%99s-nickelodeon-remains.html|title=Viacom’s Nickelodeon Remains Driving Force for Media Segment|website=Yahoo Finance|date=2018-01-03|access-date=2024-08-30}}</ref> == Гісторыя == Канал быў упершыню пратэставаны ў 1977 годзе як частка QUBE, ранняй сістэмы кабельнага тэлебачання, трансляваны ў [[Калумбус (Агая)|Калумбусе]], штат [[Агая]]. На канале «C-3» у эфір выходзіла навучалае шоу «Pinwheel», распрацаванае Вівіянам Хорнерам. «Pinwheel» добра зарэкамендаваў сябе ў абанентаў QUBE, і Хорнер імкнуўся пашырыць сваю праграму да паўнавартаснага канала на нацыянальным тэлебачанні. Канал быў названы «Nickelodeon» і быў запушчаны для новай агульнанацыянальнай аўдыторыі 1 красавіка 1979 года з першай праграмай «Pinwheel». Канал першапачаткова быў бясплатны і не паказваў рэкламу да 1984 года. Заснавальнікам быў Warner Communications (цяпер WarnerMedia, уладальнік тэлеканалаў: [[Cartoon Network]], Boomerang, Adult Swim і HBO), у канчатковым выніку прадаў Nickelodeon разам з даччынымі каналамі MTV і VH1 кампаніі Viacom ў 1986 годзе.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://tedium.co/2018/06/26/qube-cable-television-history/|title=QUBE Interactive Television History: It Came From Columbus|website=Tedium: The Dull Side of the Internet.|date=2018-06-28|access-date=2024-08-30}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/Nickelodeon#CITEREFHendershot2004|загаловак=Nickelodeon|год=2024-08-18|мова=ru|выданне=Википедия}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|title=NICKELODEON 20TH BIRTHDAY FROM GREEN SLIME TO PRIME TIME, THE KIDS NETWORK CELEBRATES WITH LOTS OF SPECIAL EVENTS - Buffalo News {{!}} HighBeam Research|website=web.archive.org|date=2011-06-24|access-date=2024-08-30|archive-date=24 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110624034539/http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html|url-status=dead}}</ref> На працягу ўсёй сваёй гісторыі Nickelodeon ўводзіў даччыныя каналы і тэматычныя праграмныя блокі. 4 студзеня 1988 года з'явіўся Nick Jr, дзённы блок, прызначаны для дзяцей дашкольнага ўзросту, пазней 2 лютага 1999 года быў запушчаны як тэлеканал. 11 жніўня 1991 года з'явіўся яшчэ адзін блок — Nicktoons. Неўзабаве ў 2002 годзе, Nicktoons ў канчатковым выніку быў прадстаўлены як асобны тэлеканал. У 1999 годзе Nickelodeon ў партнёрстве з Sesame Workshop запусцілі Noggin, адукацыйны канал. Два блокі, прызначаныя для падлеткавай аўдыторыі: Teennick і TheN былі аб'яднаны ў асобны канал Teenick ў 2009 годзе.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://decider.com/2016/06/14/the-oral-history-of-nicktoons-part-i-how-the-storied-animation-block-came-to-be/|title=The Oral History of ‘Nicktoons’, Part I: How The Storied Animation Block Came To Be {{!}} Decider|date=2016-06-14|access-date=2024-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-29-ca-43989-story.html|title=Educational Cable Outlet for Children Is Announced|first=Jane|last=Hall|website=Los Angeles Times|date=1998-04-29|access-date=2024-08-30}}</ref> 4 сакавіка 2023 года быў выраблены рэбрэндынг, які ўключаў абноўленую версію лагатыпа і новае афармленне. Сам лагатып захоўвае шрыфт 2009 года, аднак цяпер дадае знакамітую кляксу, падобную з варыянтам 1984 года. У 1994 годзе Nickelodeon запусціў «Вялікую дапамогу», якая спарадзіла дадатковую праграму «Вялікая зялёная дапамога» ў 2007 годзе. Праграма прызначана для актыўнасці дзяцей і захавання навакольнага асяроддзя. У тым жа годзе канал прыбраў з сеткі вяшчання «You Can't Do That on Television» (шоў завяршылася яшчэ ў 1990-м годзе, аднак на Nickelodeon яшчэ чатыры гады паказвалі паўторы) і замяніў яго новым скетч‐шоў «All That», які паклаў пачатак у кар'еры некалькіх акцёраў: Кінана Томпсана, Амандэ Байнс і Джэймі Лін Спірс. Дэн Шнайдэр, адзін з выканаўчых прадзюсараў шоў, будзе ствараць і прадзюсаваць шматлікія серыялы для Nickelodeon, уключаючы: «Шоў Аманды», «Дрэйк і Джош», «Зоўі 101», «iCarly», «Вікторыя-пераможца», «Сэм і Кэт», «Небяспечны Генры» і «Гульняробы'''»''' аж да пачатку 2018 года. Таксама ў 1994 годзе выйшаў мультсерыял «ААА!!! Сапраўдныя монстры», які таксама стаў хітом канала.1 мая 1999 года адразу пасля ўручэння ўзнагароды Kids' Choice Awards на канале быў паказаны анонс мультсерыяла «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]». Ён стаў самым папулярным у гісторыі канала і застаецца вельмі папулярным па гэты дзень. Па стане на верасень 2018 года, канал Nickelodeon маглі прымаць каля 87,167 млн хатніх гаспадарак у ЗША.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://awfulannouncing.com/espn/nielsen-coverage-estimates-september-espn-nbcsn-nbatv-mlbn-nfln.html|title=Nielsen coverage estimates for September see gains at ESPN networks, NBCSN, and NBA TV, drops at MLBN and NFLN|first=Andrew|last=Bucholtz|website=Awful Announcing|date=2018-09-10|access-date=2024-08-30}}</ref> == Nick Jr == [[Файл:Nick Jr. logo 2023 (outline).webp|міні|144x144пкс|Лагатып «Nick Jr.»]] '''Nick Jr.''' — дзіцячы тэлевізійны канал. Пачаў сваё вяшчанне 4 студзеня 1989 года як блок на Nickelodeon. 2 лютага 1999 года тэлеканал запусціў сваё ўласнае асобнае тэлевяшчанне на ўсёй тэрыторыі ЗША. У асноўным транслюе мультсерыялы сваёй вытворчасці для самых маленькіх дзяцей ад 1 да 7 гадоў, такія як «Шчанячы патруль», «Блэйз і цуда-машынкі», «Даша-падарожніца», «Rusty Rivers», «Shimmer and Shine», «Нэла, адважная прынцэса», «Sunny Day», «Крылаты патруль», а таксама іншыя мультсерыялы іншага вытворчасці «Тры каты», «Новыя прыгоды», «Тэлепузікі», «Свінка Пэпа» і іншыя. У 2009 годзе тэлеканал запусціў сваё HD-вяшчанне, а ў 2010 годзе перайшоў на шырокафарматнае вяшчанне 16:9. Таксама тэлеканал вяшчае на тэрыторыі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|краін СНД]] і шэрагу іншых краін свету. == Дзейнасць == З 1993 па 1995 год Nickelodeon адкрыў міжнародныя каналы для [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Германія|Германіі]]. Праз год сетка ажыццяўляла вяшчанне ўжо ў 70 краінах свету. З сярэдзіны 1990-х і пачатку 2000-х гадоў Nickelodeon як брэнд істотна пашырыўся, выпускаючы каналы з улікам моўных і культурных адрозненняў для розных краін і тэрыторый па ўсім свеце, уключаючы [[Еўропа|Еўропу]], [[Азія|Азію]], [[Акіянія|Акіянію]] і [[Канада|Канаду]], таксама ліцэнзаваў некаторыя свае творы на англійскай і іншых мясцовых мовах. У 2017 годзе кампанія Nickelodeon стварыла гукавыя дарожкі на латышскай, літоўскай і на эстонскай для [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. У 2022 годзе кампанія Nickelodeon пачала тэлевяшчанне ў [[Казахстан|Казахстане]] пад назвай Nickelodeon HD. == Крыніцы == <references /> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы ЗША]] nq3ollj0fbg8ek957z2d9dsneb1ii0a 0 772984 5140967 4844867 2026-05-13T03:08:06Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, пунктуацыя 5140967 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Джозеф Дыён Нгутэ | арыгінальнае імя = {{lang-en|Joseph Dion Ngute}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = Прэм’е-міністр Камеруна | парадак = 9 | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of Cameroon.svg | перыядпачатак = 4 студзеня 2019 | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Філемон Янг]] | пераемнік = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Поль Бія]] | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Джозеф Дыён Нгутэ''' ({{lang-en|Joseph Dion Ngute}}; {{ВД-Прэамбула}}) — камерунскі дзяржаўны дзеяч і юрыст, Прэм’ер-міністр Камеруна з 4 студзеня 2019 года<ref>{{cite web|url = https://fr.journalducameroun.com/en/dion-ngute-appointed-as-cameroons-new-prime-minister/|title = Cameroun: Paul Biya nomme Premier ministre le juriste anglophone Joseph Dion Ngute|author = Mbadi, Omer|date = 4-01-2019 |work = jeuneafrique.com|language = fr|archive-url = https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F699508%2Fpolitique%2Fcameroun-paul-biya-nomme-premier-ministre-le-juriste-anglophone-joseph-dion-ngute%2F#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 2019-01-05|access-date = 2024-09-09}}</ref>. Упершыню ўвайшоў ва ўрад у 1997 годзе, як міністр-дэлегат Міністра замежных спраў, адказны за адносіны з [[Садружнасць нацый|Садружнасцю нацый]]. Займаў гэтую пасаду да 2018 года<ref>{{cite web|url = https://crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/|title = Le gouvernement de Paul Biya de 1982 a 2015|author = |date = 22-01-2018|work = camerlex.com|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20231010050224/https://www.crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 10 кастрычніка 2023|access-date = 2024-09-09|url-status = bot: unknown}}</ref>, калі быў прызначаны Міністрам па асобых даручэннях пры Прэзідэнце Камеруна да 2019 года<ref>{{cite web|url = https://crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/|title = Remaniement: Joseph Dion Ngute est le nouveau Premier ministre|author = Mouadoume, Danielle|date = 4-01-2019|work = Cameroon Radio Television|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20231010050224/https://www.crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 10 кастрычніка 2023|access-date = 2024-09-09|url-status = bot: unknown}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{вікіцытатнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нгутэ Джозэф Дыён}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Камеруна]] pxbs6tpyngbka4vhyozqcj3rkp7rdlu 5140973 5140967 2026-05-13T03:21:20Z DobryBrat 5701 арфаграфія 5140973 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Джозеф Дыён Нгутэ | арыгінальнае імя = {{lang-en|Joseph Dion Ngute}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = Прэм’ер-міністр Камеруна | парадак = 9 | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = Flag of Cameroon.svg | перыядпачатак = 4 студзеня 2019 | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Філемон Янг]] | пераемнік = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Поль Бія]] | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Джозеф Дыён Нгутэ''' ({{lang-en|Joseph Dion Ngute}}; {{ВД-Прэамбула}}) — камерунскі дзяржаўны дзеяч і юрыст, Прэм’ер-міністр Камеруна з 4 студзеня 2019 года<ref>{{cite web|url = https://fr.journalducameroun.com/en/dion-ngute-appointed-as-cameroons-new-prime-minister/|title = Cameroun: Paul Biya nomme Premier ministre le juriste anglophone Joseph Dion Ngute|author = Mbadi, Omer|date = 4-01-2019 |work = jeuneafrique.com|language = fr|archive-url = https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F699508%2Fpolitique%2Fcameroun-paul-biya-nomme-premier-ministre-le-juriste-anglophone-joseph-dion-ngute%2F#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 2019-01-05|access-date = 2024-09-09}}</ref>. Упершыню ўвайшоў ва ўрад у 1997 годзе, як міністр-дэлегат Міністра замежных спраў, адказны за адносіны з [[Садружнасць нацый|Садружнасцю нацый]]. Займаў гэтую пасаду да 2018 года<ref>{{cite web|url = https://crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/|title = Le gouvernement de Paul Biya de 1982 a 2015|author = |date = 22-01-2018|work = camerlex.com|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20231010050224/https://www.crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 10 кастрычніка 2023|access-date = 2024-09-09|url-status = bot: unknown}}</ref>, калі быў прызначаны Міністрам па асобых даручэннях пры Прэзідэнце Камеруна да 2019 года<ref>{{cite web|url = https://crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/|title = Remaniement: Joseph Dion Ngute est le nouveau Premier ministre|author = Mouadoume, Danielle|date = 4-01-2019|work = Cameroon Radio Television|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20231010050224/https://www.crtv.cm/2019/01/remaniement-joseph-dion-ngute-est-le-nouveau-premier-ministre/#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 10 кастрычніка 2023|access-date = 2024-09-09|url-status = bot: unknown}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{вікіцытатнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нгутэ Джозэф Дыён}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Камеруна]] mxrjjnqxscybr93hgeg3hqwksnzzh56 14 772988 5140966 4836774 2026-05-13T03:04:14Z DobryBrat 5701 DobryBrat перанёс старонку [[Катэгорыя:Прэм’е-міністры Камеруна]] у [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Камеруна]] не пакінуўшы перасылкі: Назва з памылкай правапісу 4836774 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Prime ministers of Cameroon}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі ўрадаў паводле краін|Камерун]] [[Катэгорыя:Палітыкі Камеруна]] gqifi57tjux4rhq460x0lixx5p4vdxf 0 773000 5140971 5137125 2026-05-13T03:18:14Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, дапаўненне, стыль 5140971 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Кавайе Егіэ Джыбрыл''' ({{lang-fr|Cavayé Yéguié Djibril}}; {{ВДП}}) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэзідэнт [[Нацыянальны сход Камеруна|Нацыянальнага сходу Камеруна]] з 3 сакавіка 1992 года<ref>{{cite web|url = http://www.rdpcpdm.cm/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=179|title = Cavaye Yéguie Djibril: Un inoxydable au perchoir|author = Meyanga, Simon|date = 4-01-2019 |work = CPDM|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20110707012918/http://www.rdpcpdm.cm/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=179|archive-date = 2011-07-07|access-date = 2024-09-09}}</ref> па 17 сакавіка 2026 года. Прадстаўнік этнічнай групы [[Мада (народ)|мада]]<ref>MacEachern, Scott. Residuals and Resistance: Languages and History in the Mandara Mountains // When Languages Collide: Perspectives on Language Conflict, Competition, and Language Coexistence. — 2003. — С. 38.</ref>. У 2024 годзе пераабраны прэзідэнтам ніжняй палаты парламента ў 32-і раз запар<ref>{{cite web|url = https://fr.journalducameroun.com/cameroun-cavaye-yeguie-djibril-decroche-un-nouveau-mandat-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/|title = Cameroun: Cavaye Yeguié Djibril décroche un nouveau mandat à la tête de l’Assemblée nationale|author = Mawel, Arnaud Nicolas|date = 22-03-2024|work = Journalducameroun.com|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20240424001601/https://fr.journalducameroun.com/cameroun-cavaye-yeguie-djibril-decroche-un-nouveau-mandat-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 24 красавіка 2024|access-date = 2024-09-09|url-status = bot: unknown}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-09-10}} {{DEFAULTSORT:Джыбрыл Кавайе Егіэ}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальны сходу Камеруна]] lwt9lr2qmbyi77y2idh2w9wm3w2yc5q 0 776328 5141002 4866929 2026-05-13T06:34:03Z Autumndancer 168015 5141002 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валі}} {{Кінематаграфіст}} '''Аліда Валі''' ({{lang-it|Alida Valli}}, сапраўдніе імя ''баранэса Аліда Марыя Лаўра Альтэнбургер фон Маркенштайн-Фраўэнберг'', {{lang-de|Alida Maria Laura Altenburger von Marckenstein u. Frauenberg}}; {{ДН|31|5|1921}} — {{ДС|22|4|2006}}) — італьянская актрыса. == Біяграфія == У 15 гадоў Аліда пераехала ў [[Рым]], дзе паступіла ў [[Эксперыментальны цэнтр кінематаграфіі|Эксперыментальны кінацэнтр]], які займаўся падрыхтоўкай кінаакцёраў і рэжысёраў. Яе кінадэбют адбыўся ў Італіі ў 1934 годзе ў фільме «Трохвуголка», а першага поспеху яна дасягнула ў 1939 годзе пасля выхаду на экраны карціны «Тры тысячы фунтаў у месяц». Пасля шматлікіх камедыйных роляў Валі паспяхова выявіла сябе як драматычная актрыса ў фільме «Маленькі старадаўні свецік» (1941). У гады Другой сусветнай вайны Валі працягвала здымацца, замацаваўшы за сабой званне кіназоркі галоўнымі ролямі ў фільмах «Мы, жывыя» (1942) і «Бывай, Кіра!» (1942), знятых па аўтабіяграфічным рамане «Мы — жывыя» амерыканскай пісьменніцы [[Айн Рэнд]], а таксама «Сёння нічога новага» (1942). У 1944 годзе Валі выйшла замуж за мастака і кампазітара Оскара дэ Мэё, ад якога нарадзіла двух сыноў: Карла (стаў акцёрам, 1945—2015) і Лары. У 1952 годзе пара расталася. У 1940-х гадах яе заўважыў галівудскі прадзюсар [[Дэвід Олівер Сэлзнік|Дэвід Сэлзнік]], які вырашыў зрабіць з Валі другую Інгрыд Бергман. У Галівудзе Аліда Валі з’явілася ў некалькіх фільмах, сярод якіх «Справа Парадайна» (1947) [[Альфрэд Хічкак|Альфрэда Хічкака]] і «[[Трэці чалавек]]» (1949) [[Кэрал Рыд|Кэрала Рыда]]. Але з-за фінансавых праблем кампаніі Сэлзніка замежны досвед Валі не меў вялікага поспеху. У пачатку 1950-х гадоў яна вярнулася ў Еўропу, дзе пазней знялася ў шматлікіх італьянскіх і французскіх фільмах. На Венецыянскім кінафестывалі 1997 года актрыса была ўдастоена ганаровага «Залатога льва» за яе шматгадовую кар’еру ў кіно. Апошні раз на кінаэкранах Валі з’явілася ў 2002 годзе ў фільме «Страсны тыдзень» з Мірай Сарвіна ў галоўнай ролі. У Італіі Валі была вядома таксама як і тэатральная актрыса. У яе былі ролі ў п’есах «Расмерсхольм» [[Генрык Ібсен|Генрыка Ібсена]], «Генрых IV» [[Луіджы Пірандэла]], «Эпітафія Джорджу Дылану» [[Джон Осбарн|Джона Осбарна]] і «Выгляд з моста» [[Артур Мілер|Артура Мілера]]. Аліда Валі памерла ў сваім доме ў Рыме ва ўзросце 84 гадоў. Мэр Рыма Вальтэр Вельтроні пасля яе смерці сказаў: «Італьянскае кіно страціла адну з самых сваіх яркіх і выразных асоб». Валі была пахаваная на рымскіх могілках Верана. == Фільмаграфія == * (1970) «[[Стратэгія павука]]» — ''Драфна'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Валі Аліда}} [[Катэгорыя:Актрысы Італіі]] lok1zmpiinfdyxywda8egr0kqgxuxyw 5141003 5141002 2026-05-13T06:34:22Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5141003 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Валі}} {{Кінематаграфіст}} '''Аліда Валі''' ({{lang-it|Alida Valli}}, сапраўдніе імя ''баранэса Аліда Марыя Лаўра Альтэнбургер фон Маркенштайн-Фраўэнберг'', {{lang-de|Alida Maria Laura Altenburger von Marckenstein u. Frauenberg}}; {{ДН|31|5|1921}} — {{ДС|22|4|2006}}) — італьянская актрыса. == Біяграфія == У 15 гадоў Аліда пераехала ў [[Рым]], дзе паступіла ў [[Эксперыментальны цэнтр кінематаграфіі|Эксперыментальны кінацэнтр]], які займаўся падрыхтоўкай кінаакцёраў і рэжысёраў. Яе кінадэбют адбыўся ў Італіі ў 1934 годзе ў фільме «Трохвуголка», а першага поспеху яна дасягнула ў 1939 годзе пасля выхаду на экраны карціны «Тры тысячы фунтаў у месяц». Пасля шматлікіх камедыйных роляў Валі паспяхова выявіла сябе як драматычная актрыса ў фільме «Маленькі старадаўні свецік» (1941). У гады Другой сусветнай вайны Валі працягвала здымацца, замацаваўшы за сабой званне кіназоркі галоўнымі ролямі ў фільмах «Мы, жывыя» (1942) і «Бывай, Кіра!» (1942), знятых па аўтабіяграфічным рамане «Мы — жывыя» амерыканскай пісьменніцы [[Айн Рэнд]], а таксама «Сёння нічога новага» (1942). У 1944 годзе Валі выйшла замуж за мастака і кампазітара Оскара дэ Мэё, ад якога нарадзіла двух сыноў: Карла (стаў акцёрам, 1945—2015) і Лары. У 1952 годзе пара расталася. У 1940-х гадах яе заўважыў галівудскі прадзюсар [[Дэвід Олівер Сэлзнік|Дэвід Сэлзнік]], які вырашыў зрабіць з Валі другую Інгрыд Бергман. У Галівудзе Аліда Валі з’явілася ў некалькіх фільмах, сярод якіх «Справа Парадайна» (1947) [[Альфрэд Хічкак|Альфрэда Хічкака]] і «[[Трэці чалавек]]» (1949) [[Кэрал Рыд|Кэрала Рыда]]. Але з-за фінансавых праблем кампаніі Сэлзніка замежны досвед Валі не меў вялікага поспеху. У пачатку 1950-х гадоў яна вярнулася ў Еўропу, дзе пазней знялася ў шматлікіх італьянскіх і французскіх фільмах. На Венецыянскім кінафестывалі 1997 года актрыса была ўдастоена ганаровага «Залатога льва» за яе шматгадовую кар’еру ў кіно. Апошні раз на кінаэкранах Валі з’явілася ў 2002 годзе ў фільме «Страсны тыдзень» з Мірай Сарвіна ў галоўнай ролі. У Італіі Валі была вядома таксама як і тэатральная актрыса. У яе былі ролі ў п’есах «Расмерсхольм» [[Генрык Ібсен|Генрыка Ібсена]], «Генрых IV» [[Луіджы Пірандэла]], «Эпітафія Джорджу Дылану» [[Джон Осбарн|Джона Осбарна]] і «Выгляд з моста» [[Артур Мілер|Артура Мілера]]. Аліда Валі памерла ў сваім доме ў Рыме ва ўзросце 84 гадоў. Мэр Рыма Вальтэр Вельтроні пасля яе смерці сказаў: «Італьянскае кіно страціла адну з самых сваіх яркіх і выразных асоб». Валі была пахаваная на рымскіх могілках Верана. == Фільмаграфія == * (1970) «[[Стратэгія павука]]» — ''Драйфа'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Валі Аліда}} [[Катэгорыя:Актрысы Італіі]] fk0q8br38a19uz068iyea2s8mje1iln 0 776740 5140998 4870296 2026-05-13T06:25:45Z Autumndancer 168015 5140998 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Вераніка Лазар''' ({{lang-ro|Veronica Lazăr}}; {{ДН|16|10|1938}}, {{МН|Бухарэст||}} — {{ДС|8|6|2014}}, {{МС|Рым||}}) — італьянская актрыса тэатра і кіно румынскага паходжання. == Біяграфія == Скончыла [[Бухарэсцкі нацыянальны ўніверсітэт тэатральнага мастацтва і кінематаграфіі імя Іона Лукі Караджалэ|Бухарэсцкі інстытут тэатральнага і кінамастацтва ім. Караджале]]. Атрымала ступень у галіне псіхалогіі, якую яна практыкавала да 1994 года, займаючыся ў асноўным парнай тэрапіяй. Іграла ролі на сцэнах тэатраў Бухарэста. У 1963—1964 гады выступала ў тэатральнай трупе Паала Стопа і Рыны Марэлі. У сярэдзіне 1960-х гадоў пакінула Румынію і ўладкавалася ў Італіі ў 1965 годзе. Пазнаёмілася і выйшла замуж за італьянскага акцёра [[Адольфа Чэлі]], ад якога ў яе было двое дзяцей. Дэбютавала ў ролі Розы ў фільме [[Бернарда Берталучы]] «[[Апошняе танга ў Парыжы]]» (1972). У далейшым неаднаразова здымалася ў фільмах Берталучы — «Месяц» (1979), «Пад покрывам нябёсаў» (1990) і інш. Знялася больш як у 30 фільмах. З 2007 года была прэзідэнтам Фонда мастацтва румынскага кіно ў Рыме і Пізе. == Фільмаграфія == * (2012) «[[Я і ты (фільм, 2012)|Я і ты]]» — ''бабуля Ларэнца'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Лазар Вераніка}} [[Катэгорыя:Актрысы Італіі]] pmjg7qo76k92w2cdk3ae5q657q38k5b 0 776745 5140997 4870354 2026-05-13T06:25:08Z Autumndancer 168015 5140997 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Соня Бергамаска''' ({{lang-it|Sonia Bergamasco}}; нар. {{ДН|16|1|1966}}, {{МН|Мілан||}}, [[Італія]]) — італьянская актрыса тэатра і кіно. == Біяграфія == Нарадзілася ў Мілане. Пасля школы скончыла Міланскую кансерваторыю імя Джузэпэ Вердзі, дзе вучылася ігры на фартэпіяна. У канцы 1980-х гадоў паступіла ў акцёрскую школу Тэатра Пікала ў Мілане, якую скончыла ў 1990 годзе. Пасля некалькіх гадоў працы ў тэатры, у 1994 годзе Соня Бергамаска дэбютавала ў кіно, зняўлася ў кароткаметражцы Марыа Мартонэ, якая ўвайшла ў кінаальманах «Дзіўныя гісторыі». Папулярнасць Соня Бергамаска набыла пасля выхаду ў 2008 годзе фільма «[[Шалёная кроў]]». З 1999 года здымалася ў серыяле «Камісар Мантальбана». У 2016 годзе яна сыграла ў фільме «Да д’ябла на рогі», за што была намінаваная на італьянскую нацыянальную кінапрэмію «[[Давід дзі Данатэла]]» за «найлепшую жаночую ролю другога плана». У 2016 годзе Соня Бергамаска была абрана вядучай цырымоній адкрыцця і закрыцця [[Венецыянскі кінафестываль 2016|73-га Венецыянскага кінафестывалю]]. У 2017 годзе Бергамаска знялася ў фільме Рыкарда Міланэ «Як котка на кальцавой дарозе» у ролі Лучэ, за якую ў 2018 годзе была намінаваная як найлепшая актрыса другога плана на прэмію «Давід дзі Данатэла». Акрамя акцёрскай гульні, Соня Бергамаска выступае таксама з невялікімі музычнымі канцэртамі і шоу. == Фільмаграфія == * (2012) «[[Я і ты (фільм, 2012)|Я і ты]]» — ''маці Ларэнца'' == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Бергамаска Соня}} [[Катэгорыя:Актрысы Італіі]] jm9acwhz2rzmvad3z7l98pqyqit1mrw 0 778965 5140954 5036171 2026-05-13T00:53:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140954 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|спіс артыкулаў у адным з праектаў Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} {{Народжаныя паводле гадоў|1958}} У гэтым спісе прадстаўлены спіс персон, якія '''нарадзіліся ў [[1958]] годзе'''. == Студзень == [[Выява:Audronius Ažubalis2.JPG|міні|Міністр замежных спраў Літвы [[Аўдронюс Ажубаліс]].]] * [[1 студзеня]]: [[Уладзімір Вітальевіч Азаранка|Уладзімір Азаранка]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогій і сродкаў механізацыі сельскай гаспадаркі.<ref name="belal"/> * [[2 студзеня]]: [[Міхаіл Міхайлавіч Амельяновіч|Міхаіл Амельяновіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.<ref name="government"/> * [[17 студзеня]]: [[Аўдронюс Ажубаліс]] — літоўскі журналіст, дзяржаўны дзеяч, Міністр замежных спраў Літвы.<ref name="delfi"/> == Люты == * [[13 лютага]]: [[Людміла Фёдараўна Андзілеўка|Людміла Андзілеўка]] — беларуская пісьменніца, празаік, мастачка ў жанры наіў.<ref name="livingheritage"/> == Сакавік == [[Выява:Monnaie - Monaco, Albert II de Monaco, 2009 - btv1b113328831 (1 of 2).jpg|міні|[[Альбер II (князь Манака)|Альбер II]] на манеце ў 2 еўра.]] * [[14 сакавіка]]: [[Альбер II (князь Манака)|Альбер II]] — кіруючы князь Манака і герцаг Валенцінуа з 2005 года, з дома Грымальдзі.<ref name="madame"/> * [[17 сакавіка]]: [[Іван Васільевіч Андрасюк|Іван Андрасюк]] — беларускі мастак.<ref name=":2"/> == Красавік == [[Выява:Tadeusz Truskolaski June 2024 Białystok Dni Miasta Białegostoku 1.jpg|міні|[[Тадэвуш Трускаляскі]].]] * [[1 красавіка]]: [[Бану Алкан]] — турэцкая актрыса харвацкага паходжання, празваная «Афрадытай».<ref name="odatv4"/> * [[10 красавіка]]: [[Тадэвуш Трускаляскі]] — польскі палітык, прэзідэнт горада Беластока.<ref name="natemat"/> == Май == * [[26 мая]]: [[Віктар Уладзіміравіч Шэйман|Віктар Шэйман]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Чэрвень == * [[26 чэрвеня]]: [[Таццяна Мушынская]] — беларуская [[паэт]]эса, празаік, тэатральны крытык, [[журналіст]]ка, лібрэтыст. == Ліпень == * [[30 ліпеня]]: **[[Сяргей Рассадзін]] — беларускі [[гісторык]]. **[[Кейт Буш]] — англійская спявачка. == Жнівень == == Верасень == [[Выява:Mark Odersky photo by Linda Poeng.jpg|міні|[[Марцін Адэрскі]] 5 чэрвеня 2009 года.]] *[[5 верасня]]: **[[Марцін Адэрскі]] — нямецкі інфарматык і прафесар ў Лазанскай федэральнай політэхнічнай школе.<ref name="pizza"/> **[[Яўгенія Маркаўна Альбац|Яўгенія Альбац]] — расійская палітычная журналістка, палітолаг, грамадская дзяячка і пісьменніца.<ref name=":1"/> **[[Аляксандр Людвігавіч Алейнік|Аляксандр Алейнік]] — беларускі пісьменнік.<ref name=":0"/> == Кастрычнік == [[Выява:Olarticoechea.jpg|міні|[[Хуліа Алартыкаэчэа]].]] * [[18 кастрычніка]]: [[Хуліа Алартыкаэчэа]] — аргенцінскі футбаліст, абаронца.<ref name="bdfa"/> == Лістапад == [[Выява:Ion and Doina Aldea-Teodorovici (1992). (31563392564).jpg|міні|Іён і [[Дойна Алдзя-Тэадоравіч]] у Бухарэсце.]] *[[15 лістапада]]: [[Дойна Алдзя-Тэадоравіч]] — малдаўская савецкая спявачка, жонка кампазітара і спевака Іёна Тэадоравіча, Заслужаная артыстка Малдаўскай ССР.<ref name="teodorovici"/> == Снежань == [[Выява:Alexander Vasilyev (russian fashion historian)3.jpg|міні|[[Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (мастацтвазнавец)|Аляксандр Васільеў]].]] *[[8 снежня]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Васільеў (мастацтвазнавец)|Аляксандр Васільеў]] — расійскі і французскі гісторык моды, мастацтвазнаўца, тэатральны мастак, дэкаратар інтэр’ераў, калекцыянер, тэлевядучы.<ref name="d"/> == Дата невядомая == * [[Айсінь Гёро Улхічунь]] — кітайская і японская лінгвістка маньчжурскага паходжання.<ref name="noname"/> == Гл. таксама == * {{Не перакладзена 5|Спіс памерлых у 1958 годзе|Спіс памерлых у 1958 годзе|ru|Список умерших в 1958 году}} == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="natemat">{{Cite web|url=https://natemat.pl/310987,truskolaski-zrezygnowal-z-czlonkostwa-w-solidarnosci-rozmowa-z-prezydentem-bialegostoku|title=Truskolaski rzucił legitymacją „Solidarności”|date=6 чэрвеня 2020|author=Daria Różańska|publisher=natemat.pl|access-date=2020-10-30}}</ref> <ref name="pizza">[http://pizzacompiler.sourceforge.net/ Homepage] der Programmiersprache Pizza</ref> <ref name="delfi">[http://www.delfi.lt/news/economy/Media/article.php?id=3433962 Ryšiai su visuomene Lietuvoje: karalius šiemet neteko karūnos]</ref> <ref name="belal">[http://aw.belal.by/russian/science/research/personalrus/azarenko/index.htm Персональная страница В. В. Азаренко]</ref> <ref name="noname">愛新覚羅烏拉熙春『契丹文墓誌より見た遼史』松香堂、2006年。</ref> <ref name="bdfa">{{Cite web|url=http://www.bdfa.com.ar/jugadores-JULIO-JORGE-OLARTICOECHEA-1063.html|title=Ficha de Julio Olarticoechea|access-date=2 чэрвеня 2016|author-link=www.bdfa.com.ar|date=2 чэрвеня 2016|publisher=www.bdfa.com.ar}}</ref> <ref name="teodorovici">{{Cite web|url=http://www.teodorovici.md/biografie.php|access-date=2009-10-30|title=Biografie - Doina Aldea-Teodorovici|archive-date=2010-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101019002551/http://www.teodorovici.md/biografie.php|url-status=dead}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=http://pismennik.by/%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BB%D1%8E%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/|title=Олейник Александр Людвигович — Гомельскае абласное аддзяленне грамадскага аб'яднання "Саюз пісьменнікаў Беларусі"|website=pismennik.by|access-date=2024-01-12}}</ref> <ref name="odatv4">{{Cite web|url=https://www.odatv4.com//magazin/banu-alkanin-kac-yasinda-oldugu-ortaya-cikti-0807171200-119177|title=Banu Alkan’ın kaç yaşında olduğu ortaya çıktı|date=26 лістапада 2022|lang=en|publisher=www.odatv4.com|last=odatv4.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126100449/https://www.odatv4.com//magazin/banu-alkanin-kac-yasinda-oldugu-ortaya-cikti-0807171200-119177|archive-date=26 лістапада 2022}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|url=https://lenta.ru/lib/14203188/|title=Альбац, Евгения Главный редактор журнала "The New Times"|website=lenta.ru|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925205804/https://lenta.ru/lib/14203188/|url-status=live}}</ref> <ref name="madame">[http://madame.lefigaro.fr/celebrites/jeux-olympiques-les-tetes-couronnees-soutiennent-les-jo-040816-115565 « Quand les têtes couronnées remportent des médailles aux JO »], ''Madame Figaro''.</ref> <ref name="d">[http://www.d-pils.lv/news/2/361322 Высокая мода пребывает в агонии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111135319/http://www.d-pils.lv/news/2/361322 |date=11 студзеня 2012 }} // d-pils.lv</ref> <ref name="government">{{Спасылка|дата=16 кастрычніка 2015|url=http://government.by/upload/docs/filed13774f25432683d.PDF|загаловак=Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 870 «Аб складанні паўнамоцтваў Урада Рэспублікі Беларусь»|мова=ru|title=Архіўная копія|access-date=17 кастрычніка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100850/http://government.by/upload/docs/filed13774f25432683d.PDF|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="livingheritage">[https://livingheritage.by/nks/7712/ Інвентар НКС > Традыцыйныя рамёствы > Iнсітны жывапіс]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name=":2">{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998|артыкул=Андрасюк Іван Васільевіч}}</ref> }} == Літаратура == == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Commons}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Партал|Біяграфіі|Гісторыя}} {{Храналагічны пералік}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-12-17}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы народжаных паводле гадоў|1958]] qmdvixjgch449bpiy3s47ba64dznwk4 0 779622 5141017 4900089 2026-05-13T07:10:56Z Autumndancer 168015 5141017 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Алівія Хасі''' ({{lang-en|Olivia Hussey}}, пры нараджэнні: ''Алівія Асуна'' ({{lang-es|Olivia Osuna}}) ({{ДН|17|4|1951}}, {{МН|Буэнас-Айрэс||}} — {{ДС|27|12|2024}}) — брытанская кінаактрыса. Першую тэлевізійную ролю атрымала ў трынаццаць гадоў, а ў 16 сыграла Джульету ў фільме «[[Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|Рамэа і Джульета]]» італьянскага рэжысёра [[Франка Дзэфірэлі]], за якую атрымала «Залаты глобус». У 1973 годзе яна знялася ў «Згубленым гарызонце», у 1978 годзе — у фільме «[[смерць на Ніле (фильм, 1978)|Смерць на Ніле]]». У 1977 годзе сыграла Дзеву Марыю ў тэлепраекце Дзэфірэлі «Ісус з Назарэта». Сыграла ў экранізацыі кнігі папы рымскага Яна Паўла ІІ «Ювелірная крама» ў 1989 годзе. У 2002 увасобіла экранны вобраз [[Маці Тэрэза|Маці Тэрэзы]] ў тэлевізійным фільме. Увосень 2014 года Алівія Хасі прыняла ўдзел у здымках фільма «Сацыяльнае самагубства» брытанскага рэжысёра Бруса Уэба, які пераносіць гісторыю шэкспіраўскіх Рамэа і Джульеты ў сучасны свет сацыяльных сетак. У гэтым праекце таксама заняты [[Леанард Уайтынг]], партнёр Алівіі па легендарным фільме Дзэфірэлі «Рамэа і Джульета», сяброўства з якім яна захавала на ўсё жыццё. Уайтынг і Хасі прадстаўляюць у фільме бацькоў Джуліі (цяперашняй Джульеты), у вобразе якой паўстае рэальная дачка Алівіі — Індыя Айслі. Фільм выйшаў у 2015 годзе. == Зноскі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хасі Алівія}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Вялікабрытаніі]] n5ymnojddbybd148qrf3q6ayyt107cx 0 781387 5140969 4960345 2026-05-13T03:15:02Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль 5140969 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Ахмаду Бабатура Ахіджа''' ({{Lang-fr|Ahmadou Babatoura Ahidjo}}; {{ВД-Прэамбула}}) — камерунскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы прэзідэнт [[Камерун]]а (1960—1982). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Гаруа]] ([[Французскі Камерун]]) у сям’і вясковага старасты з народа [[фульбэ]]; яго продкі па маці былі ў рабстве. Вучыўся ў ісламскай школе ([[мектэб]]), з 1932 года ў дзяржаўнай пачатковай школе. У 1938 годзе не змог здаць выпускныя экзамены, пасля чаго працаваў некалькі месяцаў пры ветэрынары, затым вярнуўся ў школу і змог здаць выпускныя экзамены праз год. Затым тры гады вучыўся ў адміністрацыйнай школе (Ecole Primaire Supérieur) у [[Яўндэ]]. Падчас вучобы вызначыўся таксама ў спорце (веласіпедным і футболе). У 1942 годзе паступіў на дзяржаўную службу ў якасці радыста і працаваў на паштовую службу. Праца ўключала пастаянныя паездкі па ўсёй краіне. З 1946 года заняўся мясцовай палітыкай. У 1947 годзе быў абраны ў першы заканадаўчы сход Камеруна, у 1956 годзе стаў намеснікам яго старшыні, а з 28 студзеня па 10 мая 1957 года быў старшынёй гэтага дарадчага органа пры французскай адміністрацыі, які насіў назву тэрытарыяльнай Асамблеі Камеруна. У тым жа годзе пасля надання ўсходняму Камеруну аўтаноміі ён стаў намеснікам прэм’ер-міністра, які адказваў за ўнутраныя справы ва ўрадзе французскага Камеруна, які ўзначальваў Андрэ-Мары Мбіда, а 18 лютага 1958 года стаў прэм’ер-міністрам Усходняга Камеруна. Акрамя таго, уваходзіў у Асамблею Французскага саюза і ў 1954 стаў яе сакратаром. Таксама з 1958 года быў лідарам Камерунскага Саюза, партыі, якая выступала за аб’яднанне брытанскага і французскага Камеруна. Яго падыходу на супрацоўніцтва з каланіяльнымі ўладамі апанавалі радыкальныя антыкаланіялісты, аб’яднаныя ў левы Саюз народаў Камеруна. Калі французскі Камерун атрымаў незалежнасць у 1960 годзе, Ахіджа, які займаў пасаду прэм’ер-міністра, быў абраны яго прэзідэнтам, а пасля актыўна выступаў за аб’яднанне з [[Брытанскі Камерун|Брытанскім Камерунам]] у адзіную дзяржаву. У той час, як Ахіджа з 1961 года заклікаў да ўсталявання аднапартыйнага рэжыму і ў 1962 годзе выдаў дэкрэт, які забараняў крытыку яго рэжыму, Андрэ-Мары Мбіда, прысуджаны на гэтай падставе да трох гадоў турэмнага зняволення разам з шэрагам іншых вядучых палітыкаў, узначаліў спіс партыі дэмакратаў Камеруна на выбарах у заканадаўчыя органы ў красавіку 1964 года. ПДК была адзінай палітычнай партыяй, якая адважылася ўдзельнічаць у гэтых выбарах (усе прыкметныя камерунскія палітыкі таго часу ўжо былі альбо ў выгнанні, альбо ў турме, альбо былі вымушаныя ўступіць у партыю ўлады). Вынікі гэтых выбараў, паводле шматлікіх крыніц, прынеслі буйную перамогу ПДК. Аднак вынікі былі груба фальсіфікаваныя на карысць кіруючай прэзідэнцкай партыі. Масавыя пратэсты былі жорстка падушаныя, а пратэстоўцаў масава дэпартавалі ў сумна вядомыя канцлагеры Мантум, Чалірэ і Макола. У далейшым Ахіджа пераабіраўся на пасаду прэзідэнта ў 1965, 1970, 1975 і 1980 гадах. 1 верасня 1966 года Камерун фактычна стаў пры ім аднапартыйнай дзяржавай на чале з партыяй Камерунскі нацыянальны саюз, старшынёй якой ён заставаўся на працягу 1966—1983 гадоў (у парламент, [[Нацыянальны сход Камеруна]], абіраліся толькі члены гэтай партыі). Як і іншыя сучасныя яму афрыканскія кіраўнікі, выкарыстоўваў сваю пасаду ў першую чаргу для ўмацавання сваёй асабістай улады, узмацняючы ролю ўласнай партыі ў кіраванні краінай. У 1976 годзе ўсе палітычныя партыі, акрамя яго ўласнай, былі забароненыя. У пачатку 1970-х гадоў ён прыняў новую канстытуцыю, па якой Камерун стаў унітарнай дзяржавай, а аўтаномія Брытанскага Камеруна была скасавана, што выклікала незадаволенасць у Брытанскім Камеруне. Пры гэтым, хоць кіраванне Ахіджа было дыктатарскім і абапіралася на кліенталісцкую сістэму, Камерун у гады яго кіравання быў адной з найбольш стабільных афрыканскіх краін, і эканоміка развівалася адносна паспяхова. Ахінджа называў праводзімы ім курс «планаваным лібералізмам». Сышоў у адстаўку 4 лістапада 1982 года па стане здароўя (мяркуецца, што яго асабісты лекар, француз, падмануў яго<ref>{{Cite web|url=http://www.waado.org/nigerian_scholars/archive/debates/constitution/OmoigCoup.html|title=On The Question of Preventing Coups in Nigeria by Nowamagbe A. Omoigui|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826172602/http://www.waado.org/nigerian_scholars/archive/debates/constitution/omoigcoup.html|archive-date=2017-08-26|access-date=2011-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dawodu.com/bakassi3.htm|title=The Bakassi Story|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119181952/https://dawodu.com/bakassi3.htm|archive-date=2016-11-19|access-date=2011-05-07}}</ref>). Праз два дні пасаду прэзідэнта заняў прэм’ер-міністр [[Поль Бія]]. Такая перадача ўлады, ад паўночніка-мусульманіна да паўднёўца-каталіка, вельмі незвычайная для Афрыкі, і прычыны адстаўкі Ахіджа так і не цалкам ясныя. Існуе версія, што Ахіджа спадзяваўся на тое, што новы прэм’ер-міністр, Бэла Буба Майгары, таксама паўночнік і мусульманін, зможа прыйсці да ўлады, а ролю Бія лічыў другаснай. Так ці інакш, Бія застаўся ва ўладзе больш чым на 40 гадоў. Ахіджа захаваў пасаду старшыні кіруючай партыі Камерунскі нацыянальны саюз, але дамогся таго, што Бія стаў віцэ-прэзідэнтам, і выказваў апошняму ўсялякую падтрымку, у 1983 годзе здзейсніўшы падарожжа па краіне ў яго падтрымку. Аднак пазней у тым жа 1983 годзе стасункі паміж Ахіджа і Бія істотна сапсаваліся, і 19 ліпеня 1983 года Ахіджа вымушаны быў эміграваць у Францыю, а Бія заняўся знішчэннем згадак пра яго, у прыватнасці, заменай партрэтаў Ахіджа на свае, і ліквідацыяй ад улады прыхільнікаў Ахіджа. 22 жніўня Бія абвясціў, што была раскрыта змова з мэтай звяржэння ўлады і Ахіджа ўдзельнічаў у гэтай змове. Адначасова Ахіджа выступіў з рэзкай крытыкай Бія, абвінаваціўшы яго ў злоўжыванні ўладай. Прымірэнне аказалася, нягледзячы на пасярэдніцтва замежных лідараў, немагчымым, і 27 жніўня Ахіджа абвясціў пра сыход з пасады старшыні Камерунскага Нацыянальнага Саюза. У лютым 1984 года адбыўся завочны суд над Ахіджа і двума яго саўдзельнікамі па абвінавачванні ў спробе дзяржаўнага перавароту, і ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання, хоць Бія пазней замяніў яго на пажыццёвае зняволенне. Ахіджа са свайго боку адмаўляў удзел у перавароце. У красавіку 1984 года адбылася яшчэ адна спроба дзяржаўнага перавароту. Лічыцца, што яна была арганізавана пры ўдзеле Ахіджа<ref name="WP">Jonathan C. Randal, [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/19/AR2006071901340_pf.html «Tales of Ex-Leader’s Role In Revolt Stun Cameroon»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170819023040/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/19/AR2006071901340_pf.html |date=19 жніўня 2017 }}, The Washington Post, April 15, 1984, page A01.</ref>. Пасля папераменна жыў у Францыі, Іспаніі і [[Сенегал]]е. Памёр у Дакары 30 лістапада 1989 года ад сардэчнага прыступу. Пахаваны на могілках Бахія ў Ёфе, самых вялікіх мусульманскіх могілках у Дакары. У снежні 1991 года быў афіцыйна рэабілітаваны ў Камеруне<ref>Mamadou Diouf, [https://books.google.com/books?id=tAywnB3pQI0C&pg=PA84&dq=ahidjo+rehabilitated+1991&ei=eMhMStrSApjeyASE4uTYDw ''Les figures du politique en Afrique''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602231053/https://books.google.com/books?id=tAywnB3pQI0C&pg=PA84&dq=ahidjo+rehabilitated+1991&ei=eMhMStrSApjeyASE4uTYDw |date=2 чэрвеня 2021 }} (1999), page 84.</ref>, а ў чэрвені 2009 года было дасягнута пагадненне пра яго перапахаванне ў Камеруне. == Ушанаванне памяці == Яго імем названы стадыён у [[Яўндэ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Амаду Ахиджо (Люди и события)|год=1960|месца=М.|выданне=Новое время|нумар=3|старонкі=27}} * {{артыкул|аўтар=Harvey Glickman|загаловак=Political Leaders of Contemporary Africa South of the Sahara|год=1992|месца=Westport, Connecticut|выдавецтва=Greenwood Press|isbn=0-313-26781-2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ахіджа Ахмаду}} [[Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда]] [[Катэгорыя:Прысуджаныя да смяротнага пакарання]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Камеруна]] 0c7s76xzdjfdalxmoe682xpfbkqtpmk 5140970 5140969 2026-05-13T03:15:52Z DobryBrat 5701 катэгорыя 5140970 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Ахмаду Бабатура Ахіджа''' ({{Lang-fr|Ahmadou Babatoura Ahidjo}}; {{ВД-Прэамбула}}) — камерунскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы прэзідэнт [[Камерун]]а (1960—1982). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Гаруа]] ([[Французскі Камерун]]) у сям’і вясковага старасты з народа [[фульбэ]]; яго продкі па маці былі ў рабстве. Вучыўся ў ісламскай школе ([[мектэб]]), з 1932 года ў дзяржаўнай пачатковай школе. У 1938 годзе не змог здаць выпускныя экзамены, пасля чаго працаваў некалькі месяцаў пры ветэрынары, затым вярнуўся ў школу і змог здаць выпускныя экзамены праз год. Затым тры гады вучыўся ў адміністрацыйнай школе (Ecole Primaire Supérieur) у [[Яўндэ]]. Падчас вучобы вызначыўся таксама ў спорце (веласіпедным і футболе). У 1942 годзе паступіў на дзяржаўную службу ў якасці радыста і працаваў на паштовую службу. Праца ўключала пастаянныя паездкі па ўсёй краіне. З 1946 года заняўся мясцовай палітыкай. У 1947 годзе быў абраны ў першы заканадаўчы сход Камеруна, у 1956 годзе стаў намеснікам яго старшыні, а з 28 студзеня па 10 мая 1957 года быў старшынёй гэтага дарадчага органа пры французскай адміністрацыі, які насіў назву тэрытарыяльнай Асамблеі Камеруна. У тым жа годзе пасля надання ўсходняму Камеруну аўтаноміі ён стаў намеснікам прэм’ер-міністра, які адказваў за ўнутраныя справы ва ўрадзе французскага Камеруна, які ўзначальваў Андрэ-Мары Мбіда, а 18 лютага 1958 года стаў прэм’ер-міністрам Усходняга Камеруна. Акрамя таго, уваходзіў у Асамблею Французскага саюза і ў 1954 стаў яе сакратаром. Таксама з 1958 года быў лідарам Камерунскага Саюза, партыі, якая выступала за аб’яднанне брытанскага і французскага Камеруна. Яго падыходу на супрацоўніцтва з каланіяльнымі ўладамі апанавалі радыкальныя антыкаланіялісты, аб’яднаныя ў левы Саюз народаў Камеруна. Калі французскі Камерун атрымаў незалежнасць у 1960 годзе, Ахіджа, які займаў пасаду прэм’ер-міністра, быў абраны яго прэзідэнтам, а пасля актыўна выступаў за аб’яднанне з [[Брытанскі Камерун|Брытанскім Камерунам]] у адзіную дзяржаву. У той час, як Ахіджа з 1961 года заклікаў да ўсталявання аднапартыйнага рэжыму і ў 1962 годзе выдаў дэкрэт, які забараняў крытыку яго рэжыму, Андрэ-Мары Мбіда, прысуджаны на гэтай падставе да трох гадоў турэмнага зняволення разам з шэрагам іншых вядучых палітыкаў, узначаліў спіс партыі дэмакратаў Камеруна на выбарах у заканадаўчыя органы ў красавіку 1964 года. ПДК была адзінай палітычнай партыяй, якая адважылася ўдзельнічаць у гэтых выбарах (усе прыкметныя камерунскія палітыкі таго часу ўжо былі альбо ў выгнанні, альбо ў турме, альбо былі вымушаныя ўступіць у партыю ўлады). Вынікі гэтых выбараў, паводле шматлікіх крыніц, прынеслі буйную перамогу ПДК. Аднак вынікі былі груба фальсіфікаваныя на карысць кіруючай прэзідэнцкай партыі. Масавыя пратэсты былі жорстка падушаныя, а пратэстоўцаў масава дэпартавалі ў сумна вядомыя канцлагеры Мантум, Чалірэ і Макола. У далейшым Ахіджа пераабіраўся на пасаду прэзідэнта ў 1965, 1970, 1975 і 1980 гадах. 1 верасня 1966 года Камерун фактычна стаў пры ім аднапартыйнай дзяржавай на чале з партыяй Камерунскі нацыянальны саюз, старшынёй якой ён заставаўся на працягу 1966—1983 гадоў (у парламент, [[Нацыянальны сход Камеруна]], абіраліся толькі члены гэтай партыі). Як і іншыя сучасныя яму афрыканскія кіраўнікі, выкарыстоўваў сваю пасаду ў першую чаргу для ўмацавання сваёй асабістай улады, узмацняючы ролю ўласнай партыі ў кіраванні краінай. У 1976 годзе ўсе палітычныя партыі, акрамя яго ўласнай, былі забароненыя. У пачатку 1970-х гадоў ён прыняў новую канстытуцыю, па якой Камерун стаў унітарнай дзяржавай, а аўтаномія Брытанскага Камеруна была скасавана, што выклікала незадаволенасць у Брытанскім Камеруне. Пры гэтым, хоць кіраванне Ахіджа было дыктатарскім і абапіралася на кліенталісцкую сістэму, Камерун у гады яго кіравання быў адной з найбольш стабільных афрыканскіх краін, і эканоміка развівалася адносна паспяхова. Ахінджа называў праводзімы ім курс «планаваным лібералізмам». Сышоў у адстаўку 4 лістапада 1982 года па стане здароўя (мяркуецца, што яго асабісты лекар, француз, падмануў яго<ref>{{Cite web|url=http://www.waado.org/nigerian_scholars/archive/debates/constitution/OmoigCoup.html|title=On The Question of Preventing Coups in Nigeria by Nowamagbe A. Omoigui|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826172602/http://www.waado.org/nigerian_scholars/archive/debates/constitution/omoigcoup.html|archive-date=2017-08-26|access-date=2011-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dawodu.com/bakassi3.htm|title=The Bakassi Story|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119181952/https://dawodu.com/bakassi3.htm|archive-date=2016-11-19|access-date=2011-05-07}}</ref>). Праз два дні пасаду прэзідэнта заняў прэм’ер-міністр [[Поль Бія]]. Такая перадача ўлады, ад паўночніка-мусульманіна да паўднёўца-каталіка, вельмі незвычайная для Афрыкі, і прычыны адстаўкі Ахіджа так і не цалкам ясныя. Існуе версія, што Ахіджа спадзяваўся на тое, што новы прэм’ер-міністр, Бэла Буба Майгары, таксама паўночнік і мусульманін, зможа прыйсці да ўлады, а ролю Бія лічыў другаснай. Так ці інакш, Бія застаўся ва ўладзе больш чым на 40 гадоў. Ахіджа захаваў пасаду старшыні кіруючай партыі Камерунскі нацыянальны саюз, але дамогся таго, што Бія стаў віцэ-прэзідэнтам, і выказваў апошняму ўсялякую падтрымку, у 1983 годзе здзейсніўшы падарожжа па краіне ў яго падтрымку. Аднак пазней у тым жа 1983 годзе стасункі паміж Ахіджа і Бія істотна сапсаваліся, і 19 ліпеня 1983 года Ахіджа вымушаны быў эміграваць у Францыю, а Бія заняўся знішчэннем згадак пра яго, у прыватнасці, заменай партрэтаў Ахіджа на свае, і ліквідацыяй ад улады прыхільнікаў Ахіджа. 22 жніўня Бія абвясціў, што была раскрыта змова з мэтай звяржэння ўлады і Ахіджа ўдзельнічаў у гэтай змове. Адначасова Ахіджа выступіў з рэзкай крытыкай Бія, абвінаваціўшы яго ў злоўжыванні ўладай. Прымірэнне аказалася, нягледзячы на пасярэдніцтва замежных лідараў, немагчымым, і 27 жніўня Ахіджа абвясціў пра сыход з пасады старшыні Камерунскага Нацыянальнага Саюза. У лютым 1984 года адбыўся завочны суд над Ахіджа і двума яго саўдзельнікамі па абвінавачванні ў спробе дзяржаўнага перавароту, і ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання, хоць Бія пазней замяніў яго на пажыццёвае зняволенне. Ахіджа са свайго боку адмаўляў удзел у перавароце. У красавіку 1984 года адбылася яшчэ адна спроба дзяржаўнага перавароту. Лічыцца, што яна была арганізавана пры ўдзеле Ахіджа<ref name="WP">Jonathan C. Randal, [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/19/AR2006071901340_pf.html «Tales of Ex-Leader’s Role In Revolt Stun Cameroon»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170819023040/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/19/AR2006071901340_pf.html |date=19 жніўня 2017 }}, The Washington Post, April 15, 1984, page A01.</ref>. Пасля папераменна жыў у Францыі, Іспаніі і [[Сенегал]]е. Памёр у Дакары 30 лістапада 1989 года ад сардэчнага прыступу. Пахаваны на могілках Бахія ў Ёфе, самых вялікіх мусульманскіх могілках у Дакары. У снежні 1991 года быў афіцыйна рэабілітаваны ў Камеруне<ref>Mamadou Diouf, [https://books.google.com/books?id=tAywnB3pQI0C&pg=PA84&dq=ahidjo+rehabilitated+1991&ei=eMhMStrSApjeyASE4uTYDw ''Les figures du politique en Afrique''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210602231053/https://books.google.com/books?id=tAywnB3pQI0C&pg=PA84&dq=ahidjo+rehabilitated+1991&ei=eMhMStrSApjeyASE4uTYDw |date=2 чэрвеня 2021 }} (1999), page 84.</ref>, а ў чэрвені 2009 года было дасягнута пагадненне пра яго перапахаванне ў Камеруне. == Ушанаванне памяці == Яго імем названы стадыён у [[Яўндэ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Амаду Ахиджо (Люди и события)|год=1960|месца=М.|выданне=Новое время|нумар=3|старонкі=27}} * {{артыкул|аўтар=Harvey Glickman|загаловак=Political Leaders of Contemporary Africa South of the Sahara|год=1992|месца=Westport, Connecticut|выдавецтва=Greenwood Press|isbn=0-313-26781-2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ахіджа Ахмаду}} [[Катэгорыя:Прысуджаныя да смяротнага пакарання]] [[Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда]] k2ttaw7vj4zy8kecetcuvoy81jtarw8 0 793048 5141021 5041942 2026-05-13T07:17:51Z Mr.Rosewater 9398 дададзена [[Катэгорыя:Забітыя дзеці]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141021 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Сцяпан Віктаравіч Чубенка |арыгінал імя = {{lang-uk|Степан Вікторович Чубенко}} |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Сцяпан Віктаравіч Чубенка''' ({{lang-uk|Степан Вікторович Чубенко}}; {{ДН|11|11|1997}}, {{МН|Краматорск||}}, [[Данецкая вобласць]], [[Украіна]] — {{ДС|27|07|2014}}, {{МС|Гарбачэва-Мыхайліўка||}}, [[Данецкая Народная Рэспубліка]]) — украінскі школьнік і патрыёт, які быў выкрадзены прарасійскімі сепаратыстамі [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Cite web|url=http://memorybook.org.ua/27/chubenko.htm|title=Чубенко Степан Вікторович - Книга пам'яті загиблих|website=web.archive.org|date=2016-08-18|access-date=2024-07-27|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818112424/http://memorybook.org.ua/27/chubenko.htm|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://fakty.ua/218217-otec-narodnogo-geroya-ukrainy-stepana-chubenko-synu-bylo-vsego-16-let-ego-zhestoko-ubili-za-lyubov-k-rodine|title=Отец "Народного героя Украины" Степана Чубенко: "Сыну было всего 16 лет. Его жестоко убили за любовь к родине"|lang=uk|website=fakty.ua|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728053447/https://fakty.ua/218217-otec-narodnogo-geroya-ukrainy-stepana-chubenko-synu-bylo-vsego-16-let-ego-zhestoko-ubili-za-lyubov-k-rodine|url-status=live}}</ref>, падвергнуты катаванням і расстраляны за праўкраінскую пазіцыю<ref>{{Cite web|url=http://www.62.ua/news/1217916|title=Замученный боевиками «ДНР» 16-летний Степан Чубенко удостоен звания «Народный герой Украины» - 62.ua|website=web.archive.org|date=2016-08-15|access-date=2024-07-27|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815231534/http://www.62.ua/news/1217916|url-status=bot: unknown}}</ref>. [[Герой Украіны]] (2025, пасмяротна). == Біяграфіяі == Вучыўся ў краматорскай агульнаадукацыйнай школе № 12, захапляўся [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскай барацьбой]], а пазней [[футбол]]ам<ref name=":2" />. З пачаткам [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх мітынгаў ва Украіне 2014 года]] браў удзел у мітынгах у падтрымку цэласнасці Украіны, якія праводзіліся ў Краматорску<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/society/70218-gde-on-vzyal-silyi-chtobyi-ne-slomatsya-istoriya-poiskov-ubitogo-terroristami-podrostka.htm|title="Де він узяв сили, щоб не зламатися?": історія пошуків убитого терористами підлітка|lang=uk|first=Лілія|last=Рагуцька|website=OBOZREVATEL NEWS|date=2016-04-22|access-date=2024-07-27|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613090004/https://news.obozrevatel.com/ukr/society/70218-gde-on-vzyal-silyi-chtobyi-ne-slomatsya-istoriya-poiskov-ubitogo-terroristami-podrostka.htm|url-status=live}}</ref>. Калі ў красавіку 2014 года пачаўся захоп горада прарасійскімі акупантамі, бацькі, баючыся за яго жыццё, адправілі Сцяпана ў [[Расія|Расію]], да дзеда. Аднак праз месяц юнак вярнуўся, заявіўшы бацькам: «Я не магу як пацук сядзець у тыле»<ref name=":2" />. У пачатку ліпеня 2014 года Сцяпан адправіўся да сябра ў [[Кіеў]]. Аднак неўзабаве пасля вызвалення Краматорска ад расійскіх сілаў ён паехаў дадому цягніком, які ішоў праз заняты расіянамі [[Данецк]]<ref name=":3" />. На тым этапе вайна не была поўнамаштабнай, яна была [[Гібрыдная вайна|гібрыднай]]: без дакладнай лініі фронту, а транспарт спачатку хадзіў так, як хадзіў у мірны час, праз [[Блокпост|блокпасты]]. Баевікі з батальёна «Керч» знялі яго з цягніка. Па адной з версій, сепаратысты затрымалі яго, убачыўшы на заплечніку сіне-жоўтую стужку, па іншай — з-за таго, што школьнік уступіў у слоўную сварку з сепаратыстамі, адстойваючы пазіцыю захавання цэласнасці Украіны<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ato/dnrivci-nadislali-materi-golovu-vbitogo-17-richnogo-golkipera-z-kramatorska-588739.html|title=Вбивство Степана Чубенка - "ДНРівці" надіслали матері голову вбитого 17-річного голкіпера з Краматорська - АТО - TCH.ua|website=web.archive.org|date=2017-08-20|access-date=2024-07-27|archive-date=2017-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820161137/https://tsn.ua/ato/dnrivci-nadislali-materi-golovu-vbitogo-17-richnogo-golkipera-z-kramatorska-588739.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dn.depo.ua/ukr/kramatorsk/u-zhebrivskogo-zbrehali-shcho-boyoviki-prislali-materi-golovu-11022016125700|title=У Жебрівського збрехали, що бойовики прислали матері голову вбитого 17-річного сина – новини Краматорська|lang=uk|website=www.depo.ua|access-date=2024-07-27|archive-date=2017-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820200917/https://dn.depo.ua/ukr/kramatorsk/u-zhebrivskogo-zbrehali-shcho-boyoviki-prislali-materi-golovu-11022016125700|url-status=live}}</ref>. Пасля таго як сын знік, бацькі кінуліся на яго пошукі ў Данецк. Там ім паведамілі, што Сцяпана адправілі на прымусовыя работы — нібыта капаць акопы ў пасёлак [[Гарбачэва-Мыхайліўка]]. Бацькі адразу ж кінуліся туды, аднак спробы знайсці Сцяпана не мелі поспеху. Мясцовае начальства сцвярджала, што Сцяпан збег падчас мінамётнага абстрэлу.<ref name=":2" /> Бацькі Сцяпана дайшлі да тагачаснага кіраўніка самаабвешчанай Данецкай Народнай Рэспублікі [[Аляксандр Уладзіміравіч Захарчанка|Аляксандра Захарчанкі]], і ён паабяцаў разабрацца ў знікненні падлетка. Неўзабаве ён паведаміў бацькам, што Сцяпана расстралялі, і паабяцаў знайсці і пакараць вінаватых<ref name=":2" />. У канцы верасня 2014 года цела Сцяпана было знойдзена ў пасёлку [[Гарбачэва-Мыхайліўка]]. Эксгумацыя, у выніку якой маці апазнала сына, была праведзена 6 кастрычніка. Пахавалі юнака 8 лістапада 2014 года ў Краматорску<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://inforesist.org/kramatorsk-prostilsya-s-17-ti-letnim-vratarem-kotorogo-ubili-terroristy/|title=Краматорск простился с 17-ти летним вратарем, которого убили террористы {{!}} Info Resist|website=web.archive.org|date=2014-12-21|access-date=2024-07-27|archive-date=2014-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221032527/http://inforesist.org/kramatorsk-prostilsya-s-17-ti-letnim-vratarem-kotorogo-ubili-terroristy/|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Забойства == Злачынства расследавалі паралельна следчыя Украіны (горад [[Тарэцк]]) і следчыя «ДНР». Як высветлілася, пасля затрымання ў Данецку Сцяпан падвяргаўся жорсткім катаванням. Катаванні працягваліся і ў Гарбачэва-Мыхайліўке. Ананімны сведка тых падзей заявіў наступнае: «''Яго білі нагамі, пакуль сядзеў, звязаны, пад камендатурай. Зубы выбілі. Павялі да берага ракі. Рукі скруцілі за спінай скотчам, футболку — на галаву. Красоўкі з яго перад расстрэлам знялі марадзёры»''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2017/07/28/73261-rasstrel|title=Выбили зубы, потом — пять выстрелов в голову. Школьника Степана Чубенко расстреляли в «ДНР» в июле 2014 года. Один обвиняемый вскоре может выйти на свободу, другой уже вышел, третий «потерялся» в России|lang=ru|website=Новая газета|date=2008-03-09|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713005014/https://novayagazeta.ru/articles/2017/07/28/73261-rasstrel|url-status=live}}</ref>. Абодва расследаванні ўстанавілі трох выканаўцаў: Вадзіма Пагодзіна («Керч»), Юрыя Маскалёва («Жора») і Максіма Сухамлінава («Буба»). Сухамлінаў зрабіў першы стрэл у вобласць патыліцы непаўналетняга, які знаходзіўся на каленях у акопе са звязанымі за спіной рукамі. Улічваючы, што пасля стрэлу юнак падаваў прыкметы жыцця, Пагодзін узяў у Сухамлінава пісталет і зрабіў яшчэ не менш як чатыры стрэлы ў патылічную вобласць галавы, ад якіх той памёр на месцы<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.jfp.org.ua/blog/blog/blog_articles/43?locale=ru|title=«Навеки первый»: история непокорённого юноши|lang=ru|website=www.jfp.org.ua|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727145827/https://www.jfp.org.ua/blog/blog/blog_articles/43?locale=ru|url-status=live}}</ref>. == Следства == Пагодзіна, Маскалёв і Сухамлінава ўлады ДНР абвінавацілі ў забойстве, учыненым групай асоб па матывах ідэалагічнай нянавісці, суд пастанавіў змясціць іх пад варту. Пасля стала ясна, што гэта была маніпуляцыя: справа з месца не ссунулася і вінаватых так і не пакаралі<ref name=":4" />. У красавіку 2015 года [[пракуратура ДНР]] паведаміла афіцыйным лістом: «Фактычнае месцазнаходжанне названых асоб не ўстаноўлена». У выніку Маскалёў адседзеў некалькі гадоў у ДНР, пазней апынуўся на радзіме ў [[Чувашыя|Чувашыі]], дзе быў арыштаваны па «чырвонай картцы» [[Інтэрпал]]а — у міжнародны вышук усіх траіх забойцаў падала Украіна. Выдачы, аднак, не адбылося, і забойцу выпусцілі на волю<ref name=":0" />. 20 чэрвеня 2017 года ў [[Ялта|Ялце]] (па запыце Інтэрпола) быў затрыманы Пагодзін. Але і яго ў хуткім часе адпусцілі.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/pogodin-secvastopol-krym-chubenko/30663874.html|title=«По улицам Крыма ходит серийный убийца»|lang=ru|website=Крым.Реалии|date=2020-06-11|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727145826/https://ru.krymr.com/a/pogodin-secvastopol-krym-chubenko/30663874.html|url-status=live}}</ref> Напачатку 2023 году ў СМІ з’явілася інфармацыя, што Пагодзіна арыштавалі на тэрыторыі ДНР паводле абвінавачання ў «арганізацыі арганізаванай злачыннай групоўкі»<ref>{{Citeb|url=https://tass.ru/proisshestviya/17192733|title=В ДНР задержали главаря ОПГ, подозреваемого в убийстве подростка|lang=ru|website=TACC|access-date=2024 we-07-27|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728165045/https://tass.ru/proisshestviya/17192733|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/social/2023/05/05/arestovannyy-kombat-kerch-obratilsya-k-pushilinu-iz-doneckogo-sizo.html|title=Арестованный Комбат Керч обратился к Пушилину из донецкого СИЗО|lang=ru|website=www.mk.ru|date=2023-05-05|access-date=2024-07-27|archive-date=2023-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620035046/https://www.mk.ru/social/2023/05/05/arestovannyy-kombat-kerch-obratilsya-k-pushilinu-iz-doneckogo-sizo.html|url-status=live}}</ref>. Аднак ён ізноў апынуўся на волі. А ў канцы 2024 года мабілізаваўся ў армію Расіі<ref name=":6">{{Cite web|url=https://babel.ua/news/121461-vbivcya-ukrajinskogo-pidlitka-stepana-chubenka-zasudzheniy-v-ukrajini-do-dovichnogo-uv-yaznennya-mobilizuvavsya-do-rosiyskoji-armiji|title=Вбивця українського підлітка Степана Чубенка, засуджений в Україні до довічного ув’язнення, мобілізувався до російської армії|lang=uk|website=babel.ua|date=2025-09-16|access-date=2025-09-16}}</ref>. У ліпені 2025 года на сваёй старонцы [[УКантакце]] Пагодзін напісаў, што быў паранены, а праз месяц — што знаходзіцца ў пункце часовай дыслакацыі расійскіх войскаў паблізу акупаванага [[Дэбальцава]]<ref name=":6" />. Сухамлінаў здолеў збегчы з тэрыторыі ДНР і «згубіўся» на тэрыторыі Расіі<ref name=":0" />. == Ушанаванне памяці == У пачатку снежня 2021 года ў [[Краматорск]]у адкрылі помнік Сцяпану Чубенка (скульптар Ігар Несцярэнка)<ref>{{Cite web|url=https://www.unn.com.ua/uk/news/1955895-u-kramatorsku-vidkrili-pamyatnik-stepanu-chubenku-yakogo-vbili-okupanti-u-2014-rotsi|title=У Краматорську відкрили пам'ятник Степану Чубенку, якого вбили окупанти у 2014 році – новини на УНН {{!}} 10 грудня 2021, 23:46|website=web.archive.org|date=2021-12-10|access-date=2024-07-27|archive-date=2021-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210224217/https://www.unn.com.ua/uk/news/1955895-u-kramatorsku-vidkrili-pamyatnik-stepanu-chubenku-yakogo-vbili-okupanti-u-2014-rotsi|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2021/12/13/160636/|title=У Краматорську відкрили пам'ятник школяру Степанові Чубенку {{!}} Історична правда|website=web.archive.org|date=2021-12-13|access-date=2024-07-27|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213215206/https://www.istpravda.com.ua/short/2021/12/13/160636/|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Узнагароды == * [[Герой Украіны]] (1 кастрычніка 2025, пасмяротна)<ref>[https://www.president.gov.ua/documents/7382025-56705 Указ Президента Украины от 1 октября 2025 года № 738/2025 «О присвоении С. Чубенко звания Герой Украины»]</ref> * [[Ордэн «За мужнасць» (Украіна)|Ордэн «За мужнасць» III ступені]] (28 чэрвеня 2017, пасмяротна)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/168/2017|title=Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня Конституції України|lang=uk|website=Офіційний вебпортал парламенту України|access-date=2024-07-27}}</ref> * [[Ордэн «Народны Герой Украіны»]] (8 мая 2016, пасмяротна)<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ato/dvadcyatoh-ukrayinciv-iz-ato-oficiyno-viznano-narodnimi-geroyami-644796.html|title=Народний герой: Двадцятьох українців із АТО офіційно визнано народними героями - АТО - TCH.ua|website=web.archive.org|date=2017-08-23|access-date=2024-07-27|archive-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823022022/https://tsn.ua/ato/dvadcyatoh-ukrayinciv-iz-ato-oficiyno-viznano-narodnimi-geroyami-644796.html|url-status=bot: unknown}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-03}} {{DEFAULTSORT:Чубенка Сцяпан Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Забітыя дзеці]] jv4wb9cvh51v878sguutaf2wsptb0d3 5141026 5141021 2026-05-13T07:25:01Z Mr.Rosewater 9398 дададзена [[Катэгорыя:Героі Украіны — кавалеры ордэна «Залатая Зорка»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141026 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Сцяпан Віктаравіч Чубенка |арыгінал імя = {{lang-uk|Степан Вікторович Чубенко}} |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Сцяпан Віктаравіч Чубенка''' ({{lang-uk|Степан Вікторович Чубенко}}; {{ДН|11|11|1997}}, {{МН|Краматорск||}}, [[Данецкая вобласць]], [[Украіна]] — {{ДС|27|07|2014}}, {{МС|Гарбачэва-Мыхайліўка||}}, [[Данецкая Народная Рэспубліка]]) — украінскі школьнік і патрыёт, які быў выкрадзены прарасійскімі сепаратыстамі [[Данецкая Народная Рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Cite web|url=http://memorybook.org.ua/27/chubenko.htm|title=Чубенко Степан Вікторович - Книга пам'яті загиблих|website=web.archive.org|date=2016-08-18|access-date=2024-07-27|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818112424/http://memorybook.org.ua/27/chubenko.htm|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://fakty.ua/218217-otec-narodnogo-geroya-ukrainy-stepana-chubenko-synu-bylo-vsego-16-let-ego-zhestoko-ubili-za-lyubov-k-rodine|title=Отец "Народного героя Украины" Степана Чубенко: "Сыну было всего 16 лет. Его жестоко убили за любовь к родине"|lang=uk|website=fakty.ua|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728053447/https://fakty.ua/218217-otec-narodnogo-geroya-ukrainy-stepana-chubenko-synu-bylo-vsego-16-let-ego-zhestoko-ubili-za-lyubov-k-rodine|url-status=live}}</ref>, падвергнуты катаванням і расстраляны за праўкраінскую пазіцыю<ref>{{Cite web|url=http://www.62.ua/news/1217916|title=Замученный боевиками «ДНР» 16-летний Степан Чубенко удостоен звания «Народный герой Украины» - 62.ua|website=web.archive.org|date=2016-08-15|access-date=2024-07-27|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815231534/http://www.62.ua/news/1217916|url-status=bot: unknown}}</ref>. [[Герой Украіны]] (2025, пасмяротна). == Біяграфіяі == Вучыўся ў краматорскай агульнаадукацыйнай школе № 12, захапляўся [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскай барацьбой]], а пазней [[футбол]]ам<ref name=":2" />. З пачаткам [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх мітынгаў ва Украіне 2014 года]] браў удзел у мітынгах у падтрымку цэласнасці Украіны, якія праводзіліся ў Краматорску<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/society/70218-gde-on-vzyal-silyi-chtobyi-ne-slomatsya-istoriya-poiskov-ubitogo-terroristami-podrostka.htm|title="Де він узяв сили, щоб не зламатися?": історія пошуків убитого терористами підлітка|lang=uk|first=Лілія|last=Рагуцька|website=OBOZREVATEL NEWS|date=2016-04-22|access-date=2024-07-27|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613090004/https://news.obozrevatel.com/ukr/society/70218-gde-on-vzyal-silyi-chtobyi-ne-slomatsya-istoriya-poiskov-ubitogo-terroristami-podrostka.htm|url-status=live}}</ref>. Калі ў красавіку 2014 года пачаўся захоп горада прарасійскімі акупантамі, бацькі, баючыся за яго жыццё, адправілі Сцяпана ў [[Расія|Расію]], да дзеда. Аднак праз месяц юнак вярнуўся, заявіўшы бацькам: «Я не магу як пацук сядзець у тыле»<ref name=":2" />. У пачатку ліпеня 2014 года Сцяпан адправіўся да сябра ў [[Кіеў]]. Аднак неўзабаве пасля вызвалення Краматорска ад расійскіх сілаў ён паехаў дадому цягніком, які ішоў праз заняты расіянамі [[Данецк]]<ref name=":3" />. На тым этапе вайна не была поўнамаштабнай, яна была [[Гібрыдная вайна|гібрыднай]]: без дакладнай лініі фронту, а транспарт спачатку хадзіў так, як хадзіў у мірны час, праз [[Блокпост|блокпасты]]. Баевікі з батальёна «Керч» знялі яго з цягніка. Па адной з версій, сепаратысты затрымалі яго, убачыўшы на заплечніку сіне-жоўтую стужку, па іншай — з-за таго, што школьнік уступіў у слоўную сварку з сепаратыстамі, адстойваючы пазіцыю захавання цэласнасці Украіны<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ato/dnrivci-nadislali-materi-golovu-vbitogo-17-richnogo-golkipera-z-kramatorska-588739.html|title=Вбивство Степана Чубенка - "ДНРівці" надіслали матері голову вбитого 17-річного голкіпера з Краматорська - АТО - TCH.ua|website=web.archive.org|date=2017-08-20|access-date=2024-07-27|archive-date=2017-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820161137/https://tsn.ua/ato/dnrivci-nadislali-materi-golovu-vbitogo-17-richnogo-golkipera-z-kramatorska-588739.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dn.depo.ua/ukr/kramatorsk/u-zhebrivskogo-zbrehali-shcho-boyoviki-prislali-materi-golovu-11022016125700|title=У Жебрівського збрехали, що бойовики прислали матері голову вбитого 17-річного сина – новини Краматорська|lang=uk|website=www.depo.ua|access-date=2024-07-27|archive-date=2017-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820200917/https://dn.depo.ua/ukr/kramatorsk/u-zhebrivskogo-zbrehali-shcho-boyoviki-prislali-materi-golovu-11022016125700|url-status=live}}</ref>. Пасля таго як сын знік, бацькі кінуліся на яго пошукі ў Данецк. Там ім паведамілі, што Сцяпана адправілі на прымусовыя работы — нібыта капаць акопы ў пасёлак [[Гарбачэва-Мыхайліўка]]. Бацькі адразу ж кінуліся туды, аднак спробы знайсці Сцяпана не мелі поспеху. Мясцовае начальства сцвярджала, што Сцяпан збег падчас мінамётнага абстрэлу.<ref name=":2" /> Бацькі Сцяпана дайшлі да тагачаснага кіраўніка самаабвешчанай Данецкай Народнай Рэспублікі [[Аляксандр Уладзіміравіч Захарчанка|Аляксандра Захарчанкі]], і ён паабяцаў разабрацца ў знікненні падлетка. Неўзабаве ён паведаміў бацькам, што Сцяпана расстралялі, і паабяцаў знайсці і пакараць вінаватых<ref name=":2" />. У канцы верасня 2014 года цела Сцяпана было знойдзена ў пасёлку [[Гарбачэва-Мыхайліўка]]. Эксгумацыя, у выніку якой маці апазнала сына, была праведзена 6 кастрычніка. Пахавалі юнака 8 лістапада 2014 года ў Краматорску<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://inforesist.org/kramatorsk-prostilsya-s-17-ti-letnim-vratarem-kotorogo-ubili-terroristy/|title=Краматорск простился с 17-ти летним вратарем, которого убили террористы {{!}} Info Resist|website=web.archive.org|date=2014-12-21|access-date=2024-07-27|archive-date=2014-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221032527/http://inforesist.org/kramatorsk-prostilsya-s-17-ti-letnim-vratarem-kotorogo-ubili-terroristy/|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Забойства == Злачынства расследавалі паралельна следчыя Украіны (горад [[Тарэцк]]) і следчыя «ДНР». Як высветлілася, пасля затрымання ў Данецку Сцяпан падвяргаўся жорсткім катаванням. Катаванні працягваліся і ў Гарбачэва-Мыхайліўке. Ананімны сведка тых падзей заявіў наступнае: «''Яго білі нагамі, пакуль сядзеў, звязаны, пад камендатурай. Зубы выбілі. Павялі да берага ракі. Рукі скруцілі за спінай скотчам, футболку — на галаву. Красоўкі з яго перад расстрэлам знялі марадзёры»''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2017/07/28/73261-rasstrel|title=Выбили зубы, потом — пять выстрелов в голову. Школьника Степана Чубенко расстреляли в «ДНР» в июле 2014 года. Один обвиняемый вскоре может выйти на свободу, другой уже вышел, третий «потерялся» в России|lang=ru|website=Новая газета|date=2008-03-09|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713005014/https://novayagazeta.ru/articles/2017/07/28/73261-rasstrel|url-status=live}}</ref>. Абодва расследаванні ўстанавілі трох выканаўцаў: Вадзіма Пагодзіна («Керч»), Юрыя Маскалёва («Жора») і Максіма Сухамлінава («Буба»). Сухамлінаў зрабіў першы стрэл у вобласць патыліцы непаўналетняга, які знаходзіўся на каленях у акопе са звязанымі за спіной рукамі. Улічваючы, што пасля стрэлу юнак падаваў прыкметы жыцця, Пагодзін узяў у Сухамлінава пісталет і зрабіў яшчэ не менш як чатыры стрэлы ў патылічную вобласць галавы, ад якіх той памёр на месцы<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.jfp.org.ua/blog/blog/blog_articles/43?locale=ru|title=«Навеки первый»: история непокорённого юноши|lang=ru|website=www.jfp.org.ua|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727145827/https://www.jfp.org.ua/blog/blog/blog_articles/43?locale=ru|url-status=live}}</ref>. == Следства == Пагодзіна, Маскалёв і Сухамлінава ўлады ДНР абвінавацілі ў забойстве, учыненым групай асоб па матывах ідэалагічнай нянавісці, суд пастанавіў змясціць іх пад варту. Пасля стала ясна, што гэта была маніпуляцыя: справа з месца не ссунулася і вінаватых так і не пакаралі<ref name=":4" />. У красавіку 2015 года [[пракуратура ДНР]] паведаміла афіцыйным лістом: «Фактычнае месцазнаходжанне названых асоб не ўстаноўлена». У выніку Маскалёў адседзеў некалькі гадоў у ДНР, пазней апынуўся на радзіме ў [[Чувашыя|Чувашыі]], дзе быў арыштаваны па «чырвонай картцы» [[Інтэрпал]]а — у міжнародны вышук усіх траіх забойцаў падала Украіна. Выдачы, аднак, не адбылося, і забойцу выпусцілі на волю<ref name=":0" />. 20 чэрвеня 2017 года ў [[Ялта|Ялце]] (па запыце Інтэрпола) быў затрыманы Пагодзін. Але і яго ў хуткім часе адпусцілі.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://ru.krymr.com/a/pogodin-secvastopol-krym-chubenko/30663874.html|title=«По улицам Крыма ходит серийный убийца»|lang=ru|website=Крым.Реалии|date=2020-06-11|access-date=2024-07-27|archive-date=2024-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727145826/https://ru.krymr.com/a/pogodin-secvastopol-krym-chubenko/30663874.html|url-status=live}}</ref> Напачатку 2023 году ў СМІ з’явілася інфармацыя, што Пагодзіна арыштавалі на тэрыторыі ДНР паводле абвінавачання ў «арганізацыі арганізаванай злачыннай групоўкі»<ref>{{Citeb|url=https://tass.ru/proisshestviya/17192733|title=В ДНР задержали главаря ОПГ, подозреваемого в убийстве подростка|lang=ru|website=TACC|access-date=2024 we-07-27|archive-date=2024-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728165045/https://tass.ru/proisshestviya/17192733|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/social/2023/05/05/arestovannyy-kombat-kerch-obratilsya-k-pushilinu-iz-doneckogo-sizo.html|title=Арестованный Комбат Керч обратился к Пушилину из донецкого СИЗО|lang=ru|website=www.mk.ru|date=2023-05-05|access-date=2024-07-27|archive-date=2023-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620035046/https://www.mk.ru/social/2023/05/05/arestovannyy-kombat-kerch-obratilsya-k-pushilinu-iz-doneckogo-sizo.html|url-status=live}}</ref>. Аднак ён ізноў апынуўся на волі. А ў канцы 2024 года мабілізаваўся ў армію Расіі<ref name=":6">{{Cite web|url=https://babel.ua/news/121461-vbivcya-ukrajinskogo-pidlitka-stepana-chubenka-zasudzheniy-v-ukrajini-do-dovichnogo-uv-yaznennya-mobilizuvavsya-do-rosiyskoji-armiji|title=Вбивця українського підлітка Степана Чубенка, засуджений в Україні до довічного ув’язнення, мобілізувався до російської армії|lang=uk|website=babel.ua|date=2025-09-16|access-date=2025-09-16}}</ref>. У ліпені 2025 года на сваёй старонцы [[УКантакце]] Пагодзін напісаў, што быў паранены, а праз месяц — што знаходзіцца ў пункце часовай дыслакацыі расійскіх войскаў паблізу акупаванага [[Дэбальцава]]<ref name=":6" />. Сухамлінаў здолеў збегчы з тэрыторыі ДНР і «згубіўся» на тэрыторыі Расіі<ref name=":0" />. == Ушанаванне памяці == У пачатку снежня 2021 года ў [[Краматорск]]у адкрылі помнік Сцяпану Чубенка (скульптар Ігар Несцярэнка)<ref>{{Cite web|url=https://www.unn.com.ua/uk/news/1955895-u-kramatorsku-vidkrili-pamyatnik-stepanu-chubenku-yakogo-vbili-okupanti-u-2014-rotsi|title=У Краматорську відкрили пам'ятник Степану Чубенку, якого вбили окупанти у 2014 році – новини на УНН {{!}} 10 грудня 2021, 23:46|website=web.archive.org|date=2021-12-10|access-date=2024-07-27|archive-date=2021-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210224217/https://www.unn.com.ua/uk/news/1955895-u-kramatorsku-vidkrili-pamyatnik-stepanu-chubenku-yakogo-vbili-okupanti-u-2014-rotsi|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.istpravda.com.ua/short/2021/12/13/160636/|title=У Краматорську відкрили пам'ятник школяру Степанові Чубенку {{!}} Історична правда|website=web.archive.org|date=2021-12-13|access-date=2024-07-27|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213215206/https://www.istpravda.com.ua/short/2021/12/13/160636/|url-status=bot: unknown}}</ref>. == Узнагароды == * [[Герой Украіны]] (1 кастрычніка 2025, пасмяротна)<ref>[https://www.president.gov.ua/documents/7382025-56705 Указ Президента Украины от 1 октября 2025 года № 738/2025 «О присвоении С. Чубенко звания Герой Украины»]</ref> * [[Ордэн «За мужнасць» (Украіна)|Ордэн «За мужнасць» III ступені]] (28 чэрвеня 2017, пасмяротна)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/168/2017|title=Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня Конституції України|lang=uk|website=Офіційний вебпортал парламенту України|access-date=2024-07-27}}</ref> * [[Ордэн «Народны Герой Украіны»]] (8 мая 2016, пасмяротна)<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ato/dvadcyatoh-ukrayinciv-iz-ato-oficiyno-viznano-narodnimi-geroyami-644796.html|title=Народний герой: Двадцятьох українців із АТО офіційно визнано народними героями - АТО - TCH.ua|website=web.archive.org|date=2017-08-23|access-date=2024-07-27|archive-date=2017-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823022022/https://tsn.ua/ato/dvadcyatoh-ukrayinciv-iz-ato-oficiyno-viznano-narodnimi-geroyami-644796.html|url-status=bot: unknown}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-03}} {{DEFAULTSORT:Чубенка Сцяпан Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Забітыя дзеці]] [[Катэгорыя:Героі Украіны — кавалеры ордэна «Залатая Зорка»]] nqlaxauu3g96xk3e1vwok0azb7cdw8u 0 794121 5141137 5124382 2026-05-13T11:58:01Z DBatura 73587 /* Пасляваенныя час */ 5141137 wikitext text/x-wiki [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|400px|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца [[Алойзас Відугірыс|Алойзаса Відугірыса]]. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя.]] '''Беларускія гаворкі ў Літве''' — рэгіянальныя разнавіднасці [[Беларуская мова|беларускай мовы]], якія распаўсюджаны пераважна на [[Літва|літоўскай]] частцы тэрыторыі [[Віленшчына|Віленшчыны]]. Яны ёсць натуральным працягам гаворак з тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і захавалі шмат старажытных рыс беларускай мовы, спалучаючы іх з уплывамі [[Літоўская мова|літоўскай]], [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] моў{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=297–302}}. == Гістарычны агляд == Уваходжанне ў XIII стагоддзі беларускіх зямель у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] спрыяла больш свабоднаму перамяшчэнню [[літоўцы|літоўскага]] і беларускага насельніцтва. Першы расійскі [[Усерасійскі перапіс насельніцтва 1897 года|ўсеагульны перапіс насельніцтва 1897 года]] паказаў, што ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] пражывала ўжо каля 70 тысяч беларусаў, што складала 56&nbsp;% усіх жыхароў губерні, у той час як літоўцаў у ёй было толькі 17,6&nbsp;%{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=204, 205}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. З аднаго боку, беларусы засялялі геаграфічна кампактную тэрыторыю — шматлікія вёскі пераважна на ўсход і паўднёвы ўсход ад [[Вільня|Вільні]] (вясковае насельніцтва, якое карысталася беларускай мовай), а таксама саму Вільню, дзе жыла беларуская інтэлектуальная эліта і якая стала адным з найважнейшых цэнтраў беларускасці. Менавіта тут [[Францыск Скарына]] выдаў сваю [[Малая падарожная кніжка|«Малую падарожную кніжыцу»]] (каля 1522 года) і [[Апостал Францыска Скарыны|«Апостала»]] (1525 год). Там таксама дзейнічала друкарня [[Пётр Цімафеевіч Мсціславец|Пятра Мсціслаўца]], дзе быў надрукаваны [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага]] (1588 год) у тым ліку ў [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] версіі. [[Віленскі ўніверсітэт]] скончылі многія вядомыя беларусы і асобы, якія паходзілі з беларускіх зямель: [[Адам Міцкевіч]], [[Ян Чачот]], [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]], [[Мацей Казімір Сарбеўскі|Мацей Сарбеўскі]], [[Тэадор Нарбут]], [[Уладзіслаў Сыракомля]]. З горадам былі таксама звязаныя [[Сімяон Полацкі]], [[Леў Сапега]], [[Кастусь Каліноўскі]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч|Антон Луцкевічы]], [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Францішак Багушэвіч]], [[Вацлаў Ластоўскі]], [[Максім Багдановіч]] — практычна ўся беларуская эліта мяжы XIX і XX стагоддзяў. Тут выходзіла газета «[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]», друкаваліся шматлікія кнігі беларускіх пісьменнікаў і паэтаў. На пачатку XX стагоддзя горад стаў найважнейшым цэнтрам фармавання [[беларускі нацыянальны рух|беларускага нацыянальнага руху]], і менавіта тут у час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўзнікла ідэя стварэння адзінай беларуска-літоўскай дзяржавы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. У 1918 годзе ў Берліне была выдадзена «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі]]», якая ўключала ў беларускі арэал значныя тэрыторыі сучаснай Літвы (да лініі [[Сейны]]&nbsp;— [[Друскенікі]]&nbsp;— [[Араны]]&nbsp;— [[Трокі]]&nbsp;— [[Еўе]]&nbsp;— [[Муснікі]]), хоць яна і мела пераважна палітычны характар{{sfn|Jankowiak|2025|с=81—82}}. Міжваенны перыяд стаў часам бурнага беларускага жыцця перадусім на Віленшчыне, якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]{{sfn|Беларусы ў Літве|2010}}. У 1923 годзе ў Віленскай школьнай акрузе дзейнічала 30 дзяржаўных беларускіх школ (супраць 1057 польскіх дзяржаўных і 51 прыватнай, 20 дзяржаўных літоўскіх і 40 прыватных, 53 прыватных яўрэйскіх{{sfn|Беларусы ў Літве|2010|с=37}}), існавала [[Віленская беларуская гімназія|беларуская гімназія]] ў Вільні{{sfn|Беларусы ў Літве|2010|с=43–78}}, выходзіла 12 беларускіх газет агульным тыражом каля 9500 асобнікаў (станам на 1937 год){{sfn|Беларусы ў Літве|2010|с=81}}, дзейнічаў [[Беларускі пасольскі клуб]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Паводле даследаванняў [[Сяверын Выслаўх|С.&nbsp;Выслаўха]], у міжваенным [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскім ваяводстве]] пражывала 205 509 асоб, якія задэкларавалі беларускую мову як родную{{sfn|Jankowiak|2025|с=82}}. Паводле перапісу насельніцтва 1923 года ў межах [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|незалежнай Літвы]] (гэта значыць без Віленшчыны) афіцыйна пражывала толькі 4400 беларусаў (згодна з неафіцыйнымі данымі — каля 40–45 тысяч). У параўнанні з перапісам 1897 года афіцыйная колькасць беларусаў там скарацілася амаль у 16 разоў, прычым 86,1&nbsp;% з іх складала сельскае насельніцтва, якое, верагодна, карысталася беларускімі гаворкамі. Найбольшая канцэнтрацыя беларусаў назіралася ў прыгранічным [[Троцкі павет (1919—1940)|Троцкім павеце]] (гміны [[Самілішкі]], [[Еўе]], [[Высокі Двор]]){{sfn|Jankowiak|2025|с=83}}. Цэнтрам дзейнасці літоўскіх беларусаў стала [[Коўна]], дзе працавалі беларускія арганізацыі, такія як «[[Беларуская хатка (Коўна)|Беларуская хатка]]», дзейнічаў [[Беларускі народны ўніверсітэт (Коўна)|Беларускі народны ўніверсітэт]] і [[Беларускі народны тэатр (Коўна)|тэатр]]{{sfn|Беларускае замежжа|2010|с=211}}. З усталяваннем савецкай улады пачалося знішчэнне беларускага школьніцтва і ўсіх формаў грамадска-культурнай дзейнасці. Беларуская актыўнасць адрадзілася толькі ў 1980-я гады XX стагоддзя. У 1990 годзе ўжо было зарэгістравана 20 беларускіх арганізацый, пачалі адкрывацца беларускія школы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Сучасныя геапрасторавыя аналізы дэманструюць, што хоць за апошнія 130 гадоў агульная колькасць літоўскамоўнага насельніцтва ў рэгіёне вырасла (у асноўным за кошт інтэнсіўнай урбанізацыі і [[Літуанізацыя|літуанізацыі]] Вільні і Трокаў), у сельскай мясцовасці Віленшчыны назіраецца рэзкі дэмаграфічны спад носьбітаў літоўскіх гаворак{{sfn|Gudaitis|2024|с=15–16}}. На тэрыторыі сучаснай Беларусі ([[Воранаўскі раён|Воранаўскі]], [[Лідскі раён|Лідскі]], [[Астравецкі раён|Астравецкі раёны]]) літоўская мова таксама знаходзіцца на мяжы знікнення: паводле перапісу 2019 года з прыкладна 1300 этнічных літоўцаў роднай яе назвалі толькі 327 чалавек, а асноўнымі мовамі зносін сталі руская (68,1&nbsp;%) і беларуская (26,5&nbsp;%){{sfn|Gudaitis|2024|с=17}}. У наш час у Літве пражывае каля 45 тысяч беларусаў, што складае 1,5&nbsp;% (рускія — 8,2&nbsp;%, палякі — 6,9&nbsp;%) насельніцтва гэтай дзяржавы. Беларуская меншасць вядзе вельмі актыўную дзейнасць у Літве{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. == Даследаванне беларускіх гаворак == Славяна-балтыйскае памежжа застаецца адной з найцікавейшых даследчых праблем і прадметам навуковых пошукаў мовазнаўцаў з Беларусі, Польшчы, Расіі і краін Балтыі{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. === Дасавецкі перыяд === Першыя грунтоўныя спробы вызначэння межаў беларускага этнасу на аснове распаўсюджвання гаворак на беларуска-літоўскім памежжы належаць лінгвісту [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіму Карскаму]]. Пасля экспедыцыі 1903 года ён выдаў працу «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» з дадаткам «[[Этнаграфічная карта беларускага племені|Этнаграфічнай карты беларускага племені]]», дзе падрабязна апісаў мяжу гаворак: яна ішла на поўдзень ад возера [[Дрысвяты (возера)|Дрысвяты]], праз [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]], на поўдзень ад [[Камаі|Камаяў]] і [[Лынтупы|Лынтупаў]], перасякала раку [[Жэймяна]] і даходзіла да [[Кернава]], [[Еўе|Еўя]] і Трокаў, ахопліваючы значную частку сучаснай Літвы на захад і ўсход ад Вільні. Падобныя межы былі зафіксаваныя і на «Вопыце дыялекталагічнай карты рускай мовы», складзенай [[Маскоўская дыялекталагічная камісія|Маскоўскай дыялекталагічнай камісіяй]] у 1915 годзе{{sfn|Jankowiak|2025|с=77—79}}. Паводле статыстычнага апытання, праведзенага па ініцыятыве графа [[Адам Альфрэд Плятэр|Адама Плятэра]] (даныя апублікаваныя ў 1898 годзе пад псеўданімам «Ананім»), і мапы [[Ян Міхал Развадоўскі|Яна Развадоўскага]] (1901), у канцы XIX стагоддзя ў Віленскай губерні пераважала польска-беларускамоўнае насельніцтва (69&nbsp;%), у той час як літоўскамоўнае складала каля 23,3&nbsp;%. Гэтыя даследаванні ўпершыню дакладна зафіксавалі шырокую зону інтэнсіўных моўных кантактаў і вылучылі асобныя славянскія моўныя астравы ў ваколіцах [[Янава (Літва)|Янава]] і [[Шырвінты|Шырвінтаў]], а таксама літоўскія астравы сярод славянамоўнага масіву — [[Лаздуны 1|Лаздуны]], [[Гервяты]], і абшар Пеляса–Радунь–Дзевянішкі{{sfn|Gudaitis|2024|с=5–11}}. === Міжваенны час === У міжваенны перыяд [[Галіна Турска]] ў працы ''«Аб узнікненні польскіх моўных абшараў на Віленшчыне»''{{sfn|Turska|1982|с=19–121}} даследавала, як фармаваліся [[Польская мова ў Літве|польскамоўныя тэрыторыі ў Літве]]. Яна разглядала магчымасць, што перад [[паланізацыя]]й літоўцаў адбылася [[беларусізацыя]]: спачатку жыхары паўднёва-ўсходняй Літвы пераходзілі на беларускую мову, а потым — на польскую. Турска адзначала, што ўжо да 1919 года беларуская гаворка была шырока распаўсюджана ў многіх вёсках Віленшчыны і паўплывала як на [[Літоўская мова|літоўскую]], так і на [[Польская мова|польскую мову]]{{sfn|Turska|1982|с=23}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Перыяд знаходжання ў складзе міжваеннай Польшчы (1921—1939 гады) стаў часам узмоцненай паланізацыі, з-за якой значная частка беларускамоўнага насельніцтва стала двухмоўнай{{sfn|Jankowiak|2025|с=81}}, і адбылася незваротная змена моўнага кода з літоўскага на польскі на вялікіх тэрыторыях{{sfn|Gudaitis|2024|с=12}}. У другой частцы сваёй працы Галіна Турская прааналізавала [[беларусізмы]], якія распаўсюдзіліся ў польскіх гаворках Віленшчыны. Яна адзначала, што польская мова запазычала іх непасрэдна з народных гаворак, а не з [[Літаратурная мова|літаратурнай]] беларускай мовы. Сярод такіх рыс вылучаюцца{{sfn|Turska|1982|с=65–86}}: [[аканне]] (''ляка́рства''), беларускі [[націск]] (''неха́й''), беларускія [[суфікс]]ы (напрыклад ''-ачы'' ў слове ''цяля́чы''), формы безасабовых [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] (''пекць'' — «пячы», ''побекць'' — «пабегчы»), а таксама шматлікія лексемы: ''[[багун]]'', ''бульба'', ''дзёргач'' («дзяркач»), ''[[дрывотня]]'', ''бадзяцца'' і многія іншыя{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Аўтарка таксама адзначае, што частка беларусізмаў была вядомая яшчэ ў часы Вялікага Княства Літоўскага ў мове мясцовай [[шляхта|шляхты]] і ў творах пісьменнікаў эпохі [[Рамантызм|рамантызму]], напрыклад, аканне, а таксама словы: ''sini'' («сіні») у Адама Міцкевіча, ''tanny'' («танны») у Яна Чачота, ''zajzdrość'' («зайздрасць») у [[Валеры Лазінскі|В. Лазінскага]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. === Пасляваенныя час === Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў рэспубліках [[СССР]] з’явілася вялікая цікавасць да вывучэння гаворак, звязаная з развіццём лінгвістычнай геаграфіі{{sfn|Jankowiak|2025|с=83}}. З найважнейшых міжнародных праектаў таго часу варта згадаць экспедыцыю 1966 года, калі беларускія і літоўскія дыялектолагі сабралі матэрыял ([[Лексікалогія|лексіку]]), які адносіўся да беларускіх гаворак паўднёва-ўсходняй часткі [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]] — населеных пунктаў Троцкага, [[Варэнскі раён|Варэнскага]] і Віленскага раёнаў. У 1975 годзе даследаванні на гэтых тэрыторыях былі паўтораныя, а ў 1976 годзе дадаткова вывучаліся беларускія гаворкі ў [[Ігналінскі раён|Ігналінскім]] і Свянцянскім раёнах. У 1977 годзе адбылася вялікая беларуска-літоўска-латышская экспедыцыя, прысвечаная вывучэнню беларускіх гаворак у [[Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Латвійскай]] і Літоўскай ССР. З населеных пунктаў Літоўскай ССР былі даследаваны: Варэнскі раён ([[Новыя Мацалі]]), Салечніцкі раён ([[Стральцы (Салечніцкі раён)|Стральцы]]), Віленскі раён ([[Ліпнікі (Віленскі раён)|Ліпнікі]], [[Судэрва]], [[Грыкені]], [[Відаўцішкі (Віленскі раён)|Відаўцішкі]], [[Швэды (Віленскі раён)|Швэды]]), Троцкі раён ([[Старыя Трокі]], [[Стракішкі]]), Салечніцкі раён ([[Гемзы]]), Ігналінскі раён ([[Лайпушкі]]){{sfn|СПЗБ|1979|с=7, 8}}. Сабраны матэрыял увайшоў у пяцітомны «[[Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча]]» (1979—1986){{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Матэрыялы, сабраныя падчас гэтых экспедыцый, выкарыстоўвала ў сваёй навуковай працы [[Э. Грынавецкене|Э.&nbsp;Грынавецкене]]. Вывучэннем мясцовых беларускіх гаворак займаўся прафесар Віленскага ўніверсітэта [[Валерый Мікалаевіч Чэкман|В.&nbsp;Чэкман]] (у 1969—2002 гадах), які таксама даследаваў польскую мову Віленшчыны, мову [[Стараабрадніцтва|старавераў]] і пскоўскія гаворкі, а таксама яго аспірант Мікола Савіч і лінгвіст [[Ф.Клімчук|Ф.&nbsp;Клімчук]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. У прыватнасці, [[Алойзас Відугірыс]] і Ф.&nbsp;Клімчук у 1978 годзе акрэслілі мяжу дамінавання беларускіх гаворак у паўднёва-ўсходняй Літве па лініі [[Буйвіды (Віленскі раён)|Буйвіды]] — [[Рудаміна (Віленскі раён)|Рудаміна]] — [[Рудзішкі (горад)|Рудзішкі]] — на захад ад [[Эйшышкі|Эйшышак]]{{sfn|Jankowiak|2025|с=84—85}}. === Наш час === У наш час цікавасць да беларускіх гаворак праяўлялі [[Лілія Плыгаўка]], кіраўніца Цэнтра беларускай мовы, літаратуры і этнакультуры [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Віленскага педагагічнага ўніверсітэта]], і [[Аляксандр Адамковіч]] з [[Інстытут літоўскай мовы|Інстытута літоўскай мовы]]. Гэтыя даследчыкі ўдзельнічалі ў працы над абноўленай версіяй «''Атласа літоўскай мовы»'' і адказвалі за частку, якая тычыцца беларускіх гаворак (у старой версіі атласа беларускія гаворкі і паўночнакрэсовую польскую мову не ўлічвалі). У 2011—2013 гадах Л.&nbsp;Плыгаўка правяла грунтоўныя палявыя даследаванні, якія пацвердзілі, што мясцовая беларуская гаворка (якую жыхары называюць «[[Простая мова (група дыялектаў)|простай]]») працягвае выкарыстоўвацца ў побыце з большай перавагай або нароўні з польскай мовай. Гэта сталі першыя комплексныя даследаванні беларускіх гаворак у Літве пасля распаду СССР{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. У 2014 годзе ў межах праекта па геалінгвістыцы Л.&nbsp;Плыгаўка і А.&nbsp;Адамковіч наведалі 22 староствы і запісалі гаворку ў 59 носьбітаў пераважна ў Віленскім і Салечніцкім раёнах{{sfn|Jankowiak|2025|с=86—87}}. Л.&nbsp;Плыгаўка таксама з’яўляецца аўтаркай манаграфій «''Беларуская мова ў Літве: сацыякультурны і лінгвістычны аспект»'' (2009) і «''Беларуская мова ў полікультурным рэгіёне''» (2015). Найбольш маштабныя сучасныя даследаванні ў 2008—2025 гадах правёў польскі дыялектолаг [[Міраслаў Янковяк]], які сабраў каля 130 гадзін запісаў беларускіх гаворак у Віленскім, Салечніцкім, Свянцянскім, Аранскім і Ігналінскім раёнах. Яго вынікі паказваюць значнае скарачэнне колькасці носьбітаў і арэала бытавання беларускіх гаворак. Яны паступова выцясняюцца польскай мовай, а ў далейшым — рускай і літоўскай. Сярод асноўных прычын заняпаду: нізкі прэстыж гаворкі, адсутнасць беларускамоўнай адукацыі і інстытуцыйнай падтрымкі пры наяўнасці развітой сеткі польскіх школ, прагматызм насельніцтва і адсутнасць міграцыйнага прытоку з Беларусі{{sfn|Jankowiak|2025|с=87, 89, 92}}. Станам на першую чвэрць XXI стагоддзя сітуацыя па раёнах Літвы выглядае наступным чынам. Віленскі раён з'яўляецца арэалам найбольш частага выкарыстання беларускіх гаворак (вёскі [[Лаварышкі]], [[Масцішчы (Віленскі раён)|Масцішчы]], [[Шумск (Літва)|Шумск]], [[Слабада (Віленскі раён)|Слабада]], [[Пятрулішкі]] і інш.), пры гэтым самай заходняй кропкай фіксацыі гаворкі стала вёска [[Галіны (Віленскі раён)|Галіны]]{{sfn|Jankowiak|2025|с=91}}. У Салечніцкім раёне на ўчастку ад [[Салечнікі|Салечнікаў]] да [[Тургелі|Тургеляў]] гаворка яшчэ даволі пашырана, хоць і ўступае месца польскай мове. У «[[Дзевянішскі выступ|Дзевянішскім выступе]]» (вакол вёскі [[Дзевянішкі]]) назіраецца сітуацыя своеасаблівага «скансена», дзе разам з літоўскай і польскай гаворка добра захавалася ў вёсках [[Нарвілішкі]], [[Краўчуны (Салечніцкі раён)|Краўчуны]], [[Рудня]], [[Дайліды]]. Аднак на захад ад Салечнікаў да [[Калеснікі|Калеснікаў]] беларуская мова сістэматычна выцясняецца{{sfn|Jankowiak|2025|с=90}}. У Аранскім раёне гаворка захоўваецца толькі сярод людзей найстарэйшага пакалення ў нешматлікіх прыгранічных вёсках ([[Котра (вёска, Літва)|Котра]], [[Парамок]], [[Ракі (Аранскі раён)|Ракі]], [[Дубічы (Літва)|Дубічы]]) і знаходзіцца пад пагрозай хуткага знікнення з-за геаграфічнай ізаляцыі, бо на поўнач ад іх цягнуцца пушчанскія лясы, якія аддзяляюць славянскае насельніцтва ад балцкага{{sfn|Jankowiak|2025|с=89—90}}. У Свянцянскім і Ігналінскім раёнах назіраецца моцнае выцясненне беларускіх гаворак і мясцовай польскай мовы на карысць літоўскай: у гістарычным славянскім трохкутніку [[Рымшаны]] — [[Гайды]] — [[Відзы]] ў 2014 годзе беларускую гаворку ўдалося зафіксаваць толькі ў трох вёсках ([[Мейкшты]], [[Рамейкі]], [[Стрылунгі]]){{sfn|Jankowiak|2025|с=91}}. Троцкі раён пакуль застаецца недаследаваным сучаснымі дыялектолагамі, але імаверна гаворка магла захавацца ў асобных вёсках. На Ковеншчыне, дзе ў міжваенны час былі беларускія паселішчы каля мяжы, гаворка, найхутчэй, цалкам знікла{{sfn|Jankowiak|2025|с=92}}. Багаты прыватны архіў сучасных запісаў беларускіх гаворак мае таксама этнолаг [[Юрый Унуковіч]]. Архіў матэрыялаў мае і Інстытут гістарычных даследаванняў Беларусі [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]]. Сярод польскіх мовазнаўцаў праблемай беларуска-польска-балтыйскага памежжа найбольш займалася [[Эльжбета Смулькова]] (праблематыка моўнай інтэрферэнцыі, методыка даследавання гаворак на памежжах, шматмоўнасць насельніцтва). Пытанне беларускіх гаворак, разам з апісаннем паўночнакрэсовай польскай мовы, закраналі таксама [[Галіна Карась]], [[Зоф’я Саванеўска-Мохава]], [[Ганна Зяліньска]] і [[Каджы Марыто]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. == Асаблівасці беларускіх гаворак у Літве == Беларускія гаворкі на Віленшчыне з’яўляюцца натуральным працягам гаворак з тэрыторыі Беларусі. [[Валерый Мікалаевіч Чэкман|В.&nbsp;Чэкман]], [[Пятрас Гаўчас|П.&nbsp;Гаўчас]] і [[Лайма Грумадзене|Л.&nbsp;Грумадзене]] вызначылі арэал іх распаўсюджання прыблізна ад Буйвідзаў на поўначы да Вуйвідзішак і Трокаў на захадзе, а таксама да Калеснікаў і Эйшышак на поўдні Літвы. Паводле традыцыйнага падзелу, яны належаць да паласы [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]], а на поўнач ад [[Немянчын]]а набліжаюцца да [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга дыялекту]]. Згодна з падзелам на дыялектныя зоны, іх можна аднесці да [[Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўночна-заходняй зоны]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}. Характэрныя рысы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012}}: * недысімілятыўнае [[аканне]] і [[яканне]], хоць на поўначы назіраецца пераход ад недысімілятыўнага да [[Дысіміляцыя (мовазнаўства)|дысімілятыўнага]]; * вымаўленне толькі [[Цвёрды зычны|цвёрдага]] і [[Зацвярдзелы зычны|зацвярдзелага]] ''р''; * ненаціскное ''я'' на месцы даўняга ''яць'' у канчатках [[Месны склон|меснага склону]] адзіночнага ліку [[Назоўнік|назоўнікаў]]: ''у ха́ця'' («у хаце»), ''у ле́ся'' («у лесе»), што сведчыць пра поўнае яканне; * ужыванне лексемы ''[[фасоля]]'' ў форме ''фасоль''; * форма [[Указальны займеннік|ўказальнага займенніка]] з пратэтычным ''г'': ''гэ́ны''; * форма [[Інфінітыў|інфінітыву]] дзеяслова ''ісьці́''; * ужыванне [[дзеепрыметнік]]а мінулага часу на ''-вшы'': ''сын у шко́лу пае́хаўшы'' («сын паехаў у школу»); * лексемы, якія абазначаюць прадметы па-рознаму ў іншых рэгіёнах Беларусі: [[порткі]] («штаны»), [[студня|сту́дня]] («калодзеж»), ''[[абрус|абру́с]]'', ''о́брус'' («настольнік»), [[кашуля|кашу́ля]] («сарочка, рубашка»); * пашыраная канструкцыя тыпу ''мне балі́ць галава́'' замест літаратурнай ''у мяне́ балі́ць галава́''; * прысутнасць запазычанай лексікі з іншых моў: ** польскай (''тэ́рас гаво́раць, ён бэ́ндзе''), ** рускай (''маладзё́ж, я харашо́ рабо́тала''), ** літоўскай (''на́ша мокітая'' < ''mokytoja'' «настаўніца»; ''мая́ саска́йта'' < ''sąskaita'' «рахунак»). == Уплыў на мясцовыя літоўскія гаворкі == Мясцовая беларуская гаворка (якую самі жыхары называюць «[[Простая мова (група дыялектаў)|простай мовай]]» ці ''po prostu'') гістарычна аказвала і працягвае аказваць моцны субстратны і адстратны ўплыў на суседнія літоўскія дыялекты. Сучасныя сацыялінгвістычныя даследаванні на беларуска-літоўскім памежжы (у Салечніцкім раёне Літвы і Воранаўскім раёне Беларусі) паказваюць, што ва ўмовах цеснага [[Білінгвізм|білінгвізму]] [[паўднёвааўкштайцкі дыялект]] літоўскай мовы зазнае інтэнсіўныя працэсы дэградацыі марфалагічнай структуры пад ціскам дамінуючай беларускай мовы{{sfn|Tuomienė|2024|с=210, 214}}. Літоўскамоўныя жыхары (асабліва сярэдняга і малодшага пакаленняў) часта пераймаюць беларускія граматычныя мадэлі, што прыводзіць да інтэрферэнцыі. У прыватнасці, парушаюцца правілы літоўскага словаўтварэння: адбываецца змяшэнне мужчынскага і жаночага родаў абстрактных назоўнікаў толькі дзеля таго, каб яны граматычна адпавядалі роду беларускага эквівалента (напрыклад, выкарыстанне жаночага роду замест мужчынскага пад уплывам беларускіх слоў ''прыгажосць'', ''цемната''). Назіраецца і блытаніна ў катэгорыях адзіночнага і множнага ліку для назоўнікаў ''[[pluralia tantum]]'' і ''[[singularia tantum]]''{{sfn|Tuomienė|2024|с=214–219}}. Значныя змены адбываюцца і ў сістэме дзеяслова. Пад уплывам беларускай канструкцыі са словам «бывала» (для абазначэння шматразовага дзеяння ў мінулым), у мясцовай літоўскай гаворцы ў якасці своеасаблівага ўстаўнога слова пачала актыўна выкарыстоўвацца форма трэцяй асобы «''būdavo''». Акрамя таго, паводле славянскай мадэлі часта будуюцца [[Зваротны дзеяслоў|зваротныя дзеясловы]]: літоўскі постфікс зваротнасці далучаецца ў самым канцы слова, нават пры наяўнасці прыстаўкі, капіруючы структуру беларускіх зваротных дзеясловаў на ''-ца'' / ''-ся''{{sfn|Tuomienė|2024|с=221–224}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Barszczewska N., Jankowiak M. |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |год=2012 |старонак=308 |isbn=978-83-89191-14-4 |ref=Barszczewska, Jankowiak |спасылка=https://ispan.waw.pl/ireteslaw/bitstream/handle/20.500.12528/1155/Dialektologia_bialoruska_2012.pdf}} * {{кніга |загаловак=Беларускае замежжа = Белорусское зарубежье |адказны=Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь [і інш. ; складальнік Н. А. Голубева] |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя |год=2010 |старонак=479 |isbn=978-985-11-0534-8 |ref=Беларускае замежжа}} * {{Крыніцы/Беларусы ў Літве: учора і сёння|том=1|ref=Беларусы ў Літве}} * {{артыкул|аўтар=[[Айдас Гудайціс|Gudaitis A.]]|загаловак=The Application of Geospatial Analysis Methods for the Reconstruction of Lithuanian–Slavic Ethnolinguistic Boundaries in Southeastern Lithuania|выданне=Languages|тып=часопіс|год=2024|том=9|нумар=359|старонкі=1–20|спасылка=https://www.mdpi.com/2226-471X/9/12/359|ref=Gudaitis}} * {{артыкул |аўтар=[[Міраслаў Янковяк|Jankowiak M.]] |загаловак=Granice zasięgu gwar białoruskich w świetle badań lingwistów. Część III: pogranicze białorusko-litewskie |выданне=Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год=2025 |том=25 |старонкі=76–95 |ref=Jankowiak }} * {{кніга |загаловак=Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча |том=1 |месца=Мінск |выдавецтва=Навука і тэхніка |год=1979 |ref=СПЗБ}} * {{артыкул|аўтар=[[Ніёле Туомене|Tuomienė N.]]|загаловак=Development of Lithuanian dialects in the active Baltic-Slavic contact zone: Signs of the decay of morphological structure|выданне=Valoda: nozīme un forma|тып=часопіс|год=2024|том=15|старонкі=210–226|спасылка=https://journal.lu.lv/vnf/article/view/2458/2382|ref=Tuomienė}} * {{артыкул |аўтар=Turska H. |загаловак=O powstaniu polskich obszarów językowych na Wileńszczyźnie |выданне=Studia nad polszczyzną kresową |тып=зборнік |том=I |месца=Wrocław—Warszawa—Kraków |год=1982 |старонкі=19–121 |ref=Turska }} {{Беларускія гаворкі ў Літве}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова ў Літве]] [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] r560on51332pwbpga53q952bjx91t6z 0 797104 5140972 5137533 2026-05-13T03:20:41Z DobryBrat 5701 /* Май */ [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] 5140972 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] c0p6e879ttfxnpo421pixu8v1modcxu 5140979 5140972 2026-05-13T03:35:53Z DobryBrat 5701 /* Май */ [[Фестус Магае]] 5140979 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] 3nkgsa6806jae1vfhyo82e8uf94lm9g 0 797712 5140814 5113791 2026-05-12T16:37:17Z HK-47 9640 /* Далейшае выкарыстанне */ абнаўленне звестак 5140814 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА|статус=эксплуатуецца|назва=B-1 Lancer|тып=Бамбардыроўшчык|распрацоўшчык={{сцяг ЗША}} [[Rockwell International]]|першы палёт=23 снежня 1974 года (B-1A); сакавік 1983 года (B-1B)|пачатак эксплуатацыі=27 ліпеня 1985 года (на ўзбраенні)|асноўны эксплуатант={{сцяг ЗША}} [[ВПС ЗША]]|выпушчана адзінак=B-1A: 4 адз. B-1B: 100 адз.|выява=B-1 Afghanistan December 08.JPG|арыгінальная назва=Rockwell B-1 Lancer|гады вытворчасці=1973–1974; 1983–1988}} '''Rockwell B-1 Lancer''' — амерыканскі звышгукавы [[стратэгічны бамбардзіроўшчык]] з крылом змянянай стрэлападобнасці, распрацаваны ў 1970-1980-х гадах кампаніяй [[Rockwell International]]. Знаходзіцца на ўзбраенні Ваенна-паветраных сіл ЗША з 27 ліпеня 1985 года. Ствараўся ў якасці носьбіта ядзернай зброі для замены састараваючых бамбардзіроўшчыкаў [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]], аднак у пачатку 1990-х пачалося пераабсталяванне самалётаў B-1 для аснашчэння іх звычайнымі ўзбраеннямі. Пасля 2025 планавалася пачаць вывад з эксплуатацыі B-1B, і іх замену бамбардзіроўшчыкамі [[Northrop Grumman B-21 Raider|B-21]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/usaf-to-retire-b-1-b-2-in-early-2030s-as-b-21-comes-on-line/|title=USAF to Retire B-1, B-2 in Early 2030s as B-21 Comes On-Line|last=admin|website=Air & Space Forces Magazine|date=2018-02-09|access-date=2026-01-05}}</ref> == Гісторыя == === Праблема вышыннага перахопу === Напрыканцы 1950-х гадоў [[зенітныя ракеты]] класа «зямля-паветра» сталі прадстаўляць пагрозу для вышынных самалётаў. Самы вядомы прыклад - збіццё ў 1960 годзе самалёта [[U-2 (самалёт)|U-2]] Гары Паўэрса. Стратэгічнае камандаванне ВПС ЗША ведаючы што вялікая вышыня ўжо не можа лічыцца надзейным сродкам пачало спробы пераводзіць свае бамбардзіроўшчыкі ў бок прарываў на малых вышынях. Такая тактыка значна скарачае далёкасць выяўлення радарам за кошт выкарыстання маскіроўкі рэльефам мясцовасці. Выкарыстоўваючы асаблівасці рэльефу, такія як пагоркі і даліны, можна разарваць лінію бачнасці ад радара да бамбардзіроўшчыка, зрабіўшы радар няздольнымі яго ўбачыць. Акрамя таго, радары той эпохі былі схільныя "[[Перашкода (радыёлакацыя)|перашкодам]]" ад выпадковых адлюстраванняў радыёсігналу ад зямлі і іншых аб'ектаў, што азначала існаванне мінімальнага кута над гарызонтам, пры якім радары маглі выявіць самалёт. Бамбардзіроўшчыкі, якія ляцяць на малых вышынях, маглі заставацца пад гэтымі "кутамі", проста захоўваючы дыстанцыю ад радыёлакацыйных станцый. Такая тактыка палёту рабіла зенітныя ракетныя комплексы той эпохі неэфектыўнымі супраць самалётаў лятучых на нізкіх вышынях. З іншага боку самалёты якія ляцяць на нізкай вышыні было цяжка выявіць з высокалятаючых перахопнікаў, паколькі іх радыёлакацыйныя сістэмы не маглі лёгка ідэнтыфікаваць самалёты на фоне "перашкод" і "адлюстраванняў" радыёлакацыйных сігналаў ад зямлі. [[Файл:North American XB-70 above runway ECN-792.jpg|злева|міні|275x275пкс|Высотны бамбардзіроўшчык XB-70 з-за зменаў у дактрыне прымянення бамбардзіроўшчыкаў так і не паступіў на ўзбраенне]] === Ідэя === Аднак самалёты распрацаваныя для вышынных палётаў не заўсёды могуць паказваць тую ж манеўранасць на малавышынных профілях палёту. Перспектыўным для прыняцця на ўзбраенне тады быў шасцірухавіковы высотны бамбардзіроўшчык [[XB-70 Валькір'я|XB-70 Valkyrie]], канструкцыя якога была настроена менавіта на вышынныя характарыстыкі. Больш высокае аэрадынамічны супраціўленне на малой вышыні абмежавала хуткасць XB-70 да дагукавой, пры гэтым рэзка паменшыўшы далёкасць палёту. У выніку атрымаўся самалёт з некалькі большай хуткасцю чым у стаячага на ўзбраенні B-52, але з меншай далёкасцю палёту. Праз гэта, а таксама праз пашырэнне ролі [[Міжкантынентальная балістычная ракета|міжкантынентальных балістычных ракет]], праграма бамбардзіроўшчыка XB-70 была скасаваная ў 1961 годзе (а два прататыпы XB-70 былі выкарыстаны ў праграме звышгукавых даследаванняў). B-52 быў больш універсальнай машынай чым XB-70, а вопыт [[Вайна ў В’етнаме|вайны ва В'етнаме]] нават паказаў яго эфектыўнасць у "няядзернай вайне", у тым ліку як бамбардзіроўшчык які нясе шмат бомбаў, і можа абмежавана "працаваць" на нізкіх вышынях (цяжкі тактычны самалёт). Аднак патрабавалася больш эфектыўнае рашэнне. Гэта прывяло да з'яўлення шэрагу самалётаў празваных "пранікальныя", якія былі спецыяльна спраектаваны для дальніх палётаў на малых вышынях (напрыклад тактычны знішчальнік-бамбардзіроўшчык [[F-111]] з крылом змянянай стрэлападобнасці). З'явілася ідэя зрабіць падобны бамбардзіроўшчык для больш стратэгічнага выкарыстання. === Канцэпт і карэктыроўка задання === Першае даследаванне па праблеме стварэння дагукавога нізкавышыннага бамбардзіроўшчыка, было завершана ў 1961 годзе. Самай аптымальнай апынулася канструкцыя, больш характэрная для пасажырскіх самалётаў чым для бамбардзіроўшчык, з крылом вялікай стрэлападобнасці, [[Т-вобразны хвост|Т-вобразным]] хваставым апярэннем і вялікімі рухавікамі з высокім каэфіцыентам двухконтурнасці. Далейшыя даследванні па праграмме '''ERSA''' (Extended Range Strike Aircraft - Ударны самалёт падвышанай далёкасці палёту) паказалі, што нізкавышынны ўдарны бамбардзіроўшчык прарыву павялічанай далёкасці павінен мець крыло са змянянай стрэлападобнасцю. ERSA прадугледжваў стварэнне адносна невялікага самалёта з карыснай нагрузкай 4500 кг і далёкасцю палёту 16 210 км, уключаючы 4 700 км на малых вышынях. [[Файл:CMCA ALBM.jpg|міні|275x275пкс|Канцэпт будучага бамбардзіроўшчыка]] Аднак у сярэдзіне 1964 года ВПС ЗША перагледзелі свае патрабаванні да праекта ERSA, новы праект '''AMSA''' (Advanced Manned Strategic Aircraft - Удасканалены пілатуемы стратэгічны самалёт), які таксама патрабаваў ад бамбардзіроўшчыка хуткасных вышынных характарыстык, аналагічных самалёту [[F -111]], 2 [[Скорасць гуку|Маха]]. Улічваючы працяглую серыю праектных даследаванняў, інжынеры Rockwell жартавалі, што новая назва на самай справе азначае "Самы вывучаны самалёт Амерыкі" (America's Most Studied Aircraft). === Спрэчкі аб неабходнасці новага бамбардзіроўшчыка === Па меры зацягвання праграмы распрацоўкі, аргументы якія прывялі да адмены XB-70, прымусілі некаторых усумніцца ў неабходнасці стварэння новага стратэгічнага бамбардзіроўшчыка. ВПС ЗША былі непахісныя ў тым, каб захаваць бамбардзіроўшчыкі як частку канцэпцыі [[Ядзерная трыяда|ядзернай трыяды]], якая ўключала [[Бамбардзіроўшчык|бамбардзіроўшчыкі]], МБР і балістычныя ракеты падводнага базавання ў спалучэнні, аднак гэта ўскладняла любую патэнцыйную абарону. Яны сцвярджалі, што бамбардзіроўшчыкі былі неабходны для нанясення ўдараў па ўмацаваных ваенных аб'ектах і забеспячэння бяспечнага процідзеяння, паколькі бамбардзіроўшчыкі можна было хутка перакідваць у бяспечныя раёны базавання, дзе яны не маглі быць атакаваныя. Аднак з'яўленне БРПЛ зрабіла спрэчным пытанне аб мабільнасці і жывучасці, і новае пакаленне МБР, такіх як [[Minuteman III]], валодала дакладнасцю і хуткасцю, неабходнымі для паразы кропкавых цэляў. На працягу гэтага часу МБР разглядаліся як менш затратны варыянт, заснаваны на іх больш нізкай удзельнай кошту, але выдаткі на распрацоўку былі нашмат вышэй. Міністр абароны [[Роберт Стрэйндж Мак-Намара|Роберт Мак-Намар]] аддаваў перавагу МБР для ваенна-паветраных сіл стрымлівання і лічыў, што новы дарагі бамбардзіроўшчык не патрэбны. Пачынаючы з 1964 года, Мак-Намар абмежаваў праграму AMSA у даследаваннях і распрацоўцы кампанентаў. Даследаванні па праграме AMSA працягваліся хоць і больш павольна. У 1968 годзе з [[IBM]] і Autonetics заключылі кантракты на распрацоўку ўдасканаленай авіёнікі. Аднак Мак-Намар па-ранейшаму выступаў супраць праграмы (у 1968 годзе ён зноў наклаў вета на фінансаванне распрацоўкі самалёта), выступаючы за мадэрнізацыю існуючага парку B-52 і даданне амаль 300 F-111. === Аднаўленне праграмы === [[Файл:North American B-1 (ARC-1973-AC73-4329).jpg|міні|275x275пкс|Выпрабаванне мадэлі B-1B у аэрадынамічнай трубе (1973 год) ]] Час ішоў, і спачатку Мак-Намар пакінуў пасаду міністра абароны ЗША, а потымі прэзідэнтам ЗША быў абраны [[Рычард Ніксан]]. Ніксан аднавіў праграму AMSA пасля ўступлення на пасаду, прытрымліваючыся гнуткай стратэгіі рэагавання сваёй адміністрацыі, якая патрабавала шырокага спектру варыянтаў, і нельга было выключаюць варыянт з усеагульнай [[Ядзерная вайна|ядзернай вайной]]. Новы міністр абароны пры [[Мелвін Лэйрд]] прааналізаваў праграмы і вырашыў скараціць колькасць F-111 (паколькі ў іх не было жаданай далёкасці палёту), і рэкамендаваў паскорыць праектныя даследаванні праграмы AMSA. У красавіку 1969 года праграма афіцыйна атрымала назву '''B-1A'''. Гэта было першае абазначэнне ў новай серыі бамбардзіроўшчыкаў, створанай у 1962 годзе. Ваенна-паветраныя сілы апублікавалі запыт прапаноў у лістападзе 1969 года. Прапановы былі прадстаўлены фірмам [[Boeing]], [[General Dynamics Land Systems|General Dynamics]] і North American Rockwell у студзені 1970 года. І ў чэрвені 1970 года North American Rockwell атрымала кантракт на распрацоўку і стварэнне двух выпрабавальных карпусоў, пяці лятальных апаратаў і 40 рухавікоў. Аднак у 1971 годзе праграма была скарочана да аднаго наземнага і трох лётных выпрабавальных самалётаў. У 1973 годзе кампанія змяніла назву на Rockwell International і назвала сваё авіяцыйнае падраздзяленне North American Aircraft Operations. Чацвёрты прататып, пабудаваны ў адпаведнасці з вытворчымі стандартамі, быў замоўлены ў рамках бюджэту на 1976 фінансавы год. Планы прадугледжвалі пабудову 240 самалётаў B-1a, а першапачатковая гатоўнасць да эксплуатацыі была намечана на 1979 год. === B-1A === [[Файл:Rockwell B-1A 3.jpg|міні|275x275пкс|B-1A]] Канструкцыя Роквелл мела агульныя рысы з F-111 і XB-70. У ёй выкарыстоўвалася капсула для выратавання экіпажа (катапультавалася як адзінае цэлае), каб павысіць выжывальнасць экіпажа, калі яму даводзілася пакідаць самалёт на высокай хуткасці. Акрамя таго, канструкцыя мела вялікія крылы са змянянай стрэлападобнасцю, каб забяспечыць як вялікую пад'ёмную сілу пры ўзлёце і пасадцы, так і меншае супраціўленне падчас высакахуткаснага рыўка. Пры максімальным пашырэнні крылаў самалёт меў значна лепшыя аэрадромныя характарыстыкі, чым B-52, што дазваляла яму дзейнічаць з больш шырокага кола баз. Планавалася, што прарыў ПВО краіны-суперніка адбудзецца на звышгукавой хуткасці, перасякаючы яе як мага хутчэй, пасля чаго ўвайшоўшы ў менш абароненую ўнутраную частку краіны хуткасць магла быць зноў зніжана. Для дасягнення запатрабаванай хуткасці (2 маха) на вялікіх вышынях сопла выхлапных газаў і паветразаборныя рампы былі рэгуляванымі. Першапачаткова меркавалася, што хуткасць 1,2 маха можа быць дасягнута на малых вышынях, што запатрабавала выкарыстання тытана ў крытычных зонах фюзеляжа і канструкцыі крыла. Патрабаванне да хуткасці на малых вышынях пазней было зніжана да 0,85 маха, што паменшыла колькасць тытана і, такім чынам, кошт. Пара невялікіх лапатак, усталяваных каля насавой часткі, з'яўляецца часткай актыўнай сістэмы гашэння вібрацый, якая згладжвае няроўнасці палёту на малых вышынях. Першыя тры B-1А былі абсталяваны выратавальнай капсулай, якая катапультавала кабіну з усімі чатырма членамі экіпажа ўнутры. Чацвёрты B-1A быў абсталяваны звычайным [[Катапультнае крэсла|катапультным крэслам]] для кожнага члена экіпажа.[[Файл:TRESTLE EMP simulator - B1B Bomber - Kirtland Air Force Base - 1989.jpeg|міні|275x275пкс|B-1B праходзіць выпрабаванне не стойкасць да электрамагнітных імпульсаў (устаноўка "Атлас-І")]]Праверка макета B-1A адбылася ў канцы кастрычніка 1971 года; у выніку было атрымана 297 запытаў на змяненне канструкцыі з-за неадпаведнасці тэхнічным патрабаванням і жаданых паляпшэнняў для спрашчэння абслугоўвання і эксплуатацыі. Першы прататып B-1A (серыйны нумар ВПС 74-0158) здзейсніў свой першы палёт 23 снежня 1974 года. Памеры працягу праграмы кошт адзінкі працягваў расці, часткова з-за высокай інфляцыі ў гэты перыяд. У 1970 годзе ацэначны кошт адзінкі складаў 40 мільёнаў долараў, а да 1975 годзе гэтая лічба вырасла да 70 мільёнаў долараў. === Праблема выяўлення і спроба адмены праекта === У 1976 годзе савецкі пілот [[Віктар Бяленка|Віктар]] [[Віктар Бяленка|Бяленка]] (530-ы знішчальны авіяцыйны полк) перабег у Японію на самалёце [[МіГ-25]]. Падчас допыту ён акрамя ўсяго іншага апісаў новы знішчальнік (напэўна маючы на ўвазе [[МіГ-31]], які толькі як год здзейсніў першы палёт), які меў радар з функцыяй выяўлення/збіцця цэляў «знізу» для перахопу крылатых ракет (цікавы факт, але Бяленка праляцеў савецка-японскую мяжу на мінімальнай вышыні, што лішні раз паказвае, што і ў СССР пра гэтую «асаблівасць» ведалі, і навучалі яе выкарыстоўваць). Гэта таксама зрабіла б любы самалёт, які ляціць на малой вышыні «бачным» і лёгкім для нападу. Улічваючы, што B-1 ці B-52, на радары будзе больш заметным, чым крылатая ракета, то ідэя застацца незаўважанымі ў савецкай паветранай прасторы ўсё часцей падвяргалася сумневу. У прыватнасці, сенатар [[Уільям Проксмайр]] пастаянна публічна высмейваў B-1, сцвярджаючы, што гэта неверагодна дарагі дыназаўр. Падчас Федэральнай выбарчай кампаніі 1976 года [[Джымі Картэр]] зрабіў гэта адным з пунктаў праграмы Дэмакратычнай партыі, заявіўшы што «Бамбрдзіроўшчык B-1 — гэта прыклад прапанаванай сістэмы, якую не варта фінансаваць і якая будзе марнатраўная ў адносінах да грошай падаткаплацельшчыкаў». [[Файл:B-1 BOMBER AIRPLANE IN FLIGHT - NARA - 17467879.jpg|міні|275x275пкс|B-1A у палёце (1977 год)]] Калі ў наступным годзе прэзідэнтам ЗША быў абраны Картэр, ён распарадзіўся правесці перагляд у тым ліку і праграмы AMSA. Да гэтага моманту інфляцыя павысіла прагназуемы кошт праграмы больш чым да 100 мільёнаў долараў за самалёт (хоць гэта былі выдаткі за ўвесь тэрмін службы на працягу 20 гадоў). У выніку калі Картэру паведамілі аб працах па стварэнні самалётаў-невідзімак (якія пачаліся ў 1975 годзе) ён вырашыў, што гэта лепшы варыянт чым B-1. Прадстаўнікі Пентагона таксама заявілі, што крылатая ракета паветранага базавання [[AGM-86]], якая запускаецца з існуючага флоту B-52, дасць ВПС ЗША роўныя магчымасці па пранікненні ў савецкую паветраную прастору. Маючы далёкасць 2 400 км, AGM-86 магла запускацца далёка за межамі дасяжнасці любой савецкай абароны і пранікаць на малых вышынях, як бамбардзіроўшчык (з значна меншай радыёлакацыйнай прыкметнасцю з-за меншых памераў), і ў значна большай колькасці пры меншых выдатках. Невялікая колькасць B-52 можа запусціць сотні AGM-86, да таго ж праграма па ўдасканаленні B-52 і распрацоўцы/разгортванні AGM-86 абыдзецца як мінімум на 20% танней, чым запланаваныя 244 B-1A. 30 чэрвеня 1977 года Картэр абвясціў аб адмене праекта B-1A, на карысць МБР, БРПЛ і мадэрнізацыі B-52. Картэр назваў гэта «адным з самых цяжкіх рашэнняў, якія я прыняў за час свайго знаходжання на пасадзе». Паралельна быў дан штуршок тэхналогіі «[[стэлс]]» (на той момант сакрэтнай), а таксама праекту '''Advanced Technology Bomber''', які ў канчатковым выніку прывёў да стварэння B-2 Spirit. Унутры краіны рэакцыя на адмену замовы была рознай. Міністэрства абароны было здзіўлена гэтай заявай, там чакалі што колькасць замоўленых B-1 будзе скарочана прыкладна да 150. Кангрэсмен [[Роберт Дорнан]] заявіў: «у Маскве дастаюць гарэлку і ікру». Заходнія ваенныя лідэры ў цэлым былі задаволены рашэннем. Камандуючы [[НАТА|NATO]] [[Аляксандр Хэйг|Аляксандр Хейг]] назваў крылатую ракету «прывабнай альтэрнатывай» B-1. Былы камандуючы ВПС сіл самаабароны Японіі, Масатаке Окумія, сказаў: «Гэтае пытанне набыло вялікае псіхалагічнае значэнне, у выніку чаго савецкія войскі могуць успрыняць гэта як прыкмету слабасці». Японцы асцерагаліся, што гэтае рашэнне, у спалучэнні з вывадам амерыканскіх войскаў з Паўднёвай Карэі, можа прывесці да правакацый з боку Савецкага Саюза.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,919040-3,00.html|загаловак=DEFENSE: Carter's Big Decision: Down Goes the B-1, Here Comes the Cruise|год=1977-07-11|мова=en-US|выданне=Time|issn=0040-781X}}</ref> Міністр абароны ЗША [[Гаральд Браўн]] таксама выступаў за працяг стварэння B-1, т.я. пілатуемы бамбардзіроўшчык заўсёды «ўскладняе праблемы суперника».<ref>{{Артыкул|спасылка=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,919040-5,00.html|загаловак=DEFENSE: Carter's Big Decision: Down Goes the B-1, Here Comes the Cruise|год=1977-07-11|мова=en-US|выданне=Time|issn=0040-781X}}</ref> [[Файл:Rockwell B-1A 74-0158 taxiing.jpg|міні|275x275пкс|B-1A пад час рулення]] Паралельна праходзілі лётныя выпрабаванні чатырох прататыпаў B-1A (яны былі распісаны да красавіка 1981 года). Праграма ўключала 70 палётаў агульнай працягласцю 378 гадзін. Другі B-1A дасягнуў максімальнай хуткасці 2,22 Маха. Працягваліся выпрабаванні рухавікоў, а рухавікі YF101 напрацавалі амаль 7600 гадзін. Напрыканцы 1970-х, некаторых вайсковых экспертаў ЗША пачалі адзначаць, што СССР пачаў праяўляць сябе на некалькіх новых тэатрах ваенных дзеянняў, ад кубінскіх "інструктараў" падчас грамадзянскай вайны ў Анголе (пачалася ў 1975 годзе) і да савецкага ўварвання ў Афганістан (1979 год). Стратэгія ЗША да гэтага моманту была сканцэнтравана на стрымліванні камунізму і падрыхтоўцы да магчымай вайны ў Еўропе. Але новыя дзеянні Савецкага Саюза паказалі, што ў арміі проста не хапае магчымасцяў для вырашэння задач іншага плана. Міністэрства абароны ЗША адрэагавала, і паскорыла рэалізацыю канцэпцыі сіл хуткага разгортвання, але сутыкнулася з сур'ёзнымі праблемамі ў плане магчымасцяў паветраных аперацый. Для запаволення ўварвання праціўніка ў іншыя краіны авіяцыя мела вырашальнае значэнне, аднак ключавая (на той момант) ірана-афганская мяжа знаходзілася па-за дасяжнасцю палубнай ударнай авіяцыі ВМС ЗША, таму гэтая роля была ўскладзена на ВПС ЗША, магчымасці якіх былі спецыялізаваны крыху на іншых задачах. У ходзе прэзідэнцкай кампаніі 1980 года [[Рональд Рэйган]] актыўна выкарыстаў платформу, якая сцвярджала, што Картэр слабы ў абароне, прыводзячы ў якасці прыкладу адмену праграмы B-1, — тэму, якую ён працягваў выкарыстоўваць і ў 1980-х гадах. === Паміж B-52 і ATB === Заступіўшы на пасаду прэзідэнта, Рэйган сутыкнуўся з той жа праблемай, што і Картэр да яго: працягваць праграму B-1 у кароткатэрміновай перспектыве або дачакацца распрацоўкі бамбардзіроўшчыка па праграме ATB (значна больш дасведчанага самалёта). Даследаванні паказалі, што існуючы флот B-52 з крылатымі ракетамі застанецца сур'ёзнай пагрозай да 1985 года. Меркавалася, што 75% самалётаў B-52 захаваюцца для нанясення ўдараў па цэлях. Пасля 1985 распаўсюджанне ў СПА комплексаў [[С-300]], перахопнікаў [[МіГ-31|Міг-31]] і першых эфектыўных савецкіх [[Авіяцыйны комплекс радыёвыяўлення і навядзення|сістэм ранняга радыёвыяўлення і навядзення]] будзе рабіць B-52 усё больш лёгкай мішэнню. У 1981 годзе былі выдзелены сродкі на новае даследаванне бамбардзіроўшчыка для 1990-х гадоў, што прывяло да распрацоўкі праекта '''LRCA''' (Long-Range Combat Aircraft - Баявы самалёт вялікай далёкасці дзеяння). У рамках LRCA разглядаліся B-1, F-111 і ATB у якасці магчымых рашэнняў; асноўны ўпор быў зроблены на шматмэтавыя магчымасці, а не на чыста стратэгічныя аперацыі. У 1981 годзе лічылася, што B-1 можа быць уведзены ў эксплуатацыю раней ATB, ахопліваючы пераходны перыяд паміж нарастаючай уразлівасцю B-52 і ўвядзеннем бамбардзіроўшчыка ATB.<ref>{{Cite web|url=https://www.airwar.ru/enc/bomber/b1b.html|title=Уголок неба ¦ Rockwell B-1B Lancer|website=www.airwar.ru|access-date=2026-01-09}}</ref> Рэйган вырашыў, што лепшым рашэннем будзе мець як B-1, так і ATB. 2 кастрычніка 1981 г. ён абвясціў аб замове 100 B-1 для выканання ролі LRCA. === B-1B === У студзені 1982 года ВПС ЗША заключылі з кампаніяй Rockwell два кантракты на агульную суму 2,2 мільярда долараў на распрацоўку і вытворчасць 100 новых бамбардзіроўшчыкаў B-1. У канструкцыю былі ўнесены шматлікія змены, каб зрабіць яе больш прыдатнай для чаканых задач, у выніку чаго з'явіўся B-1B. Гэтыя змены ўключалі зніжэнне максімальнай хуткасці, што дазволіла замяніць паветразаборнікі на больш простыя, з фіксаванай геаметрыяй. Гэта паменшыла радыёлакацыйную прыкметнасць B-1B, што разглядалася як добры кампраміс за зніжэнне хуткасці. Высокія дагукавыя хуткасці на малых вышынях сталі прыярытэтнай задачай, і хуткасці на малых вышынях былі павялічаны прыкладна з 0,85 Маха да 0,92 Маха. Максімальная хуткасць B - 1B на вялікіх вышынях склала 1,25 Маха. Максімальная ўзлётная маса B-1B была павялічана да 216 000 кг (з 179 000 кг). Павелічэнне масы было неабходна для ўзлёту з поўнай унутранай запраўкай палівам і для размяшчэння вонкавага ўзбраення. Было прадугледжана 6 кропак падвесу ўзбраення, а з 3-х бомбадсекаў засталося толькі 2. Інжынеры Rockwell змаглі ўзмацніць крытычна важныя ўчасткі і палегчыць некрытычныя ўчасткі планёра, таму павелічэнне пустой масы было мінімальным. Планавалася ўсталяваць новыя рухавікі (F101). Для процідзеяння МіГ-31, абсталяванага новай радыёлакацыйнай сістэмай «Заслон», і іншых самалётаў з магчымасцю агляду ўніз, комплекс радыёэлектроннай барацьбы B-1B быў значна мадэрнізаваны. [[Файл:B-1 Bomber debut (1984).jpg|міні|275x275пкс|Першы серыйны B-1B каля ангара, Палмдэйл (Каліфорнія)]] У Кангрэсе шмат хто быў супраць такога. Крытыкі адзначалі, што многія з першапачатковых праблем захоўваліся як у плане прадукцыйнасці, так і ў плане кошту. Гэта і амаль аднолькавая электроніка з B-52, і мінімальная перавага ў хуткасці, і тое што «прамежкавы» перыяд выкарыстання B-1B складзе менш за дзесяць гадоў, і ён састарэе неўзабаве пасля з'яўлення значна больш дасканалай канструкцыі ATB. Галоўнымі аргументамі на карысць B-1 была яго вялікая карысная нагрузка звычайнага ўзбраення, а таксама тое, што яго ўзлётныя характарыстыкі дазвалялі яму працаваць з дастатковай бомбавай нагрузкай з значна большай колькасці аэрадромаў. Паралельна гэтаму самалёт B-1A № 1 быў разабраны і выкарыстаны для радыёлакацыйных выпрабаванняў у рымскім цэнтры распрацоўкі авіяцыйнай тэхнікі на былой авіябазе Грыфіс (штат Нью-Ёрк). Затым самалёты B-1A № 2 і № 4 былі мадыфікаваны для выпрабавання сістэм B-1B. Першы экзэмпляр B-1B быў завершаны і пачаў лётныя выпрабаванні ў '''сакавіку 1983 года'''. Першы серыйны B-1B быў вывезены 4 верасня 1984 года і здзейсніў свой першы палёт 18 кастрычніка 1984 года. Соты (і апошні) B-1B быў пастаўлены 2 мая 1988 года, але яшчэ да пастаўкі апошняга B-1B ВПС ЗША заключылі, што самалёт стаў уразлівы для савецкай СПА. У 1996 годзе кампанія Rockwell International прадала большую частку сваіх касмічных і абаронных аперацый кампаніі Boeing, якая працягвае заставацца асноўным падрадчыкам B-1 па стане на 2024 год. == Канструкцыя і дызайн == [[Файл:Rockwell B-1 Lancer dimensions from TO 00-105E-9.jpg|міні|321x321пкс]] B-1 - самалёт з [[Злітае крыло-фюзеляж|інтэграваным крылом і фюзеляжам]] (або па іншаму - ''«''змешаная канфігурацыя крыла і фюзеляжа''»'') са змянянай стрэлападобнасцю крыла, чатырма турбавентылятарнымі рухавікамі, трыкутнымі кіруючымі кілямі і крыжападобным хваставым апярэннем. Фюзеляж B-1B мае даўжыню 44,81 метра і складаецца пераважна з алюмініевых і тытанавых сплаваў, а таксама кампазітных матэрыялаў на аснове шкловалакна. На закрылках фюзеляжа, абцякальніках каранёвай часткі крыла і паветразаборніках рухавікоў выкарыстаны радыёлакацыйна-паглынальны матэрыял (матэрыял паглынае ўваходныя радыёлакацыйныя прамяні, а не адлюстроўвае іх). === Крылы і стабілізатары === Перад кабінай пілота, у насавой частцы фюзеляжа, размешчаны невялікія дапаможныя кіруючыя гарызантальныя паверхні ў выглядзе пярэдніх гарызантальных трыкутных стабілізатараў (канард), якія таксама выкарыстоўваюцца для аўтаматычнай сістэмы падаўлення парываў ветру (кампенсуюць парывы ветру падчас палёту на малой вышыні, што забяспечвае больш плаўны палёт і зніжае нагрузку на канструкцыю). Таксама яны вырашаюць так званую праблему "выгібу самалёта" з-за турбулентнасці паветра пры палётах на малой вышыні. [[Крыло|Крылы]] [[Крыло змянянай стрэлападобнасці|са змянянай стрэлападобнасцю]] маюць сямісекцыйныя [[перадкрылкі]] і шасцісекцыйныя [[Закрылак|закрылкі]], якія таксама выконваюць функцыю элеронаў. Плошча крыла складае 181,2 м². [[Файл:B-1B Lancer.jpg|міні|275x275пкс|B-1B у палёце. Руль вышыні, і руль напрамку ўстаноўлены над асноўным фюзеляжам. Таксама добра бачны 4 працуючых рухавіка]]Крылы могуць змяняць стрэлападобнасць ад 15 да 67,5 градусаў. Змяняная стрэлападобнасць крыла і суадносіны цягі да вагі забяспечваюць B-1 палепшаныя ўзлётныя характарыстыкі, дазваляючы выкарыстоўваць больш кароткія ўзлётна-пасадачныя паласы, чым папярэднія бамбардзіроўшчыкі. Мінімальны размах крылаў - 23,84 метра, дасягаецца пры максімальным куце стрэлападобнасці ў 67,5°. Гэтае становішча стрэлападобнасці выкарыстоўваецца падчас высакахуткаснага і нізкавышыннага палёту для памяншэння супраціўлення і парываў ветру. Мінімальны кут стрэлападобнасці 15° адпавядае размаху 41,67 метра і выкарыстоўваецца пры ўзлёце, пасадцы і "эканамічным" палёце. Закрылкі на крылах могуць быць выпушчаныя толькі пры кутах стрэлападобнасцю менш за 20°. Іншыя магчымыя "фіксаваныя" значэнні стрэлавіднасці - 25°, 45° і 55°. Змена кута стрэлападобнасці крылаў таксама змяняе становішча цэнтра пад'ёмнай сілы, і каб прадухіліць яго занадта моцнае зрушэнне ад цэнтра цяжару самалёта, трымер аўтаматычна рэгулюецца шляхам перапампоўкі паліва паміж бакамі. Вертыкальны стабілізатар мае вышыню 10,36 метра, а гарызантальны стабілізатар мае шырыню прыблізна 13 метраў, і выкананы ў выглядзе маятнікавага руля напрамку. І руль вышыні, і руль напрамку ўстаноўлены над асноўным фюзеляжам. === Шасі === [[Файл:85-0059-DY Rockwell B-1B Lancer USAF (6485829797).jpg|міні|275x275пкс|Заднія стойкі шасі]] Шасі складаецца з двухколавай канструкцыі ў насавой часткі і двух стоек (асноўных) шасі ў задняй часткі. Стойка насавога шасі цалкам прыбіраецца наперад. Стойкі асноўных шасі прыбіраецца назад і ў цэнтр у два адсека паміж гандоламі рухавікоў. На кожнай стойцы асноўнага шасі - чатыры кола (2 кола ў 2 рады). === Рухавікі і ДСУ === Чатыры турбавентылятарныя рухавікі General Electric F101-GE-102 усталяваны ў двух гандолах на вонкавым боку фюзеляжа. Кожны з іх развівае цягу 64,94 кН у «сухім» рэжыме і 136,92 кН на фарсажы. З уключанай [[Фарсажная камера|фарсажнай камерай]] B-1B дасягае хуткасці 1,2 Маха (1328 км/г) на вялікіх вышынях або 0,95 Маха (1120 км/г) на малых вышынях. Максімальная ўзлётная маса складае 216 тон. Для памяншэння радыёлакацыйнай прыкметнасці бамбардзіроўшчыка паветразаборнікі рухавікоў спраектаваны такім чынам, каб варожыя [[Радар|радары]] не маглі напрамую ўздзейнічаць на лапаткі кампрэсара рухавіка, што значна зніжае [[рэха-сігнал]] і абцяжарвае ідэнтыфікацыю.[[Файл:Rockwell B-1B Lancer, Brno 2007.JPG|міні|367x367пкс|B-1B на стаянцы (добра бачна пярэдняя стойка шасі).]] Рухавікі выпрацоўваюць электраэнергію з дапамогай трох генератараў магутнасцю 115 кВА кожны, забяспечваючы электрасілкаванне бартавога электраабсталявання. Дзве [[Дапаможная сілавая ўстаноўка|дапаможныя сілавыя ўстаноўкі]] (ДСУ) дазваляюць B-1 эксплуатавацца з баз з абмежаванай інфраструктурай. Гэтыя ДСУ могуць быць актываваныя з дапамогай перамыкача на насавой стойцы шасі ў выпадку аварыйнага ўзлёту, забяспечваючы іх працаздольнасць да моманту, калі экіпаж зойме свае месцы. === Радыёпаглынанне === Павышэнню жывучасці B-1 спрыяе яго адносна нізкая [[эфектыўная плошча рассейвання радыёхваль]]. Хоць тэхнічна гэта не самалёт-невідзімка, дзякуючы канструкцыі самалёта, змеепадобным паветразаборнікам і выкарыстанні радыёлакацыйна-паглынальнага матэрыялу яго ЭПР складае прыкладна 2,4 м², што супастаўна з ЭПР невялікага [[Знішчальнік|знішчальніка]], і прыкладна ў 50 разоў менш за аналагічны паказчык бамбардзіроўшчыка B-52.{{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=Канструкцыі бамбардзіроўшчыка B-1}} == Сістэмы самаабароны == * сістэмамі актыўнага радыёэлектроннага падаўлення '''AN/ALQ-161'''. Спецыяльна адаптаваная для B1 версія мае масу 2,5 тоны і складаецца з больш чым 120 модуляў. Яна з'яўляецца адной з самых магутных сістэм самаабароны ў сваім родзе і прызначана для падаўлення нават магутных радыёлакацыйных сістэм (чаму спрыяе малая радыёлакацыйная прыкметнасць самалёта). Модулі сістэмы "ахопліваюць" паверхню самалёта, і калі спецыяльны камп'ютар (першапачаткова - [[IBM AP-101F]]) рэгіструе "выпраменьванне радара", сістэма спрабуе замаскіраваць самалёт пад выпадковы радыёшум. Асобныя кампаненты сістэмы рэгулярна мадэрнізуюцца, але поўная мадэрнізацыя не праводзілася з-за бюджэтных абмежаванняў; * [[AN/ALE-50]]. Сістэма буксіруемых ложных цэляў усталяваная ў задняй частцы самалёта. У выпадку пагрозы з боку ракет з радарным навядзеннем, на тросе за самалётам разгортваецца ілжывая цэль. Радыёлакацыйная сігнатура такой цэлі, выглядае больш буйной і прывабнай на фоне B-1B, тым самым эфектыўна адцягваючы надыходзячыя ракеты; * 8 касет па 12 [[Цеплавыя пастка (авіяцыя)|цеплавых пастак]] [[MJU-23-A/B]] у кожнай для адводу ракет з цеплавым навядзеннем; * Доплераўскі радар '''AN/ALQ-153''' які скануе зону за самалётам на прадмет самалётаў/ ракет; * 4 пасіўныя радыялакацыйныя датчыкі '''AN/ALR-56M''' якія пастаянна адсочваюць наяўнасць знешняга радыёлакацыйнага (радарнага) выпраменьвання дыяпазона 6-20 ГГц. == Мадыфікацыі == [[Файл:B-1B B-2 and B-52.jpg|міні|260x260пкс|Стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі ЗША [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]], [[Rockwell B-1 Lancer|B-1B]] і [[Northrop B-2 Spirit|B-2]] пад час групавога палёту|злева]] * '''B-1A'''. Версія, пабудаваная па першапачатковым тэхнічным заданні B-1, з рэгуляванымі паветразаборнікамі і максімальнай хуткасцю ў 2,2 маха. У якасці сістэмы выратавання экіпажа ўсталёўвалася адна катапультаваная капсула, у якой самалёт пакідалі ўсе чатыры члены экіпажа разам (на 4-й машыне замест яе выкарыстоўваюцца звычайныя катапультныя крэслы). Выраблена 4 машыны. * '''B-1B''' Самалёт нізкавысотнага прарыву СПА. Выраблена 100 машын. * '''B-1C''' Праект які прадугледжваў пашыраннае выкарыстанне тэхналогій Stealth. Па разліковым характарыстыкам ён павінен быў пераўзыйсці ATB. Аднак пасля поспеху фірмы Northrop з бамбардзіроўшчыкам B-2, працы спынілі.<ref>{{Cite web|url=https://www.airwar.ru/enc/bomber/b1b.html|title=Уголок неба ¦ Rockwell B-1B Lancer|website=www.airwar.ru|access-date=2026-01-09}}</ref> * '''B-1R'''. На пачатку 2000-х у СМІ з'яўлялася інфармацыя пра магчымасць распрацоўкі мадэлі '''B-1R'''.<ref>{{Cite web|url=http://www.boeing.com/ids/allsystemsgo/issues/vol2/num2/story01.html|title=All Systems Go - Vol. 2, No. 2|website=www.boeing.com|access-date=2026-01-04}}</ref> Аднымі з прапаноў было ўсталяванне 4-х рухавікоў Pratt & Whitney F119 (такіх як на знішчальніку F/A-22 Raptor) і абнаўлённай РЛС. == Баявое прымяненне == === Аперацыя «Пустынны ліс» (1998) === Першы баявы вылет B-1B адбыўся ў 1998 годзе пад час аперацыі ''«[[Пустынны ліс|Пустынны л]]''[[Пустынны ліс|''іс'']]''»'' супраць цэляў у Іраке. Было здзейснена 6 вылетаў. [[Файл:CBUbombs.jpg|міні|275x275пкс|Падчас бамбардзіроўкі]] === Аперацыя «[[Аперацыя «Саюзная сіла»|Саюзная сіла]]» (1999) === В 1999 годзе 6 бамбардзіроўшчыкаў здзейснілі больш за 100 вылетаў з авіябазы [[Фэрфорд (авіябаза)|Фэрфорд]] пад час вайны ў Косава. === [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|Вайна ў Афганістане]] (2001—2021) === 8 бамбардзіроўшчыкаў B-1B здзяйснялі баявыя вылеты над Афганістанам з базы Дыёга-Гарсія, скінуў 40% ад агульнай колькасці бомб за першыя 6 месяцаў, уключаючы 3900 ''JDAM'' (2/3 ад агульнай колькасці боепрыпасаў гэтага тыпу). Па тэхнічных прычынах 1 самалёт быў страчаны.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/331337|title=9 месяцев в Афганистане|website=www.kommersant.ru|date=2002-07-09|access-date=2026-01-06}}</ref> === [[Уварванне ў Ірак (2003)|Уварванне ў Ірак]] (2003) === У 2003 годзе, падчас ваеннай аперацыі ЗША ў Іраку, на B-1B прыйшлося каля 43% скінутых карэктуючыхся бомбаў JDAM. Выкарыстоўвалася 11 самалётаў, якія здзейснілі 2% ад усіх вылетаў баявой авіяцыі. === Ливія 2011 («[[Аперацыя «Odyssey Dawn»|Адысея. Рассвет]]») === У сакавіку 2011 года бамбардзіроўшчыкі B-1 з авіябазы Элсуорту атакавалі мэты ў Лівіі ў рамках аперацыі «Адысея Рассвет» для забеспячэння выканання беспалётнай зоны, усталяванай [[Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 1973|рэзалюцыяй 1973 Савета Бяспекі ААН]]. === [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] (2011-2024) === Пачынаючы з 2014 года B-1B пачалі прымяняцца ў Грамадзянская вайна ў Сірыі супраць Ісламскай дзяржавы. Адзін з крупных налётаў адбыўся ў верасні 2014 года, калі цэлямі авіяцыі і ракет шэрагу краін сталі трэніровачныя базы, штаб-кватэры, камандна-кантрольныя пункты, склады, фінансавыя цэнтры, грузавікі забеспячэння і браніраваная тэхніка Ісламскай дзяржавы.<ref>{{Cite web|lang=англійская|url=https://www.af.mil/News/Article-Display/Article/500047/air-force-fighters-bombers-conduct-strikes-against-isil-targets-in-syria/|title=Air Force fighters, bombers conduct strikes against ISIL targets in Syria}}</ref> Яшчэ адным вядомым прымяненнем B-1B была бамбардзіроўка Дамаска і Хомса 14 красавіка 2018 года ў адказ [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|на прымяненне ў горадзе]] [[Дума (Сірыя)|Дума]] баявых атрутных рэчываў. Тады бамбардзіроўшчыкі B-1B выпусцілі 19 ракет AGM-158 JASSM па аб'ектах якія, як меркавалася, былі задзейнічаны ў праграме вырабу баявых атрутных рэчываў. === [[Аперацыя «Непахісная рашучасць»]] (2014-2015) === Са жніўня 2014 года па студзень 2015 года на B-1B прыпадала 8% вылетаў ВПС ЗША падчас аперацыі супраць [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]. Першапачаткова 9-я бамбардзіровачная эскадрылля была разгорнута ў Катары ў ліпені 2014 года з мэтай падтрымкі місій у Афганістане, але калі 8 жніўня пачалася паветраная кампанія супраць ІД, самалёты былі задзейнічаны для місій у Іраку. Падчас [[Баі за Кабані|асады горада Кабані]] (Сірыя) B-1 эскадрыллі скінулі 660 бомбаў за 5 месяцаў у падтрымку курдскіх сіл, якія абаранялі горад. Пазней, для бамбардзіровак пачалі выкарыстоўваць і 28-е бамбардзіровачнае крыло, бамбардзіроўшчыкі якога здзейснілі 490 вылетаў, скінуўшы 3800 боепрыпасаў за шэсць месяцаў разгортвання. У лютым 2016 года B-1 былі адпраўленыя назад у ЗША для мадэрнізацыі кабіны пілота. === [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|Амерыкана-Ізраільскія ўдары па Іране]] (2026) === У сакавіку 2026 года бамбардзіроўшчыкі B-1B былі задзейнічаныя ў аперацыі «Эпічная лютасць» у рамках ізраільска-амерыканскіх удараў па Іране. Група з 3 бамбардзіроўшчыкаў вылецела з авіябазы Элсворт ([[Паўднёвая Дакота]], ЗША), здзейсніла трансатлантычны пералёт, прайшла над Гібралтарам і накіравалася да Ірана. Пазней, у паведамленні Цэнтральнага камандавання ЗША ад 2 сакавіка 2026 года гаварылася, што ў папярэднюю ноч «Амерыканскія бамбардзіроўшчыкі B-1 нанеслі ўдар углыб Ірана, каб аслабіць Іранскія магчымасці балістычных ракет».<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://www.interfax.ru/world/1075643|title=Стратегические бомбардировщики ВВС США нанесли очередные удары по Ирану}}</ref> Пад час палёту праводзілася некалькі дазаправак у паветры (з самалётаў KC-46A Pegasus). У першай палове сакавіка стала вядома, што на базе ВВС Вялікабрытаніі Фэрфорд базуецца 12 B-1B якія выкарыстоўваюцца для баявых велетаў на Іран. У якасці ўзбраення выкарыстоўваліся ракеты AGM-158 JASSM і супрацьбункерныя кіравальныя бомбы GBU-31.<ref>{{Cite web|lang=Англіская|url=https://www.twz.com/air/bombers-in-england-being-loaded-with-bunker-busters-a-sign-of-increasing-air-supremacy-over-iran|title=B-1B Being Loaded With Bunker Busters In England A Sign Of Increasing Air Supremacy Over Iran}}</ref> === Іншыя баявыя прымяненні === * 2 лютага 2024 года ЗША накіравалі два бамбардзіроўшчыка B-1B для нанясення ўдараў па 85 тэрарыстычных цэлях у сямі месцах у Іраку і Сірыі. Гэтае дзеянне разглядалася як шматузроўневы адказ на гібель трох амерыканскіх вайскоўцаў у выніку атакі беспілотніка ў Іарданіі. * 3 студзеня 2026 года бамбардзіроўшчыкі B-1B удзельнічалі ў амерыканскіх ударах па Венесуэле разам з самалётамі F-35, F-22, F/A-18, EA-18 а таксама шэрагам самалётаў і беспілотнікаў назірання і разведкі. У выніку аперацыі быў захоплены прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура. == Далейшае выкарыстанне == У верасні 2021 года 17 B-1B былі спісаны, 13 з іх адправіліся на самалётныя могілкі Дэвіс-Мантан (для паступовага разбору), 1 адправіўся ў Луізіяну ў якасці музейнага экспаната. У страі засталося 45 самалётаў, якія будуць мадэрнізавацца. Канчатковы вывад B-1B з эксплуатацыі чакаўся да 2033 года, і павінен быў залежыць ад паспяховасці ўвядзення B-21.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/last-b-1b-bombers-retire-until-b-21-comes-online/|title=Last B-1B Bombers Retire Until B-21 Comes Online|first=John|last=Tirpak|website=Air & Space Forces Magazine|date=2021-09-24|access-date=2026-01-06}}</ref> У маі 2026 стала вядома, што ў бюджэце Міністэрства абароны ЗША на 2027-2031 гады было прадугледжана 342 мільёны долараў на "пакет мадэрнізацыі" бамбардзіроўшчыкаў B-1B. Гэта магло павялічыць срок эксплуатацыі парка B-1B да 2037 года.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.rambler.ua/army/56430960-amerikanskie-voennye-ispytali-samolet-bombardirovschik-b-1b-lancer/|title=Американские военные испытали самолет-бомбардировщик B-1B Lancer|website=Рамблер/новости|date=2026-05-12|access-date=2026-05-12}}</ref> == Аварыі == [[Фонд бяспекі палётаў]] (The Flight Safety Foundation) мае сведчанні пра 15 аварый з 1984 па 2024 год, у выніку якіх было страчана 11 самалётаў B-1 і загінула ў агульнай складанасці 12 членаў экіпажа. Яшчэ адзін самалёт быў пашкоджаны пажарам падчас тэхнічнага абслугоўвання ў красавіку 2022 года. * 20 красавіка 2022 года на B-1B (85-0089) 7-га бамбардзіровачнага крыла, якое базуецца на авіябазе Дайес ([[Тэхас]]), падчас правядзення тэхнічнага абслугоўвання на галоўнай стаянцы адбыўся пажар. У выніку пажару былі пашкоджаныя рухавік № 1, левая гандола і крыло самалёта. Падаючымі абломкамі быў паранены лётчык. Шкода была ацэнена ў 14,944 мільёна долараў; * 4 студзеня 2024 года бамбардзіроўшчык B-1B (85-0085), прыпісаны да авіябазы Элсуорт ([[Паўднёвая Дакота]]), пацярпеў крушэнне пры спробе пасадкі на аэрадром базы падчас трэніровачнага палёту.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/01/05/air-force-bomber-crashes-south-dakota/72115739007/|title=B-1 bomber crashed during training mission in South Dakota; aircrew members ejected safely|first=Thao|last=Nguyen|website=USA TODAY|access-date=2026-02-08}}</ref> У момант крушэння бачнасць была дрэннай, а тэмпература - ніжэй нуля. Чатыры члены экіпажа катапультаваліся. Агульная шкода ад крушэння ацэнена ў 456,2 долараў ЗША. == Цікавыя факты == * 3 лютага 2021 гда бамбардзіроўшчык B-1B правёў дэманстрацыйны пралёт над 13-й выставай Aero India у [[Бангалор|Бангалоры]], а затым нейкі час выстаўляўся экспанатам на гэтай выставе. Гэта стала першым выпадкам дэманстрацыіі бамбардзіроўшчыка ЗША на выставе ў Індыі з 1945 года.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.airandspaceforces.com/b-1b-makes-first-us-bomber-visit-to-india-since-1945/|title=B-1B Makes First US Bomber Visit to India Since 1945|first=John|last=Tirpak|website=Air & Space Forces Magazine|date=2021-02-08|access-date=2026-01-06}}</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] bexuif6qhlq4ty7gw2g843gtiswm0am 0 798746 5140912 5082542 2026-05-12T21:10:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Старшыні */ 5140912 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Мазырскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247760, [[Гомельская вобласць]], г. [[Мазыр]], [[Плошча Леніна (Мазыр)|пл. Леніна]], 16<ref name="structure">{{cite web|url=https://www.mozyrisp.gov.by/ru/rukovodstvo/mozyrskij-rajonnyj-ispolnitelnyj-komitet/upravleniya-i-otdely.html|title=Управления и отделы|publisher=Мозырский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пасада главы1 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://www.mozyrisp.gov.by/ mozyrisp.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Мазырскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Мазырскі раённы Савет дэпутатаў|Мазырскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Мазыр|Мазыра]], на [[Плошча Леніна (Мазыр)|плошчы Леніна]], 16<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Мазырскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне справамі; * Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 160); * Фінансавае ўпраўленне; * Упраўленне землеўпарадкавання; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Юрыдычны аддзел; * Сектар «адно акно»; * Камісія па справах непаўналетніх; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел культуры; * Аддзел эканомікі; * Аддзел гандлю і паслуг; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Аддзел архітэктуры і будаўніцтва; * Аддзел адукацыі (размяшчаецца па [[Ленінская вуліца (Мазыр)|вуліцы Ленінскай]], 4); * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС) (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 33); * Аддзел спорту і турызму (размяшчаецца па [[Вуліца Рыжкова (Мазыр)|вуліцы Рыжкова]], 90). == Старшыні == * 15 снежня 2016 — 12 мая 2026 — [[Алена Фёдараўна Паўлечка]]<ref name="pres2016">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/prezident-respubliki-belarus-rassmotrel-kadrovye-voprosy-15100|title=Президент Республики Беларусь рассмотрел кадровые вопросы|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2016-12-15|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.mozyrisp.gov.by|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Мазыра]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мазырскі раён]] me5b0v66voetbfwjywcwo58g3w5dj05 5140920 5140912 2026-05-12T21:23:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Старшыні */ 5140920 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Мазырскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247760, [[Гомельская вобласць]], г. [[Мазыр]], [[Плошча Леніна (Мазыр)|пл. Леніна]], 16<ref name="structure">{{cite web|url=https://www.mozyrisp.gov.by/ru/rukovodstvo/mozyrskij-rajonnyj-ispolnitelnyj-komitet/upravleniya-i-otdely.html|title=Управления и отделы|publisher=Мозырский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пасада главы1 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://www.mozyrisp.gov.by/ mozyrisp.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Мазырскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Мазырскі раённы Савет дэпутатаў|Мазырскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Мазыр|Мазыра]], на [[Плошча Леніна (Мазыр)|плошчы Леніна]], 16<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Мазырскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне справамі; * Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 160); * Фінансавае ўпраўленне; * Упраўленне землеўпарадкавання; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Юрыдычны аддзел; * Сектар «адно акно»; * Камісія па справах непаўналетніх; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел культуры; * Аддзел эканомікі; * Аддзел гандлю і паслуг; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Аддзел архітэктуры і будаўніцтва; * Аддзел адукацыі (размяшчаецца па [[Ленінская вуліца (Мазыр)|вуліцы Ленінскай]], 4); * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС) (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 33); * Аддзел спорту і турызму (размяшчаецца па [[Вуліца Рыжкова (Мазыр)|вуліцы Рыжкова]], 90). == Старшыні == * 18 красавіка 2011 — 2016 — [[Яўген Буніслававіч Адаменка]]. * 15 снежня 2016 — 12 мая 2026 — [[Алена Фёдараўна Паўлечка]]<ref name="pres2016">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/prezident-respubliki-belarus-rassmotrel-kadrovye-voprosy-15100|title=Президент Республики Беларусь рассмотрел кадровые вопросы|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2016-12-15|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.mozyrisp.gov.by|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Мазыра]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мазырскі раён]] goatlmywhlh2b81g4k22oncblj6s786 5140921 5140920 2026-05-12T21:24:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Старшыні */ 5140921 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Мазырскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247760, [[Гомельская вобласць]], г. [[Мазыр]], [[Плошча Леніна (Мазыр)|пл. Леніна]], 16<ref name="structure">{{cite web|url=https://www.mozyrisp.gov.by/ru/rukovodstvo/mozyrskij-rajonnyj-ispolnitelnyj-komitet/upravleniya-i-otdely.html|title=Управления и отделы|publisher=Мозырский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] |пасада главы1 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://www.mozyrisp.gov.by/ mozyrisp.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Мазырскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Мазырскі раённы Савет дэпутатаў|Мазырскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Мазыр|Мазыра]], на [[Плошча Леніна (Мазыр)|плошчы Леніна]], 16<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Мазырскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне справамі; * Упраўленне сельскай гаспадаркі і харчавання; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 160); * Фінансавае ўпраўленне; * Упраўленне землеўпарадкавання; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Юрыдычны аддзел; * Сектар «адно акно»; * Камісія па справах непаўналетніх; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел культуры; * Аддзел эканомікі; * Аддзел гандлю і паслуг; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Аддзел архітэктуры і будаўніцтва; * Аддзел адукацыі (размяшчаецца па [[Ленінская вуліца (Мазыр)|вуліцы Ленінскай]], 4); * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС) (размяшчаецца па [[Савецкая вуліца (Мазыр)|вуліцы Савецкай]], 33); * Аддзел спорту і турызму (размяшчаецца па [[Вуліца Рыжкова (Мазыр)|вуліцы Рыжкова]], 90). == Старшыні == * да 2011 — [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік]]. * 18 красавіка 2011—2016 — [[Яўген Буніслававіч Адаменка]]. * 15 снежня 2016 — 12 мая 2026 — [[Алена Фёдараўна Паўлечка]]<ref name="pres2016">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/prezident-respubliki-belarus-rassmotrel-kadrovye-voprosy-15100|title=Президент Республики Беларусь рассмотрел кадровые вопросы|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2016-12-15|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.mozyrisp.gov.by|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Мазыра]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мазырскі раён]] pfj7y1vbjlfock3v8i6eujp6cwn2tui 0 798762 5140877 5082604 2026-05-12T19:20:40Z DobryBrat 5701 дапаўненне, абнаўленне звестак, афармленне 5140877 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 246050, [[Гомельская вобласць]], г. [[Гомель]], [[Савецкая вуліца (Гомель)|вул. Савецкая]], 16<ref name="structure">{{cite web|url=https://gomel.gov.by/by/|title=Галоўная старонка|publisher=Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт|accessdate=2026-01-16|lang=be}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч]] |пасада главы1 = [[Старшыня Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://gomel.gov.by/by/ gomel.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі горада [[Гомель|Гомеля]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Гомельскі гарадскі Савет дэпутатаў|Гомельскаму гарадскому Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю гарвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак гарвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Гомель|Гомеля]], на [[Савецкая вуліца (Гомель)|вуліцы Савецкай]], 16<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне па справах; * Упраўленне эканомікі; * Упраўленне гандлю і паслуг; * Упраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Упраўленне землеўпарадкавання; * Упраўленне ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Упраўленне адукацыі; * Фінансавае ўпраўленне; * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС); * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел будаўніцтва; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі (ЖКГ); * Аддзел па працы са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Аддзел спорту і турызму; * Аддзел культуры; * Юрыдычны аддзел; * Аддзяленне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці. == Старшыні == * [[Уладзімір Аляксандравіч Прывалаў]] (з 12 снежня 2022)<ref name="tochka">{{cite web|url=https://tochka.by/articles/policy/kadrovyy_ponedelnik_u_gomelya_smenilsya_mer/|title=Кадровый понедельник: у Гомеля сменился мэр|publisher=tochka.by|date=2022-12-12|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>, * [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч]] (з 12 мая 2026). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://gomel.gov.by|Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Гомеля]] [[Катэгорыя:Мясцовыя выканаўчыя камітэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Гомельскі гарадскі выканаўчы камітэт| ]] cmy7o0nkxust8rjn2ed7xmqdl2rqb2l 0 799119 5140913 5083462 2026-05-12T21:12:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140913 wikitext text/x-wiki '''Спіс дэпутатаў Баранавіцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання''' — спіс дэпутатаў, абраных падчас [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)|адзінага дня галасавання 25 лютага 2024 года]]. Усяго ў [[Баранавіцкі раённы Савет дэпутатаў]] уваходзіць 26 дэпутатаў. == Кіраўніцтва == * Старшыня Савета — [[Аляксей Генадзевіч Яромка]]<ref name="prezidium">{{Cite web|lang=be|url=https://baranovichi.brest-region.gov.by/by/2016-11-29-12-34-40-1088-by/view/prezidyum-baranavitskaj-raennaj-rady-deputatau-29-sklikannja-2000005199|title=Прэзідыум Баранавіцкай раённай Рады дэпутатаў 29 склікання|publisher=Баранавіцкі раённы выканаўчы камітэт|date=2024-04-23|accessdate=2026-01-17|url-status=dead}}</ref>. * Намеснік старшыні — [[Алена Анатолеўна Свістун]]. == Спіс дэпутатаў == {| class="wikitable sortable" |- !№ ! Імя ! Акруга ! Пасада (месца працы) |- |1 | [[Алена Анатолеўна Свістун]] | Гарадзішчанская № 1 | Дырэктар ДУ «Гарадзішчанскі дзіцячы сацыяльны пансіянат „Вясёлка“» |- |2 | [[Віталь Аляксеевіч Галецкі]] | Карчоўская № 2 | Старшыня [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельскага Савета дэпутатаў]] |- |3 | [[Юрый Аляксандравіч Лявонцьеў]] | Арабаўшчынская № 3 | Старшыня СВК «Маяк-Заполле» ([[Карэліцкі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) |- |4 | [[Ігар Мікалаевіч Канявега]] | Пачапаўская № 4 | Дырэктар філіяла «Застарынскае» ААТ «[[Птушкафабрыка «Дружба»|Птушкафабрыка „Дружба“]]» |- |5 | [[Дзмітрый Васілевіч Калядзіч]] | Вальноўская № 5 | ''няма дадзеных'' |- |6 | [[Наталля Анатолеўна Лук’янюк]] | Паланечкаўская № 6 | Дырэктар ДУА «[[Вальноўская сярэдняя школа|Вальноўская сярэдняя школа Баранавіцкага раёна]]» |- |7 | [[Наталля Іванаўна Артуганава]] | Крошынская № 7 | Старшыня [[Крошынскі сельсавет|Крошынскага сельскага Савета дэпутатаў]] |- |8 | [[Іван Веньямінавіч Заяц]] | Лаўрынавіцкая № 8 | Намеснік старшыні па жывёлагадоўлі СВК «Маяк-Заполле» ([[Карэліцкі раён]]) |- |9 | [[Ілья Уладзіміравіч Кухарчык]] | Сталовіцкая № 9 | Дырэктар ААТ «Сталовічы Агра» |- |10 | [[Сяргей Сяргеевіч Сліва]] | Каўпеніцкая № 10 | Кіраўнік ДУ «Цэнтр па забеспячэнні дзейнасці бюджэтных арганізацый Баранавіцкага раёна» |- |11 | [[Алег Васілевіч Мініч]] | Мірская № 11 | Галоўны спецыяліст па ідэалагічнай рабоце ААТ «Агракамбінат „Мір“» |- |12 | [[Ларыса Юр’еўна Довят]] | Навамышская № 12 | Загадчык ДУК «Баранавіцкая раённая клубная сістэма» |- |13 | [[Таццяна Аляксандраўна Санчук]] | Цешаўлянская № 13 | Намеснік загадчыка Баранавіцкай гарадской паліклінікі № 3 |- |14 | [[Алег Валер’евіч Данілаў]] | Сяўрукоўская № 14 | Старшыня Баранавіцкага міжраённага камітэта дзяржаўнага кантролю |- |15 | [[Аляксандр Леанідавіч Кавальчук]] | Жамчужненская Паўднёвая № 15 | Намеснік начальніка Баранавіцкага гаррайаддзела па надзвычайных сітуацыях |- |16 | [[Алена Анатолеўна Ліхач]] | Жамчужненская Паўночная № 16 | Начальнік племптушкарэпрадуктара «Дзераўная» ААТ «[[Птушкафабрыка «Дружба»|Птушкафабрыка „Дружба“]]» |- |17 | [[Міхаіл Мікалаевіч Барысевіч]] | Жамчужненская Заходняя № 17 | Намеснік старшыні [[Баранавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] |- |18 | [[Жанна Канстанцінаўна Мушкевіч]] | Жамчужненская Цэнтральная № 18 | Намеснік дырэктара ЦБП № 127 ААТ «[[АСБ Беларусбанк]]» |- |19 | [[Вольга Вітольдаўна Палуян]] | Палонкаўская № 19 | Дырэктар ДУА «[[Палонкаўская сярэдняя школа|Палонкаўская сярэдняя школа Баранавіцкага раёна]]» |- |20 | [[Міхаіл Міхайлавіч Баброўскі]] | Маўчадская № 20 | Дырэктар КУМВП ЖКГ «Баранавіцкая раённая ЖКГ» |- |21 | [[Аляксей Генадзевіч Яромка]] | Русіноўская № 21 | Старшыня Баранавіцкага раённага Савета дэпутатаў |- |22 | [[Іван Дзмітрыевіч Будзінскі]] | Вялікалуцкая № 22 | Намеснік гендырэктара па вытворчасці ААТ «[[Баранавіцкая птушкафабрыка]]» |- |23 | [[Аксана Леанідаўна Кабушка]] | Малахавецкая № 23 | Намеснік дырэктара па вучэбнай рабоце ДУА «[[Мірноўская сярэдняя школа|Мірноўская сярэдняя школа Баранавіцкага раёна]]» |- |24 | [[Сяргей Іванавіч Лешык]] | Ляснянская № 24 | Старшыня [[Ляснянскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Ляснянскага сельскага Савета дэпутатаў]] |- |25 | [[Сняжана Васільеўна Мароз]] | Падгорнаўская № 25 | Дырэктар ДУ «Тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Баранавіцкага раёна» |- |26 | [[Барыс Іванавіч Гіль]] | Мілавідская № 26 | Дырэктар ДЛГУ «[[Баранавіцкі лясгас]]» |} == Камісіі Савета == У Баранавіцкім раённым Савеце дэпутатаў 29-га склікання дзейнічаюць 4 пастаянныя камісіі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baranovichi.brest-region.gov.by/by/2016-11-29-12-34-40-1088-by/view/pastajannyja-kamisii-raennaj-savety-deputatau-2000005200|title=Пастаянныя камісіі раённага Савета дэпутатаў|publisher=Баранавіцкі раённы выканаўчы камітэт|date=2024-04-24|accessdate=2026-01-17|url-status=dead}}</ref>: * '''Па пытаннях законнасці і правапарадку, дэпутацкай этыцы''' ** Старшыня — Аляксандр Леанідавіч Кавальчук; ** Намеснік — Сяргей Сяргеевіч Сліва; ** Сакратар — Наталля Іванаўна Артуганава. * '''Па пытаннях бюджэту і сацыяльна-эканамічнага развіцця''' ** Старшыня — Алег Валер’евіч Данілаў; ** Намеснік — Іван Дзмітрыевіч Будзінскі; ** Сакратар — Жанна Канстанцінаўна Мушкевіч. * '''Па аграрных пытаннях, экалогіі, рацыянальным выкарыстанні прыродных рэсурсаў''' ** Старшыня — Юрый Аляксандравіч Лявонцьеў; ** Намеснік — Ілья Уладзіміравіч Кухарчык; ** Сакратар — Алена Анатолеўна Ліхач. * '''Па пытаннях сацыяльна-культурнай сферы і сацыяльнай абароны насельніцтва''' ** Старшыня — Сняжана Васільеўна Мароз; ** Намеснік — Таццяна Аляксандраўна Санчук; ** Сакратар — Аксана Леанідаўна Кабушка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://baranovichi.brest-region.gov.by/by/2016-11-29-12-34-40-1088-by/view/deputaty-baranavitskaj-raennaj-rady-deputata-29-sklikannja-2000005202 Дэпутаты Баранавіцкай раённай Рады дэпутата 29 склікання]{{Недаступная спасылка}} {{ref-be}} {{Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Баранавіцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання|*]] [[Катэгорыя:Спісы:Баранавіцкі раён]] [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Баранавіцкі раённы]] grenz8zna5m880v1rrp6a6hs8c14fbd 0 799123 5140910 5083472 2026-05-12T21:05:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140910 wikitext text/x-wiki '''Спіс дэпутатаў Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання''' — спіс дэпутатаў, абраных падчас [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)|адзінага дня галасавання 25 лютага 2024 года]]. Усяго ў [[Баранавіцкі гарадскі Савет дэпутатаў]] уваходзіць 37 дэпутатаў. == Кіраўніцтва == * Старшыня Савета — [[Віктар Вікенцьевіч Каласоўскі]]<ref name="prezidyum">{{Cite web|lang=be|url=https://baranovichi-gik.gov.by/by/deputaty-by/|title=Дэпутаты|publisher=Баранавіцкі гарадскі выканаўчы камітэт|date=2024-03-06|accessdate=2026-01-17|url-status=dead}}</ref>. * Намеснік старшыні — [[Сяргей Леанідавіч Герасімчык]]. == Спіс дэпутатаў == {| class="wikitable sortable" |- !№ ! Імя ! Акруга ! Пасада (месца працы) |- |1 | [[Віктар Барысавіч Ружын]] | № 1 | ''няма дадзеных'' |- |2 | [[Андрэй Міхайлавіч Гарох]] | № 2 | ''няма дадзеных'' |- |3 | [[Аляксандр Сяргеевіч Альшэўскі]] | № 3 | ''няма дадзеных'' |- |4 | [[Дзмітрый Віктаравіч Арцыменя]] | № 4 | ''няма дадзеных'' |- |5 | [[Ірына Валер’еўна Шаламіцкая]] | № 5 | ''няма дадзеных'' |- |6 | [[Алена Сяргееўна Андрэева]] | № 6 | ''няма дадзеных'' |- |7 | [[Вольга Уладзіміраўна Шарэвіч]] | № 7 | ''няма дадзеных'' |- |8 | [[Юлія Аляксееўна Аскірка]] | № 8 | ''няма дадзеных'' |- |9 | [[Павел Ігаравіч Мухін]] | № 9 | ''няма дадзеных'' |- |10 | [[Васіль Іванавіч Сухаверхі]] | № 10 | ''няма дадзеных'' |- |11 | [[Дзяніс Анатолевіч Супрунюк]] | № 11 | ''няма дадзеных'' |- |12 | [[Аляксандр Валер’евіч Кандыбовіч]] | № 12 | ''няма дадзеных'' |- |13 | [[Анастасія Анатолеўна Лапіч]] | № 13 | ''няма дадзеных'' |- |14 | [[Наталля Мікалаеўна Косцюкевіч]] | № 14 | ''няма дадзеных'' |- |15 | [[Раман Уладзіміравіч Матчэня]] | № 15 | ''няма дадзеных'' |- |16 | [[Таццяна Генадзьеўна Шчурко]] | № 16 | ''няма дадзеных'' |- |17 | [[Уладзімір Уладзіміравіч Клімук]] | № 17 | ''няма дадзеных'' |- |18 | [[Максім Сяргеевіч Сасім]] | № 18 | ''няма дадзеных'' |- |19 | [[Алена Міхайлаўна Жылінская]] | № 19 | ''няма дадзеных'' |- |20 | [[Андрэй Аляксандравіч Дзярабін]] | № 20 | ''няма дадзеных'' |- |21 | [[Ігар Міхайлавіч Шастак]] | № 21 | ''няма дадзеных'' |- |22 | [[Арцём Сяргеевіч Бутусаў]] | № 22 | ''няма дадзеных'' |- |23 | [[Эльміра Якубаўна Багдановіч]] | № 23 | ''няма дадзеных'' |- |24 | [[Алена Паўлаўна Мастоўская]] | № 24 | ''няма дадзеных'' |- |25 | [[Валянцін Уладзіміравіч Аляксандравіч]] | № 25 | ''няма дадзеных'' |- |26 | [[Сяргей Уладзіміравіч Пяцігораў]] | № 26 | ''няма дадзеных'' |- |27 | [[Аляксандр Мікалаевіч Зубік]] | № 27 | ''няма дадзеных'' |- |28 | [[Аляксандр Віктаравіч Высоцкі]] | № 28 | ''няма дадзеных'' |- |29 | [[Сяргей Леанідавіч Герасімчык]] | № 29 | Дырэктар ААТ «[[Гандальмаш]]» |- |30 | [[Марына Георгіеўна Купцова]] | № 30 | ''няма дадзеных'' |- |31 | [[Алена Анатолеўна Герман]] | № 31 | ''няма дадзеных'' |- |32 | [[Таццяна Станіславаўна Вярбіла]] | № 32 | ''няма дадзеных'' |- |33 | [[Аляксандр Антонавіч Агароднік]] | № 33 | ''няма дадзеных'' |- |34 | [[Аляксандр Сяргеевіч Ткачоў]] | № 34 | ''няма дадзеных'' |- |35 | [[Віктар Вікенцьевіч Каласоўскі]] | № 35 | Старшыня Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў |- |36 | [[Ірына Антонаўна Кернога]] | № 36 | ''няма дадзеных'' |- |37 | [[Мікалай Мікалаевіч Сцяцко]] | № 37 | ''няма дадзеных'' |} == Камісіі Савета == У Баранавіцкім гарадскім Савеце дэпутатаў 29-га склікання дзейнічаюць 6 пастаянных камісій<ref name="prezidyum" />: * '''Па пытаннях законнасці і правапарадку, дэпутацкай этыцы''' ** Старшыня — Ірына Валер’еўна Шаламіцкая. * '''Па пытаннях эканомікі, бюджэту і падаткаабкладання''' ** Старшыня — Васіль Іванавіч Сухаверхі. * '''Па экалогіі, горадабудаўніцтву, землекарыстанню і па рацыянальным выкарыстанні прыродных рэсурсаў''' ** Старшыня — Валянцін Уладзіміравіч Аляксандравіч. * '''Па пытаннях сацыяльна-культурнай сферы, ахове здароўя і сацыяльнай абароны насельніцтва''' ** Старшыня — Эльміра Якубаўна Багдановіч. * '''Па пытаннях мясцовага самакіравання і кіравання камунальнай уласнасцю''' ** Старшыня — Аляксандр Мікалаевіч Зубік. * '''Па пытаннях развіцця малога і сярэдняга бізнесу, знешнеэканамічных сувязях''' ** Старшыня — Мікалай Мікалаевіч Сцяцко. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://baranovichi-gik.gov.by/uploads/files/deputat/Informatsija-na-sajt-29-sozyv-bel..pdf Дэпутаты Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29 склікання] {{ref-be}} {{Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Баранавіцкага гарадскога Савета дэпутатаў 29-га склікання|*]] [[Катэгорыя:Спісы:Баранавічы]] [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Баранавіцкі гарадскі]] t4u4q1prdb3liqcza75eypnlba5obwx 0 799125 5140917 5083477 2026-05-12T21:21:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140917 wikitext text/x-wiki '''Спіс дэпутатаў Брэсцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання''' — спіс дэпутатаў, абраных падчас [[Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)|адзінага дня галасавання 25 лютага 2024 года]]. Усяго ў [[Брэсцкі раённы Савет дэпутатаў]] уваходзіць 28 дэпутатаў. == Кіраўніцтва == * Старшыня Савета — [[Уладзімір Міхайлавіч Хвацік]]<ref name="prezidyum">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.brest.brest-region.gov.by/ru/dep1-ru/|title=Президиум Брестского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва|publisher=Брэсцкі раённы выканаўчы камітэт|access-date=2026-01-17|url-status=dead}}</ref>. * Намеснік старшыні — [[Вадзім Міхайлавіч Кушнярук]]. == Спіс дэпутатаў == {| class="wikitable sortable" |- !№ ! Імя ! Акруга ! Пасада (месца працы) |- |1 | [[Анатоль Мікалаевіч Грыцук]] | Лышчыцкая № 1 | ''няма дадзеных'' |- |2 | [[Іна Анатолеўна Дзячак]] | Астрамечаўская № 2 | ''няма дадзеных'' |- |3 | [[Андрэй Віктаравіч Рубашэўскі]] | Малазводская № 3 | ''няма дадзеных'' |- |4 | [[Ірына Мікалаеўна Трафімава]] | Матыкальская Цэнтральная № 4 | ''няма дадзеных'' |- |5 | [[Алена Сяргееўна Бычкоўская]] | Матыкальская № 5 | ''няма дадзеных'' |- |6 | [[Жанна Трафімаўна Майсеявец]] | Кавярдзяцкая № 6 | ''няма дадзеных'' |- |7 | [[Таццяна Канстанцінаўна Жалянгоўская]] | Цюхініцкая № 7 | ''няма дадзеных'' |- |8 | [[Кацярына Леанідаўна Кананчук]] | Скокаўская № 8 | ''няма дадзеных'' |- |9 | [[Людміла Міхайлаўна Скалковіч]] | Пагранічная № 9 | ''няма дадзеных'' |- |10 | [[Максім Мікалаевіч Сыцэвіч]] | Клейнікаўская № 10 | ''няма дадзеных'' |- |11 | [[Васіль Пятровіч Жалянгоўскі]] | Вістыцкая № 11 | ''няма дадзеных'' |- |12 | [[Андрэй Міхайлавіч Касцючык]] | Амелінская № 12 | ''няма дадзеных'' |- |13 | [[Аляксандр Паўлавіч Саланевіч]] | Чарнаўчыцкая № 13 | ''няма дадзеных'' |- |14 | [[Алег Леанідавіч Канаўчук]] | Чэрнінская Паўночная № 14 | ''няма дадзеных'' |- |15 | [[Ігар Міхайлавіч Пілюк]] | Чэрнінская Заходняя № 15 | ''няма дадзеных'' |- |16 | [[Вадзім Міхайлавіч Кушнярук]] | Косіцкая № 16 | ''няма дадзеных'' |- |17 | [[Алег Лявонцьевіч Міхальчук]] | Тэльмінская № 17 | ''няма дадзеных'' |- |18 | [[Аляксандр Сцяпанавіч Радкавец]] | Ямнінская № 18 | ''няма дадзеных'' |- |19 | [[Ігар Валер’евіч Вечар]] | Радваніцкая № 19 | ''няма дадзеных'' |- |20 | [[Канстанцін Мікалаевіч Майсяюк]] | Падлессе-Камянецкая № 20 | ''няма дадзеных'' |- |21 | [[Аляксандр Аляксандравіч Каспярук]] | Мухавецкая № 21 | ''няма дадзеных'' |- |22 | [[Міхаіл Іванавіч Астапчук]] | Страдзецкая № 22 | ''няма дадзеных'' |- |23 | [[Алена Васілеўна Ятчэня]] | Знаменская № 23 | ''няма дадзеных'' |- |24 | [[Аляксандр Аляксандравіч Ілютчык]] | Меднаўская № 24 | ''няма дадзеных'' |- |25 | [[Дзяніс Пятровіч Лапурка]] | Санаторная № 25 | ''няма дадзеных'' |- |26 | [[Уладзімір Міхайлавіч Хвацік]] | Дамачаўская № 26 | Старшыня Брэсцкага раённага Савета дэпутатаў |- |27 | [[Віталія Сяргееўна Верамчук]] | Паўднёвая № 27 | ''няма дадзеных'' |- |28 | [[Іван Іванавіч Дуцнік]] | Тамашоўская № 28 | ''няма дадзеных'' |} == Камісіі Савета == У Брэсцкім раённым Савеце дэпутатаў 29-га склікання дзейнічаюць 5 пастаянных камісій<ref name="commissions">{{cite web|lang=ru|url=https://www.brest.brest-region.gov.by/ru/dep3-ru/|title=Постоянные комиссии Брестского районного Совета депутатов двадцать девятого созыва|publisher=Брэсцкі раённы выканаўчы камітэт|accessdate=2026-01-17|url-status=dead}}</ref>: * '''Па пытаннях законнасці Савета, аховы грамадскага парадку, захавання правоў і свабод грамадзян''' ** Старшыня — Алег Лявонцьевіч Міхальчук. * '''Па пытаннях бюджэту і сацыяльна-эканамічнага развіцця''' ** Старшыня — Вадзім Міхайлавіч Кушнярук. * '''Па аграрных пытаннях, ахове навакольнага асяроддзя і экалогіі''' ** Старшыня — Васіль Пятровіч Жалянгоўскі. * '''Па пытаннях працы мясцовага кіравання і самакіравання''' ** Старшыня — Міхаіл Іванавіч Астапчук. * '''Па пытаннях сацыяльна-культурнай сферы і сацыяльнай абароны насельніцтва''' ** Старшыня — Дзяніс Пятровіч Лапурка. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brest.brest-region.gov.by/ru/dep-ru/ Дэпутаты Брэсцкага раённага Савета дэпутатаў 29 склікання]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Брэсцкага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання|*]] [[Катэгорыя:Спісы:Брэсцкі раён]] [[Катэгорыя:Спісы дэпутатаў мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання|Брэсцкі раённы]] eu4gs51cyckmbhcnwqww5lw9vl9fzek 0 803218 5140988 5140223 2026-05-13T05:43:39Z Аляксандр Белы 46814 акалічнасці Маскоўскага дагавора 1920 г. 5140988 wikitext text/x-wiki {{улдасл}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ({{lang-lt|Rytų Lietuwa}}, {{lang-pl|Litwa Wschodnia}}) — умоўная рэтраспектыўная назва усходняй часткі гістарычнай Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны постфактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і гістарычную ідэнтычнасць, і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разгрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён III—XII стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў канцы той эпохі рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе «Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці», 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх «паверхах» грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы «простай». Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва 25.01.2025 </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць, пумпурына'' і іншыя [[літуанізм]]ы)<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А. І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. — Минск: РИВШ, 2016. — С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, «можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне), паводле Дзярновіча, ў XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага»<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования — XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х-ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632—640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзях і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве, праз усе этнічныя, канфесійныя і культурныя змены амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і русінаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] [[Караімы Літвы|караімы]], [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую]]»), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай (у тагачасным разуменні) ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер]]а, [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як «[[літвіны]]», паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны.]] У той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] з 1830-х гадоў усё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская («літвінская» ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і рамантычных сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій (рута, крупнік, халаднік, вуж і гэтак далей). == Ссоўванне мяжы Літвы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. «Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie» вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва «літоўскімі» лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (дакладней, яе паўночная палова) і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб’ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім «літоўскай» шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск]]а як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. Аднак і ў кожным разе, з эканамічнай эмансіпацыяй сялянаў і пашырэннем пісьменнасці (на базе рускіх школ) ідэнтыфікацыя жыхароў як "літвінаў", а зямлі як часткі Літвы магла захавацца толькі на тэрыторыі з істотнай перавагай старакаталіцкага насельніцтва. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйных гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць «младалітоўскі» рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў пэўнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска-літоўскіх уній. Гэтая змена крытэрыяў істотна знізіла частату згадак пра (Верхняе) [[Панямонне]] як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва — гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да «Белоруссии». Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную «беларусамі», на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя «Вялае, Літва». Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) «у Літве». Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную «[[Літоўская рапсодыя|Літоўскую рапсодыю]]» у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). [[Файл:Ferdynand Ruszczyc. Kosciolek na Litwie.jpg|міні|Фердынанд Рушчыц. ''Kosciolek na Litwie'' (1903) - замалёўка фрагменту [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|Вішнеўскага касцёла Адведзін Найсвяцейшай Панны Марыі]], Валожынскі раён.]] == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя культуру рэгіёна і этнічную прыналежнасць яго аўтахтонных жыхароў было цяжка вызначыць у тэрмінах мадэрных (моўных) нацыяналізмаў. Асноўнай размоўнай была [[простая мова]], якую філолагі і этнографы ўсё часцей вызначалі як беларускую; асноўнай мовай высокай культуры была польская; а гістарычная міфалогія заставалася літоўскай (у разуменні, якое сфармавалася ў часе паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гг.). У выніку нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна з 1880-х гадоў стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў пазней таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі 2 палякі, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву (а не толькі яе ўсход) як «гістарычную правінцыю» Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. напрыклад [[Каралеўства Літва (1918)]]).[[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918—1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім «[[бунт Жалігоўскага]]». У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|15|Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва|Чарнякевіч А. М.|362}}</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і некаторых іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). Пад час імклівага наступу Чырвонай Арміі ў польска-савецкай вайне ў траўні-ліпені 1920 году ў Маскве адбываліся савецка-літоўскія перамовы. Літоўская дэлегацыя, апелюючы да гістарычных і эканамічных аргументаў, дамагалася ўключэньня ў склад сваёй краіны Ковенскай, Віленскай, Сувалкаўскай і Горадзенскай губэрняў (з гарадамі Беласток, Бельск, Горадня, Берасце, Кобрынь, Пружаны, Навагрудскага павету Менскай губэрні і часткі Курляндзкай губэрні. Фактычна, гутарка ішла амаль пра траціну тэрыторыі сённяшняй Рэспублікі Беларусь, хаця літоўскамоўныя анклавы тут былі вельмі малымі па тэрыторыі і колькасці насельніцтва (у ваколіцах Гервятаў, Пелясы, Дзятлава). Аднак кіраўніцтва РСФСР істотна абмежавала гэтыя прэтэнзіі. Паводле Маскоўскага дагавору 12 ліпеня 1920 году, за Літвой прызнаваліся Горадня, Паставы, Браслаў, Ашмяны, Ліда, возера Нарач (каля 30 тысяч кв.км. тэрыторыі сучаснай Беларусі), а ўсходняя мяжа Літоўскай рэспублікі павінна была прайсці каля Мастоў, Іўя, Маладэчна, Вілейкі<ref>[https://www.svaboda.org/a/30416751.html Як малявалі межы Беларусі. Частка VIІ. Літва ад Браслава да Берасьця. 100 гадоў таму бальшавікі аддалі «на вечныя часы» частку Беларусі] // Радыё Свабода</ref>. Аднак фактычна літоўская ўлада была ўсталяваная толькі ў Вільні і ваколіцах, а ўжо ўвосень 1920 году контрнаступ польскіх войскаў зрабіў рэалізацыю Маскоўскага дагавору немагчымай. У першай палове 1920-х гадоў літоўскі ўрад у Коўне падтрымліваў дзейнасць беларускіх культурных і палітычных арганізацый, разлічваючы на іх падтрымку ва ўключэнні згаданых тэрыторыі ў склад Літвы. У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета «Усходняя Літва» (літ. [[:lt:Rytų Lietuva (Vilnius)|Rytų Lietuva]]), якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Як адзначае гісторык [[Аляксандр Пагарэлы,]] беларускі хрысціянска-дэмакратычны друк у міжваенны час, атрымліваючы субсідыі ад літоўскага ўраду ў Коўне, даволі доўга разам  з паняццем “[[Заходняя Беларусь]]” ужываў і словазлучэнне “Усходняя Літва”, паслядоўна іх не размяжоўваючы<ref>Аляксандр Пагарэлы, [https://www.belhistory.eu/archives/3915 Рэц. на: MAČIULIS, DANGIRAS / STALIŪNAS, DARIUS. Lithuanian Nationalism and the Vilnius Question, 1883–1940. Verlag Herder-Institut, Marburg, 2015. VI + 236 pp.] // Беларускі гістарычны агляд. 2016 Т.23. Сш. 1-2</ref>. Пасля анэксіі «Сярэдняй Літвы» Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае гістарычнае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на «Беларусь»<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == У пасляваенныя часы для значнай часткі жыхароў рэгіёну па абодва бакі адміністратыўнай мяжы БССР і ЛССР Вільня заставалася цэнтрам прыцягнення Сюды была накіраваная плынь эканамічнай і адукацыйнай міграцыі, якая істотна скарацілася толькі пасля ўступлення Літвы ў [[Еўрапейскі Саюз]] і ўвядзення візаў. Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — «[[Гальшанская мова|гальшанскую]]» (блізкую да беларускай) і «вічскую» (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку Віленскага краю, з істотнай доляй польскамоўнага і «простамоўнага» насельніцтва, не закранаючы тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы «Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс» <ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref> адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. == «Вейшнорыя» == У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[мем]]а «[[Вейшнорыя]]» (ад назвы выдуманай дзяржавы-«агрэсара», элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]»)<ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] nh2msxmti8sj0fjjtmysg8rpdnzx42r 5140991 5140988 2026-05-13T05:59:09Z Аляксандр Белы 46814 спасылка на крыніцу па гісторыі газеты "Усходняя Літва" 5140991 wikitext text/x-wiki {{улдасл}} [[Файл:Lithuanian language in the 16th century.png|міні|Абсяг літоўскай мовы ў XVI ст. паводле Зігмаса Зінкявічуса. Яго паўднёва-ўсходнюю мяжу можна лічыць умоўнай мяжой Усходняй Літвы на тэрыторыі сучаснай Беларусі.]] '''Усходняя Літва''' ({{lang-lt|Rytų Lietuwa}}, {{lang-pl|Litwa Wschodnia}}) — умоўная рэтраспектыўная назва усходняй часткі гістарычнай Літвы (''[[Літва (зямля)|Lithuania propria]]'', як асноўнай часткі дзяржаўнай тэрыторыі [[ВКЛ]], пачаткова населенай пераважна [[Літоўцы|літоўцамі]]) ў працах некаторых гісторыкаў і філолагаў, якая падкрэслівае інтэнсіўнасць працэсаў моўнай і культурнай [[Славянізацыя|славянізацыі]] насельніцтва гэтай тэрыторыі. У іншым разуменні — гістарычны рэгіён на сумежжы сучасных Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Беларусь, вылучаны постфактум, які ў мінулым складаў частку гістарычнай Літвы, але ў выніку асіміляцыйных працэсаў не захаваў [[Літоўская мова|літоўскую мову]] і гістарычную ідэнтычнасць, і ў большай частцы не ўвайшоў у склад сучаснай дзяржаўнай тэрыторыі [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай Рэспублікі]]. Дакладнае вызначэнне ўсходніх межаў Літвы, у кожную гістарычную эпоху, уяўляе сабой складаную задачу, праз шматзначнасць і пэўную размытасць самога тэрміну «Літва». Гэтыя межы да канца XVIII ст. паступова адсоўваліся на ўсход, затым да [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] заставілася адносна стабільнымі, а пасля разгрому паўстання пачалі адсоўвацца на захад. Першыя прыкметы самабытнасці рэгіёну можна ўгледзець у [[Культура ўсходнелітоўскіх курганоў|Культуры ўсходнелітоўскіх курганоў]] — археалагічнай культуры, вядомай па пахавальных помніках балцкіх плямён III—XII стст., якія сустракаюцца на сучаснай тэрыторыі ўсходняй і паўднёва-ўсходняй [[Літва|Літвы]] і паўночна-заходняй [[Беларусь|Беларусі]] ад сярэдняга цячэння [[Нёман]]а на захад ад [[Свір (возера)|возера Свір]] на усход, ад вярхоўяў ракі [[Швянтойі (прыток Віліі)]] на поўнач да басейна [[Мяркіс|ракі Мяркіс]] [[Мяркіс|(Мерач)]] на поўдзень. Ужо ў канцы той эпохі рэгіён робіцца кантактнай балта-славянскай зонай. == Усходняя Літва ў працах Зігмаса Зінкявічуса == Выбітны літоўскі мовазнаўца, прафесар [[Зігмас Зінкявічус]], вызначаў Усходнюю Літву перш за ўсё праз прызму лінгвістыкі і гісторыі рассялення [[Балты|балтаў]]. З гістарычнага пункту гледжання да Усходняй Літвы ён адносіў тэрыторыі, якія сёння знаходзяцца ў паўночна-заходняй частцы сучаснай Беларусі (рэгіён Верхняга [[Панямонне|Панямоння]]) і [[Віленскі край]] Літоўскай Рэспублікі. [[Файл:Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя.svg|міні|Моўная сітуацыя на Віленшчыне ў пачатку XX стагоддзя паводле літоўскага мовазнаўца Алойзаса Відугірыса. Ружовым — беларускамоўныя зоны, зялёным — літоўскамоўныя, жоўтым — польскамоўныя]] У сваіх працах (перадусім у кнізе «Усходняя Літва ў мінулым і сучаснасці», 1993)<ref>Zigmas Zinkevičius. Rytų Lietuva praeityje ir dabar. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1993. Русский перевод: Зинкявичюс З. Восточная Литва в прошлом и настоящем. Вильнюс: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996. </ref> Зінкявічус даказваў, што гэтая тэрыторыя і асноўная частка яе карэннага насельніцтва мае глыбокае балта-літоўскае паходжанне. Ён вылучаў яе на аснове рудыментаў літоўскай [[Тапаніміка|тапанімікі]] і прысутнасці літоўскай мовы, якая захоўвалася тут да XVII—XVIII стагоддзяў, а ў асобных анклавах і пазней, і разглядаў Усходнюю Літву як рэгіён былой Літвы, які зазнаў найбольш інтэнсіўную славянізацыю. Працэс масавага нізавога пераходу на «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую мову]]» (блізкую да будучай літаратурнай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]), які пачаўся не пазней за XVI стагоддзе, адбываўся пад моцным культурным уплывам сталічнай Вільні, — асабліва [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і [[Віленская архідыяцэзія|Віленскай архідыяцэзіі]]. На верхніх «паверхах» грамадства гэты працэс выглядаў як паланізацыя, але ў вясковых нізах — як выцясненне літоўскай размоўнай мовы «простай». Гэты працэс фактычна завяршыўся з беларускага боку мяжы на пачатку XXI стагоддзя, і нават у нашы дні ўсё яшчэ працягваецца з літоўскага боку мяжы<ref>Ф. Раўбіч. [https://nashaniva.com/359982 У памежных вёсках на Віленшчыне беларуская мова працягвае выцясняць літоўскую] // Наша Ніва 25.01.2025 </ref>. Рудыменты літоўскай лексікі захоўваюцца ў гутаркавай мове на вялікай тэрыторыі Панямоння для абазначэння побытавых і прыродных рэалій (''ройст, шашок, кудра, кукуць, пумпурына'' і іншыя [[літуанізм]]ы)<ref>Лаучюте, Юрате Алоизовна. Словарь балтизмов в славянских языках / Ю. А. Лаучюте; АН СССР, Институт языкознания. Ленинград: Наука, Ленинградское отделение, 1982.</ref>. == Усходняя Літва ў працах Алега Дзярновіча == Беларускі гісторык і археолаг [[Алег Іванавіч Дзярновіч|Алег Дзярновіч]] аперыруе паняццем «Усходняя Літва» у блізкім да Зігмаса Зінкявічуса сэнсе, але робячы большы акцэнт на даўні і важны ўклад продкаў беларусаў (якія ў часы стварэння ВКЛ мелі праваслаўнае веравызнанне) у культуру гэтага рэгіёну. Ён разглядае яго як памежны, дзе адбывалася інтэнсіўнае ўзаемадзеянне балцкай (літоўскай) і славянскай культур і даследуе фарміраванне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] праз прызму этнакультурных і моўных кантактаў — на прыкладзе, перадусім [[Крэва]] і [[Гальшаны|Гальшанаў]] ХI—XIV стагоддзяў, але і ў параўнанні з іншымі найважнейшымі цэнтрамі рэгіёну — [[Вільня]]й і [[Кернава]]м. Яго даследванні абапіраюцца на археалагічныя дадзеныя (тыпы пахаванняў, рэчавы комплекс) і аналіз крыніц, якія паказваюць на высокую ступень змяшання культур у рэгіёне і дазваляюць разумець ранняе ВКЛ не як выключна заваёўніцкую дзяржаву, а як прастору балта-славянскага культурнага сінтэзу<ref>Дзярновіч А. І. [https://www.academia.edu/24833898/%D0%9A%D1%80%D1%8D%D0%B2%D0%B0_%D1%8F%D0%BA_%D0%A3%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B4%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D1%83_%D0%A5I_XIV_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82 Крэва як Усходняя Літва: да праблемы балта-славянскіх кантактаў у ХI—XIV стст.] // Научные чтения, посвящённые Виктору Владимировичу Мартынову: сб. науч. тр. Вып. 3. — Минск: РИВШ, 2016. — С. 58—63.</ref>. Паводле яго высноў, «можна казаць пра біэтнічнасць старажытнай Літвы, якая мела відавочную сацыяльную градацыю. Славяне займалі нішу гандлёва-рамеснага насельніцтва ў ранніх літоўскіх гарадах і забяспечвалі гандлёвыя сувязі рэгіянальных цэнтраў Літвы з цывілізацыйнымі цэнтрамі Усходняй Еўропы. Ва Усходняй Літве (гістарычнай Віленшчыне), паводле Дзярновіча, ў XII—XIV стст. магло прысутнічаць і сельскае славянскае насельніцтва. Такім чынам ствараўся той культурна-эканамічны кантэкст, які, урэшце рэшт, стаў вызначальным для ўзнікнення Вялікага княства Літоўскага»<ref>Олег Дзярнович. [https://www.academia.edu/88997808/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_XI_XIII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B0 Восточная Литва XI−XIII веков: проблема этнокультурных и социокультурных характеристик поселений раннегородского типа] // Балто-славянские исследования — XXI: Сб. науч. трудов. Москва, 2021. С. 405—425.</ref> <ref>А. І. Дзярновіч. [https://www.academia.edu/44457009/%D0%97%D0%95%D0%9C%D0%9B%D0%86_%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%9A%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9F%D0%90%D0%9C%D0%95%D0%96%D0%96%D0%90_%D0%8E_%D0%A5_%D0%A5%D0%86%D0%86%D0%86_c%D1%82%D1%81%D1%82_%D0%90%D0%94_%D0%9A%D0%A0%D0%AD%D0%92%D0%90_%D0%94%D0%90_%D0%9A%D0%95%D0%A0%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%AB Землі беларуска-літоўскага памежжа ў Х-ХІІІ cтст.: ад Крэва да Кернавы] // Доклады Национальной академии наук Беларуси. 2020. Т. 64, № 5. С. 632—640.</ref>. Фактычна менавіта ўсход ранняй Літвы стаў калыскай літоўскай дзяржаўнасці ў XII—XIV стагоддзях і захоўваў сваю выключна важную ролю ў Літве, праз усе этнічныя, канфесійныя і культурныя змены амаль да сярэдзіны ХX стагоддзя. У XIV—XVIII стагоддзях рэгіён стаў ці не самым шматнацыянальным і шматканфесійным ува ўсёй Рэчы Паспалітай. Апроч літоўцаў і русінаў, тут жылі палякі (пераважна літоўскага паходжання), яўрэі, [[Беларускія татары|татары,]] [[Караімы Літвы|караімы]], [[Стараверы ў Беларусі|стараверы,]] немцы і іншыя. == У ХІХ стагоддзі == Нягледзячы на ​​змену мовы з літоўскай на славянскія (польскую і беларускую або «[[Простая мова (група дыялектаў)|простую]]»), гэтая тэрыторыя ў ХІХ стагоддзі, з пункту гледжання ідэнтычнасці, усё яшчэ ўспрымала сябе як адзінае цэлае з літоўскамоўнай Літвой, з’яўляючыся своеасаблівым «эпіцэнтрам» інтэлектуальнай і творчай актыўнасці тагачаснай польскамоўнай Літвы. Мяжа [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (ці, ў спрошчаным разуменні, па [[Дзвіна|Дзвіне]], [[Бярэзіна|Бярэзіне]] і [[Дняпро|Дняпру]]) успрымалася як мяжа паміж Літвой і Беларуссю (да якой адносілі [[Віцебская губерня|Віцебскую]] і [[Магілёўская губерня|Магілёўскую]], а з сярэдзіны ХІХ стагоддзя часта і большую частку [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]). Менавіта з усходу так разумелай Літвы паходзілі, ці былі звязаныя з ёй сваёй культурнай і грамадскай дзейнасцю такія [[літвіны]] ХІХ стагоддзя, як [[Адам Міцкевіч]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка,]] [[Ігнацы Ходзька|Ігнацы Ходзька,]] [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка,]] [[Тэадор Нарбут]], [[Яўстах Піевіч Тышкевіч|Яўстах Тышкевіч,]] [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] і многія іншыя. Яны, асабліва ў перыяд паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гадоў фактычна вызначалі сэнсавае напаўненне паняцця «Літва»: складалі большасць сярод самых вядомых выкладчыкаў і выпускнікоў Віленскага ўніверсітэту, выдаўцоў і аўтараў уплывовых літаратурна-грамадскіх часопісаў, знакавых для фармулявання літоўскай (у тагачасным разуменні) ідэнтычнасці кніг і твораў мастацтва, актыўна распрацоўвалі (на польскай мове) важныя для літоўскай культуры міфы пра [[Маргер]]а, [[Мілда — багіня кахання|Мілду]], [[Рута пахучая|руту]] як нацыянальную кветку Літвы, [[крупнік]] як яе нацыянальны напой і гэтак далей. Амаль усе грамадскія і культурныя дзеячы гэтага часу, якія вызначалі сябе як «[[літвіны]]», паходзілі з правага берагу [[Бярэзіна|Бярэзіны.]] У той час як на левым беразе, у межах [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай,]] з 1830-х гадоў усё больш замацоўвалася рэгіянальная беларуская ідэнтычнасць — у тым ліку сярод часткі выхадцаў з каталіцкай шляхты, лаяльнай да ўлады і пануючай культуры імперыі (такіх як [[Ян Баршчэўскі]], [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антон Абрамовіч]] і іншыя). Літоўская («літвінская» ў сучасным разуменні) свядомасць шляхты і часткова мяшчанства і сялянства ХІХ — пачатку ХX стагоддзяў грунтавалася не на валоданні літоўскай мовай (хаця яе сімвалічная каштоўнасць у рэтраспектыве і прызнавалася) і не на нізавой народнай літоўскай культуры, а на адчуванні гістарычнай пераемнасці з творцамі дзяржаўнасці ВКЛ, на літоўскай гістарычнай міфалогіі і рамантычных сантыментах да літоўскіх сімвалічных рэалій (рута, крупнік, халаднік, вуж і гэтак далей). == Ссоўванне мяжы Літвы на паўночны захад == [[Файл:1712. Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie.png|міні|Lithuanie Propre на мапе Анры Шатэлена 1712 г. «Samogitie et Lithuanie Propre, Grand Duché de Lithuanie» вылучаная светла-зялёным колерам.]] Аднясенне [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] да Літвы было няўстойлівым, часам некаторыя даследчыкі і публіцысты лічылі яе часткай [[Чорная Русь|Чорнай Русі]] ці нават Беларусі. Устойліва «літоўскімі» лічыліся толькі [[Віленская губерня|Віленская]] і [[Гродзенская губерня|Гарадзенская]] губерні (дакладней, яе паўночная палова) і [[Ковенская губерня]], утвораная ў 1843 годзе з паўночна-заходняй часткі Віленскай). Пасля паражэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] намецілася ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння тэрыторыі Літвы (у суб’ектыўным успрыняцці як імперскіх уладаў, так і апазіцыйнай ім «літоўскай» шляхты) і паступовага ссоўвання яе мяжы на паўночны захад. У значнай ступені гэта было звязана з новай роллю [[Мінск]]а як цэнтра [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікатарскай]] дзейнасці ўраду ў літоўска-беларускіх губернях, які супрацьпастаўляўся нелаяльнай імперыі Вільні. Аднак і ў кожным разе, з эканамічнай эмансіпацыяй сялянаў і пашырэннем пісьменнасці (на базе рускіх школ) ідэнтыфікацыя жыхароў як "літвінаў", а зямлі як часткі Літвы магла захавацца толькі на тэрыторыі з істотнай перавагай старакаталіцкага насельніцтва. У 1880-х гадах старая шляхецкая польскамоўная Літва ў значнай ступені збанкрутавала эканамічна, і згубіла эканамічную і сацыяльную базу, пад час глабальнага аграрнага крызісу. Ён разарыў мноства традыцыйных гаспадарак, якія не перабудаваліся на капіталістычны лад. Да таго ж, з сярэдзіны 1880-х гадоў пачынае актыўна дзейнічаць «младалітоўскі» рух, які рэзка выступіў супраць польскага культурнага ўплыву. == Змена крытэрыяў літоўскасці == Выпрацаваныя старой шляхецкай Літвой міфы і сімвалы, тое што адрознівала Літву ад Белай Русі, ў пэўнай ступені перайшлі ў літоўскамоўны дыскурс (праз дзвюхмоўную дробную і сярэднюю шляхту), але змяніўся галоўны крытэрый вызначэння таго, хто лічыцца літвінам (літоўцам). Цяпер гэта не шляхціч (радзей мяшчанін і зусім рэдка сялянін) католік, які звязаны з Літвой гістарычнай традыцыяй. А любы, хто гаворыць і чытае / піша [[Літоўская мова|па літоўску]], і гэта дробны шляхціч, адукаваны селянін, разначынец. Па факце ён таксама католік, і таксама спасылаецца на гісторыю Літвы, але істотна пераасэнсаваную, з вельмі крытычнай ацэнкай усіх польска-літоўскіх уній. Гэтая змена крытэрыяў істотна знізіла частату згадак пра (Верхняе) [[Панямонне]] як пра [Усходнюю] Літву<ref>Алесь Белы. [https://www.patreon.com/posts/uskhodniaia-geta-117707322 Усходняя Літва — гэта дзе?] // www.patreon.com </ref>. З пачатку 1890-х гадоў расійскія імперскія ўлады і навука пачынаюць устойліва адносіць славянамоўную частку Літвы (уключаючы Вільню) да «Белоруссии». Этнаграфічная карта [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]] (1903) пазначае амаль усю Віленскую губерню як заселеную «беларусамі», на падставе моўнага крытэрыю. Аднак старая каталіцкая інтэлектуальная эліта працягвае называць Літвой, прынамсі, усю Віленскую губерню і поўнач Гродзенскай. Фатаграфіі графа [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкта Тышкевіча]], зробленыя ў 1890-х гадах у [[Вялаўскі запаведнік|Вялым]] (сучасны Валожынскі раён), падпісаныя «Вялае, Літва». Мастак [[Фердынанд Рушчыц]] на сваіх карцінах пачатку ХX стагоддзя пазначае касцёл у [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]] (таксама Валожынскі раён) «у Літве». Кампазітар [[Мечыслаў Карловіч]] у 1906 годзе піша праграмную «[[Літоўская рапсодыя|Літоўскую рапсодыю]]» у родным [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішневе]] (Смаргонскі раён) пераважна на матэрыяле сабраных у наваколлі беларускіх песень (а таксама літоўскіх). [[Файл:Ferdynand Ruszczyc. Kosciolek na Litwie.jpg|міні|Фердынанд Рушчыц. ''Kosciolek na Litwie'' (1903) - замалёўка фрагменту [[Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вішнева)|Вішнеўскага касцёла Адведзін Найсвяцейшай Панны Марыі]], Валожынскі раён.]] == Прадмет міжнацыянальных спрэчак == У канцы ХIX — на пачатку ХX стагоддзя культуру рэгіёна і этнічную прыналежнасць яго аўтахтонных жыхароў было цяжка вызначыць у тэрмінах мадэрных (моўных) нацыяналізмаў. Асноўнай размоўнай была [[простая мова]], якую філолагі і этнографы ўсё часцей вызначалі як беларускую; асноўнай мовай высокай культуры была польская; а гістарычная міфалогія заставалася літоўскай (у разуменні, якое сфармавалася ў часе паміж паўстаннямі 1830—1831 і 1863—1864 гг.). У выніку нацыянальная і будучая дзяржаўная прыналежнасць рэгіёна з 1880-х гадоў стала прадметам гарачых спрэчак паміж польскім і літоўскім нацыяналізмамі, у якую спрабаваў пазней таксама ўмяшацца і беларускі нацыяналізм. Нярэдкімі былі выпадкі, калі прадстаўнікі адной і той жа сям’і вызначалі сваю нацыянальную ідэнтычнасць па-рознаму (як, напрыклад, браты Іваноўскія, сярод якіх былі 2 палякі, літовец і беларус). Польскі бок быў схільны разглядаць усю Літву (а не толькі яе ўсход) як «гістарычную правінцыю» Польшчы, а літоўскі меў прэтэнзіі на вялікія тэрыторыі сучаснай Беларусі аж да [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, і паўночнае [[Падляшша]]. (Гл. напрыклад [[Каралеўства Літва (1918)]]).[[Файл:Rzeczpospolita Lithuania claims.png|міні|Абсяг літоўскіх тэрытарыяльных прэтэнзій у 1918—1920 гадах]] Гэты ідэйны канфлікт пасля распаду Расійскай імперыі выліўся ў [[Польска-літоўская вайна|польска-літоўскую вайну]], а затым у інспіраваны Пілсудскім «[[бунт Жалігоўскага]]». У 1920—1922 гадах існавала буферная дзяржава «[[Сярэдняя Літва]]», якую часам называлі таксама і «Усходняй Літвой»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|15|Сярэ́дняя Літва́, Усходняя Літва|Чарнякевіч А. М.|362}}</ref> (хаця паняцце ''Litwa Wschodnia'' ўжывалі таксама для абазначэння прылеглых з усходу тэрыторый з беларускамоўным насельніцтвам і з цэнтрам у Мінску, якія паводле федэратыўных планаў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і некаторых іншых радавітых земляўласнікаў мусілі скласці адзін з трох «кантонаў» [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|будучага адроджанага ВКЛ]] — у саюзе з Польшчай). Пад час імклівага наступу Чырвонай Арміі ў польска-савецкай вайне ў траўні-ліпені 1920 году ў Маскве адбываліся савецка-літоўскія перамовы. Літоўская дэлегацыя, апелюючы да гістарычных і эканамічных аргументаў, дамагалася ўключэньня ў склад сваёй краіны Ковенскай, Віленскай, Сувалкаўскай і Горадзенскай губэрняў (з гарадамі Беласток, Бельск, Горадня, Берасце, Кобрынь, Пружаны, Навагрудскага павету Менскай губэрні і часткі Курляндзкай губэрні. Фактычна, гутарка ішла амаль пра траціну тэрыторыі сённяшняй Рэспублікі Беларусь, хаця літоўскамоўныя анклавы тут былі вельмі малымі па тэрыторыі і колькасці насельніцтва (у ваколіцах Гервятаў, Пелясы, Дзятлава). Аднак кіраўніцтва РСФСР істотна абмежавала гэтыя прэтэнзіі. Паводле Маскоўскага дагавору 12 ліпеня 1920 году, за Літвой прызнаваліся Горадня, Паставы, Браслаў, Ашмяны, Ліда, возера Нарач (каля 30 тысяч кв.км. тэрыторыі сучаснай Беларусі), а ўсходняя мяжа Літоўскай рэспублікі павінна была прайсці каля Мастоў, Іўя, Маладэчна, Вілейкі<ref>[https://www.svaboda.org/a/30416751.html Як малявалі межы Беларусі. Частка VIІ. Літва ад Браслава да Берасьця. 100 гадоў таму бальшавікі аддалі «на вечныя часы» частку Беларусі] // Радыё Свабода</ref>. Аднак фактычна літоўская ўлада была ўсталяваная толькі ў Вільні і ваколіцах, а ўжо ўвосень 1920 году контрнаступ польскіх войскаў зрабіў рэалізацыю Маскоўскага дагавору немагчымай. У першай палове 1920-х гадоў літоўскі ўрад у Коўне падтрымліваў дзейнасць беларускіх культурных і палітычных арганізацый, разлічваючы на іх падтрымку ва ўключэнні згаданых тэрыторыі ў склад Літвы. У 1922—1923 гадах у Вільні выдавалася літоўскамоўная газета «Усходняя Літва» (літ. [[:lt:Rytų Lietuva (Vilnius)|Rytų Lietuva]])<ref>{{ŽE|430}}</ref>, якая разглядала Віленшчыну як натуральны працяг [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Рэспублікі]], якая атрымала сваю дзяржаўнасць са сталіцай у [[Коўна|Коўне]]'''.''' Як адзначае гісторык [[Аляксандр Пагарэлы,]] беларускі хрысціянска-дэмакратычны друк у міжваенны час, атрымліваючы субсідыі ад літоўскага ўраду ў Коўне, даволі доўга разам  з паняццем “[[Заходняя Беларусь]]” ужываў і словазлучэнне “Усходняя Літва”, паслядоўна іх не размяжоўваючы<ref>Аляксандр Пагарэлы, [https://www.belhistory.eu/archives/3915 Рэц. на: MAČIULIS, DANGIRAS / STALIŪNAS, DARIUS. Lithuanian Nationalism and the Vilnius Question, 1883–1940. Verlag Herder-Institut, Marburg, 2015. VI + 236 pp.] // Беларускі гістарычны агляд. 2016 Т.23. Сш. 1-2</ref>. Пасля анэксіі «Сярэдняй Літвы» Польшчай у 1922 годзе ўлады апошняй праводзілі палітыку максімальнага сцірання памяці пра літоўскае гістарычнае мінулае рэгіёна, што атрымала яшчэ больш маштабны працяг у гістарычнай і культурнай палітыцы паваеннай [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Напрыклад, у перакладах вершаў [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] на беларускую мову ў 1960-х гадах згадкі пра Літву паслядоўна замяняліся на «Беларусь»<ref>Барыс Палута. [https://novychas.online/poviaz/jak-litouskaja-hatka-stala-belaruskaj-pryhody Як «літоўская хатка» стала «беларускай»: прыгоды Уладзіслава Сыракомлі ў БССР] // Новы Час, 03.09.2023</ref>. Ва ўмовах адсутнасці літоўскага школьніцтва і касцёльных набажэнстваў па-літоўску ў канцы 1970-х гадоў спыніў існаванне даўні анклаў носьбітаў літоўскай [[Зецельская гаворка|зецельскай гаворкі]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]]<ref>T. М. Судник. Диалекты литовско-славянского пограничья. Очерки фонологических систем. М., 1975.</ref>. Тым не менш, працяглы час (да 2021—2022 навучальнага году) у Беларусі існавалі 2 апошнія школы з літоўскай мовай навучання ў [[Рымдзюны|Рымдзюнах]] і [[Пеляса|Пелясе]]<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/politics/litva-predupredila-belarus-v-svyazi-s-otkazom-obuchat-na-litovskom-v-shkolah-90682755 Литва предупредила Беларусь в связи с отказом обучать на литовском в школах] // delfi.lt 2022.07.08</ref>, профіль якіх быў зменены ў рамках шырокамаштабнай русіфікацыйнай кампаніі ў Беларусі ў сувязі з пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|шырокамаштабнага ўварвання РФ ва Украіну]]. == У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы == У пасляваенныя часы для значнай часткі жыхароў рэгіёну па абодва бакі адміністратыўнай мяжы БССР і ЛССР Вільня заставалася цэнтрам прыцягнення Сюды была накіраваная плынь эканамічнай і адукацыйнай міграцыі, якая істотна скарацілася толькі пасля ўступлення Літвы ў [[Еўрапейскі Саюз]] і ўвядзення візаў. Да ідэнтычнасці Усходняй Літвы апелявала на пачатку 1990-х нешматлікая групоўка Э. Б. Саткявічуса «Таварыства славянамоўных літоўцаў» (''Tuvažystvo slaviansku janzyčnych litvinuv''), якая нават распрацавала для славянамоўных жыхароў Усходняй Літвы лакальныя мікра-мовы — «[[Гальшанская мова|гальшанскую]]» (блізкую да беларускай) і «вічскую» (на аснове віленскага дыялекту польскай). Адзін з праграмных артыкулаў гэтай групоўкі так і называўся — «Fschodnia Litva» («Усходняя Літва»)<ref>''Satkevičius E. B. Fschodnia Litva. — Kaunas, 1990; Саткявичюс Э. Б.'' Гальские языки. Каунас, 1999. — С. 51. </ref>. У сучаснай Літоўскай Рэспубліцы Усходняй Літвой найчасцей называюць сучасную літоўскую частку [[Віленскі край|Віленскага краю]], з істотнай доляй польскамоўнага і «простамоўнага» насельніцтва, не закранаючы сумежную тэрыторыю Рэспублікі Беларусь<ref>[https://wilnoteka.lt/artykul/nauseda-litwa-wschodnia-wymaga-szczegolnej-uwagi Nausėda: Litwa wschodnia wymaga szczególnej uwagi] // wilnoteka.lt</ref>. Некаторыя гісторыкі і філолагі, рэтраспектыўна ўжываюць назву і да больш шырокай тэрыторыі, блізка да разумення Зігмаса Зінкявічуса. Напрыклад, апублікаванае ў 2024 годзе навуковае даследаванне літоўскага мовазнаўцы Казімераcа Гаршвы «Усходнелітоўская наменклатура і яе правапіс» <ref>Kazimieras Garšva. [https://lki.lt/kazimieras-garsva-rytu-lietuvos-vardynas-mokslo-studija-2024 Rytų Lietuvos vardynas ir jo rašyba]. Mokslo studija. Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2024. <nowiki>ISBN 978-609-411-368-0</nowiki>, <nowiki>https://doi.org/10.35321/e-pub.107.rytu-liet-vardynas</nowiki></ref> адлюстроўвае найважнейшыя актуальныя пытанні ўсходнелітоўскай наменклатуры і яе правапісу. Мэта публікацыі — адказаць на пытанне, ці будзе нелітоўскае напісанне асабістых імёнаў і тапонімаў (уключаючы тапонімы беларускай часткі Усходняй Літвы) у дакументах і надпісах ствараць пагрозу для агульналітоўскай мовы, ці паўплывае яно на размыванне традыцыі літоўскай мовы. == «Вейшнорыя» == У наш час памяць пра гістарычную адметнасць былой Усходняй Літвы на тэрыторыі Беларусі захоўваецца ў масавай свядомасці ў выглядзе гратэскнага [[мем]]а «[[Вейшнорыя]]» (ад назвы выдуманай дзяржавы-«агрэсара», элементу легенды сумесных расійска-беларускіх стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]»)<ref>''Полина Легина.'' [https://devby.io/news/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»] (руск.). dev.by (17 лютага 2018). </ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] gnvvwuv3bslasum8khb5dstphpwykan 2 805093 5141106 5137225 2026-05-13T10:31:36Z Feeleman 163471 афармленне 5141106 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop}} {{Userbox wikidays|1|02|2026}} {{Userbox/Удзельнік з Мінска}} {{Userbox1 |id = 20 |id-s = 16 |info = <center>Гэты ўдзельнік стварыў ужо [https://xtools.wmcloud.org/pages/be.wikipedia.org/Feeleman 20&nbsp;артыкулаў]</center> |info-c = white |info-s = 8 |border-c = black }} {{Userbox/Аўтадаглядчык|username=DzBar}} {{userbox|id=[[Выява:Беларускі_арнамент._Фрагмент_дэкору_посцілкі.png|border|50px]]|info=Гэты ўдзельнік — [[Беларусы|беларус]].}} {{Userboxbottom}} {{#babel:be|ru-3|en-2|uk-1}} == Погляды == {| |{{Userbox1/Супраць be-x-old}} |} 8gq3dgxjs0c0ncn1fkzovh8xoqid9zb 0 805192 5141093 5119644 2026-05-13T09:56:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141093 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч''' ({{Lang-pl|Stanisław Wańkowicz}}; {{ВД-Прэамбула}}) — арыстакрат<ref>{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/sw.18382|title=Stanislaw Wankowicz}}</ref>, палітык, польскі дыпламат. Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі другога і трэцяга скліканняў ад [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], кіраўнік польскай місіі ў [[Кіеў|Кіеве]]. Адзін з «[[Віленскія кансерватары#Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926)|Крэсовых зубраў»]] і лідараў кансерватараў у міжваеннай Польшы. == Біяграфія == Нарадзіўся 23 снежня 1860 года ў родавым маентку Пецеша Рудамінскай воласці пад Вільняй, крэсовы паляк-«старалітвін», рыма-католік, шляхціч. Скончыў Віленскае рэальнае вучылішча і школу марскіх інжынераў у [[Кранштат|Кранштаце]]. Пасля чаго дзевяць гадоў адслужыў на флоце. Ганаровы міравы суддзя. Таварыш старшыні Віленскага сельскагаспадарчага таварыства. Займаўся сельскай гаспадаркай у сваім маёнтку (1,5 тысячы дзесяцін)<ref>{{Cite web|url=https://dlib.rsl.ru/viewer/01004165846#?page=81|title=3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910.|website=dlib.rsl.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613232844/https://dlib.rsl.ru/viewer/01004165846#?page=81|archive-date=13 червня 2018|access-date=2021-05-24}}</ref> Быў жанаты з Аленай Аскеркай, з якой меў сына [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслава]]. 6 лютага 1907 года быў абраны ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу Расійскай імперыі]] другога склікання ад агульнага складу выбаршчыкаў Віленскага губернскага выбарчага сходу. Член аграрнай камісіі ІІ Думы<ref>{{Cite web|url=http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1805784340|title=Фотография Рентц и Шрадер Фототипии выполн. в худ. фототипии К. А. Фишера|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018072449/http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1805784340|archive-date=18 жовтня 2014|access-date=14 жовтня 2014}}</ref>. 18 кастрычніка 1907 года абраны ў [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўную думу Расійскай імперыі]] трэцяга склікання таксама ад агульнага складу выбаршчыкаў Віленскага губернскага выбарчага сходу. Н. Н. Ольшанскі — складальнік зборніка біяграфій III Дзярждумы, запісаў яго у сябры фракцыі «Польскага кола», прадстаўніком «Польска-Літоўска-Беларускай группы»<ref>{{Кніга|спасылка=http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|загаловак=Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 80. Дата обращения: 27 марта 2017. Архивировано из оригинала 14 сентября 2016 года.|archive-date=14 верасня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html}}</ref>. Адпаведна з навейшымі крыніцамі, уваходзіў ў «группу Заходніх ускраінаў», дзе быў адзіным прайшоўшым у Думу прадстаўніком ад партый «[[Краёўцы|краеўцаў]]» («Краёвай партыі Літвы і Беларусі»)<ref>{{Кніга|загаловак=Jurkowski R. Sukcesy i porażki. Ziemiaństwo Polskie Ziem ZABRANYCH W WYBORACH DO DUMY PAŃSTWOWEJ I RADY PAŃSTWA 1906–1913., Lietuvos istorijos metraštis, 2010. — Т. 1 — 547 с. — С. 150-152.}}</ref>. Ваньковіч- старэйшы, стаў сябрам шэрагу камісій, намеснікам старшыні зямельнай камісіі, па рыбалоўстве, па чыншы, па разглядзе пытанняў ліквідацыі пасбішчых і лясных сервітутаў у заходніх і беларускіх губернях<ref>{{Cite web|url=http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|title=ВАНЬКОВИЧ Станислав Александрович|access-date=1 красавіка 2026|archive-date=14 верасня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|url-status=bot: unknown}}</ref>. Падпісваў законапраекты: «Аб распаўсюджванні Земскага палажэння на вобласць Войска Данскога», «Аб стварэнні землеўпарадкавальных камісій у стэпавых раёнах», «Аб адмене смяротнага пакарання». Дакладчык камісій: па рыбалоўстве, па арэндным пытанні<ref>{{Cite web|url=http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|title=ВАНЬКОВИЧ Станислав Александрович|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914082158/http://www.tez-rus.net/ViewGood30322.html|archive-date=14 вересня 2016|access-date=14 жовтня 2014}}</ref>. Як прыхільнік «краевай ідэі» і прадстаўнік старой зямельнай арыстакратыі, спачатку прыглядаўся да беларускага сацыялістычнага руху і праекту [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], потым абраў больш надзейны (створаны пры удзеле шляхецкіх колаў) правы пачаткова федэралісцкі праект адраджэння ІІ Рэчы Паспалітай. Атрымаў паўнамоцтвы яшчэ ад пранямецкай Рэгенцкай рады Каралеўства Польскага ўстанаўліваць дыпламатычныя адносіны паміж Польшчай і Украінай<ref>''В. Ф. Верстюк''. [http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&termin=Vankovych_S Ванькович Станіслав ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160822073409/http://www.history.org.ua/index.php?encyclop&termin=Vankovych_S|date=22 серпня 2016}} // {{Крыніцы/ЕІУ|1|432}}</ref>. З лістапада 1918 года — кіраўнік польскай місіі ў Кіеве ў рангу надзвычайнага пасла і паўнамоцнага міністра Польшчы пры гетмане [[Павел Скарападскі|Паўле Скарападскім]]<ref>{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Vankovych_S|title=Станіслаў Ваньковіч}}</ref>. У часе ІІ Рэчы Паспалітай быў ужо старым чалавекам, буйным земляўласнікам, удзельнікам кансерватыўнага кола [[Віленскія кансерватары#Сацыяльнае паходжанне і складванне групоўкі (1918—1926)|«Крэсовых зуброў]]», які меў шчыльныя кантакты і уплыў у тым праз сына-сенатара [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч|Станіслава]] на вышэйшыя палітычныя колы краіны. Памёр 5 кастрычніка 1937 года. Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]]<ref>{{Cite web|url=http://kresy24.pl/35685/stanislaw-wankowicz-epitafium-na-rossie/|title=Stanisław Wańkowicz — epitafium na Rossie|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220183350/http://kresy24.pl/35685/stanislaw-wankowicz-epitafium-na-rossie/|archive-date=20 грудня 2014|access-date=14 жовтня 2014}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Государственная дума Российской империи: 1906—1917. Б. Ю. Иванов, А. А. Комзолова, И. С. Ряховская. Москва. РОССПЭН. 2008. C. 80. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано из оригинала 14 сентября 2016 года. * ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Второй созыв. М. 1907. С. 17. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано 5 июня 2021 года. * ''Боиович М. М.'' Члены Государственной думы (Портреты и биографии). Третий созыв. М.: Тип. Товарищества И. Д. Сытина. 1909. С. 18. Дата обращения: 23 марта 2017. Архивировано из оригинала 22 января 2015 года. * 3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910. Табл 34. Дата обращения: 23 марта 2017. * ''Дорошенко Д.'' Історія України 1917—1923. — Ужгород, 1930. — Т. 2. == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы]] lfbjj0y140plykqnvmp0gwf5bkcqdoz 0 805221 5141108 5119868 2026-05-13T10:38:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141108 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sienkiewicz Stanisław mjr dypl. kawaler VM.jpg|міні|Станіслаў Сянкевіч]] '''Станіслаў Сянкевіч, пол. Stanisław Sienkiewicz''' (нар. [[25 жніўня]] [[1895|1895 г.]] у Камёнцы (Баранавіцкі павет), памёр [[6 верасня]] [[1939|1939 г.]] каля Лонгіноўкі ) — дыпламаваны [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага , актывіст руху за незалежнасць, двойчы кавалер [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]] . == Біяграфія == Нарадзіўся 25 жніўня 1895 года ў Камёнцы [[Баранавіцкі павет (1919—1940)|Баранавіцкага павета]] ў сям'і Юзэфа Сенкевіча герба [[Корчак (герб)|Корчак]] (пам. 1905 г.) і Севярыны Францішкі, народжанай Вырыкоўскай(1873–1940). У яго была сястра і тры браты, у тым ліку Ежы Сенкевіч, гісторык мастацтва . Ён скончыў пачатковую школу ў [[Баранавічы|Баранавічах]], а пазней працягнуў адукацыю ў польскай гімназіі імя Марыяна Рыхлоўскага ў Варшаве, якую скончыў у 1915 г. <ref>{{Cite web|url=http://www.wne.uw.edu.pl/historia_reytana/absolwenci_roczniki/1915.html|title=Absolwenci Reytana 1915|website=wne.uw.edu.pl|access-date=2 красавіка 2026|archive-date=1 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201133536/http://www.wne.uw.edu.pl/historia_reytana/absolwenci_roczniki/1915.html|url-status=dead}}</ref> . Падчас вучобы ў гімназіі ён удзельнічаў у руху за незалежнасць, у тым ліку ў патаемным польскім [[Скаўцкі рух|скаўтынгу]], у тайным 1-м скаўцкім атрадзе (з 1929 г. 1-ы варшаўскі скаўцкі атрад імя Рамуальда Траўгута «Чорная Адзінка»)<ref>{{Cite web|url=https://archiwumharcerskie.pl/images/a/a8/1975_Warszawa_Historia_1WDH_Czarna_Jedynka_1911_1938_Mieczyslaw_Hahn.pdf|title=Historia 1 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarnej Jedynki” 1911–1938, s. 2|website=archiwumharcerskie.pl|access-date=2 красавіка 2026|archive-date=19 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419075108/https://archiwumharcerskie.pl/images/a/a8/1975_Warszawa_Historia_1WDH_Czarna_Jedynka_1911_1938_Mieczyslaw_Hahn.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref>. З 1913 па 1914 год ён быў сябрам стралковых атрадаў{{Sfn|Kolekcja|loc=s. 4}}. Улетку 1913 года ў [[Львоў|Львове]] ён скончыў курсы ваенных інструктараў у званні камандзіра ўзвода. У 1914 годзе, пасля вяртання ў Варшаву, ён быў прызваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]] і паступіў у афіцэрскую школу ў [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]], але атрымаў адтэрміноўку да здачы экзамену ў сярэдняй школе<ref name="śmigielski" /> . 1 верасня 1915 года ён пачаў ваенную службу ў якасці курсанта Паўлаўскага ваеннага вучылішча ў Петраградзе, якое скончыў у званні [[Паручнік|паручніка]] <ref name="śmigielski" />. Ён быў накіраваны ў Грэнадзёрскі пяхотны полк <ref name="śmigielski" /> у Петраградзе, у складзе якога ваяваў падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] на польскіх землях забраных пад аўстрыйскі падзел . Быў некалькі разоў паранены. Ён далучыўся да 1 Усходняга корпуса пад камандаваннем генерала [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Доўбара-Мусніцкага]] . Пасля роспуску корпуса ён трапіў на тэрыторыю Польшчы і быў прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы, а затым прызначаны ў штаб у Модліне . З 1918 года ў Войску Польскім . У званні [[Капітан|капітана]] быў прызначаны ў [[34 пяхотны полк (II РП)|34-ы пяхотны полк]] (Белападляскі) камандзірам 1-га батальёна, у складзе якога прайшоў усе ваенныя аперацыі ў 1918–1920 гадах . Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|вайне супраць бальшавікоў]] у баях пад Брэсцем, Лунінцам, Пінскам і інш.). У 1922–1924 гадах праходзіў звычайны курс Вышэйшай ваеннай школы ў Варшаве . 1 кастрычніка 1924 года, пасля заканчэння курса і атрымання дыплома афіцэра Генеральнага штаба, быў пераведзены ў канцылярыю Блізкага ваеннага савета ў Варшаве. 1 снежня 1924 года быў павышаны ў [[Маёр|маёры]] з 162 рангам ў афіцэрскім корпусе пяхоты. Затым служыў у камандаванні акругі корпуса № 1 у Варшаве . Падчас вучобы і службы ў штабе ён заставаўся афіцэрам 34-га пяхотнага палка. У лістападзе 1928 года быў прызначаны начальнікам штаба [[30 Палеская дывізія пяхоты|30 пяхотнай дывізіі]] ў [[Кобрын|Кобрыне]]. У верасні 1930 года быў пераведзены ў III аддзел Генеральнага штаба . 27 чэрвеня 1935 года быў павышаны да [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] са старшынством з 1 студзеня 1935 года і атрымаў 9-е месца ў корпусе пяхотных афіцэраў. 4 ліпеня 1935 г. быў прызначаны намеснікам камандзіра 69 пяхотнага палка у [[Гнезна (Польшча)|Гнезна]] . Падчас [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] 1939 г. ён быў камандзірам [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-га пяхотнага палка]] [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]] ў званні падпалкоўніка. Загінуў у баі пад Лонгінаўкай, што было часткай бітвы пад Пётркавам Трыбунальскім. Пасмяротна быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]]<ref name="Kunert" /> . Маёр Карнеліюш Косінскі, камандзір батальёна і аўтар гімна 76-га Лідскага пяхотнага палка пад назвай "''Нарбутчыцы"''<ref>{{Cite web|url=http://www.niedziela.pl/artykul/71002/nd/Zapomniana-piosenka-gdzies-pod-sercem|title=Zapomniana piosenka, gdzieś pod sercem ukryta...|website=niedziela.pl}}</ref>, таксама загінуў у баі. Загінуўшыя былі пахаваны на могілках у Мілеёве <ref name="Kunert" /> <ref>{{Cite web|url=http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/7874/|title=Cmentarz wojenny żołnierzy poległych we wrześniu 1939 r.|website=radaopwim.gov.pl|access-date=2 красавіка 2026|archive-date=7 лютага 2015|archive-url=https://archive.today/20150207155232/http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/7874/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1939/lodzkie/milejow|title=Milejów. Cmentarz wojenny|website=rowery.olsztyn.pl}}</ref>. Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзцкіх могілках]] у Варшаве (участак N-3-16) . Быў халасцяком. [[Файл:Jerzy_Sienkiewicz_-_grób.jpg|міні|361x361пкс|Магіла сям'і Сянкевічаў, у тым ліку Станіслава Сянкевіча (сімвалічная магіла) і Ежы Сянкевіча, на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]]]] == Ордэны і ўзнагароды == * Залаты крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] № 133 (за вераснёўскую кампанію) * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 4221 (30 чэрвеня 1921 г.) {{Sfn|Kolekcja|loc=s. 1}} * Крыж Незалежнасці (4 лістапада 1933 г.) <ref>{{Monitor Polski|1933|255|273}} „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.</ref> * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] {{Sfn|Kolekcja|loc=s. 3}} * Залаты Крыж Заслугі (10 лістапада 1928 г.) {{Sfn|Kolekcja|loc=s. 3}} * [[Ордэн Святога Георгія]] V ступені (Расійская імперыя) == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] 1uasloyth3tly2oowtikvj1zqyueuez 0 805261 5141097 5120467 2026-05-13T10:01:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141097 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Станіслаў Бабятынскі''' ({{lang-pl|Stanisław Bobiatyński}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Урач|лекар]], [[падпалкоўнік]] пяхоты Войска Польскага, актывіст руху за незалежнасць і грамадскі дзеяч Віленшчыны, кавалер ордэна Virtuti Militari. == Біяграфія == Сын Яўгеніюша і Ванды, народжанай Расачацкай. паходзіў з роду полацкай шляхты. Скончыў сярэднюю школу ў Вільні. Атрымаў медыцынскую ступень у [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім універсітэце]]. Неўзабаве пасля заканчэння вучобы, у 1909 годзе, яго арыштавалі за ўдзел у змове. Пасля пяці месяцаў турмы ён быў асуджаны на пяць гадоў ссылкі ў [[Архангельская губерня|Архангельскую губерню]] . У студзені 1911 года ён уцёк адтуль і дабраўся да [[Кракаў|Кракава]] . Там ён працаваў у хірургічнай клініцы [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] пад кіраўніцтвам прафесара Браніслава Кадэра і прайшоў дзве інтэрнатуры ў [[Лазана|Лазане]] і [[Жэнева|Жэневе]]. Калі цар абвясціў амністыю, ён вярнуўся ў родную Вільню і заняў медыцынскую практыку. У 1914 годзе ён добраахвотна пайшоў у [[Руская імператарская армія|Імператарскую Расійскую армію]] і быў прызначаны ў палявы шпіталь лекарам. Затым ён ваяваў малодшым лекарам у 2-й цяжкай артылерыйскай брыгадзе. У жніўні 1915 года ён быў паранены. У снежні 1916 года яго перавялі ў Польскую стралковую брыгаду, а пазней у [[Польскі корпус|1-ы Польскі корпус у Расіі]]. Як лекар, ён удзельнічаў у баях 2-га батальёна , 2-га і 6-га польскіх стралковых палкоў і 3-га палка ўланаў. Падчас гэтых баёў ён атрымаў атручванне газам і вызначыўся. Пасля дэмабілізацыі корпуса ён вярнуўся ў Вільню. У 1918 годзе, пасля вяртання ў Вільню, ён быў адным з найбольш актыўных членаў Саюза польскіх вайсковых афіцэраў і заснавальнікам Віленскай самаабароны. 10 лістапада ён стаў падінспектарам [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]]. [[Файл:Mjr St. Bobiatyński z dowódcami batalionów Wileńskiego Pułku Strzelców 1919.jpg|міні|маер Бабятынскі з афіцэрамі Віленскага палка 1919]] У студзені 1919 года ён удзельнічаў у [[Бітва за Вільню (1918—1919)|баях за Вільню]], а затым адышоў на чале падраздзялення Самаабароны на [[Остраў Мазавецка|Востраў Мазавецкі]], дзе прыняў камандаванне батальёнам у складзе Віленскага стралецкага палка, які фарміраваўся пазней у 85-м Віленскім стралецкім палку . 25 студзеня 1919 года ён быў павышаны [[Маёр|да маёра]]. [[Файл:Wkroczenie_do_Wilna_-_gen._Żeligowski_mjr_Bobiatyński.jpg|злева|міні|240x240пкс|Уезд у Вільню — генерал [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыян Жэлігоўскі]] з камендантам горада маёрам Станіславам Бабятынскім]] У перыяд з 3 чэрвеня па 7 ліпеня 1919 года і з 4 лістапада 1919 года па 9 кастрычніка 1920 года і да 10 лістапада 1922 года ён камандаваў Віленскім стралковым палком. На чале палка ён змагаўся пад [[Шчара]]й, Баранавічамі, [[Слуцк]]ам, Лепелем, Чэрніцай, у [[Варшаўская бітва (1920)|бітве пад Варшавай]], дзе быў паранены, і ў [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]] . Нарэшце, ён прыняў удзел у так званым [[Бунт Жалігоўскага|паўстанні генерала Жалігоўскага]]. 15 ліпеня 1920 года ён быў зацверджаны з 1 красавіка 1920 года ў званні маёра пяхоты, «у групе афіцэраў былога Усходняга корпуса і былой Рускай арміі». [[Файл:Orkiestra Wileńskiego Pułku Strzelców.jpg|міні|з аркестрам віленскага палка стралкоў]] 10 лістапада 1922 г. ён быў вызвалены ад пасады камандзіра 85-га пяхотнага палка і зноў прызначаны ў штаб умацаванага лагера «Віленскае». Ён служыў намеснікам каменданта лагера . У тым жа годзе яму было прысвоена званне [[маёр]]а са старшынством з 1 чэрвеня 1919 г. у Корпусе запасных пяхотных афіцэраў, прызначаны ў рэзерв у 85-ы пяхотны полк і пакінуты на актыўнай службе. 23 жніўня 1924 г. ён быў перайменаваны з 1 ліпеня 1924 г. у прафесійнага афіцэра ў званні маёра са старшынством з 1 ліпеня 1919 г. і 1-м месцам у Корпусе пяхотных афіцэраў. Тады ён служыў у 85-м пяхотным палку. 3 мая 1926 года ён быў павышаны [[Падпалкоўнік|да падпалкоўніка]] са старшынством з 1 ліпеня 1925 года і займаў 13-е месца ў афіцэрскім корпусе пяхоты. З лістапада 1922 года па май 1926 года ён быў намеснікам камандзіра Віленскага ўмацаванага лагера, а затым у маі таго ж года стаў камендантам горада Вільнюс. У лютым 1928 года ён выйшаў у адстаўку. Пасля заканчэння вайсковай службы ён застаўся ў сваім родным горадзе Вільнюс. У 1934 годзе, як падпалкоўнік пяхоты ў адстаўцы, ён заставаўся на ўліку Віленскага акруговага наборнага камандавання. Ён быў прызначаны ў акруговы афіцэрскі кадр № III. У той час ён быў «у распараджэнні камандзіра акругі корпуса № III» . У міжваенны перыяд ён актыўна займаўся грамадскай дзейнасцю, быў прэзідэнтам Таварыства ўдзельнікаў Нацыянальных паўстанняў, членам праўлення Польскага Чырвонага Крыжа, членам праўлення Таварыства сяброў 85-га пяхотнага палка і Таварыства адстаўных афіцэраў. Ён таксама быў ганаровым членам Віленскага медыцынскага таварыства . Паводле [[Аляксандр Эдвардавіч Мяйштовіч|Аляксандра Мейштовіча]], палкоўнік Бабяцінскі быў інтэрнаваны ў Літве пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі 1939 года]] і зняволены разам з палкоўнікам Ежы Дамброўскім. Ён быў вызвалены з інтэрнацыі 14 красавіка 1940 года. Паводле непацверджанай інфармацыі, ён хаваўся ў маёнтку сваёй сястры Ядвігі Внукоўскай у Ягаліне, [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Коўна, Літва]]. Там, пасля нападу Германіі на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1941 годзе, ён быў, як паведамляецца, высачаны і расстраляны немцамі. == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 2708 — 15 сакавіка 1921 г. * Крыж Незалежнасці — 16 сакавіка 1933 г. «за працу па аднаўленні незалежнасці» * Чатыры разы [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] — «за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях 1918—1921 гадоў» * Залаты Крыж Заслугі — 9 лістапада 1929 г. * Сярэбраны крыж Заслугі — 15 снежня 1925 г. * Крыж Заслугі Цэнтральна-Літоўскай арміі * Памятны медаль вайны 1918—1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Значок за раненні і траўмы * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») — 1925 == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921. * Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01. * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}} * Encyklopedia Wojskowa. Otton Laskowski (red.). T. I: A.a — Custoza. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1931. * Anita Magowska. Stanisław Bobiatyński (1886-?) — lekarz i obrońca Wilna. «Acta Medicorum Polonorum». 3, 2013. Poznań: Katedra i Zakład Historii Nauk Medycznych Uniwersytetu im. Karola Marcinkowskiego. ISSN 2083-0343.  * {{Cite web|url=http://historia-pracownia.pl/zrodla-do-badan-historycznych/protokoly-z-rozmow-z-osobami-przybylymi-z-polski-w-1939-i-1940-r/|title=Relacja Aleksandra Meysztowicza|first=Aleksander|last=Meysztowicz|website=Pracownia Badań nad Historią i Kulturą Przestrzeni Totalitarnej i Posttotalitarnej|date=1940-02-05|access-date=2 красавіка 2026|archive-date=26 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026214133/http://historia-pracownia.pl/zrodla-do-badan-historycznych/protokoly-z-rozmow-z-osobami-przybylymi-z-polski-w-1939-i-1940-r/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.45-3517.pdf|title=Bobiatyński Stanisław|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} {{DEFAULTSORT:Бабяцінскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Медыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] rm586v2r2uiar9euqagdxroyx8yv3h9 0 805761 5141105 5123874 2026-05-13T10:25:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5141105 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Пташыцкі}} {{Навуковец |Імя = Станіслаў Пташыцкі |Арыгінал імя = {{lang-pl|Stanisław Ptaszycki}} |Фота = Stanisław Ptaszycki1.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Польская Рэспубліка}} |Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[архівазнаўства]], [[філалогія]] |Навуковая ступень = кандыдат гісторыка-філалагічных навук (1877) |Навуковае званне = прафесар (1929), акадэмік Польскай АН (1931) |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = даследчык Літоўскай метрыкі, гісторыі ВКЛ |Узнагароды і прэміі = }} '''Стані́слаў Лю́двік (Станісла́ў Льво́віч) Пташы́цкі''' ({{lang-pl|Stanisław Ptaszycki}}; {{ДН|12|4|1853}}, сяло Кузава, Маскоўская губерня — {{ДС|20|12|1933}}, [[Варшава]]) — польскі [[гісторык]], [[архівіст]], [[філолаг]], [[гісторык літаратуры]] і выдавец. [[Кандыдат гісторыка-філалагічных навук]] (1877), [[ганаровы прафесар]] (1929). Член [[Польская акадэмія ведаў|Польскай акадэміі ведаў]] у [[Кракаў|Кракаве]] (з 1904 года), акадэмік [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (з 1931 года). Вядомы даследчык гісторыі, пісьменнасці і права [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|БелЭн|2001|с=109}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 12 красавіка 1853 года ў шляхецкай сям'і ў сяле Кузава пад [[Масква|Масквой]]. Яго старэйшым братам быў расійскі матэматык [[Іван Львовіч Пташыцкі]] (1854—1912). У 1872 годзе скончыў [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першую Віленскую гімназію]]. У 1877 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]], пасля чаго застаўся працаваць асістэнтам на кафедры славянскай філалогіі. Адначасова з гэтым, у 1879—1912 гадах, працаваў настаўнікам рускай і лацінскай моў у прыватных гімназіях Пецярбурга, а таксама выкладаў у [[Віленская духоўная семінарыя|Віленскай духоўнай семінары]]і<ref name="PL"/>{{sfn|БелЭн|2001|с=109}}. У 1878 годзе быў прызначаны перакладчыкам-архівістам пры [[Сенат Расійскай імперыі|Сенаце]]. У 1883—1884 гадах знаходзіўся ў замежнай камандзіроўцы, дзе паглыблена займаўся славянскай філалогіяй і архіўнай справай. У 1884—1887 гадах займаў пасаду метрыканта (захавальніка) «[[Літоўская метрыка|Літоўскай метрыкі]]» ў архіве Сената. З 1894 года (паводле іншых звестак з 1896 года) працаваў прыват-дацэнтам Пецярбургскага ўніверсітэта па кафедры славянскай філалогіі. З 1899 года выкладаў у якасці прафесара ў [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія|Пецярбургскай рымска-каталіцкай духоўнай акадэміі]]{{sfn|БелЭн|2001|с=109}}. Займаўся актыўнай грамадскай дзейнасцю: у Пецярбургу з'яўляўся куратарам бясплатнай кухні для беднай польскай моладзі ад Дабрачыннага таварыства і [[Касцёл Святой Кацярыны (Санкт-Пецярбург)|касцёла Святой Кацярыны]], а таксама быў старшынёй [[Таварыства польскай маціцы школьнай]]. Пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] браў удзел у працы [[Польскае таварыства дапамогі ахвярам вайны|Польскага таварыства дапамогі ахвярам вайны]]<ref name="PL"/><ref name=":0" />. Пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы вярнуўся на радзіму. Стаў адным з арганізатараў Люблінскага ўніверсітэта (цяпер [[Каталіцкі ўніверсітэт Любліна]]), дзе займаў пасаду прафесара, быў дэканам гуманітарнага факультэта і дырэктарам універсітэцкай бібліятэкі. У 1918—1919 і 1921—1926 гадах з'яўляўся дырэктарам Дзяржаўнага архіва ў [[Люблін]]е. Адначасова ў 1919—1921 гадах працаваў дэканам філасофскага факультэта [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], прафесарам дапаможных гістарычных дысцыплін<ref name="VLE">{{cite web|url=https://www.vle.lt/straipsnis/stanislaw-ptaszycki/|title=Stanisław Ptaszycki|author=Vytautas Raudeliūnas|publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija|lang=lt|accessdate=2026-04-09}}</ref>. Адыграў значную ролю ў працэсе рэвіндыкацыі: удзельнічаў як эксперт у падрыхтоўцы [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]], вёў перагаворы з РСФСР па вяртанні польскіх бібліятэк і архіўных матэрыялаў. У 1926—1931 гадах працаваў галоўным дырэктарам Дзяржаўных архіваў Польшчы ў структуры Міністэрства рэлігійных канфесій і народнай асветы. Быў ініцыятарам стварэння і першым рэдактарам архівазнаўчага часопіса «[[Archeion]]» (1927—1932). Арганізоўваў і праводзіў курсы па архіўнай справе<ref name="PL"/>{{sfn|БелЭн|2001|с=109}}. Быў жанаты з Зоф'яй Выжыкоўскай (памерла ў 1906 годзе), з якой меў сына Станіслава Яна Аляксандра Пташыцкага (нарадзіўся ў 1892 годзе, у міжваенны перыяд быў консулам Польскай Рэспублікі ў Піле і Аполе)<ref name="PL">{{cite web|url=http://lublin.ap.gov.pl/?page_id=85|title=Stanisław Ptaszycki|publisher=Archiwum Państwowe w Lublinie|lang=pl|archive-date=2 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402135042/http://lublin.ap.gov.pl/?page_id=85|access-date=9 красавіка 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>. Памёр 20 снежня 1933 года ў Варшаве. Пахаваны на могілках у горадзе [[Бельск Падляскі]]. == Навуковая дзейнасць == Станіслаў Пташыцкі з'яўляецца аўтарам больш за 130 навуковых публікацый. Асноўнымі кірункамі яго даследаванняў былі літаратура XVI стагоддзя, гісторыя і права Вялікага Княства Літоўскага, гісторыя ўзаемаадносін Польшчы і Расіі, гісторыя друкарства і бібліятэк. Шмат пісаў пра [[Старабеларуская мова|старабеларускую мову]] ў канцылярыях ВКЛ, даследаваў акты уній паміж ВКЛ і Польшчай, шляхецкія і магнацкія роды ВКЛ, іх кнігазборы<ref name="VLE"/>{{sfn|БелЭн|2001|с=109}}. У 1887 годзе апублікаваў значную працу «Вопіс кніг і актаў Літоўскай метрыкі». Бліскуча ведаючы архівы, ён удзельнічаў у падрыхтоўцы 17-га тома «Поўнага збору рускіх летапісаў» (1907), у якім былі апублікаваны [[Беларуска-літоўскія летапісы|заходнерускія (беларуска-літоўскія) летапісы]]. Выявіў і ўпершыню апублікаваў [[Альшэўскі летапіс]] (Вільня, 1907). У 1915 годзе выдаў попісы войска Вялікага Княства Літоўскага за 1528, 1565 і 1567 гады. У [[Нясвіжская бібліятэка Радзівілаў|нясвіжскай бібліятэцы Радзівілаў]] гісторык выявіў рукапіс твора [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] «Пра пачаткі літоўскага народа»{{sfn|БелЭн|2001|с=109}}. Выдаваў помнікі старажытнай польскай і ўсходнеславянскай пісьменнасці. Найбольш вядомай яго працай у галіне гістарычнай навукі, напісанай ужо ў незалежнай Польшчы, стала «Энцыклапедыя дапаможных навук гісторыі і літаратуры польскай» («Encyklopedja nauk pomocniczych historji i literatury polskiej», 1919, 1921/1922). Рэгулярна друкаваўся ў часопісах «[[Журнал Министерства народного просвещения|Журнал Министерства Народного Просвещения]]», «[[Русская Старина]]», «[[Библиограф]]», «[[Историческое Обозрение]]»<ref name=":0">{{ВТ-ЭСБЕ|Пташицкий, Станислав Львович|ref=ЭСБЭ}}</ref>. == Узнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|ордэна Адраджэння Польшчы]] (30 красавіка 1927) * Кавалерскі крыж ордэна Адраджэння Польшчы (2 мая 1923) * [[Залаты Крыж Заслугі]] (10 лістапада 1933) * [[Медаль Дзесяцігоддзя Здабытай Незалежнасці]] (1928) * Крыж «Pro fide et Ecclesia in Russia merito» (1931) * Кавалерскі крыж [[Ордэн Святога Рыгора Вялікага|ордэна Святога Рыгора Вялікага]] (Ватыкан, 1920) == Бібліяграфія == * Иван Федоров, московский первопечатник. Пребывание его во Львове (Краков, 1884) * Dostojnicy Litewscy (Варшава, 1886) * Описание книг и актов Литовской метрики (СПб., 1887) * Средневековые западноевропейские повести (СПб., 1892) * К истории Литовского права после третьего статута (СПб., 1893) * К вопросу об изданиях и комментариях [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Литовского Статута]] (СПб., 1893) * Сборник образцов славяно-русских старопечатных изданий. Выпуск I, XV—XVI век (СПб., 1895) * Западнорусские летописи (1907) * Переписи войска литовского 1528, 1565, 1567 г.г. (1915) * Encyklopedja nauk pomocniczych historji i literatury polskiej (1921) * Dzieje rodów litewskich, jako materjal do archeologji historycznej (Варшава) == Крыніцы == {{крыніцы|33em}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|артыкул=Пташыцкі Станіслаў Людвік|аўтар=[[А. А. Семянчук]]|с=109|ref=БелЭн}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Пташицкий, Станислав Львович|ref=ЭСБЭ}} * ''Matelski D.'' Anatomia grabieży. Polityka Rosji wobec polskiego dziedzictwa kultury od XVII do XXI wieku. — Kraków, 2021. — S. 927. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пташыцкі Станіслаў Людвік}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 12 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1853 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 20 снежня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі літаратуры]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Адраджэння Польшчы]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Польскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Бельску Падляскім]] ev4y53wpp8nstoi1y7cf1zpudmkl5iz 0 806372 5140740 5140052 2026-05-12T13:57:09Z Feeleman 163471 афармленне 5140740 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлесерыял |Выява=Постар Самурай Джэк.jpg |разрозненне=4:3 [[SDTV]]<br>16:9 [[HDTV]]}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы адноўлены пасля закрыцця]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] 9nfv4fwcqy51qs0cidcvytm8k0dzuc9 0 807210 5140760 5139182 2026-05-12T14:11:00Z Feeleman 163471 афармленне 5140760 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк}} {{Картка персанажа |імя ў арыгінале={{lang-en|Jack}} |імя=Джэк |пол=Мужчына |від=Чалавек |мянушка=Самурай Джэк |стваральнік=[[Гендзі Тартакоўскі]] |род заняткаў=Самурай, прынц |першае з'яўленне=Мультсерыял «[[Самурай Джэк]]» (2001) |апошняе з'яўленне=Відэагульня «[[Samurai Jack: Battle Through Time]]» (2020) |колер загалоўкаў=4192cb |колер метак=d3e0e9 |нацыянальнасць=Японец |сваякі=Ашы (жонка) }} '''Самурай Джэк''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Samurai Jack''), таксама вядомы як '''Самурай''' або проста '''Джэк''' — галоўны герой аднайменнага [[Мультыплікацыя|анімацыйнага]] [[тэлесерыял]]а ''«[[Самурай Джэк]]»'' (2001—2004, 2017), створанага [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]]. Персанаж быў агучаны {{Не перакладзена 5|Філ Ламар|Філам Ламарам|4=Phil LaMarr}}. Самурай Джэк — гэта мянушка, якую прыняў галоўны герой. Паводле сюжэту, ён з’яўляецца [[Японія|японскім]] [[прынц]]ам, выхаваным з маленства як [[самурай]]. Прайшоўшы навучанне ў шматлікіх [[Настаўнік|настаўнікаў]], ён рыхтуецца перамагчы дэмана Аку пры дапамозе чароўнага мяча свайго бацькі. Аднак перад вырашальнай бітвай Аку адпраўляе яго ў будучыню, дзе будучая версія дэмана пануе над [[Зямля|Зямлёй]]. Узяўшы сабе імя «Джэк», самурай ставіць перад сабой мэту вярнуцца ў свой час і прадухіліць надыход гэтай змрочнай будучыні. == Біяграфія == Джэк — надзвычай дасведчаны і магутны воін, які валодае мноствам тэхнік баявога мастацтва, засвоеных падчас навучання ў розных краінах свету<ref name="ep13">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>. Як [[самурай]], ён вызначаецца стрыманасцю, унутранай дысцыплінай і спакоем<ref name="ep12">{{cite episode|title=Джэк і шатландзец|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=11|minutes=}}</ref>. Нягледзячы на ўласную галоўную мэту — вярнуцца ў мінулае і перамагчы Аку<ref name="ep1">{{cite episode|title=Джэк і ваярка|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=6|minutes=}}</ref>, Джэк пастаянна дапамагае тым, хто апынуўся ў бядзе, нават калі гэта аддаляе яго ад уласнай місіі<ref name="ep14">{{cite episode|title=Джэк, вулі і крычэлайты|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=4|minutes=}}</ref>. У свеце будучыні, падпарадкаваным уладзе Аку, ён застаецца адным з нямногіх герояў, што працягваюць змагацца за справядлівасць і [[Свабода|свабоду]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/samurai-jack-genndy-trivia-facts/|title=15 Things You Didn't Know About Samurai Jack|first=Caleb|last=Masters|website=ScreenRant|date=2017-02-17|access-date=2026-05-02}}</ref>. Для жыхароў гэтага свету Джэк стаў сапраўднай легендай: яго імя вядомае амаль кожнаму, хто чуў пра яго подзвігі<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theverge.com/2017/2/27/14747336/samurai-jack-season-five-review-recap-genndy-tartakovsky|title=Samurai Jack returns deeper, darker, and more violent than ever before|first=Nick|last=Statt|website=The Verge|date=2017-02-27|access-date=2026-05-02}}</ref>. Самурай валодае моцна развітым пачуццём [[Справядлівасць|справядлівасці]] і часта ставіць патрэбы іншых вышэй за ўласныя. Разам з тым ён не пазбаўлены [[Гумар|пачуцця гумару]] і застаецца даволі [[Меланхолія|меланхалічным]] персанажам, які нярэдка перажывае [[Адзінота|адзіноту]] і [[Настальгія|настальгію]] па страчаным доме<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thefandomentals.com/samurai-jack-characterization/|title=Samurai Jack and Characterization - The Fandomentals|website=www.thefandomentals.com|date=2017-03-01|access-date=2026-05-02}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Выдуманыя прынцы]] [[Катэгорыя:Выдуманыя пустэльнікі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў]] [[Катэгорыя:Выдуманыя самураі]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Выдуманыя бессмяротныя]] [[Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе]] 8ycjj7g98m1w3eqevuycpdsd4c418hx 0 807251 5140669 5140308 2026-05-12T12:45:21Z DBatura 73587 5140669 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся на [[кансерватызм]] народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (для іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходніх факультэтаў універсітэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}} Ш. С. Хабібаў, даследчык тэмы ўдзелу таджыкскіх перакладчыкаў у канфлікце, пісаў{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}}: {{Пачатак цытаты}} Сапраўды таджыкскія перакладчыкі на афганскай вайне былі па-свойму крутымі. Іх «крутасць» заключалася ў тым, што яны добра ведалі дары і маглі перакладаць на [[руская мова|рускую]] што заўгодна. {{Канец цытаты}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} . На ваеннай кафедры ўвялі новую спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] scd0uaw8sthxywt343rwcvxpi3ggrt5 5140674 5140669 2026-05-12T12:48:40Z DBatura 73587 /* Перакладчыкі */ 5140674 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся на [[кансерватызм]] народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі ВІМА на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (для іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходніх факультэтаў універсітэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}} Ш. С. Хабібаў, даследчык тэмы ўдзелу таджыкскіх перакладчыкаў у канфлікце, пісаў{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}}: {{Пачатак цытаты}} Сапраўды таджыкскія перакладчыкі на афганскай вайне былі па-свойму крутымі. Іх «крутасць» заключалася ў тым, што яны добра ведалі дары і маглі перакладаць на [[руская мова|рускую]] што заўгодна. {{Канец цытаты}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} . На ваеннай кафедры ўвялі новую спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 73cdef552ttyyu6c78inwsgdoqmk5jw 5140675 5140674 2026-05-12T12:49:23Z DBatura 73587 /* Перакладчыкі */ 5140675 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся на [[кансерватызм]] народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (для іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходніх факультэтаў універсітэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}} Ш. С. Хабібаў, даследчык тэмы ўдзелу таджыкскіх перакладчыкаў у канфлікце, пісаў{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}}: {{Пачатак цытаты}} Сапраўды таджыкскія перакладчыкі на афганскай вайне былі па-свойму крутымі. Іх «крутасць» заключалася ў тым, што яны добра ведалі дары і маглі перакладаць на [[руская мова|рускую]] што заўгодна. {{Канец цытаты}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} . На ваеннай кафедры ўвялі новую спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] c1dyzbmu7n499zqohqmcgyie7yvwo37 5140677 5140675 2026-05-12T12:57:42Z DBatura 73587 /* Перакладчыкі */ 5140677 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся на [[кансерватызм]] народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (для іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходніх факультэтаў універсітэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}} Ш. С. Хабібаў, даследчык тэмы ўдзелу таджыкскіх перакладчыкаў у канфлікце, пісаў{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}}: {{Пачатак цытаты}} Сапраўды таджыкскія перакладчыкі на афганскай вайне былі па-свойму крутымі. Іх «крутасць» заключалася ў тым, што яны добра ведалі дары і маглі перакладаць на [[руская мова|рускую]] што заўгодна. {{Канец цытаты}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} . На ваеннай кафедры ўвялі новую спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] rqpadc4ll8drliyzo07fva47i0cj2fn 5140680 5140677 2026-05-12T12:59:20Z DBatura 73587 /* Перакладчыкі */ 5140680 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся на [[кансерватызм]] народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} . На ваеннай кафедры ўвялі новую спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] nydu93ytr7xvmw11vdu9phqb2bkf160 5140681 5140680 2026-05-12T13:01:12Z DBatura 73587 /* Перакладчыкі */ 5140681 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанала.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся на [[кансерватызм]] народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных дадзеных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 4w0pjxwkires2q7p67bsdfwq0aipgha 5140691 5140681 2026-05-12T13:22:47Z DBatura 73587 /* Перадгісторыя */ 5140691 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стральбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокае баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, адсутнасць належнай вывучкі матывацыі і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля перавароту 1973 года яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж пераможцамі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 8ypfc0r7cdvvcak5x0e29gxvzwd2zen 5140702 5140691 2026-05-12T13:29:59Z DBatura 73587 /* Узаемаадносіны з афганцамі */ 5140702 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 4gfagfs2a2bdw0tod6r7b0m0136rmuj 5140705 5140702 2026-05-12T13:31:26Z DBatura 73587 5140705 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. Усяго ж з 1980 па 1988 год у гарачую кропку былі камандзіраваныя каля 8000 ваенных саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] apfxvgefotrmedigvpbb7r3rhf4xnrn 5140709 5140705 2026-05-12T13:33:30Z DBatura 73587 /* Роля і ўдзел */ 5140709 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і абслугоўваючыя іх салдаты хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «гробавымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя дадзеныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойскаў [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі бандфарміраванняў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] m6aw59arzoe3ym8591kqz2f9mme40um 5140717 5140709 2026-05-12T13:38:41Z DBatura 73587 /* Умовы службы */ 5140717 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я перакладаю погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] p3nk8oxadwlqtuz2jjtmfoud2903brq 5140724 5140717 2026-05-12T13:42:53Z DBatura 73587 /* Складанасці з афганцамі */ 5140724 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў адрас афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войскаў, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 92pgqj83ktwaz5h63o5ux93mwrojtoc 5140726 5140724 2026-05-12T13:44:55Z DBatura 73587 /* Пасля вываду АКСВА: 1989—1992 */ 5140726 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў бок афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войск, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} Так, на працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Для ліквідацыі лінгвістычнага прабелу ў падрыхтоўцы СССР выкарыстаў унутраныя і знешнія рэсурсы: у краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] a7f4833l44nhxz95ruglfix80nslmss 5140729 5140726 2026-05-12T13:47:44Z DBatura 73587 /* Перакладчыкі */ 5140729 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |памер = |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў бок афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войск, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} На працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} У краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] m8ogcwb6cadv7gjzqbtp463zj1qu8e2 0 807359 5140749 5140002 2026-05-12T14:06:15Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ 5140749 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Аніматар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 год | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 гг. | {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast|4=Nickelodeon Animation Studio}}<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] i3tou48c5w3tfg8ql1b6zw2prc5321s 5140750 5140749 2026-05-12T14:06:27Z Feeleman 163471 /* Фільмы */ 5140750 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 год | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 гг. | {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast|4=Nickelodeon Animation Studio}}<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] 9lnivqu1uvs55v3ao7uua48v94wtq92 5140751 5140750 2026-05-12T14:06:47Z Feeleman 163471 /* Інтэрнэт */ афармленне 5140751 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast|4=Nickelodeon Animation Studio}}<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] c5bpdt16xc8dwi1inc03ujc6vdcyyxj 5140753 5140751 2026-05-12T14:08:02Z Feeleman 163471 афармленне 5140753 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд|Мой Маленькі Поні:]] [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд|Дружба — гэта цуд]] || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast|4=Nickelodeon Animation Studio}}<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] 82k0vqnr6ur4kloxvp006qb0aza1ynw 5140754 5140753 2026-05-12T14:08:25Z Feeleman 163471 Адкат праўкі [[Special:Diff/5140753|5140753]] аўтарства [[Special:Contributions/Feeleman|Feeleman]] ([[User talk:Feeleman|размовы]]) 5140754 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast|4=Nickelodeon Animation Studio}}<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] c5bpdt16xc8dwi1inc03ujc6vdcyyxj 5140860 5140754 2026-05-12T18:34:03Z Pabojnia 135280 /* Інтэрнэт */ афармленне 5140860 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 | [[Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] hlmqnx58p6iekobw2tyce08wjk38iqm 5141058 5140860 2026-05-13T08:34:17Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141058 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіна}} {{Кінематаграфіст |Апісанне выявы=Крыс у 2016 годзе |Гады актыўнасці=1999 – наш час |Імя пры нараджэнні=Крыстафэр Мэйсан Савіна }} '''Крыстафэр «Крыс» Мэйсан Савіна''' ({{lang-en|Christopher «Chris» Mason Savino}}; {{ВДП}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак]] [[Комікс|коміксаў]] і былы [[мастак-мультыплікатар]], найбольш вядомы як стваральнік мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}» для [[Nickelodeon]]. Да гэтага працаваў [[раскадроўшчык]]ам і [[сцэнарыст]]ам на шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|анімацыйных]] праектаў, у тым ліку «[[The Ren & Stimpy Show]]», «[[Rocko's Modern Life]]», «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Cow and Chicken]]», «[[I Am Weasel]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «[[My Gym Partner's a Monkey]]», «[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]», «[[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]», «{{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}». Савіна быў тройчы намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Эмі» ў прайм-тайме|прэмію «Эмі» ў прайм-тайме|4=Primetime Emmy Awards}}, дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]» і адну [[Дзённая прэмія «Эмі»|Дзённую прэмію «Эмі»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0767748/awards/?ref_=nm_awd|title=Chris Savino {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-05}}</ref>. У маі 2018 года {{Не перакладзена 5|Гільдыя аніматараў|4=The Animation Guild}} дыскваліфікавала яго на адзін год з-за абвінавачванняў у сексуальных дамаганнях з боку [[Nickelodeon]] (з якога ён быў звольнены ў кастрычніку 2017 года), што прывяло да прыпынення яго кар’еры [[аніматар]]а<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/breaking-the-animation-guild-has-suspended-the-loud-house-creator-chris-savino-exclusive-158674.html|title=BREAKING: The Animation Guild Has Suspended 'The Loud House' Creator Chris Savino (EXCLUSIVE)|first=Amid|last=Amidi|website=www.cartoonbrew.com|date=2018-05-30|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/the-loud-house-creator-chris-savino-fired-nickelodeon-sexual-harassment-allegations-1202191786/|title=‘The Loud House’ Creator Chris Savino Fired By Nickelodeon Following Sexual Harassment Allegations|first=Nellie|last=Andreeva|website=Deadline|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-fires-loud-house-creator-sexual-harassment-allegations-1050485/|title=Nickelodeon Fires ‘Loud House’ Creator After Sexual Harassment Allegations|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2017-10-19|access-date=2026-05-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2017/10/fired-the-loud-house-creator-chris-savino-responds-sexual-harassment-allegations-1202193104/|title=Fired ‘The Loud House’ Creator Chris Savino Says He’s “Deeply Sorry” Over Sexual Harassment Allegations|first=Denise|last=Petski|website=Deadline|date=2017-10-23|access-date=2026-05-05}}</ref>. З таго часу ён заняўся [[літаратура]]й<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chrissavinoauthor.com/books/|title=Chris Savino Author Official Website {{!}} Chris Savino Books|website=https://www.chrissavinoauthor.com/|access-date=2026-05-05}}</ref>. == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1991-1996 || ''[[The Ren & Stimpy Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1993-1996 || ''[[Rocko's Modern Life]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[The Baby Huey Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1995 || ''[[Hate (comics)#In other media|Hate]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996 || ''[[The Mouse and the Monster]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1996-1997 || {{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}|| {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2001 || {{Не перакладзена 5|Злыя бабры|4=The Angry Beavers}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- |1997 || ''[[Duckman]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1997-2003 || [[Лабараторыя Дэкстэра]]|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Space Goofs]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[Cow and Chicken]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | ''[[I Am Weasel]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 1998-2005 || ''{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2000 || ''[[The Cartoon Cartoon Show]]'' || {{No}} || {{No}} || {{Yes}}|| {{Yes}} |- | 2002-2003 || [[Самурай Джэк]]|| {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2002 || ''[[Whatever Happened to... Robot Jones?]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2003 || ''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2004-2007 || {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2005-2006 || {{Не перакладзена 5|Джоні Тэст|4=Johnny Test}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2005-2008 || ''[[My Life as a Teenage Robot]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |- | 2007-2008 || ''[[My Gym Partner's a Monkey]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2008 || ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' || {{No}} || {{No}} || {{No}} || {{Yes}} |- | 2010-2012 || ''[[Kick Buttowski: Suburban Daredevil]]'' || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2010-2011 || [[Мой Маленькі Поні: Дружба — гэта цуд]]|| {{No}} || {{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2013 || {{Не перакладзена 5|Мікі Маус (мультсерыял, 2013)|Мікі Маус|4=Mickey Mouse (TV series)}}|| {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2015 || ''[[Get Blake!]]'' || {{No}} ||{{No}} || {{Yes}} || {{No}} |- | 2016-2018 || {{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}|| {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} || {{Yes}} |- | 2016 || ''[[All in with Cam Newton]]'' ||{{No}} || {{No}} || {{No}} || {{No}} |} === Фільмы === {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! Год ! Назва ! Рэжысёр ! Прадзюсар ! Сцэнарыст ! Мультыплікатар |- | 1999 || {{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}|| {{No}} || {{No}} || {{Yes|Story}} || {{Yes}} |- | 2001 || ''[[The Flintstones: On the Rocks]]'' || {{Yes}} || {{No}} || {{Yes}} || {{Yes}} |} === Інтэрнэт === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2016 | ''Cartoons VS Cancer''<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qprvFbp568A|title=Cartoons VS Cancer - Ep. 9 (The One with Chris Savino)|last=Gruppetstudios|date=2016-07-18|access-date=2026-05-06}}</ref> |- | 2016-2017 | [[Nickelodeon Animation Studio|Nickelodeon Animation Podcast]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eDj3fCG__5U|title=Episode 40: Inside the Loud House Writers' Room|last=Nicktoons|date=2017-04-21|access-date=2026-05-06}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.chrissavinoauthor.com/}} * {{Афіцыйны сайт|https://forbrotherscomic.com/}} * {{Imdb імя|0767748|Крыс Савіна}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Савіна Крыс}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]] ay6h48rc8sy9fco43sbx3lowzd0gu2v 0 807386 5140662 5140581 2026-05-12T12:38:30Z Feeleman 163471 5140662 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Імя пры нараджэнні=Майкл Ален Лаза |Гады актыўнасці=1984–2020}} '''Майкл Ален Лаза''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Michael Allen Lazzo''; нар. [[10 красавіка|10]] [[красавік]]а [[1958]], [[Атланта]], [[Джорджыя]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0494020/|title=Mike Lazzo {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-06}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Кінапрадзюсар|тэлепрадзюсар]], які цяпер знаходзіцца на пенсіі. Быў выканаўчым віцэ-прэзідэнтам праграмнага блока [[Adult Swim]] на канале [[Cartoon Network]], а таксама курыраваў яго падраздзяленнем — [[Williams Street]]<ref name=":0" />. == Біяграфія == Лаза нарадзіўся ў горадзе [[Ла-Грэйндж (Джорджыя)|Ла-Грэйндж]], штат [[Джорджыя]]<ref name=":0" />. У дзяцінстве яго сям’я часта змяняла месца жыхарства, таму будучаму прадзюсару было няпроста знаходзіць сяброў. Значную частку вольнага часу ён праводзіў перад [[тэлевізар]]ам, асабліва захапляючыся [[Мультыплікацыя|мульцікамі]] — найперш серыяламі «[[Astro Boy]]» і «[[Speed Racer]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.chron.com/culture/main/article/cartoon-network-exec-has-his-ducks-in-a-row-2001649.php|title=Cartoon Network exec has his ducks in a row|first=DREW|last=JUBERA|website=Chron|date=2001-02-21|access-date=2026-05-06}}</ref>, а таксама [[Комікс|коміксамі]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-08-01-ca-22395-story.html|title=Hanging Out With Yogi and Huckleberry : Television: Mike Lazzo is the top cat at Ted Turner's 2-year-old Cartoon Network. 'To think that I get a paycheck for doing this is flabbergasting. I'd do it for a dollar a week.'|website=Los Angeles Times|date=1994-08-01|access-date=2026-05-06}}</ref>. У пятнаццацігадовым узросце Майкл пакінуў [[Школа|школу]] і некаторы час працаваў у [[кінатэатр]]ы<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://www.wsj.com/articles/adult-swim-how-to-run-a-creative-hothouse-1426199501|title=Adult Swim: How to Run a Creative Hothouse|first=John|last=Jurgensen|website=Wall Street Journal|date=2015-03-12|access-date=2026-05-06}}</ref>. У 1984 годзе ён пачаў кар’еру ў медыякампаніі [[TBS (тэлеканал)|Turner Broadcasting System]], спачатку ў аддзеле [[Лагістыка|лагістыкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.fastcompany.com/51709/swimming-against-tide|title=Swimming Against the Tide|author=Alan Cohen|website=Fast Company|date=2005-01|access-date=2026-05-06}}</ref>, пасля ён стаў адказным за праграмаванне анімацыйнага блока канала TBS, які выходзіў штодня з 16:30 да 18:00 па ўсходнім часе і існаваў да 1993 года<ref>[Blog History of Frederator original cartoon shorts. http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2006/12/30/blog-history-of-frederators-original-cartoon-7/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004233156/http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2006/12/30/blog-history-of-frederators-original-cartoon-7/|date=2013-10-04}}]</ref>. Майкл быў першым праграмным кіраўніком у гісторыі [[Cartoon Network]]<ref>[Blog History of Frederator original cartoon shorts. http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2006/12/30/blog-history-of-frederators-original-cartoon-7/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004233156/http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2006/12/30/blog-history-of-frederators-original-cartoon-7/|date=2013-10-04}}]</ref>. У 1994 годзе ён ужо займаў пасаду віцэ-прэзідэнта па [[Праграмаванне|праграмаванні]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-08-01-ca-22395-story.html|title=Hanging Out With Yogi and Huckleberry : Television: Mike Lazzo is the top cat at Ted Turner's 2-year-old Cartoon Network. 'To think that I get a paycheck for doing this is flabbergasting. I'd do it for a dollar a week.'|website=Los Angeles Times|date=1994-08-01|access-date=2026-05-06}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0494020}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе]] {{DEFAULTSORT:Лаза Майк}} [[Катэгорыя:Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] mknl55yl3cu13f7eb4ror0n6gbq58iu 0 807430 5140737 5140457 2026-05-12T13:55:47Z Feeleman 163471 афармленне 5140737 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял |Выява=Лабараторыя Дэкстэра.png }} '''«Лабараторыя Дэкстэра»''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Dexter’s Laboratory'')<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0115157/|title=Dexter's Laboratory {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-07}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка|навукова-фантастычны]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі]]м для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Ідэю серыяла Гендзі прадставіў у межах мультыплікацыйнай праграмы кароткаметражак [[What a Cartoon!]] пад кіраўніцтвам [[Фрэд Сайберт|Фрэда Сайберта]] на студыі [[Hanna-Barbera]]. Асновай для праекта сталі студэнцкія мультыплікацыйныя працы, якія Тартакоўскі стварыў падчас [[Навучанне|навучання]] ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў|Каліфарнійскім інстытуце мастацтваў]]. У 1995—1996 гадах на тэлеканалах Cartoon Network і [[Turner Network Television|TNT]] былі паказаны чатыры пілотныя выпускі{{sfn|Manley|2008|p=138}}<ref>{{Артыкул|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff.|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выданне=People|тып=Часопіс|месяц=3|чысло=3|нумар=8|volume=47|issn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}}</ref>. Першы пілотны эпізод — «Changes» — стаў самым рэйтынгавым [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражным фільмам]] у межах What a Cartoon!, а высокія ацэнкі гледачоў прывялі да стварэння паўгадзіннага серыяла. Першапачаткова ён складаўся з двух сезонаў (усяго 52 эпізоды), якія выходзілі з 27 красавіка 1996 года да 15 чэрвеня 1998 года. «Лабараторыя Дэкстэра» стала першым арыгінальным серыялам [[Cartoon Network]] пад брэндам [[Cartoon Cartoons]]{{sfn|Manley|2008|p=138}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.animationmagazine.net/2024/06/genndy-tartakovsky-looks-back-at-the-magic-of-dexters-lab-and-the-cartoon-boom-of-the-90s-exclusive/|title=Genndy Tartakovsky Looks Back at the Magic of ‘Dexter’s Lab’ and the Cartoon Boom of the ’90s (EXCLUSIVE)|first=Ramin|last=Zahed|website=Animation Magazine|date=2024-06-19|access-date=2026-05-07}}</ref>. 10 снежня 1999 года выйшаў [[тэлевізійны фільм]] ''«''{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}''»'', які меркаваўся як [[фінал серыяла]]. Аднак пазней праект быў адноўлены і атрымаў працяг<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-air-dexters-lab-special|title=Cartoon Network to air Dexter's Lab Special|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}</ref>. Пасля сыходу [[Гендзі Тартакоўскі|Тартакоўскага]] абавязкі [[шоўранер]]а ўзяў на сябе [[Крыс Савіна]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://jewishjournal.com/culture/arts/4663/|title=The Way of the Samurai|first=Michael|last=Aushenker|website=Jewish Journal|date=2001-08-02|access-date=2026-05-07}}</ref>; новыя эпізоды выходзілі яшчэ два сезоны — з 18 лістапада 2001 года да 20 лістапада 2003 года. У выніку агульная колькасць серый дасягнула 78, на чым гісторыя серыяла і скончылася<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/dexter-goes-global-worldwide-marathon|title=Dexter Goes Global In Worldwide Marathon|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.tvguide.com/tvshows/dexters-laboratory/episodes-season-4/1000137978/|title=Dexter's Laboratory|website=TVGuide.com|access-date=2026-05-07}}</ref>. == Сюжэт == Сюжэт апавядае пра Дэкстэра — юнага [[Геніяльнасць|генія]], які без ведама бацькоў мае сакрэтную [[Лабараторыя|навуковую лабараторыю]] ў сваёй [[Спальня|спальні]]<ref name=":0" />. Юнак пастаянна сутыкаецца з праблемамі праз сваю старэйшую і значна больш эмацыйную сястру Ды-Ды{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}, якая рэгулярна пранікае ў лабараторыю і ненаўмысна псуе яго [[эксперымент]]ы{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}{{sfn|Perlmutter|2018|p=153}}. У першых двух сезонах важнае месца таксама займалі дадатковыя сегменты: гісторыі пра Малпу — хатняга лабараторнага гадаванца Дэкстэра, што таемна вядзе жыццё [[Супергерой|супергероя]]{{Sfn|Reboy|1999|p=33}}, а таксама пра «Сяброў Справядлівасці» — трыа супергерояў, якія разам жывуць у адной кватэры<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.denofgeek.com/tv/the-justice-friends-from-dexters-laboratory-deserve-a-revival/|title=The Justice Friends from Dexter's Laboratory Deserve a Revival|first=Gavin|last=Jasper|website=Den of Geek|date=2020-11-21|access-date=2026-05-07}}</ref>. == Спіс Эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»||List of Dexter's Laboratory episodes}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" |Сезон ! rowspan="2" |Эпізоды ! rowspan="2" |Сегменты ! colspan="3" |Даты паказу |- ! Прэм’ера ! Фінал ! Сетка |- | style="background:#FB6464" | | '''пробны''' | 4 | 0 | {{Start date|1995|2|26}} | {{End date|1996|04|14}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#009090" | | '''1''' | 13 | 39 | {{Start date|1996|4|28}} | {{Start date|1997|1|1}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#009000" | | '''2''' | 39 | 108 | {{Start date|1997|7|16}} | {{Start date|1998|6|15}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#00ccdd" | | colspan="3"|'''[[Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|Падарожжа Эга]]''' | colspan="2"|{{Start date|1999|12|10}} | - |- | style="background:#690094" | | '''3''' | 13 | 39 | {{Start date|2001|11|16}} | {{Start date|2002|9|20}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#000090" | | '''4''' | 13 | 38 | {{Start date|2002|11|22}} | {{Start date|2003|11|20}} | [[Cartoon Network]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == *{{Кніга|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выдавецтва=People|volume=47|серыя=8|isbn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}} * {{Кніга|спасылка=https://www.amazon.com/Complete-Directory-Prime-Network-1946-Present/dp/0345497732|аўтар=Dexter's Laboratory.|загаловак=The Complete Directory to Prime Time Network and Cable TV Shows 1946–Present|год=2003|выданне=8|выдавецтва=Ballantine Books|isbn=978-0-345-45542-0}} == Спасылкі == * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051216114348/http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/dexter/|title=Афіцыйны сайт|date=2005-12-6}} * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120401000000/https://www.cartoonnetwork.co.uk/show/dexters-laboratory|title=Афіцыйны сайт Вялікабрытаніі|date=2012-04-1}} * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/19991012022727/http://cartoonnetwork.com/doc/dexter/index.html|title=«Лабараторыя Дэкстэра» ў аддзеле мультфільмаў Cartoon Network|date=1999-10-12}} * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1996 года]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] igbxcbokk4f6d00e7ckmpmkijodph07 0 807475 5140687 5140118 2026-05-12T13:16:02Z Feeleman 163471 5140687 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | ключавыя постаці = {{plainlist| * [[Сэм Рэджыстэр]] * Мэт Мацкін * [[Кэлі Круз]] * [[Лорэн Марцінес]] * [[Джэйсан Дэ Марка]] * [[Вішну Атрэя]] }} }} '''Cartoon Network Studios''' (скарочана '''CNS''' або '''CN Studios''')<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0238110|title=Advanced title search {{!}} Cartoon Network Studios|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-08}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, якая ўваходзіць у склад кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros. Entertainment]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnstudiosstairwell.com/|title=Cartoon Network Studios {{!}} Official Website|website=Cartoon Network Studios|access-date=2026-05-08}}</ref>'''.''' Студыя была заснавана ў 1994 годзе як падраздзяленне [[Hanna-Barbera]]. Cartoon Network Studios займаецца стварэннем мультсерыялаў і [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражных фільмаў]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] і яго праграмных блокаў [[Adult Swim]] і [[Cartoonito]], а таксама для стрымінгавага сэрвісу [[HBO Max]]<ref name=":1" />. Найбольш вядомыя праекты, створаныя Cartoon Network Studios, — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]''», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}}», «[[Час прыгод]]», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}», «[[Steven Universe]]», «{{Не перакладзена 5|Кларэнс (мультсерыял)|Кларэнс|4=Clarence (American TV series)}}», «[[We Bare Bears]]», «[[Craig of the Creek]]» і «{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}}»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=A491476F35141614D80AECF4E33D6DC026695C3B9329CB974003F29B65113549596740CE29F49F0379A7AA16E1441E5B60942712D026D56FEC00D2A009FF1C9E14F996D69AD264EF144980581B9CE9384BA85AF1863AD105D1A98577A996C4FF53E0213CA4C5866210634ADD774FE0AA6683D1E5D89E0FAA4EE48E5F4C37D5EBD79B0258C70A14D6BF59E799E0C80B9779C8AFC52FEF6EDFAD354CA96A81C4A27E8E383460D4C452BC2C5C0578D671B2A6375209733D93B493C80FF454F8E3431BFA0E59FFC1EF61E17CBBDECFBF5BB7FE0B1D3F2F0AE3B95E868989C9192A792EB6207DF8E61B697558D230D55EEE4CDD9782B0E7714D6827592EA383A6473E&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2xpc3RzL21fYWN0JTVCc3R1ZGlvJTVELzE2MTc0NT8%2C_683adbfb7eaf0ee1fb96cf16e070a0ec&t=2%252F1778231573%252Fc9ff9d89a0d46247ae3481982f62dc5d&u=8654636400098059658&s=c18be703b440d3363782ab1487efcdd5|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name="Bradway 2017 g500">{{cite web|url=https://www.nrm.org/2017/04/hanna-barbera/|title=Hanna-Barbera: The Architects of Saturday Morning|first=Rich|last=Bradway|website=Norman Rockwell Museum|date=April 1, 2017|access-date=July 10, 2023}}</ref><ref name=":1" />. У 1996 годзе кампанія [[WarnerMedia|Time Warner]] набыла [[Turner Broadcasting System]], якой на той момант належалі Cartoon Network і Hanna-Barbera<ref name="seibert">{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|first=Fred|last=Seibert|website=Frederator Blogs|date=2007-12-18|publisher=Frederator Studios|access-date=2012-12-14}}</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265">{{cite web|lang=en|url=https://www.laconservancy.org/locations/hanna-barbera-building|title=Hanna-Barbera Building|website=Los Angeles Conservancy|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 1997 годзе Hanna-Barbera аб’яднала сваю дзейнасць са студыяй [[Warner Bros. Animation]], а ў 1998 годзе пераехала ў іх галоўны будынак, дзе некаторы час таксама працавала Cartoon Network Studios<ref>https://x.com/bfredmuggs/status/1580554139074846721</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265" />. У 1999 годзе [[Cartoon Network]] набыла будынак у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], які стаў [[штаб-кватэра]]й Cartoon Network Studios пасля фактычнага аддзялення студыі ад Hanna-Barbera і Warner Bros. Animation<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|website=archives.frederatorblogs.com|date=2007-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923010116/http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|archive-date=2013-09-23|access-date=2026-05-08|url-status=dead}}</ref>. Гэты крок быў абумоўлены неабходнасцю ператварыць Cartoon Network Studios у самастойную студыю, засяроджаную на стварэнні арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]], у той час як Warner Bros. Animation працягвала працаваць пераважна з ужо існуючымі франшызамі. Новая студыя афіцыйна адкрылася 22 мая 2000 года і працавала ў гэтым будынку больш за дваццаць гадоў<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-studios-promotes-pelphrey-production-vp|title=Cartoon Network Studios Promotes Pelphrey to Production VP|first=Sarah|last=Baisley|website=Animation World Network|date=2004-09-27|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2001 годзе [[Hanna-Barbera]] была канчаткова закрыта. З таго часу правамі на яе інтэлектуальную ўласнасць валодае Warner Bros. Animation, якая час ад часу працягвае выкарыстоўваць брэндавую марку Hanna-Barbera<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2n3p2y2fPHM|title=Top 7 Coolest Things!!! {{!}} Cartoon Network This Week {{!}} Cartoon Network|last=Cartoon Network|date=2018-05-05|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2020-х гадах пасля шэрагу карпаратыўных зліццяў Cartoon Network Studios была аб’яднана са студыяй [[Warner Bros. Animation]]. Пры гэтым студыя працягнула дзейнічаць як асобнае падраздзяленне, хоць 1 жніўня 2023 года была перанесена ў Second Century Development, які стаў новай штаб-кватэрай кампаніі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2020/tv/news/amy-friedman-warner-bros-head-kids-family-programming-1234838862/|title=Amy Friedman Named Warner Bros. Head of Kids and Family Programming|first=Elaine|last=Low|website=Variety|date=2020-11-24|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2021/08/jason-demarco-named-svp-anime-action-series-longform-for-warner-bros-animation-cartoon-network-studios-1234812006/|title=Jason DeMarco Named SVP Anime & Action Series/Longform For Warner Bros Animation & Cartoon Network Studios|first=Erik|last=Pedersen|website=Deadline|date=2021-08-10|access-date=2026-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-08}}</ref>. Кіраўніком абедзвюх студый у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] з’яўляецца [[Сэм Рэджыстэр]]<ref>{{Cite web|url=https://kidscreen.com/2020/08/28/sam-register-to-lead-cartoon-network-studios/|title=Sam Register to lead Cartoon Network Studios|first=Alexandra|last=Whyte|access-date=2026-05-08}}</ref>. Таксама ён кіруе [[Hanna-Barbera Studios Europe]] (раней вядомай як Cartoon Network Studios Europe) у [[Лондан]]е разам з [[Ванэса Брукмэн|Ванэсай Брукмэн]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-26}}</ref><ref name=":0" />. == Фільмаграфія == === Мультсерыялы === {| class="wikitable sortable" style="width: auto; style="font-size:95%;" table-layout: fixed;" | ! style="width:15%;"| Назва ! style="width:10%;"| Год ! style="width:15%;"| Стваральнік ! style="width:10%;" | Сетка |- ! colspan="4" |1990-я |- | [[Лабараторыя Дэкстэра]] | align="center" | 1996–2003 | [[Гендзі Тартакоўскі]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | {{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} | align="center" | 1997–2004 | [[Ван Партыбл]] |- | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | align="center" | 1998–2005 | [[Крэйг Мак-Кракен]] |- ! colspan="4" |2000-я |- | [[Time Squad]] | align="center" | 2001–03 | [[Дэйв Уосан]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | rowspan="2" | [[Самурай Джэк]] | align="center" | 2001–04 | rowspan="2" | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | align="center" | 2017 | [[Adult Swim]] |- | [[Grim & Evil]] | align="center" | 2001–02 | [[Максвел Атамс]] | [[Cartoon Network]] |- | [[Harvey Birdman, Attorney at Law]] | align="center" rowspan="2" | 2002–03 | [[Майкл Оўвэлін]] [[Эрык Рыхтэр]] | [[Adult Swim]] |- | [[Whatever Happened to... Robot Jones?]] | [[Грэг Мілер]] [[Майк Стэрн]] | rowspan="19" | [[Cartoon Network]] |- | [[Codename: Kids Next Door]] | align="center" | 2002–08 | [[Томас Уорбэртан]] |- | [[The Grim Adventures of Billy & Mandy]] | align="center" | 2003–08 | rowspan="2" | [[Максвел Атамс]] |- | [[Evil Con Carne]] | align="center" | 2003–04 |- | {{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} | align="center" | 2003–05 | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | [[Megas XLR]] | align="center" | 2004–05 | [[Джодзі Шыфэр]]<br />[[Джордж Крсціч]] |- | {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}} | align="center" | 2004–09 | [[Крэйг Мак-Кракен]]<br />[[Лорэн Фаўст]]<br />[[Майк Мун]] |- | [[Hi Hi Puffy AmiYumi]] | align="center" | 2004–06 | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />Шахех Хагназаран |- | [[The Life and Times of Juniper Lee|The Life & Times of Juniper Lee]] | align="center" | 2005–07 | [[Джад Уінік]] |- | {{Не перакладзена 5|Лагер Лазла|4=Camp Lazlo}} | rowspan="3" align="center" | 2005–08 | [[Джо Мюрэй]] |- | [[My Gym Partner's a Monkey]] | [[Джулі Мак-Нэлі Кехіл]]<br />[[Тымаці Кехіл]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2005)|Бэн-10|4=Ben 10 (2005 TV series)}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]] |- | [[Squirrel Boy]] | align="center" | 2006–07 | [[Эвэрыт Пэк]] |- | [[Class of 3000]] | align="center" | 2006–08 | [[Андрэ Бенджамін]]<br />[[Томас У. Лінч]]<br />Патрык М. Вероне |- | [[Out of Jimmy's Head]] | align="center" | 2007–08 | [[Тым Мак-Кеон]]<br />[[Адам Пава]] |- | {{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}} | align="center" | 2007–10 | К. Г. Грынблат |- | [[Transformers: Animated]] | align="center" | 2007–09 | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]]<br />[[Марці Ізэнбёрг]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10: Іншапланетная сіла|4=Ben 10: Alien Force}} | rowspan="2" align="center" | 2008–10 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | [[The Marvelous Misadventures of Flapjack]] | [[Туроп Ван Орман]] |- ! colspan="4" |2010-я |- | [[Час прыгод]] | align="center" | 2010–18 | [[Пэндлтан Уорд]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | [[Ben 10: Ultimate Alien]] | align="center" | 2010–12 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | {{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} | align="center" | 2010–13 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Роб Хогі]] |- | [[The Cartoonstitute]] | align="center" | 2010 | [[Роб Сорчэр]] | [[Cartoon Network Digital App|Cartoon Network Video]] |- | {{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} | align="center" | 2010–17 | [[Джэймс Квінтэл|Дж. Г. Квінтэл]] | rowspan="4" | [[Cartoon Network]] |- | [[Tower Prep]] | align="center" | 2010 | [[Пол Дыны]] |- | {{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} | align="center" rowspan="2" | 2010–11 | [[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Браян Эндрус]]<br />[[Пол Рудыш]] |- | [[Robotomy]] | [[Майкл Баклі]]<br />Джо Дызі |- | rowspan="2" | [[The Problem Solverz]] | align="center" | 2011 | rowspan="2" | [[Бэн Джонс]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2013 | [[Netflix]] |- | rowspan="2" | [[Secret Mountain Fort Awesome]] | align="center" | 2011–12 | rowspan="2" | [[Пітэр Браўнгардт]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2012 | [[iTunes]] |- | [[Level Up (American TV series)|Level Up]] | align="center" | 2012–13 | [[Дэрэк Гайлі]]<br />[[Дэвід Шнайдэрман]] | rowspan="6" | [[Cartoon Network]] |- | [[Ben 10: Omniverse]] | align="center" | 2012–14 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]] |- | [[Incredible Crew]] | align="center" | 2013 | [[Нік Кэнан]] |- | [[Uncle Grandpa]] | align="center" | 2013–17 | [[Пітэр Браўнгардт]] |- | [[Steven Universe]] | align="center" | 2013–19 | [[Рэбека Шугар]] |- | [[Clarence (American TV series)|Clarence]] | align="center" | 2014–18 | [[Скайлер Пэйдж]] |- | [[Black Dynamite (TV series)|Black Dynamite]] | align="center" | 2014–15 | Карл Джонс | [[Adult Swim]] |- | [[Over the Garden Wall]] | align="center" | 2014 | [[Патрык Мак-Хейл]] | rowspan="3" |[[Cartoon Network]] |- | [[We Bare Bears]] | align="center" | 2015–19 | [[Даніэль Чонг]] |- | [[Long Live the Royals]] | align="center" | 2015 | Шон Селес |- | [[Million Dollar Extreme Presents: World Peace]] | align="center" | 2016 | [[Million Dollar Extreme]] |[[Adult Swim]] |- | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | rowspan="2" align="center" | 2016–19 | [[Нік Джэнінгс]] [[Боб Бойл]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | [[Mighty Magiswords]] | [[Кайл Кароза|Кайл А. Кароза]] |- |[[Dream Corp LLC]] | align="center" |2016–20 |[[Даніэль Стэсэн]] |[[Adult Swim]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2016)|Бэн-10|4=Ben 10 (2016 TV series)}} | align="center" | 2016–21 | [[Man of Action]] | rowspan="4" |[[Cartoon Network]] |- | [[OK K.O.! Let's Be Heroes]] | align="center" | 2017–19 | Ян Джонс-Кварці |- | [[Apple & Onion]] | align="center" | 2018–21 | [[Джордж Гендзі]] |- | [[Craig of the Creek]] | align="center" | 2018–25 | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]] |- | [[Joe Pera Talks with You]] | align="center" | 2018–21 | Джо Пэра | rowspan="2" | [[Adult Swim]] |- | [[Mostly 4 Millennials]] | align="center" | 2018 | [[Дэрык Бэклз]] |- | rowspan="3" | [[Summer Camp Island]] | align="center" | 2018–19 | rowspan="3" | [[Джулія Пот]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2020–21 | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2023 | [[Cartoon Network]] |- | [[Tropical Cop Tales]] | align="center" | 2018–19 | [[Джым Хоскінг]] [[Тобі Гарвард]] | [[Adult Swim]] |- | [[Victor and Valentino]] | align="center" | 2019–22 | [[Дыега Малана]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | [[Mao Mao: Heroes of Pure Heart]] | align="center" | 2019–20 | [[Паркер Сіманс]] |- | rowspan="2" | {{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} | align="center" | 2019–20 | rowspan="2" | [[Оўэн Дэніс]] |- | align="center" | 2020–21 | [[HBO Max]] |- | {{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} | align="center" | 2019–цяпер | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | [[Steven Universe Future]] | align="center" | 2019–20 | [[Рэбека Шугар]] | [[Cartoon Network]] |- ! colspan="4" |2020-я |- |[[Three Busy Debras]] | align="center" |2020–22 |Сэндзі Хоніг Мітра Джухары Аліса Стонах | rowspan="2" |[[Adult Swim]] |- | [[JJ Villard's Fairy Tales]] | align="center" | 2020 | Дж. Дж. Вілард |- | [[Adventure Time: Distant Lands]] | align="center" | 2020–21 | [[Адам Мута]] | rowspan="4" | [[HBO Max]] |- | [[Close Enough]] | rowspan="2" align="center" | 2020–22 | Я. Г. Квінтэль Шон Селес Мэт Прайс Кельвін Вонг |- | [[Tig n' Seek]] | [[Майк Чыліян]] |- | [[The Fungies!]] | align="center" | 2020–21 | [[Стывен Ніры|Стывен П. Ніры]] |- | [[We Baby Bears]] | align="center" | 2022–цяпер | [[Мэні Эрнандэс]] | [[Cartoon Network]] |- | [[Unicorn: Warriors Eternal]] | align="center" | 2023 | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | [[Adventure Time: Fionna and Cake]] | align="center" | 2023–цяпер | [[Адам Мута]] | [[HBO Max]] |- | [[Jessica's Big Little World]] | align="center" | 2023–24 | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]]<br />[[Тыфані Форд]] | [[Cartoon Network]]<br />[[Cartoonito (American programming block)|Cartoonito]] |- | [[Invincible Fight Girl]] | align="center" | 2024 |[[Джастан Гордан-Мантгомеры]] | [[Adult Swim]] |- | [[Cartoon Cartoons#Revival|Cartoon Cartoons]] | align="center" |2026–цяпер |Cartoon Network Studios |[[YouTube]] |} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.cnstudiosstairwell.com/|lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Adult Swim]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Animation]] [[Катэгорыя:Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] iy2zmfdj2mgc4v2zvs8xmwk9xe5jbfa 5140742 5140687 2026-05-12T14:01:37Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ афармленне 5140742 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | ключавыя постаці = {{plainlist| * [[Сэм Рэджыстэр]] * Мэт Мацкін * [[Кэлі Круз]] * [[Лорэн Марцінес]] * [[Джэйсан Дэ Марка]] * [[Вішну Атрэя]] }} }} '''Cartoon Network Studios''' (скарочана '''CNS''' або '''CN Studios''')<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0238110|title=Advanced title search {{!}} Cartoon Network Studios|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-08}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, якая ўваходзіць у склад кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros. Entertainment]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnstudiosstairwell.com/|title=Cartoon Network Studios {{!}} Official Website|website=Cartoon Network Studios|access-date=2026-05-08}}</ref>'''.''' Студыя была заснавана ў 1994 годзе як падраздзяленне [[Hanna-Barbera]]. Cartoon Network Studios займаецца стварэннем мультсерыялаў і [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражных фільмаў]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] і яго праграмных блокаў [[Adult Swim]] і [[Cartoonito]], а таксама для стрымінгавага сэрвісу [[HBO Max]]<ref name=":1" />. Найбольш вядомыя праекты, створаныя Cartoon Network Studios, — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]''», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}}», «[[Час прыгод]]», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}», «[[Steven Universe]]», «{{Не перакладзена 5|Кларэнс (мультсерыял)|Кларэнс|4=Clarence (American TV series)}}», «[[We Bare Bears]]», «[[Craig of the Creek]]» і «{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}}»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=A491476F35141614D80AECF4E33D6DC026695C3B9329CB974003F29B65113549596740CE29F49F0379A7AA16E1441E5B60942712D026D56FEC00D2A009FF1C9E14F996D69AD264EF144980581B9CE9384BA85AF1863AD105D1A98577A996C4FF53E0213CA4C5866210634ADD774FE0AA6683D1E5D89E0FAA4EE48E5F4C37D5EBD79B0258C70A14D6BF59E799E0C80B9779C8AFC52FEF6EDFAD354CA96A81C4A27E8E383460D4C452BC2C5C0578D671B2A6375209733D93B493C80FF454F8E3431BFA0E59FFC1EF61E17CBBDECFBF5BB7FE0B1D3F2F0AE3B95E868989C9192A792EB6207DF8E61B697558D230D55EEE4CDD9782B0E7714D6827592EA383A6473E&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2xpc3RzL21fYWN0JTVCc3R1ZGlvJTVELzE2MTc0NT8%2C_683adbfb7eaf0ee1fb96cf16e070a0ec&t=2%252F1778231573%252Fc9ff9d89a0d46247ae3481982f62dc5d&u=8654636400098059658&s=c18be703b440d3363782ab1487efcdd5|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name="Bradway 2017 g500">{{cite web|url=https://www.nrm.org/2017/04/hanna-barbera/|title=Hanna-Barbera: The Architects of Saturday Morning|first=Rich|last=Bradway|website=Norman Rockwell Museum|date=April 1, 2017|access-date=July 10, 2023}}</ref><ref name=":1" />. У 1996 годзе кампанія [[WarnerMedia|Time Warner]] набыла [[Turner Broadcasting System]], якой на той момант належалі Cartoon Network і Hanna-Barbera<ref name="seibert">{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|first=Fred|last=Seibert|website=Frederator Blogs|date=2007-12-18|publisher=Frederator Studios|access-date=2012-12-14}}</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265">{{cite web|lang=en|url=https://www.laconservancy.org/locations/hanna-barbera-building|title=Hanna-Barbera Building|website=Los Angeles Conservancy|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 1997 годзе Hanna-Barbera аб’яднала сваю дзейнасць са студыяй [[Warner Bros. Animation]], а ў 1998 годзе пераехала ў іх галоўны будынак, дзе некаторы час таксама працавала Cartoon Network Studios<ref>https://x.com/bfredmuggs/status/1580554139074846721</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265" />. У 1999 годзе [[Cartoon Network]] набыла будынак у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], які стаў [[штаб-кватэра]]й Cartoon Network Studios пасля фактычнага аддзялення студыі ад Hanna-Barbera і Warner Bros. Animation<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|website=archives.frederatorblogs.com|date=2007-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923010116/http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|archive-date=2013-09-23|access-date=2026-05-08|url-status=dead}}</ref>. Гэты крок быў абумоўлены неабходнасцю ператварыць Cartoon Network Studios у самастойную студыю, засяроджаную на стварэнні арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]], у той час як Warner Bros. Animation працягвала працаваць пераважна з ужо існуючымі франшызамі. Новая студыя афіцыйна адкрылася 22 мая 2000 года і працавала ў гэтым будынку больш за дваццаць гадоў<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-studios-promotes-pelphrey-production-vp|title=Cartoon Network Studios Promotes Pelphrey to Production VP|first=Sarah|last=Baisley|website=Animation World Network|date=2004-09-27|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2001 годзе [[Hanna-Barbera]] была канчаткова закрыта. З таго часу правамі на яе інтэлектуальную ўласнасць валодае Warner Bros. Animation, якая час ад часу працягвае выкарыстоўваць брэндавую марку Hanna-Barbera<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2n3p2y2fPHM|title=Top 7 Coolest Things!!! {{!}} Cartoon Network This Week {{!}} Cartoon Network|last=Cartoon Network|date=2018-05-05|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2020-х гадах пасля шэрагу карпаратыўных зліццяў Cartoon Network Studios была аб’яднана са студыяй [[Warner Bros. Animation]]. Пры гэтым студыя працягнула дзейнічаць як асобнае падраздзяленне, хоць 1 жніўня 2023 года была перанесена ў Second Century Development, які стаў новай штаб-кватэрай кампаніі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2020/tv/news/amy-friedman-warner-bros-head-kids-family-programming-1234838862/|title=Amy Friedman Named Warner Bros. Head of Kids and Family Programming|first=Elaine|last=Low|website=Variety|date=2020-11-24|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2021/08/jason-demarco-named-svp-anime-action-series-longform-for-warner-bros-animation-cartoon-network-studios-1234812006/|title=Jason DeMarco Named SVP Anime & Action Series/Longform For Warner Bros Animation & Cartoon Network Studios|first=Erik|last=Pedersen|website=Deadline|date=2021-08-10|access-date=2026-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-08}}</ref>. Кіраўніком абедзвюх студый у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] з’яўляецца [[Сэм Рэджыстэр]]<ref>{{Cite web|url=https://kidscreen.com/2020/08/28/sam-register-to-lead-cartoon-network-studios/|title=Sam Register to lead Cartoon Network Studios|first=Alexandra|last=Whyte|access-date=2026-05-08}}</ref>. Таксама ён кіруе [[Hanna-Barbera Studios Europe]] (раней вядомай як Cartoon Network Studios Europe) у [[Лондан]]е разам з [[Ванэса Брукмэн|Ванэсай Брукмэн]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-26}}</ref><ref name=":0" />. == Фільмаграфія == === Мультсерыялы === {| class="wikitable sortable" style="width: auto; style="font-size:95%;" table-layout: fixed;" | ! style="width:15%;"| Назва ! style="width:10%;"| Год ! style="width:15%;"| Стваральнік ! style="width:10%;" | Сетка |- ! colspan="4" |1990-я |- | [[Лабараторыя Дэкстэра]] | align="center" | 1996–2003 | [[Гендзі Тартакоўскі]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | {{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} | align="center" | 1997–2004 | [[Ван Партыбл]] |- | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | align="center" | 1998–2005 | [[Крэйг Мак-Кракен]] |- ! colspan="4" |2000-я |- | [[Time Squad]] | align="center" | 2001–03 | [[Дэйв Уосан]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | rowspan="2" | [[Самурай Джэк]] | align="center" | 2001–04 | rowspan="2" | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | align="center" | 2017 | [[Adult Swim]] |- | [[Grim & Evil]] | align="center" | 2001–02 | [[Максвел Атамс]] | [[Cartoon Network]] |- | [[Harvey Birdman, Attorney at Law]] | align="center" rowspan="2" | 2002–03 | [[Майкл Оўвэлін]] [[Эрык Рыхтэр]] | [[Adult Swim]] |- | [[Whatever Happened to... Robot Jones?]] | [[Грэг Мілер]] [[Майк Стэрн]] | rowspan="19" | [[Cartoon Network]] |- | [[Codename: Kids Next Door]] | align="center" | 2002–08 | [[Томас Уорбэртан]] |- | [[The Grim Adventures of Billy & Mandy]] | align="center" | 2003–08 | rowspan="2" | [[Максвел Атамс]] |- | [[Evil Con Carne]] | align="center" | 2003–04 |- | {{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} | align="center" | 2003–05 | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | [[Megas XLR]] | align="center" | 2004–05 | [[Джодзі Шыфэр]]<br />[[Джордж Крсціч]] |- | {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}} | align="center" | 2004–09 | [[Крэйг Мак-Кракен]]<br />[[Лорэн Фаўст]]<br />[[Майк Мун]] |- | [[Hi Hi Puffy AmiYumi]] | align="center" | 2004–06 | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />Шахех Хагназаран |- | [[The Life and Times of Juniper Lee|The Life & Times of Juniper Lee]] | align="center" | 2005–07 | [[Джад Уінік]] |- | {{Не перакладзена 5|Лагер Лазла|4=Camp Lazlo}} | rowspan="3" align="center" | 2005–08 | [[Джо Мюрэй]] |- | [[My Gym Partner's a Monkey]] | [[Джулі Мак-Нэлі Кехіл]]<br />[[Тымаці Кехіл]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2005)|Бэн-10|4=Ben 10 (2005 TV series)}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]] |- | [[Squirrel Boy]] | align="center" | 2006–07 | [[Эвэрыт Пэк]] |- | [[Class of 3000]] | align="center" | 2006–08 | [[Андрэ Бенджамін]]<br />[[Томас У. Лінч]]<br />Патрык М. Вероне |- | [[Out of Jimmy's Head]] | align="center" | 2007–08 | [[Тым Мак-Кеон]]<br />[[Адам Пава]] |- | {{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}} | align="center" | 2007–10 | К. Г. Грынблат |- | [[Transformers: Animated]] | align="center" | 2007–09 | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]]<br />[[Марці Ізэнбёрг]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10: Іншапланетная сіла|4=Ben 10: Alien Force}} | rowspan="2" align="center" | 2008–10 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | [[The Marvelous Misadventures of Flapjack]] | [[Туроп Ван Орман]] |- ! colspan="4" |2010-я |- | [[Час прыгод]] | align="center" | 2010–18 | [[Пэндлтан Уорд]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | [[Ben 10: Ultimate Alien]] | align="center" | 2010–12 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | {{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} | align="center" | 2010–13 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Роб Хогі]] |- | [[The Cartoonstitute]] | align="center" | 2010 | [[Роб Сорчэр]] | [[Cartoon Network Digital App|Cartoon Network Video]] |- | {{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} | align="center" | 2010–17 | [[Джэймс Квінтэл|Дж. Г. Квінтэл]] | rowspan="4" | [[Cartoon Network]] |- | [[Tower Prep]] | align="center" | 2010 | [[Пол Дыны]] |- | {{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} | align="center" rowspan="2" | 2010–11 | [[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Браян Эндрус]]<br />[[Пол Рудыш]] |- | [[Robotomy]] | [[Майкл Баклі]]<br />Джо Дызі |- | rowspan="2" | [[The Problem Solverz]] | align="center" | 2011 | rowspan="2" | [[Бэн Джонс]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2013 | [[Netflix]] |- | rowspan="2" | [[Secret Mountain Fort Awesome]] | align="center" | 2011–12 | rowspan="2" | [[Пітэр Браўнгардт]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2012 | [[iTunes]] |- | [[Level Up (American TV series)|Level Up]] | align="center" | 2012–13 | [[Дэрэк Гайлі]]<br />[[Дэвід Шнайдэрман]] | rowspan="6" | [[Cartoon Network]] |- | [[Ben 10: Omniverse]] | align="center" | 2012–14 | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]] |- | [[Incredible Crew]] | align="center" | 2013 | [[Нік Кэнан]] |- | [[Uncle Grandpa]] | align="center" | 2013–17 | [[Пітэр Браўнгардт]] |- | [[Steven Universe]] | align="center" | 2013–19 | [[Рэбека Шугар]] |- | [[Clarence (American TV series)|Clarence]] | align="center" | 2014–18 | [[Скайлер Пэйдж]] |- | [[Black Dynamite (TV series)|Black Dynamite]] | align="center" | 2014–15 | Карл Джонс | [[Adult Swim]] |- | [[Over the Garden Wall]] | align="center" | 2014 | [[Патрык Мак-Хейл]] | rowspan="3" |[[Cartoon Network]] |- | [[We Bare Bears]] | align="center" | 2015–19 | [[Даніэль Чонг]] |- | [[Long Live the Royals]] | align="center" | 2015 | Шон Селес |- | [[Million Dollar Extreme Presents: World Peace]] | align="center" | 2016 | [[Million Dollar Extreme]] |[[Adult Swim]] |- | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | rowspan="2" align="center" | 2016–19 | [[Нік Джэнінгс]] [[Боб Бойл]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | [[Mighty Magiswords]] | [[Кайл Кароза|Кайл А. Кароза]] |- |[[Dream Corp LLC]] | align="center" |2016–20 |[[Даніэль Стэсэн]] |[[Adult Swim]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2016)|Бэн-10|4=Ben 10 (2016 TV series)}} | align="center" | 2016–21 | [[Man of Action]] | rowspan="4" |[[Cartoon Network]] |- | [[OK K.O.! Let's Be Heroes]] | align="center" | 2017–19 | Ян Джонс-Кварці |- | [[Apple & Onion]] | align="center" | 2018–21 | [[Джордж Гендзі]] |- | [[Craig of the Creek]] | align="center" | 2018–25 | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]] |- | [[Joe Pera Talks with You]] | align="center" | 2018–21 | Джо Пэра | rowspan="2" | [[Adult Swim]] |- | [[Mostly 4 Millennials]] | align="center" | 2018 | [[Дэрык Бэклз]] |- | rowspan="3" | [[Summer Camp Island]] | align="center" | 2018–19 | rowspan="3" | [[Джулія Пот]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2020–21 | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2023 | [[Cartoon Network]] |- | [[Tropical Cop Tales]] | align="center" | 2018–19 | [[Джым Хоскінг]] [[Тобі Гарвард]] | [[Adult Swim]] |- | [[Victor and Valentino]] | align="center" | 2019–22 | [[Дыега Малана]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | [[Mao Mao: Heroes of Pure Heart]] | align="center" | 2019–20 | [[Паркер Сіманс]] |- | rowspan="2" | {{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} | align="center" | 2019–20 | rowspan="2" | [[Оўэн Дэніс]] |- | align="center" | 2020–21 | [[HBO Max]] |- | {{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} | align="center" | 2019–цяпер | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | [[Steven Universe Future]] | align="center" | 2019–20 | [[Рэбека Шугар]] | [[Cartoon Network]] |- ! colspan="4" |2020-я |- |[[Three Busy Debras]] | align="center" |2020–22 |Сэндзі Хоніг Мітра Джухары Аліса Стонах | rowspan="2" |[[Adult Swim]] |- | [[JJ Villard's Fairy Tales]] | align="center" | 2020 | Дж. Дж. Вілард |- | [[Adventure Time: Distant Lands]] | align="center" | 2020–21 | [[Адам Мута]] | rowspan="4" | [[HBO Max]] |- | [[Close Enough]] | rowspan="2" align="center" | 2020–22 | Я. Г. Квінтэль Шон Селес Мэт Прайс Кельвін Вонг |- | [[Tig n' Seek]] | [[Майк Чыліян]] |- | [[The Fungies!]] | align="center" | 2020–21 | [[Стывен Ніры|Стывен П. Ніры]] |- | [[We Baby Bears]] | align="center" | 2022–цяпер | [[Мэні Эрнандэс]] | [[Cartoon Network]] |- | [[Unicorn: Warriors Eternal]] | align="center" | 2023 | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | [[Adventure Time: Fionna and Cake]] | align="center" | 2023–цяпер | [[Адам Мута]] | [[HBO Max]] |- | [[Jessica's Big Little World]] | align="center" | 2023–24 | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]]<br />[[Тыфані Форд]] | [[Cartoon Network]]<br />[[Cartoonito (American programming block)|Cartoonito]] |- | [[Invincible Fight Girl]] | align="center" | 2024 |[[Джастан Гордан-Мантгомеры]] | [[Adult Swim]] |- | [[Cartoon Cartoons#Revival|Cartoon Cartoons]] | align="center" |2026–цяпер |Cartoon Network Studios |[[YouTube]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.cnstudiosstairwell.com/|lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Adult Swim]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Animation]] [[Катэгорыя:Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] qf2k2ydm46of0ahhhjr4x7y3mnznbig 5141117 5140742 2026-05-13T11:24:08Z Feeleman 163471 /* Мультсерыялы */ 5141117 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | ключавыя постаці = {{plainlist| * [[Сэм Рэджыстэр]] * Мэт Мацкін * [[Кэлі Круз]] * [[Лорэн Марцінес]] * [[Джэйсан Дэ Марка]] * [[Вішну Атрэя]] }} }} '''Cartoon Network Studios''' (скарочана '''CNS''' або '''CN Studios''')<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0238110|title=Advanced title search {{!}} Cartoon Network Studios|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-08}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, якая ўваходзіць у склад кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros. Entertainment]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnstudiosstairwell.com/|title=Cartoon Network Studios {{!}} Official Website|website=Cartoon Network Studios|access-date=2026-05-08}}</ref>'''.''' Студыя была заснавана ў 1994 годзе як падраздзяленне [[Hanna-Barbera]]. Cartoon Network Studios займаецца стварэннем мультсерыялаў і [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражных фільмаў]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] і яго праграмных блокаў [[Adult Swim]] і [[Cartoonito]], а таксама для стрымінгавага сэрвісу [[HBO Max]]<ref name=":1" />. Найбольш вядомыя праекты, створаныя Cartoon Network Studios, — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]''», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}}», «[[Час прыгод]]», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}», «[[Steven Universe]]», «{{Не перакладзена 5|Кларэнс (мультсерыял)|Кларэнс|4=Clarence (American TV series)}}», «[[We Bare Bears]]», «[[Craig of the Creek]]» і «{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}}»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=A491476F35141614D80AECF4E33D6DC026695C3B9329CB974003F29B65113549596740CE29F49F0379A7AA16E1441E5B60942712D026D56FEC00D2A009FF1C9E14F996D69AD264EF144980581B9CE9384BA85AF1863AD105D1A98577A996C4FF53E0213CA4C5866210634ADD774FE0AA6683D1E5D89E0FAA4EE48E5F4C37D5EBD79B0258C70A14D6BF59E799E0C80B9779C8AFC52FEF6EDFAD354CA96A81C4A27E8E383460D4C452BC2C5C0578D671B2A6375209733D93B493C80FF454F8E3431BFA0E59FFC1EF61E17CBBDECFBF5BB7FE0B1D3F2F0AE3B95E868989C9192A792EB6207DF8E61B697558D230D55EEE4CDD9782B0E7714D6827592EA383A6473E&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2xpc3RzL21fYWN0JTVCc3R1ZGlvJTVELzE2MTc0NT8%2C_683adbfb7eaf0ee1fb96cf16e070a0ec&t=2%252F1778231573%252Fc9ff9d89a0d46247ae3481982f62dc5d&u=8654636400098059658&s=c18be703b440d3363782ab1487efcdd5|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name="Bradway 2017 g500">{{cite web|url=https://www.nrm.org/2017/04/hanna-barbera/|title=Hanna-Barbera: The Architects of Saturday Morning|first=Rich|last=Bradway|website=Norman Rockwell Museum|date=April 1, 2017|access-date=July 10, 2023}}</ref><ref name=":1" />. У 1996 годзе кампанія [[WarnerMedia|Time Warner]] набыла [[Turner Broadcasting System]], якой на той момант належалі Cartoon Network і Hanna-Barbera<ref name="seibert">{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|first=Fred|last=Seibert|website=Frederator Blogs|date=2007-12-18|publisher=Frederator Studios|access-date=2012-12-14}}</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265">{{cite web|lang=en|url=https://www.laconservancy.org/locations/hanna-barbera-building|title=Hanna-Barbera Building|website=Los Angeles Conservancy|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 1997 годзе Hanna-Barbera аб’яднала сваю дзейнасць са студыяй [[Warner Bros. Animation]], а ў 1998 годзе пераехала ў іх галоўны будынак, дзе некаторы час таксама працавала Cartoon Network Studios<ref>https://x.com/bfredmuggs/status/1580554139074846721</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265" />. У 1999 годзе [[Cartoon Network]] набыла будынак у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], які стаў [[штаб-кватэра]]й Cartoon Network Studios пасля фактычнага аддзялення студыі ад Hanna-Barbera і Warner Bros. Animation<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|website=archives.frederatorblogs.com|date=2007-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923010116/http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|archive-date=2013-09-23|access-date=2026-05-08|url-status=dead}}</ref>. Гэты крок быў абумоўлены неабходнасцю ператварыць Cartoon Network Studios у самастойную студыю, засяроджаную на стварэнні арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]], у той час як Warner Bros. Animation працягвала працаваць пераважна з ужо існуючымі франшызамі. Новая студыя афіцыйна адкрылася 22 мая 2000 года і працавала ў гэтым будынку больш за дваццаць гадоў<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-studios-promotes-pelphrey-production-vp|title=Cartoon Network Studios Promotes Pelphrey to Production VP|first=Sarah|last=Baisley|website=Animation World Network|date=2004-09-27|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2001 годзе [[Hanna-Barbera]] была канчаткова закрыта. З таго часу правамі на яе інтэлектуальную ўласнасць валодае Warner Bros. Animation, якая час ад часу працягвае выкарыстоўваць брэндавую марку Hanna-Barbera<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2n3p2y2fPHM|title=Top 7 Coolest Things!!! {{!}} Cartoon Network This Week {{!}} Cartoon Network|last=Cartoon Network|date=2018-05-05|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2020-х гадах пасля шэрагу карпаратыўных зліццяў Cartoon Network Studios была аб’яднана са студыяй [[Warner Bros. Animation]]. Пры гэтым студыя працягнула дзейнічаць як асобнае падраздзяленне, хоць 1 жніўня 2023 года была перанесена ў Second Century Development, які стаў новай штаб-кватэрай кампаніі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2020/tv/news/amy-friedman-warner-bros-head-kids-family-programming-1234838862/|title=Amy Friedman Named Warner Bros. Head of Kids and Family Programming|first=Elaine|last=Low|website=Variety|date=2020-11-24|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2021/08/jason-demarco-named-svp-anime-action-series-longform-for-warner-bros-animation-cartoon-network-studios-1234812006/|title=Jason DeMarco Named SVP Anime & Action Series/Longform For Warner Bros Animation & Cartoon Network Studios|first=Erik|last=Pedersen|website=Deadline|date=2021-08-10|access-date=2026-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-08}}</ref>. Кіраўніком абедзвюх студый у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] з’яўляецца [[Сэм Рэджыстэр]]<ref>{{Cite web|url=https://kidscreen.com/2020/08/28/sam-register-to-lead-cartoon-network-studios/|title=Sam Register to lead Cartoon Network Studios|first=Alexandra|last=Whyte|access-date=2026-05-08}}</ref>. Таксама ён кіруе [[Hanna-Barbera Studios Europe]] (раней вядомай як Cartoon Network Studios Europe) у [[Лондан]]е разам з [[Ванэса Брукмэн|Ванэсай Брукмэн]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-26}}</ref><ref name=":0" />. == Фільмаграфія == === Мультсерыялы === {| class="wikitable"| ! style="width:15%;" | Год ! style="width:15%;" | Назва ! style="width:15%;"| Стваральнік ! style="width:15%;" | Сетка |- ! colspan="4" |1990-я |- | align="center" | 1996–2003 | [[Лабараторыя Дэкстэра]] | [[Гендзі Тартакоўскі]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 1997–2004 | {{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} | [[Ван Партыбл]] |- | align="center" | 1998–2005 | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | [[Крэйг Мак-Кракен]] |- ! colspan="4" |2000-я |- | align="center" | 2001–03 | [[Time Squad]] | [[Дэйв Уосан]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2001–04 | rowspan="2" | [[Самурай Джэк]] | rowspan="2" | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | align="center" | 2017 | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2001–02 | [[Grim & Evil]] | [[Максвел Атамс]] | [[Cartoon Network]] |- | rowspan="2" align="center" | 2002–03 | [[Harvey Birdman, Attorney at Law]] | [[Майкл Оўвэлін]] [[Эрык Рыхтэр]] | [[Adult Swim]] |- | [[Whatever Happened to... Robot Jones?]] | [[Грэг Мілер]] [[Майк Стэрн]] | rowspan="19" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2002–08 | [[Codename: Kids Next Door]] | [[Томас Уорбэртан]] |- | align="center" | 2003–08 | [[The Grim Adventures of Billy & Mandy]] | rowspan="2" | [[Максвел Атамс]] |- | align="center" | 2003–04 | [[Evil Con Carne]] |- | align="center" | 2003–05 | {{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | align="center" | 2004–05 | [[Megas XLR]] | [[Джодзі Шыфэр]]<br />[[Джордж Крсціч]] |- | align="center" | 2004–09 | {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}} | [[Крэйг Мак-Кракен]]<br />[[Лорэн Фаўст]]<br />[[Майк Мун]] |- | align="center" | 2004–06 | [[Hi Hi Puffy AmiYumi]] | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />Шахех Хагназаран |- | align="center" | 2005–07 | [[The Life and Times of Juniper Lee|The Life & Times of Juniper Lee]] | [[Джад Уінік]] |- | rowspan="3" align="center" | 2005–08 | {{Не перакладзена 5|Лагер Лазла|4=Camp Lazlo}} | [[Джо Мюрэй]] |- | [[My Gym Partner's a Monkey]] | [[Джулі Мак-Нэлі Кехіл]]<br />[[Тымаці Кехіл]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2005)|Бэн-10|4=Ben 10 (2005 TV series)}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]] |- | align="center" | 2006–07 | [[Squirrel Boy]] | [[Эвэрыт Пэк]] |- | align="center" | 2006–08 | [[Class of 3000]] | [[Андрэ Бенджамін]]<br />[[Томас У. Лінч]]<br />Патрык М. Вероне |- | align="center" | 2007–08 | [[Out of Jimmy's Head]] | [[Тым Мак-Кеон]]<br />[[Адам Пава]] |- | align="center" | 2007–10 | {{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}} | К. Г. Грынблат |- | align="center" | 2007–09 | [[Transformers: Animated]] | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]]<br />[[Марці Ізэнбёрг]] |- | rowspan="2" align="center" | 2008–10 | {{Не перакладзена 5|Бэн-10: Іншапланетная сіла|4=Ben 10: Alien Force}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | [[The Marvelous Misadventures of Flapjack]] | [[Туроп Ван Орман]] |- ! colspan="4" |2010-я |- | align="center" | 2010–18 | [[Час прыгод]] | [[Пэндлтан Уорд]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2010–12 | [[Ben 10: Ultimate Alien]] | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | align="center" | 2010–13 | {{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Роб Хогі]] |- | align="center" | 2010 | [[The Cartoonstitute]] | [[Роб Сорчэр]] | [[Cartoon Network Digital App|Cartoon Network Video]] |- | align="center" | 2010–17 | {{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} | [[Джэймс Квінтэл|Дж. Г. Квінтэл]] | rowspan="4" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2010 | [[Tower Prep]] | [[Пол Дыны]] |- | rowspan="2" align="center" | 2010–11 | {{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} | [[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Браян Эндрус]]<br />[[Пол Рудыш]] |- | [[Robotomy]] | [[Майкл Баклі]]<br />Джо Дызі |- | align="center" | 2011 | rowspan="2" | [[The Problem Solverz]] | rowspan="2" | [[Бэн Джонс]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2013 | [[Netflix]] |- | align="center" | 2011–12 | rowspan="2" | [[Secret Mountain Fort Awesome]] | rowspan="2" | [[Пітэр Браўнгардт]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2012 | [[iTunes]] |- | align="center" | 2012–13 | [[Level Up (American TV series)|Level Up]] | [[Дэрэк Гайлі]]<br />[[Дэвід Шнайдэрман]] | rowspan="6" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2012–14 | [[Ben 10: Omniverse]] | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]] |- | align="center" | 2013 | [[Incredible Crew]] | [[Нік Кэнан]] |- | align="center" | 2013–17 | [[Uncle Grandpa]] | [[Пітэр Браўнгардт]] |- | align="center" | 2013–19 | [[Steven Universe]] | [[Рэбека Шугар]] |- | align="center" | 2014–18 | [[Clarence (American TV series)|Clarence]] | [[Скайлер Пэйдж]] |- | align="center" | 2014–15 | [[Black Dynamite (TV series)|Black Dynamite]] | Карл Джонс | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2014 | [[Over the Garden Wall]] | [[Патрык Мак-Хейл]] | rowspan="3" |[[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2015–19 | [[We Bare Bears]] | [[Даніэль Чонг]] |- | align="center" | 2015 | [[Long Live the Royals]] | Шон Селес |- | align="center" | 2016 | [[Million Dollar Extreme Presents: World Peace]] | [[Million Dollar Extreme]] |[[Adult Swim]] |- | rowspan="2" align="center" | 2016–19 | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | [[Нік Джэнінгс]] [[Боб Бойл]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | [[Mighty Magiswords]] | [[Кайл Кароза|Кайл А. Кароза]] |- | align="center" |2016–20 |[[Dream Corp LLC]] |[[Даніэль Стэсэн]] |[[Adult Swim]] |- | align="center" | 2016–21 | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2016)|Бэн-10|4=Ben 10 (2016 TV series)}} | [[Man of Action]] | rowspan="4" |[[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2017–19 | [[OK K.O.! Let's Be Heroes]] | Ян Джонс-Кварці |- | align="center" | 2018–21 | [[Apple & Onion]] | [[Джордж Гендзі]] |- | align="center" | 2018–25 | [[Craig of the Creek]] | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]] |- | align="center" | 2018–21 | [[Joe Pera Talks with You]] | Джо Пэра | rowspan="2" | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2018 | [[Mostly 4 Millennials]] | [[Дэрык Бэклз]] |- | align="center" | 2018–19 | rowspan="3" | [[Summer Camp Island]] | rowspan="3" | [[Джулія Пот]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2020–21 | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2023 | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2018–19 | [[Tropical Cop Tales]] | [[Джым Хоскінг]] [[Тобі Гарвард]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2019–22 | [[Victor and Valentino]] | [[Дыега Малана]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2019–20 | [[Mao Mao: Heroes of Pure Heart]] | [[Паркер Сіманс]] |- | align="center" | 2019–20 | rowspan="2" | {{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} | rowspan="2" | [[Оўэн Дэніс]] |- | align="center" | 2020–21 | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2019–цяпер | {{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2019–20 | [[Steven Universe Future]] | [[Рэбека Шугар]] | [[Cartoon Network]] |- ! colspan="4" |2020-я |- | align="center" |2020–22 |[[Three Busy Debras]] |Сэндзі Хоніг Мітра Джухары Аліса Стонах | rowspan="2" |[[Adult Swim]] |- | align="center" | 2020 | [[JJ Villard's Fairy Tales]] | Дж. Дж. Вілард |- | align="center" | 2020–21 | [[Adventure Time: Distant Lands]] | [[Адам Мута]] | rowspan="4" | [[HBO Max]] |- | rowspan="2" align="center" | 2020–22 | [[Close Enough]] | Я. Г. Квінтэль Шон Селес Мэт Прайс Кельвін Вонг |- | [[Tig n' Seek]] | [[Майк Чыліян]] |- | align="center" | 2020–21 | [[The Fungies!]] | [[Стывен Ніры|Стывен П. Ніры]] |- | align="center" | 2022–цяпер | [[We Baby Bears]] | [[Мэні Эрнандэс]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2023 | [[Unicorn: Warriors Eternal]] | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2023–цяпер | [[Adventure Time: Fionna and Cake]] | [[Адам Мута]] | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2023–24 | [[Jessica's Big Little World]] | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]]<br />[[Тыфані Форд]] | [[Cartoon Network]]<br />[[Cartoonito (American programming block)|Cartoonito]] |- | align="center" | 2024 | [[Invincible Fight Girl]] |[[Джастан Гордан-Мантгомеры]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" |2026–цяпер | [[Cartoon Cartoons#Revival|Cartoon Cartoons]] |Cartoon Network Studios |[[YouTube]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.cnstudiosstairwell.com/|lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Adult Swim]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Animation]] [[Катэгорыя:Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] aiebe9vwrirofw2k3u6he4ftizxzbeo 5141119 5141117 2026-05-13T11:28:31Z Feeleman 163471 /* Мультсерыялы */ афармленне 5141119 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | ключавыя постаці = {{plainlist| * [[Сэм Рэджыстэр]] * Мэт Мацкін * [[Кэлі Круз]] * [[Лорэн Марцінес]] * [[Джэйсан Дэ Марка]] * [[Вішну Атрэя]] }} }} '''Cartoon Network Studios''' (скарочана '''CNS''' або '''CN Studios''')<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0238110|title=Advanced title search {{!}} Cartoon Network Studios|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-08}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] студыя, якая ўваходзіць у склад кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros. Entertainment]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnstudiosstairwell.com/|title=Cartoon Network Studios {{!}} Official Website|website=Cartoon Network Studios|access-date=2026-05-08}}</ref>'''.''' Студыя была заснавана ў 1994 годзе як падраздзяленне [[Hanna-Barbera]]. Cartoon Network Studios займаецца стварэннем мультсерыялаў і [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражных фільмаў]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] і яго праграмных блокаў [[Adult Swim]] і [[Cartoonito]], а таксама для стрымінгавага сэрвісу [[HBO Max]]<ref name=":1" />. Найбольш вядомыя праекты, створаныя Cartoon Network Studios, — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Самурай Джэк]]», «''[[The Grim Adventures of Billy & Mandy]]''», «{{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}}», «{{Не перакладзена 5|Бэн-10|4=Ben 10}}», «{{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}}», «[[Час прыгод]]», «{{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}}», «[[Steven Universe]]», «{{Не перакладзена 5|Кларэнс (мультсерыял)|Кларэнс|4=Clarence (American TV series)}}», «[[We Bare Bears]]», «[[Craig of the Creek]]» і «{{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}}»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=A491476F35141614D80AECF4E33D6DC026695C3B9329CB974003F29B65113549596740CE29F49F0379A7AA16E1441E5B60942712D026D56FEC00D2A009FF1C9E14F996D69AD264EF144980581B9CE9384BA85AF1863AD105D1A98577A996C4FF53E0213CA4C5866210634ADD774FE0AA6683D1E5D89E0FAA4EE48E5F4C37D5EBD79B0258C70A14D6BF59E799E0C80B9779C8AFC52FEF6EDFAD354CA96A81C4A27E8E383460D4C452BC2C5C0578D671B2A6375209733D93B493C80FF454F8E3431BFA0E59FFC1EF61E17CBBDECFBF5BB7FE0B1D3F2F0AE3B95E868989C9192A792EB6207DF8E61B697558D230D55EEE4CDD9782B0E7714D6827592EA383A6473E&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L2xpc3RzL21fYWN0JTVCc3R1ZGlvJTVELzE2MTc0NT8%2C_683adbfb7eaf0ee1fb96cf16e070a0ec&t=2%252F1778231573%252Fc9ff9d89a0d46247ae3481982f62dc5d&u=8654636400098059658&s=c18be703b440d3363782ab1487efcdd5|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name="Bradway 2017 g500">{{cite web|url=https://www.nrm.org/2017/04/hanna-barbera/|title=Hanna-Barbera: The Architects of Saturday Morning|first=Rich|last=Bradway|website=Norman Rockwell Museum|date=April 1, 2017|access-date=July 10, 2023}}</ref><ref name=":1" />. У 1996 годзе кампанія [[WarnerMedia|Time Warner]] набыла [[Turner Broadcasting System]], якой на той момант належалі Cartoon Network і Hanna-Barbera<ref name="seibert">{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|first=Fred|last=Seibert|website=Frederator Blogs|date=2007-12-18|publisher=Frederator Studios|access-date=2012-12-14}}</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265">{{cite web|lang=en|url=https://www.laconservancy.org/locations/hanna-barbera-building|title=Hanna-Barbera Building|website=Los Angeles Conservancy|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 1997 годзе Hanna-Barbera аб’яднала сваю дзейнасць са студыяй [[Warner Bros. Animation]], а ў 1998 годзе пераехала ў іх галоўны будынак, дзе некаторы час таксама працавала Cartoon Network Studios<ref>https://x.com/bfredmuggs/status/1580554139074846721</ref><ref name="Los Angeles Conservancy q265" />. У 1999 годзе [[Cartoon Network]] набыла будынак у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]], які стаў [[штаб-кватэра]]й Cartoon Network Studios пасля фактычнага аддзялення студыі ад Hanna-Barbera і Warner Bros. Animation<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|title=Hanna-Barbera Studios, 1997|website=archives.frederatorblogs.com|date=2007-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923010116/http://archives.frederatorblogs.com/frederator_studios/2007/12/18/hanna-barbera-studios-1997/|archive-date=2013-09-23|access-date=2026-05-08|url-status=dead}}</ref>. Гэты крок быў абумоўлены неабходнасцю ператварыць Cartoon Network Studios у самастойную студыю, засяроджаную на стварэнні арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]], у той час як Warner Bros. Animation працягвала працаваць пераважна з ужо існуючымі франшызамі. Новая студыя афіцыйна адкрылася 22 мая 2000 года і працавала ў гэтым будынку больш за дваццаць гадоў<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-studios-promotes-pelphrey-production-vp|title=Cartoon Network Studios Promotes Pelphrey to Production VP|first=Sarah|last=Baisley|website=Animation World Network|date=2004-09-27|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2001 годзе [[Hanna-Barbera]] была канчаткова закрыта. З таго часу правамі на яе інтэлектуальную ўласнасць валодае Warner Bros. Animation, якая час ад часу працягвае выкарыстоўваць брэндавую марку Hanna-Barbera<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2n3p2y2fPHM|title=Top 7 Coolest Things!!! {{!}} Cartoon Network This Week {{!}} Cartoon Network|last=Cartoon Network|date=2018-05-05|access-date=2026-05-08}}</ref>. У 2020-х гадах пасля шэрагу карпаратыўных зліццяў Cartoon Network Studios была аб’яднана са студыяй [[Warner Bros. Animation]]. Пры гэтым студыя працягнула дзейнічаць як асобнае падраздзяленне, хоць 1 жніўня 2023 года была перанесена ў Second Century Development, які стаў новай штаб-кватэрай кампаніі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2020/tv/news/amy-friedman-warner-bros-head-kids-family-programming-1234838862/|title=Amy Friedman Named Warner Bros. Head of Kids and Family Programming|first=Elaine|last=Low|website=Variety|date=2020-11-24|access-date=2026-05-08}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2021/08/jason-demarco-named-svp-anime-action-series-longform-for-warner-bros-animation-cartoon-network-studios-1234812006/|title=Jason DeMarco Named SVP Anime & Action Series/Longform For Warner Bros Animation & Cartoon Network Studios|first=Erik|last=Pedersen|website=Deadline|date=2021-08-10|access-date=2026-05-08}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-08}}</ref>. Кіраўніком абедзвюх студый у [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] з’яўляецца [[Сэм Рэджыстэр]]<ref>{{Cite web|url=https://kidscreen.com/2020/08/28/sam-register-to-lead-cartoon-network-studios/|title=Sam Register to lead Cartoon Network Studios|first=Alexandra|last=Whyte|access-date=2026-05-08}}</ref>. Таксама ён кіруе [[Hanna-Barbera Studios Europe]] (раней вядомай як Cartoon Network Studios Europe) у [[Лондан]]е разам з [[Ванэса Брукмэн|Ванэсай Брукмэн]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://variety.com/2021/tv/global/warnermedia-hanna-barbera-studio-europe-1234945602/|title=WarnerMedia Reinstates Iconic Hanna-Barbera Brand With London-Based European Studio|first=Naman|last=Ramachandran|website=Variety|date=2021-04-07|access-date=2026-05-26}}</ref><ref name=":0" />. == Фільмаграфія == === Мультсерыялы === {| class="wikitable"| ! style="width:15%;" | Год ! style="width:15%;" | Назва ! style="width:15%;"| Стваральнік ! style="width:15%;" | Сетка |- ! colspan="4" |1990-я |- | align="center" | 1996-2003 | [[Лабараторыя Дэкстэра]] | [[Гендзі Тартакоўскі]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 1997-2004 | {{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}} | [[Ван Партыбл]] |- | align="center" | 1998-2005 | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | [[Крэйг Мак-Кракен]] |- ! colspan="4" |2000-я |- | align="center" | 2001-2003 | [[Time Squad]] | [[Дэйв Уосан]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2001-2004 | rowspan="2" | [[Самурай Джэк]] | rowspan="2" | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | align="center" | 2017 | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2001-2002 | [[Grim & Evil]] | [[Максвел Атамс]] | [[Cartoon Network]] |- | rowspan="2" align="center" | 2002-2003 | [[Harvey Birdman, Attorney at Law]] | [[Майкл Оўвэлін]] [[Эрык Рыхтэр]] | [[Adult Swim]] |- | [[Whatever Happened to... Robot Jones?]] | [[Грэг Мілер]] [[Майк Стэрн]] | rowspan="19" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2002-2008 | [[Codename: Kids Next Door]] | [[Томас Уорбэртан]] |- | align="center" | 2003-2008 | [[The Grim Adventures of Billy & Mandy]] | rowspan="2" | [[Максвел Атамс]] |- | align="center" | 2003-2004 | [[Evil Con Carne]] |- | align="center" | 2003-2005 | {{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} | [[Гендзі Тартакоўскі]] |- | align="center" | 2004-2005 | [[Megas XLR]] | [[Джодзі Шыфэр]]<br />[[Джордж Крсціч]] |- | align="center" | 2004-2009 | {{Не перакладзена 5|Дом Фостэраў для ўяўных сяброў|4=Foster's Home for Imaginary Friends}} | [[Крэйг Мак-Кракен]]<br />[[Лорэн Фаўст]]<br />[[Майк Мун]] |- | align="center" | 2004-2006 | [[Hi Hi Puffy AmiYumi]] | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />Шахех Хагназаран |- | align="center" | 2005-2007 | [[The Life and Times of Juniper Lee|The Life & Times of Juniper Lee]] | [[Джад Уінік]] |- | rowspan="3" align="center" | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|Лагер Лазла|4=Camp Lazlo}} | [[Джо Мюрэй]] |- | [[My Gym Partner's a Monkey]] | [[Джулі Мак-Нэлі Кехіл]]<br />[[Тымаці Кехіл]] |- | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2005)|Бэн-10|4=Ben 10 (2005 TV series)}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]] |- | align="center" | 2006-2007 | [[Squirrel Boy]] | [[Эвэрыт Пэк]] |- | align="center" | 2006-2008 | [[Class of 3000]] | [[Андрэ Бенджамін]]<br />[[Томас У. Лінч]]<br />Патрык М. Вероне |- | align="center" | 2007-2008 | [[Out of Jimmy's Head]] | [[Тым Мак-Кеон]]<br />[[Адам Пава]] |- | align="center" | 2007-2010 | {{Не перакладзена 5|Чаўдэр (мультсерыял)|Чаўдэр|4=Chowder (TV series)}} | К. Г. Грынблат |- | align="center" | 2007-2009 | [[Transformers: Animated]] | [[Сэм Рэджыстэр]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]]<br />[[Марці Ізэнбёрг]] |- | rowspan="2" align="center" | 2008-2010 | {{Не перакладзена 5|Бэн-10: Іншапланетная сіла|4=Ben 10: Alien Force}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | [[The Marvelous Misadventures of Flapjack]] | [[Туроп Ван Орман]] |- ! colspan="4" |2010-я |- | align="center" | 2010-2018 | [[Час прыгод]] | [[Пэндлтан Уорд]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2010-2012 | [[Ben 10: Ultimate Alien]] | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Дуэйн Мак-Дафі]]<br />[[Глен Муракамі]] |- | align="center" | 2010-2013 | {{Не перакладзена 5|Генератар Рэкс|4=Generator Rex}} | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Роб Хогі]] |- | align="center" | 2010 | [[The Cartoonstitute]] | [[Роб Сорчэр]] | [[Cartoon Network Digital App|Cartoon Network Video]] |- | align="center" | 2010-2017 | {{Не перакладзена 5|Звычайнае шоу|4=Regular Show}} | [[Джэймс Квінтэл|Дж. Г. Квінтэл]] | rowspan="4" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2010 | [[Tower Prep]] | [[Пол Дыны]] |- | rowspan="2" align="center" | 2010-2011 | {{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} | [[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Браян Эндрус]]<br />[[Пол Рудыш]] |- | [[Robotomy]] | [[Майкл Баклі]]<br />Джо Дызі |- | align="center" | 2011 | rowspan="2" | [[The Problem Solverz]] | rowspan="2" | [[Бэн Джонс]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2013 | [[Netflix]] |- | align="center" | 2011-2012 | rowspan="2" | [[Secret Mountain Fort Awesome]] | rowspan="2" | [[Пітэр Браўнгардт]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2012 | [[iTunes]] |- | align="center" | 2012-2013 | [[Level Up (American TV series)|Level Up]] | [[Дэрэк Гайлі]]<br />[[Дэвід Шнайдэрман]] | rowspan="6" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2012-2014 | [[Ben 10: Omniverse]] | [[Man of Action Entertainment|Man of Action]]<br />[[Мэт Янгбёрг]]<br />[[Дэрык Уайат|Дэрык Дж. Уайат]] |- | align="center" | 2013 | [[Incredible Crew]] | [[Нік Кэнан]] |- | align="center" | 2013-2017 | [[Uncle Grandpa]] | [[Пітэр Браўнгардт]] |- | align="center" | 2013-2019 | [[Steven Universe]] | [[Рэбека Шугар]] |- | align="center" | 2014-2018 | [[Clarence (American TV series)|Clarence]] | [[Скайлер Пэйдж]] |- | align="center" | 2014-2015 | [[Black Dynamite (TV series)|Black Dynamite]] | Карл Джонс | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2014 | [[Over the Garden Wall]] | [[Патрык Мак-Хейл]] | rowspan="3" |[[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2015-2019 | [[We Bare Bears]] | [[Даніэль Чонг]] |- | align="center" | 2015 | [[Long Live the Royals]] | Шон Селес |- | align="center" | 2016 | [[Million Dollar Extreme Presents: World Peace]] | [[Million Dollar Extreme]] |[[Adult Swim]] |- | rowspan="2" align="center" | 2016-2019 | {{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} | [[Нік Джэнінгс]] [[Боб Бойл]] | rowspan="2" | [[Cartoon Network]] |- | [[Mighty Magiswords]] | [[Кайл Кароза|Кайл А. Кароза]] |- | align="center" |2016-2020 |[[Dream Corp LLC]] |[[Даніэль Стэсэн]] |[[Adult Swim]] |- | align="center" | 2016-2021 | {{Не перакладзена 5|Бэн-10 (мультсерыял, 2016)|Бэн-10|4=Ben 10 (2016 TV series)}} | [[Man of Action]] | rowspan="4" |[[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2017-2019 | [[OK K.O.! Let's Be Heroes]] | Ян Джонс-Кварці |- | align="center" | 2018-2021 | [[Apple & Onion]] | [[Джордж Гендзі]] |- | align="center" | 2018-2025 | [[Craig of the Creek]] | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]] |- | align="center" | 2018-2021 | [[Joe Pera Talks with You]] | Джо Пэра | rowspan="2" | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2018 | [[Mostly 4 Millennials]] | [[Дэрык Бэклз]] |- | align="center" | 2018-2019 | rowspan="3" | [[Summer Camp Island]] | rowspan="3" | [[Джулія Пот]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2020-2021 | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2023 | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2018-2019 | [[Tropical Cop Tales]] | [[Джым Хоскінг]] [[Тобі Гарвард]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2019-2022 | [[Victor and Valentino]] | [[Дыега Малана]] | rowspan="3" | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2019-2020 | [[Mao Mao: Heroes of Pure Heart]] | [[Паркер Сіманс]] |- | align="center" | 2019-2020 | rowspan="2" | {{Не перакладзена 5|Бясконцы цягнік|4=Infinity Train}} | rowspan="2" | [[Оўэн Дэніс]] |- | align="center" | 2020-2021 | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2019-цяпер | {{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}} | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2019-2020 | [[Steven Universe Future]] | [[Рэбека Шугар]] | [[Cartoon Network]] |- ! colspan="4" |2020-я |- | align="center" |2020-2022 |[[Three Busy Debras]] |Сэндзі Хоніг Мітра Джухары Аліса Стонах | rowspan="2" |[[Adult Swim]] |- | align="center" | 2020 | [[JJ Villard's Fairy Tales]] | Дж. Дж. Вілард |- | align="center" | 2020-2021 | [[Adventure Time: Distant Lands]] | [[Адам Мута]] | rowspan="4" | [[HBO Max]] |- | rowspan="2" align="center" | 2020-2022 | [[Close Enough]] | Я. Г. Квінтэль Шон Селес Мэт Прайс Кельвін Вонг |- | [[Tig n' Seek]] | [[Майк Чыліян]] |- | align="center" | 2020-2021 | [[The Fungies!]] | [[Стывен Ніры|Стывен П. Ніры]] |- | align="center" | 2022–цяпер | [[We Baby Bears]] | [[Мэні Эрнандэс]] | [[Cartoon Network]] |- | align="center" | 2023 | [[Unicorn: Warriors Eternal]] | [[Гендзі Тартакоўскі]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" | 2023-цяпер | [[Adventure Time: Fionna and Cake]] | [[Адам Мута]] | [[HBO Max]] |- | align="center" | 2023-2024 | [[Jessica's Big Little World]] | [[Мэт Бёнэт]]<br />[[Бэн Левін]]<br />[[Тыфані Форд]] | [[Cartoon Network]]<br />[[Cartoonito (American programming block)|Cartoonito]] |- | align="center" | 2024 | [[Invincible Fight Girl]] |[[Джастан Гордан-Мантгомеры]] | [[Adult Swim]] |- | align="center" |2026-цяпер | [[Cartoon Cartoons#Revival|Cartoon Cartoons]] |Cartoon Network Studios |[[YouTube]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.cnstudiosstairwell.com/|lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Adult Swim]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Animation]] [[Катэгорыя:Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Cartoon Network Studios]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] 6tastvczv8b8o4uylo98tkos26i4a9i 0 807560 5140620 5140559 2026-05-12T12:13:22Z M.L.Bot 261 5140620 wikitext text/x-wiki {{пішу}} {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за «храбрыя подзвігі» ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: Мервинъци а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам. Далей Ліцкевіч выводзіць з гэтага Рагозы Якшыча менскі шляхецкі род Рагозаў.{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта. На думку даследчыка, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]. Паводле Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча, які атрымаў 10 «чалавек» у Свіслацкай воласці.{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] q1ywx2k7xnqf2iddzsstfiwxm0u23ai 5140663 5140620 2026-05-12T12:40:24Z M.L.Bot 261 дапаўненне 5140663 wikitext text/x-wiki {{пішу}} {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за «храбрыя подзвігі» ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта. На думку даследчыка, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: Мервинъци а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам.{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча.{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}} На думку Ліцкевіча, адной са спадчыніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. яго прадстаўнікі — стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы — жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «найвышэйшага рускага пісара» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні ў паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагоз ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «як усё відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 3ez6392q4meivn6x1ol4cpcxpiyb46i 5140665 5140663 2026-05-12T12:43:33Z M.L.Bot 261 5140665 wikitext text/x-wiki {{пішу}} {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за «храбрыя подзвігі» ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта. На думку даследчыка, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: Мервинъци а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчыніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. яго прадстаўнікі — стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы — жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «найвышэйшага рускага пісара» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «як усё відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] lxmj1lfqpn90efdr4dsgnah9mujbnrj 5140671 5140665 2026-05-12T12:46:03Z M.L.Bot 261 5140671 wikitext text/x-wiki {{пішу}} {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за «храбрыя подзвігі» ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта. На думку даследчыка, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. яго прадстаўнікі — стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы — жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «найвышэйшага рускага пісара» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «як усё відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 0mcszel9vkgaaxmzx5izddbgcliw8gk 5140678 5140671 2026-05-12T12:58:55Z M.L.Bot 261 5140678 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта. На думку даследчыка, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. яго прадстаўнікі — стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы — жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «найвышэйшага рускага пісара» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «як усё відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 5k89c6fr3negjuu32tb4yy1wthmexux 5140686 5140678 2026-05-12T13:14:10Z M.L.Bot 261 5140686 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. яго прадстаўнікі — стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы — жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «найвышэйшага рускага пісара» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «як усё відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] kdzilx9f317jasficy8rvnps4xgnnts 5140719 5140686 2026-05-12T13:40:13Z M.L.Bot 261 5140719 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] fw2ae3mx2kkc9u6hmrf4ya71svjd9c8 5140739 5140719 2026-05-12T13:56:21Z M.L.Bot 261 5140739 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма згадкамі абмежавана кола ў рознай ступені імаверных звестак пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 4xzlifd178hgx86z66zc493ic6vegp0 5140778 5140739 2026-05-12T14:35:12Z M.L.Bot 261 5140778 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == Гістарыяграфія == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 34xo8grzwjvmza37646a3l50eryi1x0 5140779 5140778 2026-05-12T14:35:48Z M.L.Bot 261 5140779 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] gee5ao3sx9hsh76y7azole7yxd3gi0s 5140780 5140779 2026-05-12T14:36:57Z M.L.Bot 261 /* Грамата 1374 года */ 5140780 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшчы, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] r7ofonzxjys23pj2zp4rcfvsulqi2dj 5140787 5140780 2026-05-12T14:52:22Z M.L.Bot 261 /* Магчымыя нашчадкі */ 5140787 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло Зуброўка (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] d38e1qidnef61j1t1zd4de7p1djluhh 5140826 5140787 2026-05-12T17:04:42Z M.L.Bot 261 /* Якша Літавор */ 5140826 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (''истии слуга ншь вЂрной'') малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўка|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайлам у 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] p74ac6c5tetue7wmgokg4zcdbs3wm0q 5140840 5140826 2026-05-12T18:06:33Z M.L.Bot 261 /* Грамата 1374 года */ 5140840 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Гордага]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 6u40u63kfkif8le48yulnsboim9oofe 5141009 5140840 2026-05-13T06:50:22Z M.L.Bot 261 /* Згадкі ў крыніцах */ 5141009 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі «шваграм» (''swoger'') князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] pqycpz73mqvxlpr0gmo4mxtr8szpvt2 5141011 5141009 2026-05-13T06:52:06Z M.L.Bot 261 /* У гістарыяграфіі */ 5141011 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] gsfsyjoli9m4jretom6peo76d4gkrmp 5141032 5141011 2026-05-13T07:41:22Z M.L.Bot 261 /* Згадкі ў крыніцах */ 5141032 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць пасольства вялікага князя [[Альгерд]]а да хана [[Джанібек]]а{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Альгерд выслаў у Арду [[Карыят]]а, Міхаіла, Сямёна Свіслацкага і Айкшу (Айкшю) быццам з просьбай «рати у царя себѣ въ помочь»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Летапісы цытуюць быццам скаргу вялікага князя маскоўскага [[Сямён Горды|Сямёна Іванавіча]] хану Джанібеку на Альгерда, які «съ своею братьею царевъ улусъ, а князя великаго отчину испустошилъ»{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Урэшце Джанібек выдаў альгердавых паслоў у Маскву праз свайго пасла Татуя{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст ёсць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчы і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] 33tbvn4nggc8a9v8supfkv6y8puxyzs 0 807591 5140685 5138719 2026-05-12T13:13:47Z Aneuko 139050 5140685 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рэйман Пельгрэн''' ({{lang-fr|Raymond Pellegrin}}; {{ВД-Прэамбула}}; імя пры нараджэнні Рэйман Луі Пілад Пелегрыні ({{lang-fr|Raymond Louis Pilade Pellegrini}}) — французскі акцёр тэатра, кіно і тэле роляў. Шмат здымаўся за межамі Францыі (ЗША, Італія). == Фільмаграфія == * (1956) «[[Закон вуліц (фільм)|Закон вуліц]]» == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пельгрэн Рэймон}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] fwmgck04ldspe4aij0e0wmvlcw9kxfu 4 807592 5141083 5138619 2026-05-13T09:33:06Z M.L.Bot 261 /* Некаторыя магчымыя аб’екты */ 5141083 wikitext text/x-wiki Старонка лакальнага ўдзелу ў [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]]. Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]]. Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]]. == Некаторыя магчымыя аб’екты == Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыі, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя. * [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]] * [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]] {| |<categorytree>Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі</categorytree> |} 0iyz85jg4r0rnc2ru1gzo72w8teab75 5141085 5141083 2026-05-13T09:34:42Z M.L.Bot 261 /* Некаторыя магчымыя аб’екты */ 5141085 wikitext text/x-wiki Старонка лакальнага ўдзелу ў [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026|Commons:Wiki Loves Earth 2026]]. Лакальная старонка на Вікісховішчы — [[commons:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus|Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Belarus]]. Адзначыць свой магчымы ўдзел можна на старонцы [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю/Удзельнікі]]. == Некаторыя магчымыя аб’екты == Тут можна знайсці аб’екты для фота, але спіс можа быць не поўным. Асноўны прынцып — аб’ект мусіць быць на нейкім узроўні афіцыйна прызнаны помнікам прыроды або ахоўнай прыроднай тэрыторыяй, або быць на гэтай тэрыторыі. Жаба на тэрыторыі заказніка таксама аб’ект, хаця пажадана, каб яе ахова была адной з мэт гэтага заказніка. Каардынаты жабе, адпаведна, трэба надаваць ідэнтычныя каардынатам заказніка або больш дакладныя. * [[:be-tarask:Мясцовыя заказьнікі Беларусі]] * [[:be-tarask:Мясцовыя помнікі прыроды Беларусі]] {| |<categorytree>Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Беларусі</categorytree> |} 8qjjlwjsfp7856vjxz98ax9e70lwvsy 0 807644 5141067 5139575 2026-05-13T08:51:15Z JerzyKundrat 174 5141067 wikitext text/x-wiki '''Заходнябалцкая культура''' — археалагічная культура [[балты|заходніх балтаў]] (I—V ст. н.э.), якая сфарміравалася на аснове [[культура заходнябалцкіх курганоў|культуры заходнябалцкіх курганоў]]. Старажытнасці распаўсюджаны на тэрыторыі сучаснай [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] Расіі, на захадзе [[Літва|Літвы]], паўночным усходзе [[Польшча|Польшчы]], часткова на захадзе [[Беларусь|Беларусі]]. Пачала вывучацца нямецкімі археолагамі ў XIX ст. Характэрны грунтовыя і курганныя (для судаўскай і занёманскай груп) пахаванні, якія выконваліся па абрадах трупалажэння (I—II ст. для самбійскай, III—IV ст. для судаўскай груп) і трупаспалення. Для магіл часта выкарыстоўвалі каменныя канструкцыі (абставы, скрыні, абкладкі). У пахавальны інвентар уваходзілі ўпрыгажэнні, узбраенне, прылады працы. Існавала традыцыя пахавання побач з памерлымі [[конь свойскі|коней]]. Існуюць «княжацкія» пахаванні — багатых мужчын з коньмі. У складзе заходнябалцкай культуры вылучаюцца 8 лакальных груп (часам некаторыя даследчыкі адносяць іх да асобных культур). Асобныя групы можна суаднесці з рознымі народнасцямі ці плямёнамі ([[куршы|куршамі]], [[прусы|прусамі]], [[галінды|галіндамі]], судзінамі, [[яцвягі|яцвягамі]]). Гэта насельніцтва вядома па пісьмовых крыніцах з I—II ст., пасля V ст. змянілася іншымі культурамі (пруская, ольштынская, каменных курганоў), якія былі звязаны з раннесярэднявяковымі народнасцямі гэтых мясцін. == Літаратура == * ''[[А. М. Мядзведзеў]]''. Заходнябалцкая культура // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2009. {{Археалагічныя культуры Беларусі}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Літвы]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі]] [[Катэгорыя:Балты]] eysiwkg3ko5jw3fdf0nxiicz4cwd2m8 0 807649 5140864 5139532 2026-05-12T18:46:41Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5140864 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Ілля Кульбіцкі''' (1982, Мінск) — беларускі паэт. == Жыццяпіс == Нарадзіўся ў Минску ў 1982 годзе. Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт, паводле спецыяльнасці — праграміст. Пераможца й прызёр «Фэсту аднаго верша». Творы публікаваліся ў газеце «[[Літаратурная Беларусь]]» і Інтэрнет-часопісе «[[Taubin]]». На 2026 год — жыў у Варшаве. У 2025 годзе выдаў першы свой зборнік «Хроніка адмаўлення пустаты» (Skaryna Press), які патрапіў у кароткі спіс [[Прэмія імя Наталлі Арсенневай|прэміі імя Наталлі Арсенневай]]<ref>[https://bellit.info/roznaje/zhury-nazvala-karotki-spis-naminantau-na-premiju-arsjennjevaj.html Журы назвала кароткі спіс намінантаў на Прэмію Арсенневай]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://taubinpoetry.com/authors-be/illja-kulbicki/ Ілля Кульбіцкі] на taubinpoetry.com {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-12}} {{DEFAULTSORT:Кульбіцкі, Ілля}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] 7q4nrg7byf87bdxl3bklmz0mczsaa0u 0 807675 5140863 5139763 2026-05-12T18:46:16Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5140863 wikitext text/x-wiki [[Файл:Yanka Kupala ('20 of XX c.)-2.jpg|міні|[[Янка Купала]] — Найбольш вядомы беларускі літаратурны псеўданімаў Івана Луцэвіча]] '''Псеўдані́м''' (ад {{lang-grc|ψευδής}} — «несапраўдны, фальшывы» і {{lang-grc|ὄνομα}} — «імя») — подпіс або імя, якім асоба замяняе сваё сапраўднае [[імя]] ці [[прозвішча]].<ref name="belenc">Саламевіч, І. У. Псеўданім / І. У. Саламевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 99. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).</ref> Найчасцей псеўданімы ўжываюцца ў [[Літаратура|літаратуры]], [[Журналістыка|журналістыцы]], [[Мастацтва|мастацтве]], [[Тэатр|тэатры]], [[кіно]] і іншых сферах публічнай дзейнасці. Псеўданім дазваляе аўтару схаваць сапраўднае імя, стварыць асобны творчы вобраз, адрозніць сябе ад іншых асоб з тым самым прозвішчам або ўнікнуць непажаданай увагі. У літаратуры ён можа выступаць не толькі як подпіс, але і як частка [[Літаратурная містыфікацыя|літаратурнай містыфікацыі]] або свядомая «маска» аўтара.<ref name="belenc" /> == Прычыны выкарыстання == Прычыны з’яўлення псеўданімаў розныя. Сярод іх — пераслед [[Цэнзура|цэнзуры]], немілагучнасць сапраўднага прозвішча, наяўнасць аднолькавых прозвішчаў, сацыяльныя забабоны, боязь творчага правалу, жаданне захаваць [[інкогніта]] або падкрэсліць пэўныя рысы асобы.<ref name="belenc" /> У асобных выпадках псеўданім становіцца настолькі ўстойлівым, што выцясняе сапраўднае імя аўтара ў грамадскай памяці. Так здарылася з імёнамі [[Мальер|Мальера]], [[Стэндаль|Стэндаля]], [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], [[Вальтэр|Вальтэра]] і многіх іншых дзеячаў культуры.<ref name="belenc" /> [[Файл:Portrait_of_Voltaire.jpg|міні|[[Вальтэр]] карыстаўся шматлікімі псеўданімамі; вядома пра больш за 160 ягоных псеўданімаў]] Псеўданім можа паказваць на нацыянальную прыналежнасць, месца нараджэння або жыхарства, рысы характару, творчыя прынцыпы ці эстэтычную пазіцыю. Напрыклад, псеўданім [[Леся Украінка]] падкрэсліваў нацыянальнасць аўтаркі, а псеўданім [[Дзмітрый Мамін-Сібірак|Дз. Мамін-Сібірак]] — геаграфічную прыналежнасць.<ref name="belenc" /> == Віды псеўданімаў == Існуе больш за 50 відаў псеўданімаў. Да асноўных належаць уласна псеўданімы, абагульняльныя псеўданімы і крыптанімы.<ref name="belenc" /> '''Уласна псеўданімы''', або '''фіктонімы''', маюць форму звычайнага імя і прозвішча і ствараюць уражанне сапраўднага аўтарскага імя. Да іх належаць, напрыклад, [[Янка Купала]] ў Івана Луцэвіча, [[Якуб Колас]] у Канстанціна Міцкевіча, [[Кузьма Чорны]] ў Мікалая Раманоўскага, [[Максім Танк]] у Яўгена Скурко.<ref name="belenc" /> '''Абагульняльныя псеўданімы''' замяняюць імя аўтара ўказаннем на нацыянальнасць, тэрытарыяльнае паходжанне, сацыяльнае становішча або іншую агульную прыкмету. У беларускай літаратуры да такіх формаў адносяцца, напрыклад, «Беларус», «Максім Беларус», «Янук з-пад Мінска», «Сярожа Пастушок».<ref name="belenc" /> '''Крыптанімы''' ўтвараюцца з ініцыялаў імя і прозвішча, асобных літар, складоў, скарачэнняў або іх спалучэнняў. Да іх належаць формы тыпу «І. Л.», «Я. К.», «М. Б.», а таксама анаграмы і іншыя спосабы частковага шыфравання сапраўднага імя.<ref name="belenc" /> Асобныя групы складаюць '''калектыўныя псеўданімы''', калі адным імем карыстаецца некалькі аўтараў, а таксама псеўданімы, што маскіруюць пол, нацыянальнасць або прафесію аўтара. У літаратуры вядомыя выпадкі, калі жанчыны бралі мужчынскія псеўданімы, а мужчыны — жаночыя. Такія формы адпаведна называюцца '''псеўдаандронімамі''' і '''псеўдагінімамі'''.<ref name="belenc" /> [[Файл:George_Sand_by_Nadar,_1864.jpg|міні|[[Жорж Санд]] — псеўданім французскай пісьменніцы Амандыны Аўроры Люсіль Дзюпэн]] == Псеўданімы ў беларускай культуры == На Беларусі псеўданімы пачалі ўжывацца з XVI стагоддзя ў [[Палемічная літаратура|палемічнай літаратуры]]. Сярод ранніх прыкладаў — Стафан Куколь (Тустаноўскі), вядомы як [[Стафан Зізаній]], Марцін Бранеўскі, які карыстаўся імем [[Хрыстафор Філалет]], і [[Мялецій Сматрыцкі]], які падпісваўся як Тэафіл Арфалог.<ref name="belenc" /> Інтэнсіўнае пашырэнне псеўданімаў у беларускай прозе назіраецца з другой паловы XIX стагоддзя. [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] выдаў паэму «Гутарка пра сваяка» пад подпісам «Białoruska Duda», а [[Кастусь Каліноўскі]] падпісваў газету «[[Мужыцкая праўда]]» як «Jaśko — haspadar z pad Wilni». [[Францішак Багушэвіч]] карыстаўся псеўданімамі «Мацей Бурачок» і «Сымон Рэўка з-пад Барысава».<ref name="belenc" /> Шмат псеўданімаў выкарыстоўвалася ў газеце «[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]» ў 1906—1915 гадах, у прэсе [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], а таксама ў беларускай літаратуры і журналістыцы з 1920-х гадоў. Уласныя псеўданімы сталі неад’емнай часткай творчага вобраза многіх беларускіх пісьменнікаў: Янкі Купалы, Якуба Коласа, [[Цішка Гартны|Цішкі Гартнага]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]], [[Максім Танк|Максіма Танка]] і іншых.<ref name="belenc" /> == Прававы аспект == Псеўданім мае значэнне і ў [[Аўтарскае права|аўтарскім праве]]. [[Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў]] улічвае выпадкі ананімных і псеўданімных твораў, а таксама выпадкі, калі псеўданім не пакідае сумнення ў асобе аўтара.<ref name="berne">[https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698 Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works] // [[Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці]]. Праверана 11 мая 2026.</ref> Аўтар мае права карыстацца псеўданімам, а рэдакцыі газет і часопісаў павінны захоўваць яго таямніцу.<ref name="belenc" /> == Гл. таксама == * [[Ананімны твор|Ананім]] * [[Аўтар]] * [[Аўтарскае права]] * [[Літаратурная містыфікацыя]] * [[Крыптанім]] * [[Псеўдаэпіграфіка]] * [[Сцэнічнае імя]] * [[Інкогніта]] == Зноскі == <references /> == Літаратура == * Саламевіч, І. У. Псеўданім / І. У. Саламевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 99. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13). * Масанов, Ю. И. В мире псевдонимов, анонимов и литературных подделок. — М., 1963. * Дмитриев, В. Г. Замаскированная литература. — М., 1973. * Дмитриев, В. Г. Скрывавшие свое имя: из истории анонимов и псевдонимов. — 2-е изд. — М., 1977. * Масанов, И. Ф. Словарь псевдонимов русских писателей, ученых и общественных деятелей. — Т. 1—4. — М., 1956—1960. * Саламевіч, Я. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў (XVI—XX стст.). — Мн., 1983. * Świerczyński, S. Polski pseudonim literacki. — Warszawa, 1983. * Słownik pseudonimów pisarzy polskich. — T. 1—4. — Wrocław, 1994—1996. == Спасылкі == * [https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698 Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў] на сайце [[Сусветная арганізацыя інтэлектуальнай уласнасці|WIPO]] {{няма катэгорый|date=2026-05-12}} lysivhi8zhpyuw0god470ex6dm96cpt 6 807690 5140701 5140009 2026-05-12T13:29:35Z Vlad Shmeklia 158547 /* Тлумачэнне */ удакладненне 5140701 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома Mr. Morale & The Big Steppers |Крыніца = https://www.stereogum.com/2186399/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-cover-art/news/amp/ |Час стварэння = 2022 год |Аўтар = PGLang, Top Dawg, Aftermath, Interscope | артыкул = Mr. Morale & The Big Steppers | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} szwnz79jfxhsh3ivvtkoh8jmeq5xck9 0 807691 5140639 5140532 2026-05-12T12:22:53Z Vlad Shmeklia 158547 дапаўненне, абнаўленне звестак, удакладненне, унутраныя спасылкі 5140639 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[свядомы хіп-хоп]]|Год=2022|Назва=Mr. Morale & The Big Steppers|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Mr. Morale & The Big Steppers.jpg|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=13 мая 2022|Працягласць=78:37|Лэйблы=* PGLang * [[Top Dawg Entertainment|Top Dawg]] * [[Aftermath Entertainment|Aftermath]] * [[Interscope Records|Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Чорная пантэра (саўндтрэк)|Black Panther: The Album]]|Наступны альбом=[[GNX (альбом)|GNX]]|Пап_год=2018|Наст_год=2024|Прадзюсары={{hlist|The Alchemist|Baby Keem|Boi-1da|DJ Dahi| DJ Khalil|Эміль Хейні| Кендрык Ламар| Sounwave| Duval Timothy| Фаррелл Уильямс}}}} '''''Mr. Morale & The Big Steppers''''' — пяты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны 13 мая [[2022 год у гісторыі музыкі|2022 года]]. Гэта першы ягоны альбом пасля выпуску ''[[DAMN.]]'' у красавіку 2017. Гэты альбом стаў яго першым рэлізам у рамках яго творчай кампаніі PGLang і яго апошнім праектам як з {{Не перакладзена 3|Top Dawg Entertainment|3=|4=Top Dawg Entertainment}} (TDE), так і з {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|Aftermath|ru|Aftermath Entertainment}}<ref name="XXL">{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Appears to Announce New Album Mr. Morale and The Big Steppers|first=C. Vernon|last=Coleman II|website=XXL Mag|date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418182308/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref>. Ламар, які выступіў выканаўчым прадзюсарам альбома пад псеўданімам Oklama, уз'яднаўся з частымі суаўтарамі Sounwave, J. Lbs, DJ Dahi і Bekon для большай часткі працы над альбомам. ''Mr. Morale & The Big Steppers'' — гэта [[канцэптуальны альбом]], у якім ён аналізуе і разважае пра свой жыццёвы вопыт падчас праходжання курсу [[Тэрапія|тэрапіі]]. Тэксты песень закранаюць самыя розныя асабістыя тэмы, уключаючы [[дзяцінства]] і траўмы пакаленняў, шлюбную няслушнасць і пакланенне знакамітасцям. Альбом, у першую чаргу, напісаны ў стылі [[хіп-хоп]], эксперыментуе з мінімалістычным выкананнем, у той жа час увабраўшы ў сябе элементы [[Джаз|джаза]], [[Рытм-н-блюз|R&B]], трэпа і соўла. У запісе прынялі ўдзел Уітні Элфард і {{Не перакладзена 3|Экхарт Толе|3=ru|4=Толле, Экхарт}}, а таксама запрошаныя музыкі {{Не перакладзена 3|Blxst|3=ru|4=Blxst}}, {{Не перакладзена 3|Cover Drive|Аманда Райфер|4=Cover Drive}}, {{Не перакладзена 3|Sampha|4=Sampha}}, {{Не перакладзена 3|Тэйлар Пэйдж|3=ru|4=Пейдж, Тейлор}}, {{Не перакладзена 3|Саммер Уокер|4=Summer Walker}}, {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|3=ru|4=Ghostface Killah}}, {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}}, {{Не перакладзена 3|Kodak Black|3=ru|4=Kodak Black}}, {{Не перакладзена 3|Sam Dew|4=Sam Dew}}, {{Не перакладзена 3|Tanna Leone|4=Tanna Leone}} і {{Не перакладзена 3|Бэт Гібонс|3=ru|4=Гиббонс, Бет}} з {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}. Пасля выхаду ''Mr. Morale & The Big Steppers'' быў шырока сустрэты крытыкамі, якія высока ацанілі лірыку Ламара і маштаб альбома, хоць некаторыя палічылі яго непаслядоўным, а знешні выгляд Kodak Black спрэчным. У падтрымку альбома было выпушчана тры сінглы: «N95», «Silent Hill», і «Die Hard», усе яны ўвайшлі ў топ 10 амерыканскага [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. Іншыя рэкламныя ініцыятывы ўключалі выступы ў якасці хэдлайнераў на фестывалях {{Не перакладзена 3|Гластанберы (фестываль)|Гластанберы|ru|Гластонбери (фестиваль)}} і {{Не перакладзена 3|Rolling Loud|4=Rolling Loud}}, а таксама ўдзел у якасці музычнага госця ў прэм'еры 48-га сезона {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru|4=Saturday Night Live}}. ''Mr. Morale & The Big Steppers'' дэбютавалі на вяршыні ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', стаўшы чацвёртым альбомам Ламара, які заняў першае месца ў Злучаных Штатах. Альбом быў прызнаны «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшым рэп-альбомам]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай прэміі «Грэмі»|ru|65-я церемония «Грэмми»}} і атрымаў восем намінацый, уключаючы «{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы альбом года|Альбом года|ru|Премия «Грэмми» за лучший альбом года}}». Для далейшага прасоўвання альбома Ламар адправіўся ў свой чацвёрты сольны тур у якасці хэдлайнера пад назвай ''The Big Steppers Tour'', які наведаў Еўропу, Паўночную Амерыку і Акіянію. == Гісторыя == Пасля выхаду свайго чацвёртага студыйнага альбома [[DAMN.]] (2017) [[Кендрык Ламар]] узяў пяцігадовы музычны перапынак<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/sites/laurenalvarez/2020/05/24/where-is-hip-hops-reigning-king-kendrick-lamar/|title=Where Is Hip-Hop's Reigning King Kendrick Lamar?|first=Lauren|last=Alvarez|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.forbes.com/sites/laurenalvarez/2020/05/24/where-is-hip-hops-reigning-king-kendrick-lamar/|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. За гэты час ён стаў выканаўчым прадзюсарам альбома саўндтрэкаў да супергеройскага фільма ''[[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]]'' (2018)<ref>{{Cite news|last1=Carmichael|first1=Rodney|last2=Madden|first2=Sidney|date=February 21, 2018|title='Black Panther: The Album' Is Kendrick Lamar's Parallel, Pan-African Universe|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/sections/allsongs/2018/02/21/587334273/black-panther-the-album-is-kendrick-lamar-s-parallel-pan-african-universe|access-date=December 29, 2022|archive-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.npr.org/sections/allsongs/2018/02/21/587334273/black-panther-the-album-is-kendrick-lamar-s-parallel-pan-african-universe|url-status=live}}</ref>, стаў бацькам дваіх дзяцей ад сваёй даўняй рамантычнай партнёркі Уітні Элфард<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.okayplayer.com/music/kendrick-lamar-fiancee-whitney-alford-welcome-first-child.html|title=Kendrick Lamar and Fiancée Whitney Alford Welcome Baby Girl|author=Zo|website=Okayplayer|date=July 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030012615/https://www.okayplayer.com/music/kendrick-lamar-fiancee-whitney-alford-welcome-first-child.html|archive-date=October 30, 2020|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.etonline.com/kendrick-lamar-details-unconditional-love-for-his-children-in-rare-interview-192546|title=Kendrick Lamar Details 'Unconditional Love' for His Children in Rare Interview|first=Mona|last=Khalifeh|website=[[Entertainment Tonight]]|date=October 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220449/https://www.etonline.com/kendrick-lamar-details-unconditional-love-for-his-children-in-rare-interview-192546|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>, і заснаваў кампанію па прадастаўленні крэатыўных паслуг {{Не перакладзена 3|PGLang|3=ru|4=PGLang}} разам са сваім крэатыўным партнёрам {{Не перакладзена 3|Dave Free|4=Dave Free}}<ref>{{Cite web|language=en-us|url=https://www.vulture.com/2020/03/kendrick-lamar-pglang-explained.html|title=Kendrick Lamar, Pulitzer Prize Winner, Launches Something 'Selfless'|first=Rebecca|last=Alter|website=Vulture|date=March 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.vulture.com/2020/03/kendrick-lamar-pglang-explained.html|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. Ламар называе двухгадовы {{Не перакладзена 3|Творчы крызіс|творчы крызіс|ru|Творческий кризис}} адной з прычын сваёй доўгай адсутнасці<ref>{{Cite web|language=en-US|url=http://www.ebony.com/kendrick-lamar-makes-his-triumphant-return-with-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Makes His Triumphant Return With 'Mr. Morale and the Big Steppers'|first=Rashad|last=Grove|website=Ebony|date=May 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220500/https://www.ebony.com/kendrick-lamar-makes-his-triumphant-return-with-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. У снежні 2020 года фестываль у {{Не перакладзена 3|Фестываль у Раскіле|Раскіле|ru|Фестиваль в Роскилле}} абвясціў, што Ламар будзе хэдлайнерам мерапрыемства, прысвечанага 50-годдзю фестывалю ў 2021 годзе, адзначыўшы, што "новы матэрыял ужо ў дарозе"<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.roskilde-festival.dk/en/years/2021/news/kendrick-lamar-roskilde-festival-2021/|title=Kendrick Lamar Is a New Headliner at Roskilde Festival|date=December 30, 2020|publisher=[[Roskilde Festival]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102060634/https://www.roskilde-festival.dk/en/years/2021/news/kendrick-lamar-roskilde-festival-2021/|archive-date=January 2, 2021|access-date=January 4, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamar-has-new-material-dropping-soon-say-roskilde-festival-2847064|title=Kendrick Lamar has 'new material' dropping soon, say Roskilde Festival|first=Will|last=Richards|website=[[NME]]|date=December 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231075053/https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamar-has-new-material-dropping-soon-say-roskilde-festival-2847064|archive-date=December 31, 2020|access-date=January 4, 2021|url-status=live}}</ref>. Аднак у маі 2021 года фестываль быў адменены з-за абмежаванняў, звязаных з [[COVID-19]]<ref>{{Cite web|language=en-GB|url=https://www.nme.com/news/music/roskilde-festival-2021-cancelled-due-to-coronavirus-restrictions-2932773|title=Roskilde Festival 2021 cancelled due to coronavirus restrictions|first=Tom|last=Skinner|website=NME|date=May 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220448/https://www.nme.com/news/music/roskilde-festival-2021-cancelled-due-to-coronavirus-restrictions-2932773|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Brandle|first=Lars|date=May 4, 2021|title=Roskilde Festival 2021 Is Cancelled Due to COVID-19|url=https://www.billboard.com/music/music-news/roskilde-festival-2021-cancelled-covid-19-9566896/|access-date=December 29, 2022|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220449/https://www.billboard.com/music/music-news/roskilde-festival-2021-cancelled-covid-19-9566896/|url-status=live}}</ref>. У жнівеньскім пасце ў блогу Ламар абвясціў, што ён знаходзіцца ў працэсе прадзюсавання свайго апошняга альбома пад кіраўніцтвам Top Dawg Entertainment, напісаўшы: {{Цытата|Я праводжу большую частку сваіх дзён з мімалётнымі думкамі. Пісаць. Слухаць. І калекцыяную старыя Beach cruisers. Ранішнія паездкі трымаюць мяне на ўзгорку цішыні. Хаджу месяцы без тэлефона. Каханне, страта і гора парушылі маю зону камфорту, але пробліскі Бога кажуць праз маю музыку і сям'ю. Пакуль свет вакол мяне развіваецца, я разважаю пра самае важнае. Жыццё, у якой мае словы прызямліцца ў наступны раз. Калі я прадзюсую свой апошні альбом на TDE, я адчуваю радасць ад таго, што стаў часткай такога культурнага адбітка праз 17 гадоў. Барацьба. Поспех. І самае галоўнае, Братэрства. Хай працягне Усявышні выкарыстоўваць Top Dawg ў якасці пасудзіны для шчырых творцаў. Пакуль я працягваю прытрымлівацца пакліканню свайго жыцця. У завяршэнні ёсць прыгажосць. І заўсёды вера ў невядомае. Дзякуй, што трымаеш мяне ў сваіх думках. Я маліўся за вас усіх. Убачымся досыць хутка.<ref name="announcement-letter-nu-thoughts">{{Cite web |title=nu thoughts |url=https://oklama.com/nuthoughts |access-date=2022-04-18 |website=oklama.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820171330/https://oklama.com/nuthoughts |archive-date=2021-08-20 |url-status=live}}</ref>}}{{Схаваны|Загаловак=Арыгінальны тэкст|Утрыманне=I spend most of my days with fleeting thoughts. Writing. Listening. And collecting old Beach cruisers. The morning rides keep me on a hill of silence. I go months without a phone. Love, loss, and grief have disturbed my comfort zone, but the glimmers of God speak through my music and family. While the world around me evolves, I reflect on what matters the most. The life in which my words will land next. As I produce my final TDE album, I feel joy to have been a part of such a cultural imprint after 17 years. The Struggles. The Success. And most importantly, the Brotherhood. May the Most High continue to use Top Dawg as a vessel for candid creators. As I continue to pursue my life's calling. There's beauty in completion. And always faith in the unknown. Thank you for keeping me in your thoughts. I've prayed for you all. See you soon enough.}} 18 красавіка 2022 года Ламар абвясціў у сацыяльных сетках у лісце праз PGLang, што ён выпусціць ''Mr. Morale & the Big Steppers'' 13 мая<ref>{{Cite web|language=en|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-announces-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Announces New Album Mr. Morale & The Big Steppers|first=Jazz|last=Monroe|website=[[Pitchfork]]|date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180611/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-announces-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref><ref name="announcement-letter-oklama">{{Cite web|url=https://oklama.com/step|title=step|website=oklama.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180951/https://oklama.com/step|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref>. == Тур == ''Mr. Morale & The Big Steppers'' уяўляе сабой [[падвойны альбом]], які складаецца з 18 песень, падзеленых на дзве часткі па дзевяць трэкаў. Тэматыка пласцінкі прысвечана сацыяльным, сузіральным і рэлігійным тэмам, такім як [[Сацыяльная сетка|сацыяльныя сеткі]] і [[Культура скасавання|культура адмены]], [[капіталізм]], {{Не перакладзена 3|Бацькоўскія правы|бацькоўства|ru|Родительские права}}, [[хрысціянства]] і [[рамантыка]]<ref name="NYTimes">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/05/13/arts/music/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers.html|title=Kendrick Lamar Returns With 'Mr. Morale & the Big Steppers'|first=Ben|last=Sisario|website=[[The New York Times]]|date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514002708/https://www.nytimes.com/2022/05/13/arts/music/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers.html|archive-date=2022-05-14|access-date=2022-05-13|url-status=live}}</ref><ref name="NPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2022/05/10/1048194633/kendrick-lamar-new-album-may-2022|title=Kendrick Lamar returns, 5 years later and a world away|website=NPR|date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513014929/https://www.npr.org/2022/05/10/1048194633/kendrick-lamar-new-album-may-2022|archive-date=2022-05-13|access-date=2022-05-13|url-status=live|last1=Cills|first1=Hazel|last2=Pointer|first2=Ashley}}</ref>. == Рэакцыя == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | ADM = 8.7/10<ref name="AnyDecentMusic?">{{Cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/13287/Kendrick-Lamar-Mr-Morale--the-Big-Steppers.aspx|title=Mr. Morale & the Big Steppers by Kendrick Lamar reviews|website=[[AnyDecentMusic?]]|access-date=2022-12-29|archive-date=2022-11-29|archive-url=http://web.archive.org/web/20221129043031/http://www.anydecentmusic.com/review/13287/Kendrick-Lamar-Mr-Morale--the-Big-Steppers.aspx|url-status=live}}</ref> | MC = 85/100<ref name="Metacritic" /> | rev1 = ''[[Clash (журнал)|Clash]]'' | rev1Score = 10/10<ref>{{cite magazine |last=Murray |first=Robin |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'' |url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers |magazine=[[Clash (журнал)|Clash]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513152811/https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers |url-status=live }}</ref> | rev1score = | rev2 = ''[[The Daily Telegraph]]'' | rev2Score = {{rating|4|5}}<ref>{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |last2=Hall |first2=James |last3=Lloyd |first3=Kate |last4=Pritchard |first4=Will |date=2022-05-13 |title=Florence gets Dance Fever, the Stones open their archive – the week’s best albums |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ |url-status=live |access-date=2022-05-13 |archive-url=https://archive.today/20220513125510/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ |archive-date=2022-05-13 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513170412/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ }}</ref> | rev3 = ''[[Evening Standard]]'' | rev3Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Smyth |first=David |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'' review: Still light years ahead of the game |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-review-b999623.html |newspaper=[[Evening Standard]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513130245/https://www.standard.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-review-b999623.html }}</ref> | rev4 = ''[[The Guardian]]'' | rev4Score = {{rating|5|5}}<ref name="Guardian" /> | rev5 = ''[[i (газета)|i]]'' | rev5Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Solomon |first=Kate |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'', review: On a near-perfect album, the rapper finds peace |url=https://inews.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review-on-a-near-perfect-album-the-rapper-finds-peace-1628928 |newspaper=[[i (газета)|i]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513134436/https://inews.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review-on-a-near-perfect-album-the-rapper-finds-peace-1628928 }}</ref> | rev6 = ''[[The Independent]]'' | rev6Score = {{rating|5|5}}<ref name="indyreview" /> | rev7 = ''[[The Line of Best Fit]]'' | rev7Score = 10/10<ref>{{cite web |last=Loftin |first=Steve |title=''Mr. Morale & The Big Steppers'' is Kendrick Lamar's New Testament |url=https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-album-review |website=[[The Line of Best Fit]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513151359/https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-album-review |url-status=live }}</ref> | rev8 = ''[[NME]]'' | rev8Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite magazine |last=Williams |first=Kyann-Sian |title=Kendrick Lamar – ''Mr. Morale & The Big Steppers'' review: a cathartic, soul-bearing autobiography |url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-3225059 |magazine=[[NME]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513161924/https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-3225059 |url-status=live }}</ref> | rev9 = ''[[The Times]]'' | rev9Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Hodgkinson |first=Will |title=Kendrick Lamar: ''Mr Morale & the Big Steppers'' review – a complicated, troubled masterpiece |url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-mr-morale-amp-the-big-steppers-review-a-complicated-troubled-masterpiece-nfgg8xf2j |newspaper=[[The Times]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |url-access=subscription |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513160824/https://www.thetimes.co.uk/article/kendrick-lamar-mr-morale-amp-the-big-steppers-review-a-complicated-troubled-masterpiece-nfgg8xf2j }}</ref> }}13 мая 2022 года ў падтрымку альбома Ламар аб'явіў аб 65-дзённым канцэртным туры The Big Steppers Tour. {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}} і Tanna Leone будуць выступаць на разагрэве на ўсіх трох этапах тура<ref>{{Cite tweet|author=Kendrick Lamar|user=kendricklamar|number=1525145963160932354|title=The Big Steppers Tour https://oklama.com/tour|date=2022-05-13}}</ref>. === Водгукі === Альбом атрымаў высокія адзнакі ад {{Не перакладзена 3|Музычная крытыка|крытыкаў|ru|Музыкальная критика}}. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] сярэдні бал складае 85/100 на аснове 26 аглядаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/music/mr-morale-the-big-steppers/kendrick-lamar/critic-reviews|title=Critic Reviews for ''Mr. Morale & The Big Steppers'' by Kendrick Lamar|website=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021102355/https://www.metacritic.com/music/mr-morale-the-big-steppers/kendrick-lamar/critic-reviews|archive-date=2022-10-21|access-date=2022-12-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/year/filtered|title=Best Music and Albums for 2022|publisher=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512082004/https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/year/filtered|archive-date=2022-05-12|access-date=2022-05-13|url-status=live}}</ref>. Бэн Браянт з [[The Independent]] назваў альбом «далікатным опусам вызначальнага паэта свайго пакалення», напісаўшы: «Першы альбом рэпера за пяць гадоў — гэта дакучлівы і дзіўны роздум аб бацькоўстве і сям'і»<ref name="indyreview2">{{Cite news|last=Bryant|first=Ben|date=2022-05-13|title=Kendrick Lamar’s Mr Morale and the Bigsteppers is a tender, delicate opus – review|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/kendrick-lamar-review-mr-morale-b2078296.html|access-date=2022-05-13|newspaper=[[The Independent]]|language=en|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513123613/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/kendrick-lamar-review-mr-morale-b2078296.html}}</ref>. У аглядзе [[The Guardian]] Алексіс Петрыдзіс высока ацаніў тэмы, лірызм і стыль<ref name="Guardian2">{{cite news|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|title=Kendrick Lamar: ''Mr Morale & the Big Steppers'' review – rap genius bares heart, soul and mind|url=https://www.theguardian.com/music/2022/may/13/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review|newspaper=[[The Guardian]]|date=2022-05-13|access-date=2022-05-13|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513170739/https://www.theguardian.com/music/2022/may/13/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review}}</ref>. === Папулярнасць === Рэліз заняў першае месца ў сусветным топе сайта тэкстаў песень {{Не перакладзена 3|Genius (сайт)|Genius|ru|Genius (сайт)}} па выніках 2022 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/a/the-top-albums-of-2022-according-to-genius-data|title=The Top Albums Of 2022 According To Genius Data|author=Ken Partridge|website=[[Genius (сайт)|Genius]]|date=2022-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230112519/https://genius.com/a/the-top-albums-of-2022-according-to-genius-data|archive-date=2022-12-30|access-date=2022-12-30|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|headline=Volume 1 – ''Big Steppers''|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=34:49|title1=United in Grief|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Kendrick Duckworth]]|Sam Dew|Mark Spears|Jason Pounds|Duval Timothy|Matt Schaeffer|Johnny Kosich|Jake Kosich|Timothy Maxey}}|extra1={{hlist|[[Кендрык Ламар|OKLAMA]]|Sounwave|J.LBS|Duval Timothy|Beach Noise|Tim Maxey}}|length1=4:15|title2=N95|writer2={{hlist|Duckworth|Dew|Matthew Samuels|Spears|Jahaan Sweet|Hykeem Carter}}|extra2={{hlist|[[Boi-1da]]|Sounwave|Jahaan Sweet|[[Baby Keem]]}}|length2=3:15|title3=Worldwide Steppers|writer3={{hlist|Duckworth|Dew|Spears|[[Digi+Phonics|Donte Perkins]]|Pounds|[[Vincent Crane]]|Pat Darnell}}|extra3={{hlist|Sounwave|[[Digi+Phonics|Tae Beast]]|J.LBS}}|length3=3:23|title4=Die Hard|note4=сумесна з Blxst і Amanda Reifer|writer4={{hlist|Duckworth|Matthew Burdette|Cover Drive|Amanda Reifer|Dew|[[Thundercat (музыкант)|Stephen Bruner]]|Victor Ekpo|Spears|[[DJ Dahi|Dacoury Natche]]|Carter|Pounds|[[FnZ|Michael Mulé]]|[[FnZ|Isaac De Boni]]|M. Smith|R. Smith}}|extra4={{hlist|Sounwave|[[DJ Dahi]]|Baby Keem|J.LBS|[[FnZ]]}}|length4=3:59|title5=Father Time|note5=сумесна з [[Sampha]]|writer5={{hlist|Duckworth|[[Sampha|Sampha Sisay]]|Spears|Natche|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich|[[Bekon|Daniel Tannenbaum]]|Timothy|Ekpo|K. Jones}}|extra5={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|Beach Noise|[[Bekon]]|Timothy|Grandmaster Vic}}|length5=3:42|title6=Rich (Interlude)|writer6={{hlist|[[Kodak Black|Bill Kapri]]|Dew|Timothy}}|extra6=Timothy|length6=1:43|title7=Rich Spirit|writer7={{hlist|Duckworth|Dew|Spears|Natche|Frano Huett|A. Thomas|D. Dennis|G. Jackson|M. Hall}}|extra7={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|franO}}|length7=3:22|title8=We Cry Together|note8=сумесна з [[Taylour Paige]]|writer8={{hlist|Duckworth|[[The Alchemist (музыкант)|Daniel Maman]]|Pounds|Tannenbaum|[[Florence Welch]]|G. Peacock}}|extra8={{hlist|[[The Alchemist]]|J.LBS|Bekon}}|length8=5:41|title9=Purple Hearts|note9=сумесна з [[Summer Walker]] і [[Ghostface Killah]]|writer9={{hlist|Duckworth|[[Summer Walker]]|[[Ghostface Killah|Dennis Coles]]|Dew|Anthony Dixon|Spears|[[DJ Khalil|Khalil Abdul-Rahman]]|Pounds|Schaffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra9={{hlist|Sounwave|[[DJ Khalil]]|J.LBS|Beach Noise}}|length9=5:29|writing_credits=yes}}{{Tracklist|headline=Volume 2 – ''Mr. Morale''|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=38:16|title1=Count Me Out|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Duckworth]]|Dew|Spears|Natche|Pounds}}|extra1={{Hlist|OKLAMA|Sounwave|DJ Dahi|J.LBS|Maxey}}|length1=4:43|title2=Crown|writer2={{hlist|Duckworth|Dew|Timothy}}|extra2=Timothy|length2=4:24|title3=Silent Hill|note3=сумесна з Kodak Black|writer3={{hlist|Duckworth|Kapri|Samuels|Spears|Sweet|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra3={{hlist|Boi-1da|Sounwave|Sweet|Beach Noise}}|length3=3:40|title4=Savior (Interlude)|writer4={{hlist|Duckworth|Carter|Spears|Pounds}}|extra4={{hlist|OKLAMA|Sounwave|J.LBS}}|length4=2:32|title5=Savior|note5=сумесна з Baby Keem і Sam Dew|writer5={{hlist|Duckworth|Dew|Tannenbaum|Spears|Ronald LaTour|Pounds|Mario Luciano|Tobias Breuer|Tommy Paxton-Beesley}}|extra5={{hlist|OKLAMA|Sounwave|Cardo|J.LBS|Mario Luciano|Rascal}}|length5=3:44|title6=Auntie Diaries|writer6={{hlist|Duckworth|Homer Steinweiss|Daniel Krieger|Tannenbaum|Tyler Mehlenbacher|Sergiu Gherman|Craig Balmoris|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra6={{hlist|Bekon|The Donuts|Craig Balmoris|Beach Noise}}|length6=4:41|title7=Mr. Morale|note7=сумесна з [[TannaLeone]]|writer7={{hlist|Duckworth|Dew|Avante Santana|Pharrell Williams}}|extra7=Pharrell Williams|length7=3:30|title8=Mother I Sober|note8=сумесан з [[Beth Gibbons]]|writer8={{hlist|Duckworth|[[Beth Gibbons]]|Dew|Bruner|Spears|Tannenbaum|Pounds}}|extra8={{hlist|Sounwave|Bekon|J.LBS}}|length8=6:46|title9=Mirror|writer9={{hlist|Duckworth|Krieger|Stuart Johnson|Spears|Natche|Tannenbaum|Mehlenbacher|Gherman|Balmoris|Maxey}}|extra9={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|Bekon|The Donuts|Balmoris|Maxey}}|length9=4:16|writing_credits=yes}} ''Нататкі'' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер * «Worldwide Steppers» змяшчае неадзначаны вакал ад {{Не перакладзена 3|Kodak Black|3=ru|4=Kodak Black}} * «Rich (Interlude)» змяшчае неадзначаны вакал ад Kodak Black * «We Cry Together» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «June» ад {{Не перакладзена 3|Florence + The Machine|3=ru|4=Florence + The Machine}} * «Savior (Interlude)» змяшчае неадзначаны вакал ад {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Канцэптуальныя альбомы]] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы — лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Aftermath Entertainment]] [[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Boi-1da]] 90azkyiiakxx1t7wr2fyll724yr8cva 5140832 5140639 2026-05-12T17:15:57Z DzBar 156353 /* Рэакцыя */ 5140832 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[свядомы хіп-хоп]]|Год=2022|Назва=Mr. Morale & The Big Steppers|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Mr. Morale & The Big Steppers.jpg|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=13 мая 2022|Працягласць=78:37|Лэйблы=* PGLang * [[Top Dawg Entertainment|Top Dawg]] * [[Aftermath Entertainment|Aftermath]] * [[Interscope Records|Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Чорная пантэра (саўндтрэк)|Black Panther: The Album]]|Наступны альбом=[[GNX (альбом)|GNX]]|Пап_год=2018|Наст_год=2024|Прадзюсары={{hlist|The Alchemist|Baby Keem|Boi-1da|DJ Dahi| DJ Khalil|Эміль Хейні| Кендрык Ламар| Sounwave| Duval Timothy| Фаррелл Уильямс}}}} '''''Mr. Morale & The Big Steppers''''' — пяты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны 13 мая [[2022 год у гісторыі музыкі|2022 года]]. Гэта першы ягоны альбом пасля выпуску ''[[DAMN.]]'' у красавіку 2017. Гэты альбом стаў яго першым рэлізам у рамках яго творчай кампаніі PGLang і яго апошнім праектам як з {{Не перакладзена 3|Top Dawg Entertainment|3=|4=Top Dawg Entertainment}} (TDE), так і з {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|Aftermath|ru|Aftermath Entertainment}}<ref name="XXL">{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Appears to Announce New Album Mr. Morale and The Big Steppers|first=C. Vernon|last=Coleman II|website=XXL Mag|date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418182308/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref>. Ламар, які выступіў выканаўчым прадзюсарам альбома пад псеўданімам Oklama, уз'яднаўся з частымі суаўтарамі Sounwave, J. Lbs, DJ Dahi і Bekon для большай часткі працы над альбомам. ''Mr. Morale & The Big Steppers'' — гэта [[канцэптуальны альбом]], у якім ён аналізуе і разважае пра свой жыццёвы вопыт падчас праходжання курсу [[Тэрапія|тэрапіі]]. Тэксты песень закранаюць самыя розныя асабістыя тэмы, уключаючы [[дзяцінства]] і траўмы пакаленняў, шлюбную няслушнасць і пакланенне знакамітасцям. Альбом, у першую чаргу, напісаны ў стылі [[хіп-хоп]], эксперыментуе з мінімалістычным выкананнем, у той жа час увабраўшы ў сябе элементы [[Джаз|джаза]], [[Рытм-н-блюз|R&B]], трэпа і соўла. У запісе прынялі ўдзел Уітні Элфард і {{Не перакладзена 3|Экхарт Толе|3=ru|4=Толле, Экхарт}}, а таксама запрошаныя музыкі {{Не перакладзена 3|Blxst|3=ru|4=Blxst}}, {{Не перакладзена 3|Cover Drive|Аманда Райфер|4=Cover Drive}}, {{Не перакладзена 3|Sampha|4=Sampha}}, {{Не перакладзена 3|Тэйлар Пэйдж|3=ru|4=Пейдж, Тейлор}}, {{Не перакладзена 3|Саммер Уокер|4=Summer Walker}}, {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|3=ru|4=Ghostface Killah}}, {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}}, {{Не перакладзена 3|Kodak Black|3=ru|4=Kodak Black}}, {{Не перакладзена 3|Sam Dew|4=Sam Dew}}, {{Не перакладзена 3|Tanna Leone|4=Tanna Leone}} і {{Не перакладзена 3|Бэт Гібонс|3=ru|4=Гиббонс, Бет}} з {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}. Пасля выхаду ''Mr. Morale & The Big Steppers'' быў шырока сустрэты крытыкамі, якія высока ацанілі лірыку Ламара і маштаб альбома, хоць некаторыя палічылі яго непаслядоўным, а знешні выгляд Kodak Black спрэчным. У падтрымку альбома было выпушчана тры сінглы: «N95», «Silent Hill», і «Die Hard», усе яны ўвайшлі ў топ 10 амерыканскага [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. Іншыя рэкламныя ініцыятывы ўключалі выступы ў якасці хэдлайнераў на фестывалях {{Не перакладзена 3|Гластанберы (фестываль)|Гластанберы|ru|Гластонбери (фестиваль)}} і {{Не перакладзена 3|Rolling Loud|4=Rolling Loud}}, а таксама ўдзел у якасці музычнага госця ў прэм'еры 48-га сезона {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru|4=Saturday Night Live}}. ''Mr. Morale & The Big Steppers'' дэбютавалі на вяршыні ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', стаўшы чацвёртым альбомам Ламара, які заняў першае месца ў Злучаных Штатах. Альбом быў прызнаны «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшым рэп-альбомам]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай прэміі «Грэмі»|ru|65-я церемония «Грэмми»}} і атрымаў восем намінацый, уключаючы «{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы альбом года|Альбом года|ru|Премия «Грэмми» за лучший альбом года}}». Для далейшага прасоўвання альбома Ламар адправіўся ў свой чацвёрты сольны тур у якасці хэдлайнера пад назвай ''The Big Steppers Tour'', які наведаў Еўропу, Паўночную Амерыку і Акіянію. == Гісторыя == Пасля выхаду свайго чацвёртага студыйнага альбома [[DAMN.]] (2017) [[Кендрык Ламар]] узяў пяцігадовы музычны перапынак<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/sites/laurenalvarez/2020/05/24/where-is-hip-hops-reigning-king-kendrick-lamar/|title=Where Is Hip-Hop's Reigning King Kendrick Lamar?|first=Lauren|last=Alvarez|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.forbes.com/sites/laurenalvarez/2020/05/24/where-is-hip-hops-reigning-king-kendrick-lamar/|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. За гэты час ён стаў выканаўчым прадзюсарам альбома саўндтрэкаў да супергеройскага фільма ''[[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]]'' (2018)<ref>{{Cite news|last1=Carmichael|first1=Rodney|last2=Madden|first2=Sidney|date=February 21, 2018|title='Black Panther: The Album' Is Kendrick Lamar's Parallel, Pan-African Universe|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/sections/allsongs/2018/02/21/587334273/black-panther-the-album-is-kendrick-lamar-s-parallel-pan-african-universe|access-date=December 29, 2022|archive-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.npr.org/sections/allsongs/2018/02/21/587334273/black-panther-the-album-is-kendrick-lamar-s-parallel-pan-african-universe|url-status=live}}</ref>, стаў бацькам дваіх дзяцей ад сваёй даўняй рамантычнай партнёркі Уітні Элфард<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.okayplayer.com/music/kendrick-lamar-fiancee-whitney-alford-welcome-first-child.html|title=Kendrick Lamar and Fiancée Whitney Alford Welcome Baby Girl|author=Zo|website=Okayplayer|date=July 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030012615/https://www.okayplayer.com/music/kendrick-lamar-fiancee-whitney-alford-welcome-first-child.html|archive-date=October 30, 2020|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.etonline.com/kendrick-lamar-details-unconditional-love-for-his-children-in-rare-interview-192546|title=Kendrick Lamar Details 'Unconditional Love' for His Children in Rare Interview|first=Mona|last=Khalifeh|website=[[Entertainment Tonight]]|date=October 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220449/https://www.etonline.com/kendrick-lamar-details-unconditional-love-for-his-children-in-rare-interview-192546|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>, і заснаваў кампанію па прадастаўленні крэатыўных паслуг {{Не перакладзена 3|PGLang|3=ru|4=PGLang}} разам са сваім крэатыўным партнёрам {{Не перакладзена 3|Dave Free|4=Dave Free}}<ref>{{Cite web|language=en-us|url=https://www.vulture.com/2020/03/kendrick-lamar-pglang-explained.html|title=Kendrick Lamar, Pulitzer Prize Winner, Launches Something 'Selfless'|first=Rebecca|last=Alter|website=Vulture|date=March 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.vulture.com/2020/03/kendrick-lamar-pglang-explained.html|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. Ламар называе двухгадовы {{Не перакладзена 3|Творчы крызіс|творчы крызіс|ru|Творческий кризис}} адной з прычын сваёй доўгай адсутнасці<ref>{{Cite web|language=en-US|url=http://www.ebony.com/kendrick-lamar-makes-his-triumphant-return-with-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Makes His Triumphant Return With 'Mr. Morale and the Big Steppers'|first=Rashad|last=Grove|website=Ebony|date=May 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220500/https://www.ebony.com/kendrick-lamar-makes-his-triumphant-return-with-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. У снежні 2020 года фестываль у {{Не перакладзена 3|Фестываль у Раскіле|Раскіле|ru|Фестиваль в Роскилле}} абвясціў, што Ламар будзе хэдлайнерам мерапрыемства, прысвечанага 50-годдзю фестывалю ў 2021 годзе, адзначыўшы, што "новы матэрыял ужо ў дарозе"<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.roskilde-festival.dk/en/years/2021/news/kendrick-lamar-roskilde-festival-2021/|title=Kendrick Lamar Is a New Headliner at Roskilde Festival|date=December 30, 2020|publisher=[[Roskilde Festival]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102060634/https://www.roskilde-festival.dk/en/years/2021/news/kendrick-lamar-roskilde-festival-2021/|archive-date=January 2, 2021|access-date=January 4, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamar-has-new-material-dropping-soon-say-roskilde-festival-2847064|title=Kendrick Lamar has 'new material' dropping soon, say Roskilde Festival|first=Will|last=Richards|website=[[NME]]|date=December 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231075053/https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamar-has-new-material-dropping-soon-say-roskilde-festival-2847064|archive-date=December 31, 2020|access-date=January 4, 2021|url-status=live}}</ref>. Аднак у маі 2021 года фестываль быў адменены з-за абмежаванняў, звязаных з [[COVID-19]]<ref>{{Cite web|language=en-GB|url=https://www.nme.com/news/music/roskilde-festival-2021-cancelled-due-to-coronavirus-restrictions-2932773|title=Roskilde Festival 2021 cancelled due to coronavirus restrictions|first=Tom|last=Skinner|website=NME|date=May 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220448/https://www.nme.com/news/music/roskilde-festival-2021-cancelled-due-to-coronavirus-restrictions-2932773|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Brandle|first=Lars|date=May 4, 2021|title=Roskilde Festival 2021 Is Cancelled Due to COVID-19|url=https://www.billboard.com/music/music-news/roskilde-festival-2021-cancelled-covid-19-9566896/|access-date=December 29, 2022|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220449/https://www.billboard.com/music/music-news/roskilde-festival-2021-cancelled-covid-19-9566896/|url-status=live}}</ref>. У жнівеньскім пасце ў блогу Ламар абвясціў, што ён знаходзіцца ў працэсе прадзюсавання свайго апошняга альбома пад кіраўніцтвам Top Dawg Entertainment, напісаўшы: {{Цытата|Я праводжу большую частку сваіх дзён з мімалётнымі думкамі. Пісаць. Слухаць. І калекцыяную старыя Beach cruisers. Ранішнія паездкі трымаюць мяне на ўзгорку цішыні. Хаджу месяцы без тэлефона. Каханне, страта і гора парушылі маю зону камфорту, але пробліскі Бога кажуць праз маю музыку і сям'ю. Пакуль свет вакол мяне развіваецца, я разважаю пра самае важнае. Жыццё, у якой мае словы прызямліцца ў наступны раз. Калі я прадзюсую свой апошні альбом на TDE, я адчуваю радасць ад таго, што стаў часткай такога культурнага адбітка праз 17 гадоў. Барацьба. Поспех. І самае галоўнае, Братэрства. Хай працягне Усявышні выкарыстоўваць Top Dawg ў якасці пасудзіны для шчырых творцаў. Пакуль я працягваю прытрымлівацца пакліканню свайго жыцця. У завяршэнні ёсць прыгажосць. І заўсёды вера ў невядомае. Дзякуй, што трымаеш мяне ў сваіх думках. Я маліўся за вас усіх. Убачымся досыць хутка.<ref name="announcement-letter-nu-thoughts">{{Cite web |title=nu thoughts |url=https://oklama.com/nuthoughts |access-date=2022-04-18 |website=oklama.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820171330/https://oklama.com/nuthoughts |archive-date=2021-08-20 |url-status=live}}</ref>}}{{Схаваны|Загаловак=Арыгінальны тэкст|Утрыманне=I spend most of my days with fleeting thoughts. Writing. Listening. And collecting old Beach cruisers. The morning rides keep me on a hill of silence. I go months without a phone. Love, loss, and grief have disturbed my comfort zone, but the glimmers of God speak through my music and family. While the world around me evolves, I reflect on what matters the most. The life in which my words will land next. As I produce my final TDE album, I feel joy to have been a part of such a cultural imprint after 17 years. The Struggles. The Success. And most importantly, the Brotherhood. May the Most High continue to use Top Dawg as a vessel for candid creators. As I continue to pursue my life's calling. There's beauty in completion. And always faith in the unknown. Thank you for keeping me in your thoughts. I've prayed for you all. See you soon enough.}} 18 красавіка 2022 года Ламар абвясціў у сацыяльных сетках у лісце праз PGLang, што ён выпусціць ''Mr. Morale & the Big Steppers'' 13 мая<ref>{{Cite web|language=en|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-announces-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Announces New Album Mr. Morale & The Big Steppers|first=Jazz|last=Monroe|website=[[Pitchfork]]|date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180611/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-announces-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref><ref name="announcement-letter-oklama">{{Cite web|url=https://oklama.com/step|title=step|website=oklama.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180951/https://oklama.com/step|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref>. == Тур == ''Mr. Morale & The Big Steppers'' уяўляе сабой [[падвойны альбом]], які складаецца з 18 песень, падзеленых на дзве часткі па дзевяць трэкаў. Тэматыка пласцінкі прысвечана сацыяльным, сузіральным і рэлігійным тэмам, такім як [[Сацыяльная сетка|сацыяльныя сеткі]] і [[Культура скасавання|культура адмены]], [[капіталізм]], {{Не перакладзена 3|Бацькоўскія правы|бацькоўства|ru|Родительские права}}, [[хрысціянства]] і [[рамантыка]]<ref name="NYTimes">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/05/13/arts/music/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers.html|title=Kendrick Lamar Returns With 'Mr. Morale & the Big Steppers'|first=Ben|last=Sisario|website=[[The New York Times]]|date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514002708/https://www.nytimes.com/2022/05/13/arts/music/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers.html|archive-date=2022-05-14|access-date=2022-05-13|url-status=live}}</ref><ref name="NPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2022/05/10/1048194633/kendrick-lamar-new-album-may-2022|title=Kendrick Lamar returns, 5 years later and a world away|website=NPR|date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513014929/https://www.npr.org/2022/05/10/1048194633/kendrick-lamar-new-album-may-2022|archive-date=2022-05-13|access-date=2022-05-13|url-status=live|last1=Cills|first1=Hazel|last2=Pointer|first2=Ashley}}</ref>. == Рэакцыя == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | ADM = 8.7/10<ref name="AnyDecentMusic?">{{Cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/13287/Kendrick-Lamar-Mr-Morale--the-Big-Steppers.aspx|title=Mr. Morale & the Big Steppers by Kendrick Lamar reviews|website=[[AnyDecentMusic?]]|access-date=2022-12-29|archive-date=2022-11-29|archive-url=http://web.archive.org/web/20221129043031/http://www.anydecentmusic.com/review/13287/Kendrick-Lamar-Mr-Morale--the-Big-Steppers.aspx|url-status=live}}</ref> | MC = 85/100<ref name="Metacritic" /> | rev1 = ''[[Clash (журнал)|Clash]]'' | rev1Score = 10/10<ref>{{cite magazine |last=Murray |first=Robin |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'' |url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers |magazine=[[Clash (журнал)|Clash]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513152811/https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers |url-status=live }}</ref> | rev1score = | rev2 = ''[[The Daily Telegraph]]'' | rev2Score = {{rating|4|5}}<ref>{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |last2=Hall |first2=James |last3=Lloyd |first3=Kate |last4=Pritchard |first4=Will |date=2022-05-13 |title=Florence gets Dance Fever, the Stones open their archive – the week’s best albums |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ |url-status=live |access-date=2022-05-13 |archive-url=https://archive.today/20220513125510/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ |archive-date=2022-05-13 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513170412/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ }}</ref> | rev3 = ''[[Evening Standard]]'' | rev3Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Smyth |first=David |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'' review: Still light years ahead of the game |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-review-b999623.html |newspaper=[[Evening Standard]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513130245/https://www.standard.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-review-b999623.html }}</ref> | rev4 = ''[[The Guardian]]'' | rev4Score = {{rating|5|5}}<ref name="Guardian" /> | rev5 = ''[[i (газета)|i]]'' | rev5Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Solomon |first=Kate |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'', review: On a near-perfect album, the rapper finds peace |url=https://inews.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review-on-a-near-perfect-album-the-rapper-finds-peace-1628928 |newspaper=[[i (газета)|i]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513134436/https://inews.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review-on-a-near-perfect-album-the-rapper-finds-peace-1628928 }}</ref> | rev6 = ''[[The Independent]]'' | rev6Score = {{rating|5|5}}<ref name="indyreview" /> | rev7 = ''[[The Line of Best Fit]]'' | rev7Score = 10/10<ref>{{cite web |last=Loftin |first=Steve |title=''Mr. Morale & The Big Steppers'' is Kendrick Lamar's New Testament |url=https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-album-review |website=[[The Line of Best Fit]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513151359/https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-album-review |url-status=live }}</ref> | rev8 = ''[[NME]]'' | rev8Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite magazine |last=Williams |first=Kyann-Sian |title=Kendrick Lamar – ''Mr. Morale & The Big Steppers'' review: a cathartic, soul-bearing autobiography |url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-3225059 |magazine=[[NME]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513161924/https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-3225059 |url-status=live }}</ref> | rev9 = ''[[The Times]]'' | rev9Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Hodgkinson |first=Will |title=Kendrick Lamar: ''Mr Morale & the Big Steppers'' review – a complicated, troubled masterpiece |url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-mr-morale-amp-the-big-steppers-review-a-complicated-troubled-masterpiece-nfgg8xf2j |newspaper=[[The Times]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |url-access=subscription |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513160824/https://www.thetimes.co.uk/article/kendrick-lamar-mr-morale-amp-the-big-steppers-review-a-complicated-troubled-masterpiece-nfgg8xf2j }}</ref> }}13 мая 2022 года ў падтрымку альбома Ламар аб'явіў аб 65-дзённым канцэртным туры The Big Steppers Tour. {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}} і Tanna Leone будуць выступаць на разагрэве на ўсіх трох этапах тура<ref>{{Cite tweet|author=Kendrick Lamar|user=kendricklamar|number=1525145963160932354|title=The Big Steppers Tour https://oklama.com/tour|date=2022-05-13}}</ref>. === Водгукі === Альбом атрымаў высокія адзнакі ад {{Не перакладзена 3|Музычная крытыка|крытыкаў|ru|Музыкальная критика}}. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] сярэдні бал складае 85/100 на аснове 26 аглядаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/music/mr-morale-the-big-steppers/kendrick-lamar/critic-reviews|title=Critic Reviews for ''Mr. Morale & The Big Steppers'' by Kendrick Lamar|website=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021102355/https://www.metacritic.com/music/mr-morale-the-big-steppers/kendrick-lamar/critic-reviews|archive-date=2022-10-21|access-date=2022-12-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/year/filtered|title=Best Music and Albums for 2022|publisher=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512082004/https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/year/filtered|archive-date=2022-05-12|access-date=2022-05-13|url-status=live}}</ref>. Бэн Браянт з [[The Independent]] назваў альбом «далікатным опусам вызначальнага паэта свайго пакалення», напісаўшы: «Першы альбом рэпера за пяць гадоў — гэта дакучлівы і дзіўны роздум аб бацькоўстве і сям'і»<ref name="indyreview">{{Cite news|last=Bryant|first=Ben|date=2022-05-13|title=Kendrick Lamar’s Mr Morale and the Bigsteppers is a tender, delicate opus – review|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/kendrick-lamar-review-mr-morale-b2078296.html|access-date=2022-05-13|newspaper=[[The Independent]]|language=en|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513123613/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/kendrick-lamar-review-mr-morale-b2078296.html}}</ref>. У аглядзе [[The Guardian]] Алексіс Петрыдзіс высока ацаніў тэмы, лірызм і стыль<ref name="Guardian">{{cite news|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|title=Kendrick Lamar: ''Mr Morale & the Big Steppers'' review – rap genius bares heart, soul and mind|url=https://www.theguardian.com/music/2022/may/13/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review|newspaper=[[The Guardian]]|date=2022-05-13|access-date=2022-05-13|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513170739/https://www.theguardian.com/music/2022/may/13/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review}}</ref>. === Папулярнасць === Рэліз заняў першае месца ў сусветным топе сайта тэкстаў песень {{Не перакладзена 3|Genius (сайт)|Genius|ru|Genius (сайт)}} па выніках 2022 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/a/the-top-albums-of-2022-according-to-genius-data|title=The Top Albums Of 2022 According To Genius Data|author=Ken Partridge|website=[[Genius (сайт)|Genius]]|date=2022-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230112519/https://genius.com/a/the-top-albums-of-2022-according-to-genius-data|archive-date=2022-12-30|access-date=2022-12-30|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|headline=Volume 1 – ''Big Steppers''|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=34:49|title1=United in Grief|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Kendrick Duckworth]]|Sam Dew|Mark Spears|Jason Pounds|Duval Timothy|Matt Schaeffer|Johnny Kosich|Jake Kosich|Timothy Maxey}}|extra1={{hlist|[[Кендрык Ламар|OKLAMA]]|Sounwave|J.LBS|Duval Timothy|Beach Noise|Tim Maxey}}|length1=4:15|title2=N95|writer2={{hlist|Duckworth|Dew|Matthew Samuels|Spears|Jahaan Sweet|Hykeem Carter}}|extra2={{hlist|[[Boi-1da]]|Sounwave|Jahaan Sweet|[[Baby Keem]]}}|length2=3:15|title3=Worldwide Steppers|writer3={{hlist|Duckworth|Dew|Spears|[[Digi+Phonics|Donte Perkins]]|Pounds|[[Vincent Crane]]|Pat Darnell}}|extra3={{hlist|Sounwave|[[Digi+Phonics|Tae Beast]]|J.LBS}}|length3=3:23|title4=Die Hard|note4=сумесна з Blxst і Amanda Reifer|writer4={{hlist|Duckworth|Matthew Burdette|Cover Drive|Amanda Reifer|Dew|[[Thundercat (музыкант)|Stephen Bruner]]|Victor Ekpo|Spears|[[DJ Dahi|Dacoury Natche]]|Carter|Pounds|[[FnZ|Michael Mulé]]|[[FnZ|Isaac De Boni]]|M. Smith|R. Smith}}|extra4={{hlist|Sounwave|[[DJ Dahi]]|Baby Keem|J.LBS|[[FnZ]]}}|length4=3:59|title5=Father Time|note5=сумесна з [[Sampha]]|writer5={{hlist|Duckworth|[[Sampha|Sampha Sisay]]|Spears|Natche|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich|[[Bekon|Daniel Tannenbaum]]|Timothy|Ekpo|K. Jones}}|extra5={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|Beach Noise|[[Bekon]]|Timothy|Grandmaster Vic}}|length5=3:42|title6=Rich (Interlude)|writer6={{hlist|[[Kodak Black|Bill Kapri]]|Dew|Timothy}}|extra6=Timothy|length6=1:43|title7=Rich Spirit|writer7={{hlist|Duckworth|Dew|Spears|Natche|Frano Huett|A. Thomas|D. Dennis|G. Jackson|M. Hall}}|extra7={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|franO}}|length7=3:22|title8=We Cry Together|note8=сумесна з [[Taylour Paige]]|writer8={{hlist|Duckworth|[[The Alchemist (музыкант)|Daniel Maman]]|Pounds|Tannenbaum|[[Florence Welch]]|G. Peacock}}|extra8={{hlist|[[The Alchemist]]|J.LBS|Bekon}}|length8=5:41|title9=Purple Hearts|note9=сумесна з [[Summer Walker]] і [[Ghostface Killah]]|writer9={{hlist|Duckworth|[[Summer Walker]]|[[Ghostface Killah|Dennis Coles]]|Dew|Anthony Dixon|Spears|[[DJ Khalil|Khalil Abdul-Rahman]]|Pounds|Schaffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra9={{hlist|Sounwave|[[DJ Khalil]]|J.LBS|Beach Noise}}|length9=5:29|writing_credits=yes}}{{Tracklist|headline=Volume 2 – ''Mr. Morale''|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=38:16|title1=Count Me Out|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Duckworth]]|Dew|Spears|Natche|Pounds}}|extra1={{Hlist|OKLAMA|Sounwave|DJ Dahi|J.LBS|Maxey}}|length1=4:43|title2=Crown|writer2={{hlist|Duckworth|Dew|Timothy}}|extra2=Timothy|length2=4:24|title3=Silent Hill|note3=сумесна з Kodak Black|writer3={{hlist|Duckworth|Kapri|Samuels|Spears|Sweet|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra3={{hlist|Boi-1da|Sounwave|Sweet|Beach Noise}}|length3=3:40|title4=Savior (Interlude)|writer4={{hlist|Duckworth|Carter|Spears|Pounds}}|extra4={{hlist|OKLAMA|Sounwave|J.LBS}}|length4=2:32|title5=Savior|note5=сумесна з Baby Keem і Sam Dew|writer5={{hlist|Duckworth|Dew|Tannenbaum|Spears|Ronald LaTour|Pounds|Mario Luciano|Tobias Breuer|Tommy Paxton-Beesley}}|extra5={{hlist|OKLAMA|Sounwave|Cardo|J.LBS|Mario Luciano|Rascal}}|length5=3:44|title6=Auntie Diaries|writer6={{hlist|Duckworth|Homer Steinweiss|Daniel Krieger|Tannenbaum|Tyler Mehlenbacher|Sergiu Gherman|Craig Balmoris|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra6={{hlist|Bekon|The Donuts|Craig Balmoris|Beach Noise}}|length6=4:41|title7=Mr. Morale|note7=сумесна з [[TannaLeone]]|writer7={{hlist|Duckworth|Dew|Avante Santana|Pharrell Williams}}|extra7=Pharrell Williams|length7=3:30|title8=Mother I Sober|note8=сумесан з [[Beth Gibbons]]|writer8={{hlist|Duckworth|[[Beth Gibbons]]|Dew|Bruner|Spears|Tannenbaum|Pounds}}|extra8={{hlist|Sounwave|Bekon|J.LBS}}|length8=6:46|title9=Mirror|writer9={{hlist|Duckworth|Krieger|Stuart Johnson|Spears|Natche|Tannenbaum|Mehlenbacher|Gherman|Balmoris|Maxey}}|extra9={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|Bekon|The Donuts|Balmoris|Maxey}}|length9=4:16|writing_credits=yes}} ''Нататкі'' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер * «Worldwide Steppers» змяшчае неадзначаны вакал ад {{Не перакладзена 3|Kodak Black|3=ru|4=Kodak Black}} * «Rich (Interlude)» змяшчае неадзначаны вакал ад Kodak Black * «We Cry Together» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «June» ад {{Не перакладзена 3|Florence + The Machine|3=ru|4=Florence + The Machine}} * «Savior (Interlude)» змяшчае неадзначаны вакал ад {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Канцэптуальныя альбомы]] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы — лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Aftermath Entertainment]] [[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Boi-1da]] a175x3tjo7c9daapjpp0t54hrptikui 0 807709 5141068 5140228 2026-05-13T08:51:46Z JerzyKundrat 174 5141068 wikitext text/x-wiki '''Культура заходнябалцкіх курганоў''' — археалагічная культура, якая атрымала назву ад характэрнага тыпу пахавальных помнікаў, распаўсюджаных з сярэдзіны I тысячагоддзя да н.э. на тэрыторыях сучаснай [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] Расіі, на захадзе [[Літва|Літвы]], паўночным усходзе [[Польшча|Польшчы]], часткова на захадзе [[Беларусь|Беларусі]] (тыпу [[Нача (археалагічныя помнікі)|Нача]]). Пачала вывучацца нямецкімі археолагамі ў XIX ст. Асноўныя абагульняючыя працы выйшлі ў пач. 1970-х гадоў (Л. Акуліч, Е. Акуліч). Характэрны каменныя курганныя і грунтавыя могільнікі, пахаванні ў якіх выконваліся па абрадзе трупаспалення. Акрамя каменных венцаў і абкладак курганоў для пахаванняў часта выкарыстоўвалі дадатковыя канструкцыі (абставы, скрыні, абкладкі). У пахавальны інвентар уваходзілі ўпрыгажэнні, узбраенне, прылады працы, кераміка. Паселішчы (свайныя на берагах [[Мазурскія азёры|Мазурскіх азёр]]) вывучаны толькі на тэрыторыі Польшчы. == Літаратура == * ''[[А. М. Мядзведзеў]]''. Заходнябалцкіх курганоў культура // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2009. {{Археалагічныя культуры Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Заходнябалцкіх курганоў культура}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Літвы]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Польшчы]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі]] [[Катэгорыя:Балты]] 1i45z6n57sp29nn39d6b4kvb5si3um3 0 807711 5140744 5140554 2026-05-12T14:03:16Z Feeleman 163471 афармленне 5140744 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Hanna-Barbera''' (афіцыйна '''''Hanna-Barbera Cartoons, Inc.''''', раней вядомая як '''''H-B Enterprises''''', '''''Hanna-Barbera Productions, Inc'''.'' і '''''H-B Production Co.''''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0024579|title=Hanna-Barbera {{!}} Productions|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hollywood cartoons: American animation in its golden age|адказны=J. Michael Barrier|год=2010|месца=New York|выдавецтва=Oxford University Press|старонак=648|isbn=978-0-19-802079-0}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]] і [[прадзюсарская кампанія]], якая дзейнічала з 1957 года да яе паглынання [[Warner Bros. Animation]] у 2001<ref name="A Cast of Friends">{{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}}</ref>{{sfn|Barbera|1994|p=83–84}}. Студыя была заснавана 7 ліпеня 1957 года [[Уільям Хана|Уільямам Ханам]] і [[Джозеф Барбэра|Джозефам Барбэрам]] — стваральнікамі «[[Том і Джэры]]» і былымі супрацоўнікамі [[Metro-Goldwyn-Mayer cartoon studio]] — разам з [[кінапрадзюсар]]ам [[Джордж Сідні|Джорджам Сідні]]<ref name="A Cast of Friends">{{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}}</ref><ref name="My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/mylifeintoonsfro00barb|аўтар=Joseph Barbera|загаловак=My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century|год=1994|выдавецтва=[[Turner Publishing]]|isbn=1-57036-042-1}}</ref>{{sfn|Barbera|1994|p=83–84}}. Hanna-Barbera cтварыла такія вядомыя мультыплікацыйныя серыялы як: «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Флінтстоўны]]», «{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}}», «[[Джэтсаны]]», «[[Скубі-Ду]]» і «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]». Дзякуючы значнай колькасці [[Тэлесерыял|тэлесерыялаў]], спецыяльных [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграм]] і [[Поўнаметражны фільм|поўнаметражных]] [[Мультфільм|мультфільмаў]] Hanna-Barbera стала адной з самых паспяховых мультыплікацыйных студый у свеце, фактычна канкурыруючы з [[Walt Disney Animation Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0024579|title=Hanna-Barbera {{!}} Productions|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-11}}</ref>. Аднак дамінуючае становішча Hanna-Barbera пачало слабець, і так да 1980-х гадоў: рынак суботніх ранішніх мультсерыялаў паступова занепадаў, у той час як усё большую ролю пачала адыгрываць будзённая [[тэлевізійная сіндыкацыя]]. У 1966 годзе Hanna-Barbera была куплена кампаніяй [[Taft Broadcasting]] і заставалася яе ўласнасцю да 1991 года, пакуль [[Turner Broadcasting System]] не выкупіла студыю. Turner выкарыстала вялізную бібліятэку [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] праектаў Hanna-Barbera для запуску [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] у 1992 годзе, што дало новым пакаленням гледачоў новую пляцоўку для паказу класічных мультсерыялаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1993/12/30/business/company-news-turner-buys-remaining-50-stake-in-hanna-barbera.html|title=COMPANY NEWS; TURNER BUYS REMAINING 50% STAKE IN HANNA-BARBERA|first=Bloomberg|last=News|website=The New York Times|date=1993-12-30|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1992/02/19/business/the-media-business-turner-broadcasting-plans-to-start-a-cartoon-channel.html|title=THE MEDIA BUSINESS; Turner Broadcasting Plans To Start a Cartoon Channel|first=Bill|last=Carter|website=The New York Times|date=1992-02-19|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1991/07/20/business/company-news-hanna-barbera-sale-is-weighed.html|title=COMPANY NEWS; Hanna-Barbera Sale Is Weighed|website=The New York Times|date=1991-07-20|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1966/12/29/archives/hannabarbera-acquired-by-taft-broadcasting-co.html|title=Hanna-Barbera Acquired By Taft Broadcasting Co.|website=The New York Times|date=1966-12-29|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Timothy Burke, Kevin Burke|загаловак=Saturday morning fever|год=1999|выданне=1. St. Martin's Griffin ed|месца=New York|выдавецтва=St. Martin's Griffin|старонак=247|isbn=978-0-312-16996-1}}</ref>. Пасля смерці [[Уільям Хана]] у 2001 годзе Hanna-Barbera канчаткова спыніла існаванне як самастойная студыя і была поўнасцю інтэгравана ў склад [[Warner Bros. Animation]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2006/digital/markets-festivals/cartoon-giant-barbera-dies-1117956009/|title=Cartoon giant Barbera dies|first=Richard Natale,Michael|last=Schneider|website=Variety|date=2006-12-18|access-date=2026-05-11}}</ref>. Нягледзячы на гэта, брэнд Hanna-Barbera працягвае выкарыстоўвацца як [[Таварны знак|гандлёвая марка]] для многіх класічных мультыплікацыйных праектаў студыі, якія сёння знаходзяцца ва ўладаннем кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros.]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.slashfilm.com/543753/hanna-barbera-cinematic-universe/|title=The Next Scooby-Doo Movie Will Launch A Hanna-Barbera Cinematic Universe [CinemaCon 2016]|first=Peter|last=Sciretta|website=SlashFilm|date=2016-04-13|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cbr.com/hanna-barbera-cinematic-universe/|title=Is There a Hanna-Barbera Cinematic Universe In the Works?|first=Liam|last=Nolan|website=CBR|date=2019-03-04|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2017/film/news/animated-scooby-movie-moves-back-2020-1202408718/|title=Scooby-Doo Animated Movie Moves Back Two Years to 2020|first=Dave|last=McNary|website=Variety|date=2017-05-04|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2017/film/news/anitmated-jetsons-movie-sausage-party-director-1202444840/|title=Animated ‘Jetsons’ Movie to Lift Off With ‘Sausage Party’ Director|first=Dave|last=McNary|website=Variety|date=2017-05-25|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.comingsoon.net/movies/news/402671-the-jetsons-planned-as-animated-feature|title=The Jetsons Planned as Animated Feature|first=Silas|last=Lesnick|website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV & Streaming News, and More|date=2015-01-24|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.dc.com/blog/2016/05/18/get-to-know-hanna-barbera-beyond|title=Get to Know Hanna-Barbera Beyond|website=DC|access-date=2026-05-11}}</ref>. == Бібліяграфія == * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/mylifeintoonsfro00barb|аўтар=Joseph Barbera|загаловак=My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century|год=1994|выдавецтва=[[Turner Publishing]]|isbn=1-57036-042-1}} * {{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Michael Barrier|загаловак=Hollywood Cartoons: American Animation in Its Golden Age|год=2003|мова=en|выдавецтва=[[Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта]]|isbn=978-0-19-802079-0}} * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/saturdaymorningf00burk|аўтар=Timothy Burke, Kevin Burke|загаловак=Saturday Morning Fever: Growing up with Cartoon Culture|год=1998|мова=en|выдавецтва=St. Martin's Griffin|isbn=0-312-16996-5}} * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=WlEjmDkdc08C&pg=PA28|аўтар=Christopher P. Lehman|загаловак=American Animated Cartoons of the Vietnam Era: A Study of Social Commentary in Films and Television Programs, 1961–1973|год=2007|мова=en|выдавецтва=[[McFarland & Company]]|isbn=978-0-7864-5142-5}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.warnerbros.com/brands/hanna-barbera|link_text=Hanna-Barbera|lang=en}} * {{imdb company|id=0024579|company=Hanna-Barbera Productions}} * [http://www.toonopedia.com/hannabar.htm Toonopedia: Hanna-Barbera Studio] * [http://www.bcdb.com/cartoons/Hanna-Barbera_Studios/ Big Cartoon DataBase: Hanna-Barbera Studios] * [https://web.archive.org/web/20151113043305/http://hbshows.com/ HB Shows.com — The Hanna-Barbera Super Center] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура ЗША]] [[Катэгорыя:Даччыныя кампаніі WarnerMedia]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Discovery]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:WarnerMedia]] [[Катэгорыя:Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Кампаніі Лос-Анджэлеса]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі ЗША]] [[Катэгорыя:Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] tntnl3fhct2yeomoqsrdqia5tviy76s 5140745 5140744 2026-05-12T14:03:46Z Feeleman 163471 афармленне 5140745 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Hanna-Barbera''' (афіцыйна '''''Hanna-Barbera Cartoons, Inc.''''', раней вядомая як '''''H-B Enterprises''''', '''''Hanna-Barbera Productions, Inc'''.'' і '''''H-B Production Co.''''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0024579|title=Hanna-Barbera {{!}} Productions|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hollywood cartoons: American animation in its golden age|адказны=J. Michael Barrier|год=2010|месца=New York|выдавецтва=Oxford University Press|старонак=648|isbn=978-0-19-802079-0}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]] і [[прадзюсарская кампанія]], якая дзейнічала з 1957 года да яе паглынання [[Warner Bros. Animation]] у 2001<ref name="A Cast of Friends">{{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}}</ref>{{sfn|Barbera|1994|p=83–84}}. Студыя была заснавана 7 ліпеня 1957 года [[Уільям Хана|Уільямам Ханам]] і [[Джозеф Барбэра|Джозефам Барбэрам]] — стваральнікамі «[[Том і Джэры]]» і былымі супрацоўнікамі [[Metro-Goldwyn-Mayer cartoon studio]] — разам з [[кінапрадзюсар]]ам [[Джордж Сідні|Джорджам Сідні]]<ref name="A Cast of Friends">{{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}}</ref><ref name="My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/mylifeintoonsfro00barb|аўтар=Joseph Barbera|загаловак=My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century|год=1994|выдавецтва=[[Turner Publishing]]|isbn=1-57036-042-1}}</ref>{{sfn|Barbera|1994|p=83–84}}. Hanna-Barbera cтварыла такія вядомыя мультыплікацыйныя серыялы як: «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Флінтстоўны]]», «{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}}», «[[Джэтсаны]]», «[[Скубі-Ду]]» і «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]». Дзякуючы значнай колькасці [[Тэлесерыял|тэлесерыялаў]], спецыяльных [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграм]] і [[Поўнаметражны фільм|поўнаметражных]] [[Мультфільм|мультфільмаў]] Hanna-Barbera стала адной з самых паспяховых мультыплікацыйных студый у свеце, фактычна канкурыруючы з [[Walt Disney Animation Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0024579|title=Hanna-Barbera {{!}} Productions|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-11}}</ref>. Аднак дамінуючае становішча Hanna-Barbera пачало слабець, і так да 1980-х гадоў. Рынак суботніх ранішніх мультсерыялаў паступова занепадаў, у той час як усё большую ролю пачала адыгрываць будзённая [[тэлевізійная сіндыкацыя]]. У 1966 годзе Hanna-Barbera была куплена кампаніяй [[Taft Broadcasting]] і заставалася яе ўласнасцю да 1991 года, пакуль [[Turner Broadcasting System]] не выкупіла студыю. Turner выкарыстала вялізную бібліятэку [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] праектаў Hanna-Barbera для запуску [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] у 1992 годзе, што дало новым пакаленням гледачоў новую пляцоўку для паказу класічных мультсерыялаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1993/12/30/business/company-news-turner-buys-remaining-50-stake-in-hanna-barbera.html|title=COMPANY NEWS; TURNER BUYS REMAINING 50% STAKE IN HANNA-BARBERA|first=Bloomberg|last=News|website=The New York Times|date=1993-12-30|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1992/02/19/business/the-media-business-turner-broadcasting-plans-to-start-a-cartoon-channel.html|title=THE MEDIA BUSINESS; Turner Broadcasting Plans To Start a Cartoon Channel|first=Bill|last=Carter|website=The New York Times|date=1992-02-19|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1991/07/20/business/company-news-hanna-barbera-sale-is-weighed.html|title=COMPANY NEWS; Hanna-Barbera Sale Is Weighed|website=The New York Times|date=1991-07-20|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1966/12/29/archives/hannabarbera-acquired-by-taft-broadcasting-co.html|title=Hanna-Barbera Acquired By Taft Broadcasting Co.|website=The New York Times|date=1966-12-29|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Timothy Burke, Kevin Burke|загаловак=Saturday morning fever|год=1999|выданне=1. St. Martin's Griffin ed|месца=New York|выдавецтва=St. Martin's Griffin|старонак=247|isbn=978-0-312-16996-1}}</ref>. Пасля смерці [[Уільям Хана]] у 2001 годзе Hanna-Barbera канчаткова спыніла існаванне як самастойная студыя і была поўнасцю інтэгравана ў склад [[Warner Bros. Animation]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2006/digital/markets-festivals/cartoon-giant-barbera-dies-1117956009/|title=Cartoon giant Barbera dies|first=Richard Natale,Michael|last=Schneider|website=Variety|date=2006-12-18|access-date=2026-05-11}}</ref>. Нягледзячы на гэта, брэнд Hanna-Barbera працягвае выкарыстоўвацца як [[Таварны знак|гандлёвая марка]] для многіх класічных мультыплікацыйных праектаў студыі, якія сёння знаходзяцца ва ўладаннем кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros.]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.slashfilm.com/543753/hanna-barbera-cinematic-universe/|title=The Next Scooby-Doo Movie Will Launch A Hanna-Barbera Cinematic Universe [CinemaCon 2016]|first=Peter|last=Sciretta|website=SlashFilm|date=2016-04-13|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cbr.com/hanna-barbera-cinematic-universe/|title=Is There a Hanna-Barbera Cinematic Universe In the Works?|first=Liam|last=Nolan|website=CBR|date=2019-03-04|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2017/film/news/animated-scooby-movie-moves-back-2020-1202408718/|title=Scooby-Doo Animated Movie Moves Back Two Years to 2020|first=Dave|last=McNary|website=Variety|date=2017-05-04|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2017/film/news/anitmated-jetsons-movie-sausage-party-director-1202444840/|title=Animated ‘Jetsons’ Movie to Lift Off With ‘Sausage Party’ Director|first=Dave|last=McNary|website=Variety|date=2017-05-25|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.comingsoon.net/movies/news/402671-the-jetsons-planned-as-animated-feature|title=The Jetsons Planned as Animated Feature|first=Silas|last=Lesnick|website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV & Streaming News, and More|date=2015-01-24|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.dc.com/blog/2016/05/18/get-to-know-hanna-barbera-beyond|title=Get to Know Hanna-Barbera Beyond|website=DC|access-date=2026-05-11}}</ref>. == Бібліяграфія == * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/mylifeintoonsfro00barb|аўтар=Joseph Barbera|загаловак=My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century|год=1994|выдавецтва=[[Turner Publishing]]|isbn=1-57036-042-1}} * {{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Michael Barrier|загаловак=Hollywood Cartoons: American Animation in Its Golden Age|год=2003|мова=en|выдавецтва=[[Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта]]|isbn=978-0-19-802079-0}} * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/saturdaymorningf00burk|аўтар=Timothy Burke, Kevin Burke|загаловак=Saturday Morning Fever: Growing up with Cartoon Culture|год=1998|мова=en|выдавецтва=St. Martin's Griffin|isbn=0-312-16996-5}} * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=WlEjmDkdc08C&pg=PA28|аўтар=Christopher P. Lehman|загаловак=American Animated Cartoons of the Vietnam Era: A Study of Social Commentary in Films and Television Programs, 1961–1973|год=2007|мова=en|выдавецтва=[[McFarland & Company]]|isbn=978-0-7864-5142-5}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.warnerbros.com/brands/hanna-barbera|link_text=Hanna-Barbera|lang=en}} * {{imdb company|id=0024579|company=Hanna-Barbera Productions}} * [http://www.toonopedia.com/hannabar.htm Toonopedia: Hanna-Barbera Studio] * [http://www.bcdb.com/cartoons/Hanna-Barbera_Studios/ Big Cartoon DataBase: Hanna-Barbera Studios] * [https://web.archive.org/web/20151113043305/http://hbshows.com/ HB Shows.com — The Hanna-Barbera Super Center] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура ЗША]] [[Катэгорыя:Даччыныя кампаніі WarnerMedia]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Discovery]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:WarnerMedia]] [[Катэгорыя:Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Кампаніі Лос-Анджэлеса]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі ЗША]] [[Катэгорыя:Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] s4n498zthz5xg3b33hpx3b55uo7vt3r 0 807723 5141073 5140301 2026-05-13T08:58:57Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Прапаганда ў Беларусі]] 5141073 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Прапаганда ў Беларусі]] mtpl8st7icrczet0e3anw7438fk0keb 0 807757 5140862 5140540 2026-05-12T18:45:31Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5140862 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{hlist|1962–цяпер}} | Іншыя назвы = The Paladins (1962–1963)<br />The Spectres (1963–1967)<br />Traffic Jam (1967)<br />The Status Quo (1967–1969) }} '''Status Quo''' — брытанскі рок-гурт, створаны ў Лондане ў 1962 годзе.<ref name="Status Quo: Just Doin' It!">{{cite book|first=Bob|last=Young|year=2000|title=Status Quo: Just Doin' It!|edition=1st|publisher=Cassell Illustrated|location=London|page=27|isbn=1-84403-562-X}}</ref><ref name="The Great Rock Discography">{{cite book|first=Martin C.|last=Strong|year=2000|title=The Great Rock Discography|edition=5th|publisher=Mojo Books|location=Edinburgh|pages=927–929|isbn=1-84195-017-3}}</ref> Яны выпусцілі больш за 100 сінглаў і 33 студыйных альбома. Іх поспех і даўгалецце, а таксама, часткова, іх сувязі з брытанскай [[Брытанская каралеўская сям’я|каралеўскай сям'ёй]], у тым ліку філантрапічная праца з Prince's Trust (фонд караля [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карла III]]), прывялі да таго, што СМІ часта называюць іх «нацыянальнай установай».<ref>{{Cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/music-nightlife-news/status-quo-quiz-ahead-llangollen-7330006|title=Quiz: They'll be rocking all over Llangollen – but are you in the know about the Quo?|website=Walesonline.co.uk|date=26 June 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thecourier.co.uk/fp/past-times/2472400/status-quo-turned-knockhill-into-a-forest-of-air-guitars-after-dunkeld-pit-stop/|title=Status Quo turned Knockhill into a forest of air guitars after Dunkeld pit-stop|website=Thecourier.co.uk|date=23 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eadt.co.uk/things-to-do/status-quo-rock-the-forest-7550796|title=Status Quo rock the forest|website=Eadt.co.uk|date=9 June 2008}}</ref> Паводле інфармацыі гурта, яны прадалі больш за 118 мільёнаў запісаў па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=https://today.rtl.lu/culture/music/a/2157983.html|title=Rockhal Announces Status Quo Show on 21 July|date=16 January 2024|publisher=[[RTL (Luxembourgian TV channel)|RTL]]|access-date=13 September 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.statusquo.co.uk/factsheet.htm|title=Quo Facts|publisher=Statusquo.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20061109202831/https://www.statusquo.co.uk/factsheet.htm|archive-date=9 November 2006|access-date=15 July 2011|url-status=dead}}</ref> [[Файл:Status_Quo's_hands.jpg|справа|міні|Адбіткі рук Росі і Парфіта з Status Quo на плошчы славы Уэмблі ў Лондане]] == Удзельнікі == '''Дзеючыя''' * Фрэнсіс Росі — сола-гітара, вакал {{Small|(1962–цяпер)}} * Эндзі Боўн — клавішныя, рытм-гітара, губны гармонік, вакал {{Small|(1981–цяпер; сесійны удзельнік у 1973, сесійны/гастрольны ў 1976–1981)}} * Джон «Rhino» Эдвардс — бас-гітара, рытм-гітара, вакал {{Small|(1985–цяпер)}} * Леон Кейв — ударныя, перкусія, бэк-вакал {{Small|(2013–цяпер)}} * Рычы Мэлоун — рытм-гітара, вакал {{Small|(2016–цяпер)}} == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы'''  * ''Picturesque Matchstickable Messages from the Status Quo'' <small>(1968)</small> * ''Spare Parts'' <small>(1969)</small> * ''Ma Kelly's Greasy Spoon'' <small>(1970)</small> * ''Dog of Two Head'' <small>(1971)</small> * ''Piledriver'' <small>(1972)</small> * ''Hello!'' <small>(1973)</small> * ''Quo'' <small>(1974)</small> * ''On the Level'' <small>(1975)</small> * ''Blue for You'' <small>(1976)</small> * ''Rockin' All Over the World'' <small>(1977)</small> * ''If You Can't Stand the Heat...'' <small>(1978)</small> * ''Whatever You Want'' <small>(1979)</small> * ''Just Supposin''' <small>(1980)</small> * ''Never Too Late'' <small>(1981)</small> * ''1+9+8+2'' <small>(1982)</small> * ''Back to Back'' <small>(1983)</small> * ''In the Army Now'' <small>(1986)</small> * ''Ain't Complaining'' <small>(1988)</small> * ''Perfect Remedy'' <small>(1989)</small> * ''Rock 'til You Drop'' <small>(1991)</small> * ''Thirsty Work'' <small>(1994)</small> * ''Don't Stop'' <small>(1996)</small> * ''Under the Influence'' <small>(1999)</small> * ''Famous in the Last Century'' <small>(2000)</small> * ''Heavy Traffic'' <small>(2002)</small> * ''Riffs'' <small>(2003)</small> * ''The Party Ain't Over Yet'' <small>(2005)</small> * ''In Search of the Fourth Chord'' <small>(2007)</small> * ''Quid Pro Quo'' <small>(2011)</small> * ''Bula Quo!'' <small>(2013)</small> * ''Aquostic – Stripped Bare'' <small>(2014)</small> * ''Aquostic II – That's a Fact!'' <small>(2016)</small> * ''Backbone'' <small>(2019)</small> == Рымейкі і кавер-версіі == * У 1989 годзе амерыканскі [[Альтэрнатыўны рок|рок-]]<nowiki/>гурт Camper Van Beethoven заняў першае месца ў чарце Modern Rock Tracks [[Billboard|часопіса ''Billboard'']] з [[Кавер-версія|кавер-версіяй]] песні «Pictures of Matchstick Men». Песня з іх альбома ''Key Lime Pie''. Брытанскі рок-гурт Kasabian выпусціў уласную кавер-версію гэтай жа песні ў якасці бі-сайда са свайго сінгла 2006 года Shoot the Runner. * Перавыданне альбома ''Too-Rye-Ay'' гурта Dexys Midnight Runners 1996 года ўтрымлівала кавер-версію песні «Marguerita Time». * [[Озі Осбарн]] з метал-гуртам [[Type O Negative]] выканаў кавер на песню «Pictures of Matchstick Men» у саўндтрэку да біяграфічнага фільма Говарда Стэрна ''«Private Parts»'' у 1997 годзе. * Бліжэй да канца свайго жыцця [[дыджэй]] Джон Піл стаў вядомы тым, што ўключаў песню «Down Down» у свае эклектычныя дыджэйскія сэты.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2002/dec/07/artsfeatures.popandrock1|title=John Peel's comments on playing 'Down Down', in The Guardian|location=London|date=7 December 2002|access-date=24 May 2010|first=Chris|last=Mugan}}</ref> * Ар’ен Лукасэн (з галандскага музычнага праекта [[Ayreon]]) пераспяваў песні «Pictures Of Matchstick Men» і «Ice in the Sun» на сваім сольным альбоме ''Strange Hobby''. * Гітарыст [[Bad Religion]] Брэт Гурэвіц запісаў кавер-версію песні «Pictures of Matchstick Men» для свайго сольнага альбома ''Seeing Eye Gods'' 1985 года. * Нямецкі [[паўэр-метал]] гурт [[Helloween]] пераспяваў песню «Rain» для свайго сінгла «Power». Яна таксама ўвайшла ў бонусны дыск спецыяльнага выдання іх альбома 1996 года «''The Time of the Oath»'' . == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Commonscat}} * [http://www.statusquo.co.uk/ Афіцыйны сайт Status Quo] * {{Allmusic new}} * {{Imdb імя}} * [https://www.bbc.co.uk/norfolk/content/image_galleries/events_status_quo_thetford_20080609_gallery.shtml BBC Norfolk: галерэя канцэртаў Status Quo - Тэтфардскі лес 2008] * [http://www.headbanger.ru/interviews/245?lng=en Фрэнсіс Росі, інтэрв'ю: «У мяне восем дзяцей, і ўсе яны розныя», 18 мая 2011 г.] * [http://www.quogigography.net/ Найлепшая гісторыя канцэртаў Status Quo, сабраная Томасам Франкам] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-12}} [[Катэгорыя:Пераможцы World Music Awards]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records]] [[Катэгорыя:Хард-рок-гурты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Бугі-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Рок-н-рол-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Лондана]] 78v3z1aqgd05j7huqwa8bl8q3i9ypu8 1 807760 5140852 5140601 2026-05-12T18:27:02Z Камила Б 168016 /* недаступная спасылка */ новы падраздзел 5140852 wikitext text/x-wiki == Удакладненне суб'ектаў лізінгу == Тут апісваюцца толькі два бакі, але паводле стандартаў НБРБ, у працэсе ўдзельнічаюць трое. Можна дадаць або ўдакладніць раздзел «Суб’екты»:<blockquote>'''Тэкст:''' У класічнай лізінгавай аперацыі прымаюць удзел тры бакі: лізінгадаўца (кампанія, якая купляе маёмасць), лізінгаатрымальнік (кліент) і прадавец (пастаўшчык маёмасці). Пры гэтым выбар прадаўца і тавару звычайна ажыццяўляе менавіта кліент.</blockquote>[[Удзельнік:Камила Б|Камила Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Камила Б|размовы]]) 14:05, 12 мая 2026 (+03) :Але тут трэба удакладниць, хто, на прыклад, зъяўляецца пастаўшчык маёмасці. Гэта важна. [[Удзельнік:Мила Самутина|Мила Самутина]] ([[Размовы з удзельнікам:Мила Самутина|размовы]]) 14:23, 12 мая 2026 (+03) == недаступная спасылка == [http://www.asbleasing.by/about-leasing/leasing-history/ История лизинга] (руск.)(недаступная спасылка). ООО «АСБ Лизинг - спасылка не працуе. Напэуна трэба яе выдалиць? [[Удзельнік:Камила Б|Камила Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Камила Б|размовы]]) 21:27, 12 мая 2026 (+03) 8i9m91rvrzy2x3chesjny9169t89io9 0 807767 5140963 5140614 2026-05-13T02:16:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5140963 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. == Асноўныя аб’екты і фарміраванні == '''<span style="background-color:#FFC0CB">Ружовым колерам</span> пазначаны скасаваныя'''. {| class="standard sortable" ! Размяшчэнне !! Аб’екты !! Статус |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012<ref>{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002<ref>Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994<ref>[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007 |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017<ref name="emba">{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994 |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001<ref>Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003<ref name="ца"> {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/> |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/> |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}} |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}} |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}</ref>. |- |{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}} |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993 |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025<ref>[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 гадах |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005<ref>[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]</ref> |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004 |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}</ref> |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000 |} == Удзел у міратворчых місіях == * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі (1992—2008)]] * [[UNPROFOR|Сілы ААН па ахове ў Босніі (1992—1995)]] * [[SFOR|Сілы для стабілізацыі ў Босніі (1995—1999)]] * [[KFOR|Міратворчыя сілы ў Косаве (1999—2003)]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху (2020—2024)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура== * {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}} {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]] fxpt3qzzglldv2x7y2e3eld9tpfrkd9 3 807769 5140617 2026-05-12T12:01:52Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5140617 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:01, 12 мая 2026 (+03) 0q4j119w9h6it84alyz076hrh8z0rnt 0 807770 5140656 2026-05-12T12:30:17Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільмы}} '''«Ідыёты»''' ({{lang-da|Idioterne}}) — фільм дацкага рэжысёра [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]], зняты ім паводле ўласнага сцэнарыя ў адпаведнасці з правіламі маніфеста «[[Догма 95]]» (таксама вядомы як «Догма № 2» — Dogme #2). Галоўныя ролі ў фільме выканалі...» 5140656 wikitext text/x-wiki {{Фільмы}} '''«Ідыёты»''' ({{lang-da|Idioterne}}) — фільм дацкага рэжысёра [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]], зняты ім паводле ўласнага сцэнарыя ў адпаведнасці з правіламі маніфеста «[[Догма 95]]» (таксама вядомы як «Догма № 2» — Dogme #2). Галоўныя ролі ў фільме выканалі Бодыль Ёргенсен, Енс Альбінус і Ганна Луіза Хасінг. Прэм’ера «Ідыётаў» адбылася ў асноўным конкурсе [[Канскі кінафестываль 1998|Канскага кінафестывалю 1998 года]] і выклікала скандал спрэчнасцю тэматыкі і адкрытымі сексуальнымі сцэнамі. Меркаванні крытыкаў аб карціне падзяліліся ў дыяпазоне ад захопленых да грэблівых. У нацыянальны кінапракат фільм выйшаў 17 ліпеня 1998 года. Героі карціны малююць разумова адсталых, правакуючы навакольных і адначасова імкнучыся расчыніць у сабе, па выразе ідэолага групы, «унутранага ідыёта». «Ідыёты» разам з папярэднім і наступным фільмамі фон Трыера «Рассякаючы хвалі» і «Танцуючая ў цемры» ўтвараюць так званую трылогію «Залатое сэрца» (Guldhjerte-trilogi): цэнтральнай фігурай кожнай з гэтых стужак аказваецца жанчына, якая дэманструе чыстае самаахвяраванне. [[Катэгорыя:Фільмы 1998 года]] 6maacmjb8frb3ij7l1om93ax5w9r6kh 5140658 5140656 2026-05-12T12:31:34Z Autumndancer 168015 5140658 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Ідыёты»''' ({{lang-da|Idioterne}}) — фільм дацкага рэжысёра [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]], зняты ім паводле ўласнага сцэнарыя ў адпаведнасці з правіламі маніфеста «[[Догма 95]]» (таксама вядомы як «Догма № 2» — Dogme #2). Галоўныя ролі ў фільме выканалі Бодыль Ёргенсен, Енс Альбінус і Ганна Луіза Хасінг. Прэм’ера «Ідыётаў» адбылася ў асноўным конкурсе [[Канскі кінафестываль 1998|Канскага кінафестывалю 1998 года]] і выклікала скандал спрэчнасцю тэматыкі і адкрытымі сексуальнымі сцэнамі. Меркаванні крытыкаў аб карціне падзяліліся ў дыяпазоне ад захопленых да грэблівых. У нацыянальны кінапракат фільм выйшаў 17 ліпеня 1998 года. Героі карціны малююць разумова адсталых, правакуючы навакольных і адначасова імкнучыся расчыніць у сабе, па выразе ідэолага групы, «унутранага ідыёта». «Ідыёты» разам з папярэднім і наступным фільмамі фон Трыера «Рассякаючы хвалі» і «Танцуючая ў цемры» ўтвараюць так званую трылогію «Залатое сэрца» (Guldhjerte-trilogi): цэнтральнай фігурай кожнай з гэтых стужак аказваецца жанчына, якая дэманструе чыстае самаахвяраванне. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1998 года]] 1yyw9x52w0d1qfqkbxspvt5v2c1oov6 5140659 5140658 2026-05-12T12:32:20Z Autumndancer 168015 5140659 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Ідыёты»''' ({{lang-da|Idioterne}}) — фільм дацкага рэжысёра [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]], зняты ім паводле ўласнага сцэнарыя ў адпаведнасці з правіламі маніфеста «[[Догма 95]]» (таксама вядомы як «Догма № 2» — Dogme #2). Галоўныя ролі ў фільме выканалі Бодыль Ёргенсен, Енс Альбінус і Ганна Луіза Хасінг. Прэм’ера «Ідыётаў» адбылася ў асноўным конкурсе [[Канскі кінафестываль 1998|Канскага кінафестывалю 1998 года]] і выклікала скандал спрэчнасцю тэматыкі і адкрытымі сексуальнымі сцэнамі. Меркаванні крытыкаў аб карціне падзяліліся ў дыяпазоне ад захопленых да грэблівых. У нацыянальны кінапракат фільм выйшаў 17 ліпеня 1998 года. Героі карціны малююць разумова адсталых, правакуючы навакольных і адначасова імкнучыся расчыніць у сабе, па выразе ідэолага групы, «унутранага ідыёта». «Ідыёты» разам з папярэднім і наступным фільмамі фон Трыера «Рассякаючы хвалі» і «Танцуючая ў цемры» ўтвараюць так званую трылогію «Залатое сэрца» (Guldhjerte-trilogi): цэнтральнай фігурай кожнай з гэтых стужак аказваецца жанчына, якая дэманструе чыстае самаахвяраванне. {{зноскі}} {{Ларс фон Трыер}} [[Катэгорыя:Фільмы 1998 года]] 0trll25c3s0v5lou11dvbekgc9mx69i 5140711 5140659 2026-05-12T13:34:28Z StachLysy 62453 шаблон, вікіфікацыя 5140711 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Ідыёты»''' ({{lang-da|Idioterne}}) — фільм дацкага рэжысёра [[Ларс фон Трыер|Ларса фон Трыера]], зняты ім паводле ўласнага сцэнарыя ў адпаведнасці з правіламі маніфеста «[[Догма 95]]» (таксама вядомы як «Догма № 2» — Dogme #2). Галоўныя ролі ў фільме выканалі Бодыль Ёргенсен, Енс Альбінус і Ганна Луіза Хасінг. Прэм’ера «Ідыётаў» адбылася ў асноўным конкурсе [[Канскі кінафестываль 1998|Канскага кінафестывалю 1998 года]] і выклікала скандал спрэчнасцю тэматыкі і адкрытымі сексуальнымі сцэнамі. Меркаванні крытыкаў аб карціне падзяліліся ў дыяпазоне ад захопленых да грэблівых. У нацыянальны кінапракат фільм выйшаў 17 ліпеня 1998 года. Героі карціны малююць разумова адсталых, правакуючы навакольных і адначасова імкнучыся расчыніць у сабе, па выразе ідэолага групы, «унутранага ідыёта». «Ідыёты» разам з папярэднім і наступным фільмамі фон Трыера «Рассякаючы хвалі» і «[[Танцорка ў цемры]]» ўтвараюць так званую трылогію «Залатое сэрца» (Guldhjerte-trilogi): цэнтральнай фігурай кожнай з гэтых стужак аказваецца жанчына, якая дэманструе чыстае самаахвяраванне. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ларс фон Трыер}} [[Катэгорыя:Фільмы 1998 года]] 8lm0xzlukt9w9gzitl3nnadmdjkqe0i 0 807771 5140664 2026-05-12T12:42:19Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «'''Суботнікі''' — назва паселішчаў. == Беларусь == * [[Суботнікі]] ([[Іўеўскі раён]]) == Расія == * [[Суботнікі (Сычоўскі раён)]] * [[Суботнікі (Угранскі раён)]] {{неадназначнасць}}» 5140664 wikitext text/x-wiki '''Суботнікі''' — назва паселішчаў. == Беларусь == * [[Суботнікі]] ([[Іўеўскі раён]]) == Расія == * [[Суботнікі (Сычоўскі раён)]] * [[Суботнікі (Угранскі раён)]] {{неадназначнасць}} pcwi65utepc4d6nuipyw3zjhizjc73x 5140666 5140664 2026-05-12T12:43:38Z JerzyKundrat 174 5140666 wikitext text/x-wiki '''Суботнікі''' — назва паселішчаў. == Беларусь == * [[Суботнікі]] ([[Іўеўскі раён]]) == Расія == * [[Суботнікі (Сычоўскі раён)]] * [[Суботнікі (Угранскі раён)]] == Гл. таксама == * [[Субаты]] {{неадназначнасць}} rkndp73xoe6ifhg7uf3bf4kv673i0t3 0 807772 5140672 2026-05-12T12:47:47Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Джодзі Комер''' ({{lang-en|Jodie Comer}}; нар. {{ДН|11|3|1993}}, {{МН|Ліверпуль||}}) — англійская актрыса. Лаўрэат прэмій "[[Эмі]]" і BAFTA TV за выкананне найлепшай жаночай ролі ў тэлесерыяле "Забіваючы Еву" (2019). За галоўную ролю ў монаспектаклі «На першы погля...» 5140672 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джодзі Комер''' ({{lang-en|Jodie Comer}}; нар. {{ДН|11|3|1993}}, {{МН|Ліверпуль||}}) — англійская актрыса. Лаўрэат прэмій "[[Эмі]]" і BAFTA TV за выкананне найлепшай жаночай ролі ў тэлесерыяле "Забіваючы Еву" (2019). За галоўную ролю ў монаспектаклі «На першы погляд» Комер была ўдастоена ўзнагароды Лорэнса Аліўе і прэміі «Тоні» ў катэгорыі «Найлепшая актрыса ў п'есе». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Комер}} [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі]] nkdjx9u7xz6f96l2r7xpffcul03b1p1 5140673 5140672 2026-05-12T12:48:39Z Autumndancer 168015 5140673 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джодзі Комер''' ({{lang-en|Jodie Comer}}; нар. {{ДН|11|3|1993}}, {{МН|Ліверпуль||}}) — англійская актрыса. Лаўрэат прэмій «[[Эмі]]» і BAFTA TV за выкананне найлепшай жаночай ролі ў тэлесерыяле «Забіваючы Еву» (2019). За галоўную ролю ў монаспектаклі «На першы погляд» Комер была ўдастоена ўзнагароды Лорэнса Аліўе і прэміі «Тоні» ў катэгорыі «Найлепшая актрыса ў п’есе». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Комер}} [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі]] tn8n0abbvy3fceau2rdk8vf1mqer18j 5140676 5140673 2026-05-12T12:49:31Z Autumndancer 168015 5140676 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джодзі Комер''' ({{lang-en|Jodie Comer}}; нар. {{ДН|11|3|1993}}, {{МН|Ліверпуль||}}) — англійская актрыса. Лаўрэат прэмій «[[Эмі]]» і BAFTA TV за выкананне найлепшай жаночай ролі ў тэлесерыяле «Забіваючы Еву» (2019). За галоўную ролю ў монаспектаклі «На першы погляд» Комер была ўдастоена ўзнагароды Лорэнса Аліўе і прэміі «Тоні» ў катэгорыі «Найлепшая актрыса ў п’есе». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Комер}} {{Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле}} [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі]] st3gwnqbe3bandsh177fd3etyel1ip2 5140854 5140676 2026-05-12T18:27:29Z Pabojnia 135280 афармленне, шаблон 5140854 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джодзі Комер''' ({{lang-en|Jodie Comer}}; нар. {{ДН|11|3|1993}}, {{МН|Ліверпуль||}}) — англійская актрыса. Лаўрэат прэмій «[[Эмі]]» і BAFTA TV за выкананне найлепшай жаночай ролі ў тэлесерыяле «Забіваючы Еву» (2019). За галоўную ролю ў монаспектаклі «На першы погляд» Комер была ўдастоена ўзнагароды Лорэнса Аліўе і прэміі «Тоні» ў катэгорыі «Найлепшая актрыса ў п’есе». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Няма крыніц}} {{DEFAULTSORT:Комер}} {{Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле}} [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі]] rojd1xxtczt4oxov5c2tw43btwcn05y 6 807773 5140698 2026-05-12T13:28:34Z Vlad Shmeklia 158547 {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома GNX (альбом) Кендрыка Ламара |Крыніца = [https://i.scdn.co/image/ab67616d0000b273d9985092cd88bffd97653b58 Spotify] |Час стварэння = 2024 год |Аўтар = PGLang, Interscope | артыкул = GNX (альбом) | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} 5140698 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома GNX (альбом) Кендрыка Ламара |Крыніца = [https://i.scdn.co/image/ab67616d0000b273d9985092cd88bffd97653b58 Spotify] |Час стварэння = 2024 год |Аўтар = PGLang, Interscope | артыкул = GNX (альбом) | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} == Ліцэнзіяванне == {{Fairuse in}} hvy5hpr5ja22t698bcr6mocf67yqkbg 0 807774 5140703 2026-05-12T13:30:04Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152416007|GNX (альбом)]]» 5140703 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах pgLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі ==  {{Album ratings|title=Рейтинги ''GNX''|ADM=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|MC=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev1=[[AllMusic]]|rev1score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev2=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev2score=9/10<ref name="Clash"/>|rev3=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev3score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev4=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev4score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev5=''[[Exclaim!]]''|rev5score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev6=''[[The Guardian]]''|rev6score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev7=''[[NME]]''|rev7score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev8=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev8score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev9=''[[Pitchfork]]''|rev9score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev10=''[[Rolling Stone]]''|rev10score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|ист11=''[[The Needle Drop]]''|рейт11=9/10<ref name="The Needle Drop">"{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}} Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" scope="col" | Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" | [[American Music Award|American Music Awards]] | rowspan="2" | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align:center" | <ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{Намінацыя}} |- ! scope="row" | BET Awards | 2025 | Альбом года | {{Перамога}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" | MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | « [[Грэмі|Грэммі]] » | rowspan="2" | 2026 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{Перамога}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] nz5rjsqx56gvhb34niws1g36abndfi2 5140715 5140703 2026-05-12T13:38:10Z Vlad Shmeklia 158547 /* Водгукі */ абнаўленне звестак 5140715 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах pgLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі | загаловак = Рэйтынгі ''GNX'' | state = |ADM=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|MC=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev1=[[AllMusic]]|rev1score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev2=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev2score=9/10<ref name="Clash"/>|rev3=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev3score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev4=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev4score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev5=''[[Exclaim!]]''|rev5score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev6=''[[The Guardian]]''|rev6score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev7=''[[NME]]''|rev7score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev8=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev8score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev9=''[[Pitchfork]]''|rev9score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev10=''[[Rolling Stone]]''|rev10score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|ист11=''[[The Needle Drop]]''|рейт11=9/10<ref name="The Needle Drop">"{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}} Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" scope="col" | Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" | [[American Music Award|American Music Awards]] | rowspan="2" | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align:center" | <ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{Намінацыя}} |- ! scope="row" | BET Awards | 2025 | Альбом года | {{Перамога}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" | MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | « [[Грэмі|Грэммі]] » | rowspan="2" | 2026 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{Перамога}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] hdr90s6qyaviuyg9ulrhzroqadika7d 5140722 5140715 2026-05-12T13:42:10Z DzBar 156353 /* Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў */ 5140722 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах pgLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі | загаловак = Рэйтынгі ''GNX'' | state = |ADM=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|MC=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev1=[[AllMusic]]|rev1score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev2=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev2score=9/10<ref name="Clash"/>|rev3=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev3score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev4=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev4score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev5=''[[Exclaim!]]''|rev5score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev6=''[[The Guardian]]''|rev6score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev7=''[[NME]]''|rev7score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev8=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev8score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev9=''[[Pitchfork]]''|rev9score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev10=''[[Rolling Stone]]''|rev10score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|ист11=''[[The Needle Drop]]''|рейт11=9/10<ref name="The Needle Drop">"{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}} Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" scope="col" | Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" | [[American Music Award|American Music Awards]] | rowspan="2" | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align:center" | <ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{Намінацыя}} |- ! scope="row" | BET Awards | 2025 | Альбом года | {{Перамога}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" | MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | « [[Грэмі|Грэммі]] » | rowspan="2" | 2026 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{Перамога}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] dsvq4vh5imo0rxg00qbiseggph6j8bx 5140728 5140722 2026-05-12T13:47:06Z Vlad Shmeklia 158547 /* Водгукі */ абнаўленне звестак 5140728 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах pgLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі | загаловак = Рэйтынгі ''GNX'' | ADM = 8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref> | MC = 87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref> | rev1 = [[AllMusic]] | rev1score = {{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/> | rev2 = ''[[Clash (magazine)|Clash]]'' | rev2score = 9/10<ref name="Clash"/> | rev3 = ''[[Consequence (publication)|Consequence]]'' | rev3score = B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref> | rev4 = ''[[Dork (magazine)|Dork]]'' | rev4score = {{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref> | rev5 = ''[[Exclaim!]]'' | rev5score = 9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref> | rev6 = ''[[The Guardian]]'' | rev6score = {{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/> | rev7 = ''[[NME]]'' | rev7score = {{Rating|5|5}}<ref name="NME"/> | rev8 = ''[[Paste (журнал)|Paste]]'' | rev8score = 9.1/10<ref name="paste"/> | rev9 = ''[[Pitchfork]]'' | rev9score = 6.6/10<ref name="pitchfork"/> | rev10 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev10score = {{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/> | ист11 = ''[[The Needle Drop]]'' | рейт11 = 9/10<ref name="The Needle Drop">"{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref> }} Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" scope="col" | Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" | [[American Music Award|American Music Awards]] | rowspan="2" | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align:center" | <ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{Намінацыя}} |- ! scope="row" | BET Awards | 2025 | Альбом года | {{Перамога}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" | MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | « [[Грэмі|Грэммі]] » | rowspan="2" | 2026 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{Перамога}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] 5wrim1yrlqcx30so4qsbcxfgy8ziko8 5140733 5140728 2026-05-12T13:52:06Z Vlad Shmeklia 158547 /* Водгукі */ удакладненне 5140733 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах pgLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|ADM=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|title=''GNX'' ratings|MC=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev1=[[AllMusic]]|rev1score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev2=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev2score=9/10<ref name="Clash"/>|rev3=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev3score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev4=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev4score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev5=''[[Exclaim!]]''|rev5score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev6=''[[The Guardian]]''|rev6score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev7=''[[NME]]''|rev7score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev8=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev8score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev9=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev9score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev10=''[[Rolling Stone]]''|rev10score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! class="unsortable" scope="col" | Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" | [[American Music Award|American Music Awards]] | rowspan="2" | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align:center" | <ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{Намінацыя}} |- ! scope="row" | BET Awards | 2025 | Альбом года | {{Перамога}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" | MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{Намінацыя}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | « [[Грэмі|Грэммі]] » | rowspan="2" | 2026 | Альбом года | {{Намінацыя}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{Перамога}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] 6el9kvlp9iqf8dzjmnoqysqjjftjgyc 5140738 5140733 2026-05-12T13:56:21Z Vlad Shmeklia 158547 удакладненне 5140738 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|ADM=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|title=''GNX'' ratings|MC=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev1=[[AllMusic]]|rev1score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev2=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev2score=9/10<ref name="Clash"/>|rev3=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev3score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev4=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev4score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev5=''[[Exclaim!]]''|rev5score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev6=''[[The Guardian]]''|rev6score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev7=''[[NME]]''|rev7score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev8=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev8score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev9=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev9score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev10=''[[Rolling Stone]]''|rev10score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" |Год ! scope="col" |Катэгорыя ! scope="col" |Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" |[[American Music Awards]] | rowspan="2" |2025 |Альбом года| {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center" |<ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- |Лепшы хіп-хоп альбом| {{nom}} |- ! scope="row" |[[BET Awards]] |2025 |Альбом года| {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" |[[MTV Video Music Awards]] |2025 |Альбом года| {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |«[[Грэмі]]» | rowspan="2" |2026 |Альбом года| {{nom}} | rowspan="2" style="text-align: center;" |<ref name=":02" /> |- |[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы хіп-хоп альбом]]| {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] n81bpsg1035iwzanqhqbcd4bvf8x0f7 5140743 5140738 2026-05-12T14:02:19Z DzBar 156353 /* Водгукі */ рэйтынгі 5140743 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=''GNX''|state=|rev1=''AnyDecentMusic?''|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=''[[Metacritic]]''|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=''[[AllMusic]]''|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" |Прэмія ! scope="col" |Год ! scope="col" |Катэгорыя ! scope="col" |Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row" |[[American Music Awards]] | rowspan="2" |2025 |Альбом года| {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center" |<ref name="ama">{{Cite web|url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/|title=2025 American Music Awards Nominees Announced|date=2025-04-23|publisher=American Music Awards|access-date=2025-04-24}}</ref> |- |Лепшы хіп-хоп альбом| {{nom}} |- ! scope="row" |[[BET Awards]] |2025 |Альбом года| {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees|title=BET Awards 2025: Winners|website=www.bet.com|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! scope="row" |[[MTV Video Music Awards]] |2025 |Альбом года| {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mtv.com/event/vma|title=MTV Video Music Awards 2025|website=MTV|access-date=2025-08-06}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |«[[Грэмі]]» | rowspan="2" |2026 |Альбом года| {{nom}} | rowspan="2" style="text-align: center;" |<ref name=":02" /> |- |[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы хіп-хоп альбом]]| {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] a2vaq867rz08icoylcvqczaskttiuk5 5140746 5140743 2026-05-12T14:04:06Z Vlad Shmeklia 158547 /* Узнагароды і намінацыі */ абнаўленне звестак 5140746 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=''GNX''|state=|rev1=''AnyDecentMusic?''|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=''[[Metacritic]]''|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=''[[AllMusic]]''|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] 9kyh1tp6ho8i96h073baixngsvn9ygb 5140756 5140746 2026-05-12T14:09:18Z DzBar 156353 5140756 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=''GNX''|state=|rev1=''AnyDecentMusic?''|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=''[[Metacritic]]''|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=''[[AllMusic]]''|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] 8ovit27f6u1xved8r15hclq9a1s4oua 5140761 5140756 2026-05-12T14:12:06Z DzBar 156353 /* Водгукі */ 5140761 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>.{{Рэйтынгі|загаловак=''GNX''|state=|rev1=''AnyDecentMusic?''|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=''[[Metacritic]]''|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=''[[AllMusic]]''|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый ==  {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] 4ns50yvnffikx32qkyppsrg8y6qczng 5140767 5140761 2026-05-12T14:19:43Z DzBar 156353 /* Спіс кампазіцый */ 5140767 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>.{{Рэйтынгі|загаловак=''GNX''|state=|rev1=''AnyDecentMusic?''|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=''[[Metacritic]]''|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=''[[AllMusic]]''|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Чарты == == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] 0p56n3m3az0w7qo9djzzhco3rwh77st 5140769 5140767 2026-05-12T14:22:49Z Vlad Shmeklia 158547 /* Чарты */ удакладненне 5140769 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>.{{Рэйтынгі|загаловак=''GNX''|state=|rev1=''AnyDecentMusic?''|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=December 8, 2024|archive-date=December 7, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=''[[Metacritic]]''|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=December 2, 2024 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=December 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202204159/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=''[[AllMusic]]''|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=November 23, 2024|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=November 23, 2024 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=November 25, 2024|date=November 22, 2024|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim"/>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (magazine)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>}}Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] 5i9u3id15ijww5qk0rwn51t0nozwk4q 5140824 5140769 2026-05-12T17:02:01Z DzBar 156353 /* Водгукі */ 5140824 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=Рейтинги ''GNX''|state=|rev1=AnyDecentMusic?|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=[[Metacritic]]|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=[[AllMusic]]|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|rev13=''[[The Needle Drop]]''|rev13Score=9/10<ref name="The Needle Drop">{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] jurvditzapszktb9gk83xrfzgkp47jh 5140825 5140824 2026-05-12T17:04:05Z DzBar 156353 /* Водгукі */ 5140825 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=Рейтинги ''GNX''|state=|rev1=AnyDecentMusic?|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=[[Metacritic]]|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=[[AllMusic]]|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|rev13=''[[The Needle Drop]]''|rev13Score=9/10<ref name="The Needle Drop">{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine |last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian2">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] 9clz06r0resk6w358yi96iuxs5a5x2t 5140827 5140825 2026-05-12T17:08:55Z DzBar 156353 /* Водгукі */ 5140827 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=Рейтинги ''GNX''|state=|rev1=AnyDecentMusic?|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=[[Metacritic]]|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=[[AllMusic]]|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|rev13=''[[The Needle Drop]]''|rev13Score=9/10<ref name="The Needle Drop">{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash2">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME2">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine |last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF2">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork2">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] ix3baawrwugsb397eyjr6kds3n4j8zo 5140828 5140827 2026-05-12T17:11:24Z DzBar 156353 /* Водгукі */ 5140828 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[Рэп|рэпера]] [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з'яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з'явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=Рейтинги ''GNX''|state=|rev1=AnyDecentMusic?|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=[[Metacritic]]|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=[[AllMusic]]|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|rev13=''[[The Needle Drop]]''|rev13Score=9/10<ref name="The Needle Drop">{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб'ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К'ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine |last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П'ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] jleqxzakwdnthubgpfyhvcr2spqb63v 5140830 5140828 2026-05-12T17:13:52Z DzBar 156353 афармленне 5140830 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[gangslidin’|гэнгслайдынг]]|Год=2024|Тып=[[Студыйны альбом]]|Назва=GNX|Вокладка=Kendrick Lamar - GNX.png|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=22 лістапада 2024|Працягласць=44:20|Краіна={{ЗША}}|Мова=[[Англійская мова|англіская]]|Лэйблы=PGLang • [[Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Mr. Morale & The Big Steppers]]|Пап_год=2022|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = GNX | Тып= студыйны альбом | Сінгл 1 = Squabble Up | Сінгл 1 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 2 = TV Off | Сінгл 2 дата = 26 лістапада 2024 | Сінгл 3 = Luther | Сінгл 3 дата = 29 лістапада 2024 }}|Прадзюсары=Кендрык Ламар, Джэк Антонаф, Sounwave}} '''''GNX''''' — шосты студыйны альбом амерыканскага [[рэп]]ера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны на лэйблах PGLang і [[Interscope Records]] 22 лістапада 2024 года. У запісе прынялі ўдзел вакалісты {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru|4=SZA}}, {{Не перакладзена 3|Камасі Вашынгтон|3=ru|4=Вашингтон, Камаси}}, {{Не перакладзена 3|Roddy Ricch|3=ru|4=Рич, Родди}} і андэграўндныя артысты з Лос-Анджэлеса, у ліку якіх Dody6, Wallie The Sensei, Peysoh, Hitta J3 і YoungThreat. У ліку прадзюсараў значацца {{Не перакладзена 3|Джэк Антонаф|3=ru|4=Антонофф, Джек}} і Soundwave. ''GNX'' з’яўляецца працягам папярэдняга альбома Ламара, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022). Гэта першы дыск музыкі, які не быў выпушчаны на яго ранейшых лэйблах Top Dawg і Aftermath Entertainment. ''GNX'' быў высока ацэнены крытыкамі і дэбютаваў на вяршыні чартаў некалькіх краін, у тым ліку Аўстралію, Вялікабрытанію, Ірландыю і Швецыю. Лаўрэат «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» 2025 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czx1z0qwy77o|title=Grammy Awards 2026: All the winners and nominees|website=[[BBC News]]|date=2026-02-01|access-date=2026-02-02}}</ref>. == Перадгісторыя == 13 траўня 2022 года рэпер выпусціў свой пяты студыйны альбом ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які атрымаў прызнанне крытыкаў і дамогся вялікага фінансавага поспеху<ref>{{Cite web|url=https://www.rap-up.com/article/2022/10/11/kendrick-lamar-almost-didnt-release-mr-morale-big-steppers|title=Kendrick Lamar Reveals Why He Almost Didn't Release ''Mr. Morale & the Big Steppers''|author=Devin|website=[[Rap-Up]]|date=2022-10-11|access-date=2024-11-16}}</ref>. Альбом дэбютаваў на вяршыні чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', разыйдучыся ў колькасці 295 000 копій за першы тыдзень<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|title=Kendrick Lamar's ''Mr. Morale & the Big Steppers'' Debuts at No. 1 on the ''Billboard'' 200 Albums Chart|last=Caulfield|first=Keith|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=2022-05-22|access-date=2024-11-16|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531031019/https://www.billboard.com/music/chart-beat/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-number-one-billboard-200-chart-1235074088/|url-status=live}}</ref>. Ён прынёс музыку статуэтку «[[Грэмі]]» за «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай цырымоніі прэміі|ru|65-я церемония «Грэмми»}} ў лютым 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-wins-best-rap-album-for-mr-morale-and-the-big-steppers-at-2023-grammys/|title=Kendrick Lamar Wins Best Rap Album for ''Mr. Morale & the Big Steppers'' at 2023 Grammys|first=Nina|last=Corcoran|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|date=2023-02-05|access-date=2024-11-16}}</ref>. Пасля рэлізу кружэлкі Ламар адправіўся ў маштабны {{Не перакладзена 3|Канцэртны тур|канцэртны тур|ru|Концертный тур}} ''The Big Steppers Tour'', які працягваўся да 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|title=Kendrick Lamar announces the Big Steppers Tour|website=[[Live Nation Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715081043/https://www.livenationentertainment.com/2022/05/kendrick-lamar-announces-the-big-steppers-tour/|archive-date=2024-07-15|access-date=2024-11-16|url-status=live}}</ref>. 24 жніўня 2024 года Ламар адказаў свайму стрыечнаму брату праз {{Не перакладзена 3|iMessage|3=ru|4=iMessage}}, наконт выпуску наступнага альбома, «у працэсе»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|title=Kendrick Lamar's new album isn't coming soon|last=Gilbert|first=Natalee|magazine=[[XXL (magazine)|XXL]]|date=2024-08-26|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213530/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album/|url-status=live}}</ref>. 8 верасня было абвешчана, што 9 лютага 2025 года артыст стане хэдлайнерам шоў Apple Music Super Bowl LIX у Caesars Superdome ([[Новы Арлеан]]). Ён падзяліўся гэтай навіной у кліпе, знятым на футбольным полі перад амерыканскім сцягам<ref>{{cite magazine|url=https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|title=Kendrick Lamar to perform at Super Bowl 2025 halftime show|last=Ramage|first=Jack|magazine=[[DJ Mag]]|date=2024-09-19|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232225/https://djmag.com/news/kendrick-lamar-perform-super-bowl-2025-halftime-show|url-status=live}}</ref>. Праз тры дні Ламар апублікаваў у сваім Instagram песню пад назвай «Watch the Party Die». У адказ на гэтыя падзеі ў прэсе з’явіліся публікацыі, якія абяцаюць яму пачатак «астранамічнай» эры<ref>{{cite magazine|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|title=Kendrick Lamar drops surprise release, sparking new album rumours|last=Pace-McCarrick|first=Solomon|magazine=[[Dazed Digital]]|date=2024-09-12|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232228/https://www.dazeddigital.com/music/article/64602/1/kendrick-lamar-new-album-2024-rumours|url-status=live}}</ref>. Падчас трансляцыі матчу [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] паміж «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс|Лос-Анджэлес Лэйкерз]]» і «[[Мінесота Тымбервулвз|Мінесота Цімбервулвз]]» 23 кастрычніка быў прадстаўлены фрагмент нявыдадзенай на той момант песні «Squabble Up»<ref>{{cite magazine|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|title=8 signs that Kendrick Lamar might be dropping his new album soon|last=Coleman II|first=C. Vernon|magazine=XXL|date=2024-10-24|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232224/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-dropping-new-album-soon/|url-status=live}}</ref>. 13 кастрычніка былыя калегі Ламара па лэйблу Top Dawg Entertainment, SZA і {{Не перакладзена 3|Schoolboy Q|3=ru|4=Schoolboy Q}}, а таксама партнёр лэйбла Дэвін Малік пацвердзіў, што яго новы альбом рэпера «набліжаецца»<ref name="vibe2">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/sza-release-new-kendrick-lamar-album-hint-1234931893/|title=SZA Hints New Kendrick Lamar Album Is On The Way|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-10-14|access-date=2024-11-16}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|title=ScHoolboy Q Says All His Friends Are "Dropping Music", Fans Speculate Whether He Means Kendrick Lamar|last=Trapp|first=Malcolm|magazine=Rap-Up|date=2024-10-17|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20241120190711/https://www.rap-up.com/article/fans-think-schoolboy-q-hinted-at-kendrick-lamar-dropping-music|url-status=live}}</ref>. На фоне гэтых падзей, прадзюсар і даўні калега Ламара, {{Не перакладзена 3|Тэрас Марцін|3=ru|4=Мартин, Террас}}, абмовіўся аб сваім хваляванні з нагоды ўдзелу ў працы над яго новым альбомам<ref>{{cite magazine|url=https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|title=Terrace Martin Hypes up New Kendrick Lamar Album|last=Caraan|first=Sophie|magazine=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|date=2024-06-06|access-date=2024-11-16|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122213519/https://hypebeast.com/2024/6/terrace-martin-hypes-kendrick-lamar-new-album|url-status=live}}</ref>. Пласцінка была выпушчана без якіх-небудзь папярэдніх анонсаў 22 лістапада 2024 года<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops ''GNX'' Project|first=Trace William|last=Cowen|website=Complex|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122172604/https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|title=Kendrick Lamar Surprise Releases a New Album, ''GNX''|first=Ben|last=Sisario|website=The New York Times|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122201848/https://www.nytimes.com/2024/11/22/arts/music/kendrick-lamar-gnx-surprise-album.html|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|title=Kendrick Lamar Returns With Surprise Drop of New Album ‘GNX’: Listen|first=Michael|last=Saponara|website=Billboard|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122232227/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-gnx-new-album-surprise-drop-1235836686/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. == Водгукі == {{Рэйтынгі|загаловак=Рейтинги ''GNX''|state=|rev1=AnyDecentMusic?|rev1Score=8.5/10<ref name="ADM">{{Cite web|url=http://anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|title=''GNX'' by Kendrick Lamar Reviews|publisher=AnyDecentMusic?|access-date=2024-12-08|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207125234/http://www.anydecentmusic.com/review/14158/Kendrick-Lamar-GNX.aspx|url-status=live}}</ref>|rev2=[[Metacritic]]|rev2Score=87/100<ref name="MC">{{Cite web |title=''GNX'' by Kendrick Lamar |url=https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |access-date=2024-11-26 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=2024-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122220930/https://www.metacritic.com/music/gnx/kendrick-lamar/critic-reviews |url-status=live }}</ref>|rev3=[[AllMusic]]|rev3Score={{Rating|4.5|5}}<ref name="AllMusic"/>|rev4=''[[Clash (magazine)|Clash]]''|rev4Score=9/10<ref name="Clash"/>|rev5=''[[Consequence (publication)|Consequence]]''|rev5Score=B+<ref name="Consequence">{{Cite web |last=Fu |first=Eddie |date=2024-11-23|title=On ''GNX'', Kendrick Lamar Chooses Violence |url=https://consequence.net/2024/11/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |access-date=2024-11-23 |website=[[Consequence (publication)|Consequence]]}}</ref>|rev6=''[[Dork (magazine)|Dork]]''|rev6Score={{Rating|5|5}}<ref name="Dork">{{Cite magazine|last=Hawkes|first=Jake|title=Kendrick Lamar – ''GNX'': Really, Really, Really Good|url=https://readdork.com/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-25|date=2024-11-22|magazine=[[Dork (magazine)|Dork]]}}</ref>|rev7=''[[Exclaim!]]''|rev7Score=9/10<ref name="Exclaim">{{Cite web |last=McLean |first=Wesley |date=2024-11-25 |title=Kendrick Lamar Is in Rarefied Air on the Triumphant ''GNX'' |url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick-lamar-gnx-album-review |access-date=2024-11-25 |website=[[Exclaim!]]}}</ref>|rev8=''[[The Guardian]]''|rev8Score={{Rating|4|5}}<ref name="Guardian"/>|rev9=''[[NME]]''|rev9Score={{Rating|5|5}}<ref name="NME"/>|rev10=''[[Paste (журнал)|Paste]]''|rev10Score=9.1/10<ref name="paste"/>|rev11=''[[Pitchfork]]''|rev11Score=6.6/10<ref name="pitchfork"/>|rev12=''[[Rolling Stone]]''|rev12Score={{rating|4|5}}<ref name="RollingStoneReview"/>|rev13=''[[The Needle Drop]]''|rev13Score=9/10<ref name="The Needle Drop">{{cite web |last=Fantano |first=Anthony |date=2024-11-26 |title=What you see is what you get. |url=https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |website=[[The Needle Drop]] |access-date=2024-12-06 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207032431/https://theneedledrop.com/album-reviews/kendrick-lamar-gnx-album-review/ |url-status=live }}</ref>}}Пасля выхаду ''GNX'' атрымаў шырокае прызнанне музычных крытыкаў<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863157-kendrick-lamars-squabble-headed-debut-hip-hop-news|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Headed For A #1 Debut|first=Bryson|last=Paul|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|access-date=2024-11-25}}</ref><ref name="vibe12">{{cite magazine|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-gnx-projected-biggest-hip-hop-streaming-debut-2024-1234953831/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Projected To Be Biggest Hip-Hop Streaming Debut Of 2024|last=Brown|first=Preezy|magazine=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=2024-11-25|access-date=2024-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|title=Wack 100 & DJ Hed Defend Kendrick Lamar Against The Haters Dragging New Album ''GNX''|first=Gabriel Bras|last=Nevares|website=[[HotNewHipHop]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125020622/https://www.hotnewhiphop.com/863105-kendrick-lamar-gnx-new-album-wack-100-dj-hed-response-hip-hop-news|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-25|url-status=live}}</ref>. На сайце [[Metacritic]], які прысвойвае нармалізаваны бал са 100 ацэнак асноўных выданняў, альбом атрымаў сярэднеўзважаны бал 87 на аснове 18 рэцэнзій, што азначае «ўсеагульнае прызнанне» . Розныя водгукі лічаць ''GNX'' пераможным кругам Ламара пасля яго хіп-хоп варожасці на працягу 2024 года<ref name="Clash">{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-gnx/|title=Kendrick Lamar – ''GNX''|first=Karl|last=Blakesley|website=[[Clash (magazine)|Clash]]|date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|ref=Clash}}</ref><ref name="RollingStoneReview">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|title=This Kendrick Lamar Album Is Enough|first=Frazier|last=Tharpe|website=[[GQ]]|date=2024-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127014725/https://www.gq.com/story/kendrick-lamars-gnx|archive-date=2024-11-27|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|title=''GNX'' Is Kendrick Lamar's Turbo-Powered Victory Lap|first=Paul|last=Thompson|website=[[The Ringer (website)|The Ringer]]|date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126014150/https://www.theringer.com/rap/2024/11/25/24305383/kendrick-lamar-gnx-review-recincarnated-mustard-tv-off|archive-date=2024-11-26|access-date=2024-11-27|url-status=live}}</ref>. Сярод крытыкаў, якія высока ацанілі трыб’ют альбома хіп-хопу Заходняга ўзбярэжжа і здольнасць Ламара дыстыляваць розныя элементы для стварэння цэласнага запісу, былі Уізлі Маклін з ''{{Не перакладзена 3|Exclaim!|3=ru|4=Exclaim!}}'' і Пітэр Бэры з ''[[Variety]]'' <ref name="PeterBerry">{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|title=Kendrick Lamar's ''GNX'' Is a Meticulous, Versatile, Hard-Hitting Masterpiece: Album Review|first=Peter|last=Berry|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2024-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125185438/https://variety.com/2024/music/reviews/kendrick-lamar-gnx-masterpiece-album-review-1236222041/|archive-date=2024-11-25|access-date=2024-11-24|url-status=live}}</ref>. Мэт Мітчэл з ''{{Не перакладзена 3|Paste (часопіс)|Paste|ru|Paste (журнал)}}'' адзначыў альбом як пераасэнсаванне будучага рэпа і мінулага Ламара<ref name="paste">{{Cite magazine|last=Mitchell|first=Matt|title=Kendrick Lamar Reimagines Rap's Future and Reckons With His Past on ''GNX''|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/kendrick-lamar-reimagines-raps-future-and-reckons-with-his-past-on-gnx|access-date=2024-11-25|date=2024-11-25|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]}}</ref>, а К’ян-Сіан Уільямс з ''[[New Musical Express|NME]]'' была ўражаная цёплым апавяданнем, якое паслужыла ачышчальнікам палітры пасля [[Біф|дыс]]-трэкаў і нянавісці, якія дамінавалі на хіп-хоп сцэне<ref name="NME">{{Cite magazine|last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>. Уільямс сцвярджае, што ''GNX'' — «рэальны прэтэндэнт на званне рэп-альбома 2024 года»<ref name="NME">{{Cite magazine |last=Williams|first=Kyann-Sian|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar – ''GNX'' Review: Turning Hatred Into a Teachable Moment|url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-gnx-review-3815647|access-date=2024-11-25|magazine=[[NME]]}}</ref>, а Том Брэйхан са {{Не перакладзена 3|Stereogum|3=ru|4=Stereogum}} назваў яго лепшым альбомам года і лепшым альбомам Ламара<ref name="stereogum1">{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|title=Premature Evaluation: Kendrick Lamar ''GNX''|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122234026/https://www.stereogum.com/2288524/premature-evaluation-kendrick-lamar-gnx/reviews/premature-evaluation/|archive-date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|url-status=live}}</ref>. Многія крытыкі звярнулі ўвагу на самаадмаўленне Ламара як на рухаючую культурную сілу хіп-хопа. Алексіс Петрыдзіс з ''[[The Guardian]]'' адзначыў, што ў ''GNX'' Ламар найбольш канфрантацыйны, «адступаючы толькі перад Богам»<ref name="Guardian">{{Cite magazine|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – Stunning Surprise From a Rapper Determined to Be the Greatest|url=https://www.theguardian.com/music/2024/nov/25/kendrick-lamar-gnx-review-drake|access-date=2024-11-25|magazine=[[The Guardian]]}}</ref>. У часопісе {{Не перакладзена 3|The Line of Best Fit|3=ru|4=The Line of Best Fit}} Мэцью Кім назваў альбом «лаканічнай заявай аб рэгіянальным гонары, хвальбе і нонканфармізме», адзначыўшы заслугі Джэка Антаноффа ў стварэнні «пышнага і экспансіўнага» гучання альбома<ref name="TLOBF">{{Cite magazine|last=Kim|first=Matthew|date=2024-11-23|title=Kendrick Lamar Sketches the Blueprint For a New Rap Zeitgeist on ''GNX''|url=https://www.thelineofbestfit.com/albums/kendrick-lamar-gnx-sketches-the-blueprint-for-new-rap-zeitgeist|access-date=2024-11-23|magazine=[[The Line of Best Fit]]}}</ref>. Мосі Рыўз з [[Rolling Stone]] палічыў, што ''GNX'' даў больш чым дастатковыя тлумачэнні, чаму Ламар — «GOAT 2024 года», але не адказаў на больш важнае культурнае пытанне аб структурных зменах у хіп-хопе, назваўшы альбом «чарговым трактатам аб хіп-хоп карпаратывізме»<ref name="RollingStoneReview3">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kendrick-lamar-gnx-review-1235179205/|title=Kendrick Lamar Caps His Huge Year With a Victory Lap on ''GNX''|last=Reeves|first=Mosi|date=2024-11-25|magazine=[[Rolling Stone]]|url-access=limited|access-date=2024-11-26}}</ref>. Завяршаючы рэцэнзію для ''[[AllMusic]]'', Дэвід Кроўн зрабіў некалькі заяў аб альбоме, назваўшы яго «стаўпом рэфлексіўнай рэальнасці, сцягам, усталяваным у шэрагу чарнаскурых музычных празорцаў, сілуэтам Заходняга ўзбярэжжа ў прамянях славы — і самым аратарскім сэтам Кендрыка на<ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|title=''GNX'' - Kendrick Lamar {{!}} Album|first=David|last=Crone|website=[[AllMusic]]|date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202031922/https://www.allmusic.com/album/gnx-mw0004419197|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-11-29|url-status=live}}</ref>». У неадназначнай рэцэнзіі на ''{{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru|4=Pitchfork}}'' Альфонс П’ер напісаў, што меркаваная аўтэнтычнасць альбома была сапсаваная «цяжкавагавым, брэнд-арыентаваным апавяданнем» Ламара, падкрэсліўшы «занадта чысты і сінтэтычны» прадакшн, хоць яго падача засталася зорнай, а музычныя госці-запамінальнымі<ref name="pitchfork">{{Cite magazine|last=Pierre|first=Alphonse|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Album Review|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/kendrick-lamar-gnx/|access-date=2024-11-26|date=2024-11-26|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref>. Уіл Хаджкінсан з ''[[The Times]]'' падзяліўся сваім расчараваннем наконт самаўзвялічвання Ламара, якое адхілілася ад яго інтэлектуальна правакацыйных тэм мінулых альбомаў, нягледзячы на «часта выключную» вытворчасць і падачу<ref>{{Cite news|last=Hodgkinson|first=Will|author-link=Will Hodgkinson|date=2024-11-26|title=Kendrick Lamar: ''GNX'' Review – the World's Best Rapper Falls Short|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-access=subscription|access-date=2024-11-27|work=[[The Times]]|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082417/https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-gnx-review-album-tracks-wzwtsvbt3|url-status=live}}</ref>. Джон Караманіка з ''[[The New York Times]]'' палічыў даніну Ламара сваім каліфарнійскім караням некаторым адступленнем у яго «зону камфорту», назваўшы альбом «уражлівым, але слабым»<ref>{{Cite news|last=Caramanica|first=Jon|author-link=Jon Caramanica|date=2024-11-25|title=Kendrick Lamar Heads Back to His Comfort Zone on ''GNX''|url=https://www.nytimes.com/2024/11/25/arts/music/kendrick-lamar-gnx-review.html|url-access=limited|access-date=2024-11-25|work=[[The New York Times]]}}</ref>. === Гадавыя выніковыя спісы крытыкаў === {| class="wikitable sortable mw-collapsible plainrowheaders" ! scope="col" |Публікацыя/крытык ! scope="col" |Спіс ! scope="col" |Ранг ! class="unsortable" scope="col" |Спасылка |- ! scope="row" |[[Associated Press]] |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/best-albums-2024-cc1c5c3690daebf29601ca4392801c7b|title=AP's top albums of 2024: Beyoncé, Charli XCX, Kendrick Lamar, Billie Eilish, Mk.gee and more|first=Maria|last=Sherman|website=AP News|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Billboard]]'' |Staff List: The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|last=|first=|date=2024-12-04|title=Staff List: The 50 Best Albums of 2024|url=https://www.billboard.com/lists/best-albums-2024/|access-date=2024-12-04|magazine=Billboard|lang=en-us}}</ref> |- ! scope="row" |''Consequence'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |10 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|title=The 50 Best Albums of 2024|website=Consequence|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204020940/https://consequence.net/list/best-albums-of-2024-annual-report/kendrick-lamar-gnx/|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Exclaim!'' |50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |16 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/exclaim-50-best-albums-of-2024|title=Exclaim!'s 50 Best Albums of 2024|website=Exclaim!|date=2024-11-27|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]'' |The 10 Best Music Projects of 2024 |{{Н/д}} |{{Center|<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/12/the-10-best-albums-of-2024|title=The 10 Best Music Projects of 2024|work=Hypebeast|date=2024-12-05|access-date=2024-12-05}}</ref>}} |- ! scope="row" |''[[The Independent]]'' |The best albums of 2024, ranked | style="text-align: center;" |18 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|title=The best albums of 2024, ranked|website=The Independent|date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201195908/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/best-albums-2024-taylor-swift-fontaines-dc-b2653867.html|archive-date=2024-12-01|access-date=2024-12-01|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[KCRW]] |The 30 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.kcrw.com/best-of-2024/best-albums|title=The 30 Best Albums of 2024|website=[[KCRW]]|date=2024-12-05|access-date=2024-12-06}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Loud and Quiet]]'' |''Loud And Quiet'' Albums of the Year 2024 | style="text-align: center;" |17 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|title=The Best Music of 2024: Sounds Pulled From the Past|first=Cassandra|last=Jenkins|website=[[Loud and Quiet]]|date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204204854/https://loudandquiet.substack.com/p/loud-and-quiet-albums-of-the-year-2024|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The New York Times]]'' |Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|title=The Best Albums of 2024|website=[[The New York Times]]|date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204173748/https://www.nytimes.com/2024/12/04/arts/music/best-albums-2024.html|archive-date=2024-12-04|access-date=2024-12-04|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[New Musical Express|NME]]'' |The 50 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |12 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|title=THE 50 BEST ALBUMS OF 2024|first=Karen|last=Gwee|website=NME|date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207010643/https://www.nme.com/lists/end-of-year/best-albums-2024-3818995#12|archive-date=2024-12-07|access-date=2024-12-06|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[National Public Radio|NPR]] |50 Best Albums of 2024 |{{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/12/02/g-s1-34684/best-albums-2024|title=50 Best Albums of 2024|website=[[NPR]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''Paste'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |19 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|title=The 100 Best Albums of 2024|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202183525/https://www.pastemagazine.com/music/best-albums/the-100-best-albums-of-2024|archive-date=2024-12-02|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''The Quietus'' |''The Quietus''<nowiki/>' Top 100 Albums of 2024 | style="text-align: center;" |43 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://thequietus.com/tq-charts/albums-of-the-year/albums-of-the-year-best-albums-2024-norman-records/|title=The Quietus' Top 100 Albums of 2024|website=[[The Quietus]]|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Rolling Stone]]'' |The 100 Best Albums of 2024 | style="text-align: center;" |21 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-02|title=The 100 Best Albums of 2024|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|access-date=2024-12-03|magazine=Rolling Stone|lang=en-us|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142025/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-2024-1235031987/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''Stereogum'' |The 50 Best Albums Of 2024 | style="text-align: center;" |3 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288841/best-albums-2024/lists/album-list/|title=The 50 Best Albums Of 2024|website=Stereogum|date=2024-12-02|access-date=2024-12-04}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Times]]'' |The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked | style="text-align: center;" |15 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite magazine|date=2024-12-07|title=The 25 best albums of 2024 — the critics’ choice, ranked|url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|access-date=2024-12-08|magazine=[[The Times]]|lang=en|url-access=subscription|archive-date=2024-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207001630/https://www.thetimes.com/culture/music/article/best-albums-2024-0g659vwpj|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Uproxx]]'' |The Best Albums Of 2024 | {{Н/д}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/best-albums-2024-list/|title=The Best Albums Of 2024|website=Uproxx|date=2024-12-03|access-date=2024-12-04}}</ref> |- |} == Спіс кампазіцый == {{Track listing|headline=|extra_column=Прадзюсар(ы)|title_width=20%|writing_width=40%|extra_width=40%|title1=Wacced Out Murals|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Кендрык Дакворт]]|Дэйра Баррера}}|extra1={{hlist|Sounwave|Джэк Антонаф|DJ Dahi|[[Best Kept Secret (вытворчая група)|Craig Balmoris]]|Frano|Tyler Mehlenbacher|M-Tech}}|length1=5:17|title2=Squabble Up|writer2=Дакворт|extra2={{hlist|Кендрык Ламар|Sounwave|Антонаф|Bridgeway|M-Tech}}|length2=2:37|title3=Luther|writer3={{hlist|Дакворт|[[SZA|Салана Роў]]|Ація Боггс|Сэм Д'ю}}|extra3={{hlist|Sounwave|Антонаф|Камасі Вашынгтон|Bridgeway|M-Tech|Rose Lilah}}|length3=2:57|title4=Man At the Garden|writer4=Дакворт|extra4={{hlist|Sounwave|Антонаф|Balmoris|Mehlenbacher|M-Tech}}|length4=3:53|title5=Hey Now|writer5={{hlist|Дакворт|Зарыўс Канінгем}}|extra5={{hlist|[[Mustard (прадзюсар гуказапісу)|Mustard]]|Sounwave|Антонаф}}|length5=3:37|title6=Reincarnated|writer6={{hlist|Дакворт|Барэра}}|extra6={{hlist|Ламар|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Noah Ehler}}|length6=4:35|title7=TV Off|writer7=Дакворт|extra7={{hlist|Mustard|Sounwave|Антонаф|Sean Momberger|Вашынгтон}}|length7=3:40|title8=Dodger Blue|writer8={{hlist|Дакворт|Д'ю|Тракуан Тайсан|Siete}}|extra8={{hlist|Sounwave|Антонаф|Tim Maxey|Tane Runo|Тэрас Марцін}}|length8=2:11|title9=Peekaboo|writer9={{hlist|Дакворт|Дамарыя Уокер}}|extra9={{hlist|Sounwave|Momberger|Bridgeway}}|length9=2:35|title10=Heart Pt. 6|writer10=Дакворт|extra10={{hlist|Sounwave|Антонаф|M-Tech|Juju}}|length10=4:52|title11=GNX|writer11={{hlist|Дакворт|Дамінік Уільямс|Кевін Оропеза|Дэонта Сімуэл}}|extra11={{hlist|Sounwave|Антонаф|Rascal|Kenny & Billy|Tim Maxey}}|length11=3:13|title12=Gloria|writer12={{hlist|Дакворт|Роў|Боггс|Барэра}}|extra12={{hlist|Sounwave|Антонаф|Deats}}|length12=4:47|total_length=44:20|writing_credits=yes}} '''Заўвагі''' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} пазначае дадатковага прадзюсара. * Усе трэкі стылізаваныя малымі літарамі. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="border:none; margin:0;" ! scope="col" | Прэмія ! scope="col" | Год ! scope="col" | Катэгорыя ! scope="col" | Вынік ! scope="col" class="unsortable" |Спасылка |- ! rowspan="2" scope="row"| [[American Music Awards]] | rowspan="2"| 2025 | Альбом года | {{nom}} | rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="ama">{{Cite web |date=2025-04-23 |title=2025 American Music Awards Nominees Announced |url=https://www.theamas.com/2025/04/2025-american-music-awards-nominees-announced/ |access-date=2025-04-24 |publisher=American Music Awards}}</ref> |- | Лепшы хіп-хоп альбом | {{nom}} |- ! scope="row"| [[BET Awards]] | 2025 | Альбом года | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=BET Awards 2025: Winners |url=https://www.bet.com/bet-awards/nominees |access-date=2025-08-06 |website=www.bet.com |lang=en}}</ref> |- ! scope="row"| MTV Video Music Awards | 2025 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=MTV Video Music Awards 2025 |url=https://www.mtv.com/event/vma |access-date=2025-08-06 |website=MTV |lang=en}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row"| «[[Грэмі]]» | rowspan="2"| 2026 | Альбом года | {{nom}} | style="text-align: center;" rowspan="2" |<ref name=":0" /> |- | [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшы рэп-альбом]] | {{won}} |} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] ek4gvy77d95492tgykxsjui8dbp99p8 0 807775 5140732 2026-05-12T13:49:55Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «* [[Жлобін]] — горад, цэнтр раёна ў Беларусі. * [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — чыгуначная станцыя. * [[Жлобін-Заходні]] — чыгуначная стацыя. * Жлобін, [[Жлобінскае возера]]. {{неадназначнасць}}» 5140732 wikitext text/x-wiki * [[Жлобін]] — горад, цэнтр раёна ў Беларусі. * [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — чыгуначная станцыя. * [[Жлобін-Заходні]] — чыгуначная стацыя. * Жлобін, [[Жлобінскае возера]]. {{неадназначнасць}} fp4p45z6cpax9rgyz6zny5o0f5jxvfy 5140735 5140732 2026-05-12T13:55:17Z JerzyKundrat 174 5140735 wikitext text/x-wiki * [[Жлобін]] — горад, цэнтр раёна ў Беларусі. * [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — чыгуначная станцыя. * [[Жлобін-Заходні]] — чыгуначная стацыя. * Жлобін, [[Жлобінскае возера]]. == Этымалогія == {{няма АК 2|Гідранімічныя адпаведнікі|30|05|2025}} — літоўскае ''Globys'' (рака), прускае ''Globe'' (возера). Яны звязаныя з літоўскім ''globti'' «ахопліваць, ахінаць»<ref name="A. Vanagas. 1981">''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.</ref>. Далей да індаеўрапейскага ''*gleb(h)-'' «сціскаць» (ад карацейшага *''gel''- «сціскаць; акруглы»)<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.</ref>. {{няма АК 2|Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> [[Гараднічанка]]), Гамея (> [[Гамяюк]]), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *''gher(d)''- «ахопліваць; агароджваць», ''*gem-'' «хапаць, сціскаць».|30|05|2025}} Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера<ref name="A. Vanagas. 1981"/>. {{няма АК 2|Нейкі з гэтых каранёў мог быць і ў адпачатнай, даперакладной назве возера {{нп5|Ахват||ru|Охват (озеро)}} ({{lang-ru|Охват}}), з якога выцякае [[Заходняя Дзвіна|Дзвіна]].|30|05|2025}} {{няма АК 2|Дастасаваная да возера, назва з коранем ''Glob-'' магла значыць «Круглае (возера)», а дастасаваная да ракі — «Звілістая, кружлівая (рака)». Тыпалагічна так жа сама паміж сабой дачыняюцца словы ''акружаць'', ''круглы'', ''кружляць''.|30|05|2025}} У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.</ref>, якія могуць быць варыянтамі кораня ''*glob-''. З прозвішчам Жлоба звязваў назву горада Жлобін географ В. Жучкевіч<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. {{неадназначнасць}} 2ohoo2sijuan6gy0hs5j2entji7cw5k 5140736 5140735 2026-05-12T13:55:32Z JerzyKundrat 174 5140736 wikitext text/x-wiki * [[Жлобін]] — горад, цэнтр раёна ў Беларусі. * [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] — чыгуначная станцыя. * [[Жлобін-Заходні]] — чыгуначная стацыя. * Жлобін, [[Жлобінскае возера]]. == Этымалогія == {{няма АК 2|Гідранімічныя адпаведнікі|30|05|2025}} — літоўскае ''Globys'' (рака), прускае ''Globe'' (возера). Яны звязаныя з літоўскім ''globti'' «ахопліваць, ахінаць»<ref name="A. Vanagas. 1981">''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.</ref>. Далей да індаеўрапейскага ''*gleb(h)-'' «сціскаць» (ад карацейшага *''gel''- «сціскаць; акруглы»)<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.</ref>. {{няма АК 2|Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> [[Гараднічанка]]), Гамея (> [[Гамяюк]]), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў *''gher(d)''- «ахопліваць; агароджваць», ''*gem-'' «хапаць, сціскаць».|30|05|2025}} Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера<ref name="A. Vanagas. 1981"/>. {{няма АК 2|Нейкі з гэтых каранёў мог быць і ў адпачатнай, даперакладной назве возера {{нп5|Ахват||ru|Охват (озеро)}} ({{lang-ru|Охват}}), з якога выцякае [[Заходняя Дзвіна|Дзвіна]].|30|05|2025}} {{няма АК 2|Дастасаваная да возера, назва з коранем ''Glob-'' магла значыць «Круглае (возера)», а дастасаваная да ракі — «Звілістая, кружлівая (рака)». Тыпалагічна так жа сама паміж сабой дачыняюцца словы ''акружаць'', ''круглы'', ''кружляць''.|30|05|2025}} У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.</ref>, якія могуць быць варыянтамі кораня ''*glob-''. З прозвішчам Жлоба звязваў назву горада Жлобін географ В. Жучкевіч<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} 2mh1f1k4m4xeanssghk2gxxj091c3a9 0 807776 5140757 2026-05-12T14:09:36Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «* [[Камаі]] — паселішча. * [[Вялікае Камайскае возера]]. * [[Малое Камайскае возера]]. == Назва == [[А. Ванагас]] рачныя назвы ''Kamojà, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena'' звязваў з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак). [[Я. Атрэмбскі]] звязваў са ст.-рус. ''камонь'' «верх...» 5140757 wikitext text/x-wiki * [[Камаі]] — паселішча. * [[Вялікае Камайскае возера]]. * [[Малое Камайскае возера]]. == Назва == [[А. Ванагас]] рачныя назвы ''Kamojà, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena'' звязваў з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак). [[Я. Атрэмбскі]] звязваў са ст.-рус. ''камонь'' «верхавы конь», прус. ''camnet'' «конь»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага ''*kem-'' «сціскаць» паходзяць ст.-сканд. ''hemja'' «стрымліваць», сяр.-верх.-ням. ''hemmen'' «затрымліваць», ст.-фрыз. ''hemma'' «перашкаджаць», ніж.-ням. дыял. ''ham, hamen'' «хамут», рус. ''хомут'', англ. ''hem'' «аблямоўка», лтш. ''kams'' «камяк», літ. ''kamúoti'' «сціскаць», рус. ''ком'' і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 555.</ref>. На думку [[В. Жучкевіч]]а, найбольш верагоднае фінамоўнае паходжанне асновы ад слова ''kama'' — старызна, хлам. Можа быць, таксама ад літоўскага ''kamanos'' — узда<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 170.</ref>. На думку [[І. Пракаповіч]]а, назва мае старажытную гісторыю. Аналаг — гідронім [[Кама]], ад удм. ''кам'' — «рака», «плынь»<ref>І. М. Пракаповіч. Назвы нашых мясцін. Мінск, 2013. С. 125, 48.</ref>. [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|Ул. Юрэвіч]] выводзіў назву Камаяў ад літоўскага ''kamanas'' «аброць» або ад фінскага ''kamai'' «хлуд, буралом»<ref>Юрэвіч У. Слова жывое, роднае, гаваркое… Мінск, 1992.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} fx3igp5xxhkvvd68de38szfcluc1u7w 5140758 5140757 2026-05-12T14:10:26Z JerzyKundrat 174 5140758 wikitext text/x-wiki * [[Камаі]] — паселішча. * [[Вялікае Камайскае возера]]. * [[Малое Камайскае возера]]. == Назва == [[А. Ванагас]] рачныя назвы ''Kamojà, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena'' звязваў з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак). [[Я. Атрэмбскі]] звязваў са ст.-рус. ''камонь'' «верхавы конь», прус. ''camnet'' «конь»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага ''*kem-'' «сціскаць» паходзяць ст.-сканд. ''hemja'' «стрымліваць», сяр.-верх.-ням. ''hemmen'' «затрымліваць», ст.-фрыз. ''hemma'' «перашкаджаць», ніж.-ням. дыял. ''ham, hamen'' «хамут», рус. ''хомут'', англ. ''hem'' «аблямоўка», лтш. ''kams'' «камяк», літ. ''kamúoti'' «сціскаць», рус. ''ком'' і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 555.</ref>. На думку [[В. Жучкевіч]]а, найбольш верагоднае фінамоўнае паходжанне асновы ад слова ''kama'' — старызна, хлам. Можа быць, таксама ад літоўскага ''kamanos'' — узда<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 170.</ref>. На думку [[Ігар Міхайлавіч Пракаповіч|І. Пракаповіча]], назва мае старажытную гісторыю. Аналаг — гідронім [[Кама]], ад удм. ''кам'' — «рака», «плынь»<ref>І. М. Пракаповіч. Назвы нашых мясцін. Мінск, 2013. С. 125, 48.</ref>. [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|Ул. Юрэвіч]] выводзіў назву Камаяў ад літоўскага ''kamanas'' «аброць» або ад фінскага ''kamai'' «хлуд, буралом»<ref>Юрэвіч У. Слова жывое, роднае, гаваркое… Мінск, 1992.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} b4dguni34ha6rqpecwaqgmt5tcbyabs 5140759 5140758 2026-05-12T14:10:37Z JerzyKundrat 174 5140759 wikitext text/x-wiki * [[Камаі]] — паселішча. * [[Вялікае Камайскае возера]]. * [[Малое Камайскае возера]]. == Назва == [[А. Ванагас]] рачныя назвы ''Kamojà, Kamė, Kamaja, Kamainė, Kamatė, Kamena'' звязваў з літоўскім ''kamas'' «камяк, камок» (сціснуты кавалак). [[Я. Атрэмбскі]] звязваў са ст.-рус. ''камонь'' «верхавы конь», прус. ''camnet'' «конь»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 144.</ref>. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага ''*kem-'' «сціскаць» паходзяць ст.-сканд. ''hemja'' «стрымліваць», сяр.-верх.-ням. ''hemmen'' «затрымліваць», ст.-фрыз. ''hemma'' «перашкаджаць», ніж.-ням. дыял. ''ham, hamen'' «хамут», рус. ''хомут'', англ. ''hem'' «аблямоўка», лтш. ''kams'' «камяк», літ. ''kamúoti'' «сціскаць», рус. ''ком'' і інш.<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 555.</ref>. На думку [[В. Жучкевіч]]а, найбольш верагоднае фінамоўнае паходжанне асновы ад слова ''kama'' — старызна, хлам. Можа быць, таксама ад літоўскага ''kamanos'' — узда<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 170.</ref>. На думку [[Ігар Міхайлавіч Пракаповіч|І. Пракаповіча]], назва мае старажытную гісторыю. Аналаг — гідронім [[Кама]], ад удм. ''кам'' — «рака», «плынь»<ref>І. М. Пракаповіч. Назвы нашых мясцін. Мінск, 2013. С. 125, 48.</ref>. [[Уладзімір Міхайлавіч Юрэвіч|Ул. Юрэвіч]] выводзіў назву Камаяў ад літоўскага ''kamanas'' «аброць» або ад фінскага ''kamai'' «хлуд, буралом»<ref>Юрэвіч У. Слова жывое, роднае, гаваркое… Мінск, 1992.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{неадназначнасць}} imdvyh4oxhmu4o2r6k4akyaymsonqip 0 807777 5140794 2026-05-12T15:44:31Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1352678261|Nickelodeon Animation Studio]]» 5140794 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | заснавальнікі = | ключавыя постаці = | прадукцыя = }} '''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]] праз падраздзяленне [[CBS Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «Даша-падарожніца», «The Fairly OddParents», «Rugrats», «Blue's Clues», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-ніндзя]]» і «Клуб Уінкс»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}</ref>. На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «Doug», «Rugrats» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&pg=5889,1489783&dq=nickelodeon&hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»<ref name="Where">"[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]" {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}</ref>. У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] fwdkp3w5b06gch7715rikd9x4huxhfq 5140797 5140794 2026-05-12T15:48:00Z Feeleman 163471 афармленне, вікіфікацыя 5140797 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]] праз падраздзяленне [[CBS Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «Даша-падарожніца», «The Fairly OddParents», «Rugrats», «Blue’s Clues», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-ніндзя]]» і «Клуб Уінкс»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}</ref>. На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «Doug», «Rugrats» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&pg=5889,1489783&dq=nickelodeon&hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»<ref name="Where">«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}</ref>. У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] iuzvpwdmww94200zrbzd3rimxgrludp 5140804 5140797 2026-05-12T15:56:29Z Feeleman 163471 афармленне 5140804 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]] праз падраздзяленне [[CBS Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-ніндзя]]» і «Клуб Уінкс»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}</ref>. На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&pg=5889,1489783&dq=nickelodeon&hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»<ref name="Where">«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}</ref>. У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] f44g46tgz9wizlerx6czewmwbp92uf1 5141051 5140804 2026-05-13T08:24:25Z Feeleman 163471 афармленне 5141051 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]] праз падраздзяленне [[CBS Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-Ніндзя (мультсерыял, 1987)|Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}</ref>. На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&pg=5889,1489783&dq=nickelodeon&hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»<ref name="Where">«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}</ref>. У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] 4zk22m5zxu6eeuzntgr1bz371h5bn1z 5141103 5141051 2026-05-13T10:10:28Z Feeleman 163471 афармленне 5141103 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]] праз падраздзяленне [[CBS Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}</ref>. На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&pg=5889,1489783&dq=nickelodeon&hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»<ref name="Where">«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}</ref>. У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] ghjvuuait0x1cvjcc2yph9f3out2cqq 5141107 5141103 2026-05-13T10:38:09Z Feeleman 163471 афармленне 5141107 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Nickelodeon Animation Studio Inc.''' (таксама вядомая як '''Nickelodeon Animation Studios''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]], якая належыць [[Карпарацыя|карпарацыі]] [[Paramount Skydance]]. Студыя займаецца стварэннем арыгінальных [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] [[Тэлесерыял|тэлепраектаў]] для каналаў [[Nickelodeon]], [[Nicktoons]] і [[Nickelodeon|Nick Jr.]]. Сярод найбольш вядомых серыялаў студыі: «[[Губка Боб Квадратныя Штаны]]», «{{Не перакладзена 5|Даша-падарожніца|4=Dora the Explorer (TV series)}}», «{{Не перакладзена 5|Дэні-Фантом|4=Danny Phantom}}», «{{Не перакладзена 5|Гэй, Арнольд!|4=Hey Arnold!}}», «{{Не перакладзена 5|Аватар: Апошні з народу паветра|4=Avatar: The Last Airbender}}» і «{{Не перакладзена 5|Гучны дом|4=The Loud House}}». Пачынаючы з 2010-х гадоў студыя таксама выпускае серыялы, заснаваныя на ўжо існуючых франшызах, купленых Paramount Skydance Corporation, у тым ліку «[[Чарапашкі-ніндзя]]» і «{{Не перакладзена 5|Клуб Вінкс|4=Winx Club}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nickanimation.com/|title=Nickelodeon Animation - Homepage - Nickelodeon Animation|website=nickanimation.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У лістападзе 2019 года Nickelodeon Animation Studio заключыла шматгадовае пагадненне аб супрацоўніцтве са [[Стрымінгавы сэрвіс|стрымінгавым сэрвісам]] [[Netflix]], у межах якога студыя стварае кантэнт — як новыя праекты, так і працы па ўжо існуючых франшызах — для гэтай платформы, а таксама працягвае вытворчасць мультыплікацыі для сэрвісу [[Paramount+]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/nickelodeon-netflix-team-original-animated-features-tv-series-1254388/|title=Nickelodeon, Netflix Team for Original Animated Features, TV Series|first=Lesley|last=Goldberg|website=The Hollywood Reporter|date=2019-11-13|access-date=2026-05-12}}</ref>. Студыя была заснавана ў 1992 годзе пад назвай '''Games Animation Inc.''' як даччыная кампанія ўжо існуючай на той момант кампаніі пад назвай '''Games Productions''' (цяпер вядомая як '''Nickelodeon Productions''').<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2016/tv/spotlight/nickelodeon-animation-studio-ren-stimpy-jon-kricfalusi-vanessa-coffey-1201766455/|title=Nickelodeon Animation Studio: Pop-Culture Powerhouse Got an Unlikely Start|first=Rob|last=Owen|website=Variety|date=2016-05-05|access-date=2026-05-12}}</ref>. На раннім этапе яна курыравала вытворчасць трох мультсерыялаў для канала Nickelodeon: «{{Не перакладзена 5|Даг (мультсерыял, 1990)|Даг|4=Doug}}», «{{Не перакладзена 5|Дзеткі (мультсерыял, 1991)|Дзеткі|4=Rugrats}}» і «[[Шоу Рэна і Сцімпі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.google.com/newspapers?id=D-lSAAAAIBAJ&pg=5889,1489783&dq=nickelodeon&hl=en|title=The Prescott Courier - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-05-12}}</ref>. У тым жа 1992 годзе студыя пачаў распрацоўку першага ўласнага праекта у рамках Nickelodeon — «{{Не перакладзена 5|Сучаснае жыццё Рока|4=Rocko's Modern Life}}»<ref name="Where">«[http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml Where Rocko the series was produced]» {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523061318/http://www.joemurraystudio.com/tv/rocko_factoid5.shtml|date=2010-05-23}}, ''[[Joe Murray (animator)|Joe Murray]] Studio''</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-17-ca-46556-story.html|title=COVER STORY : New Kings of TV's Toon Town : In an era when product tie-ins lead to new series, and not vice versa, Nickelodeon has hit paydirt with a plan some might call Looney Tunes: Hire bright animators and let them do (almost) anything they want|website=Los Angeles Times|date=1993-10-17|access-date=2026-05-12}}</ref>. У сярэдзіне 1990-х гадоў Games Animation выпускала значную частку мультыплікацыйнай прадукцыі, супрацоўнічаючы з іншымі кампаніямі мультыплікацыі, у тым ліку [[Klasky Csupo]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.nickanimation.com}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] 4w1t4rc5jt68atqqw5eb5i4ibxgpphz 14 807778 5140808 2026-05-12T16:00:24Z Feeleman 163471 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорыі}}» 5140808 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорыі}} g3n1cmthkyx1kd1ix589pwgnapxnip2 5140809 5140808 2026-05-12T16:01:10Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:MTV]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140809 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорыі}} [[Катэгорыя:MTV]] gjlkvt1phuv3cfp968xguhd5xbk8g0d 14 807779 5140848 2026-05-12T18:23:16Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] [[Катэгорыя:Корнуал]]» 5140848 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] [[Катэгорыя:Корнуал]] tl5gn6mdjamfps995pivwnqph1a444l 0 807780 5140871 2026-05-12T19:08:02Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG|міні|Месца расстрэлу талькаўскіх яўрэяў.]] '''Гета ў Тальцы''' (верасень — кастрычнік 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі Талька (вёска)|Тал...» 5140871 wikitext text/x-wiki [[File:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG|міні|Месца расстрэлу талькаўскіх яўрэяў.]] '''Гета ў Тальцы''' (верасень — кастрычнік 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Талька (вёска)|Талька]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска Талька была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] ў канцы чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 2 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=724}}. Эвакуявацца паспела толькі невялікая частка габрэяў, таксама ў Тальцы засталося шмат габрэйскіх дзяўчат-студэнтак, якія ўцяклі да бацькоў з разбомбленага [[Мінск]]а. Адразу пасля акупацыі немцы сталі гвалтаваць гэтых дзяўчат і выкарыстоўвалі іх на гаспадарчых працах<ref name=autogenerated1>''А. Литин.'' [http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html Место расстрела евреев местечка Талька] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html |date=20200505172343 }}</ref>. У пачатку верасня (у ліпені{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета на тэрыторыі былога піянерскага лагера. Вязні пачалі ўладкоўвацца, думаючы, што ім давядзецца зімаваць у гэтым месцы{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}. 17 верасня ўсіх яўрэяў з гета вывелі за чыгуначны мост праз рэчку [[Талька (рака)|Талька]] (цяпер — 59-ы квартал Талькаўскага лясніцтва), прымусілі самім выкапаць сабе расстрэльную яму і расстралялі. Усяго былі забітыя 280 чалавек. Расстрэл праводзілі [[Прыбалтыйскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|літоўскія калабаранты]]{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=179}}. Яшчэ 300 (222{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=37, 50}}) чалавек забілі ў кастрычніку каля вёскі [[Задашчанне]]. Пасля расстрэлаў немцы і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаі]] перабіралі рэчы забітых у пошуках каштоўнасцяў{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />. Некалькі чалавек удалося ўцячы да расстрэлу, уключаючы Ара Грэхін. Але і яго, і іншых уцекачоў злавілі і забілі<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1956 (1950{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=681}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) годзе ў Тальцы на брацкай магіле ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду габрэяў]] быў усталяваны помнік. Затым ўнутры агароджы з’явіліся яшчэ некалькі помнікаў, устаноўленых у наступныя гады сваякамі забітых габрэяў. Адзін з помнікаў усталяваны генералам [[Ілля Яфімавіч Прус|Іллёй Прусам]] сваім загінулым бацькам<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite web|url=https://lesgazeta.by/archive/%E2%84%9615-09-04-2020%D0%B3/|title=№15 09.04.2020г. - Белорусская БЛГ Лесная газета|publisher=lesgazeta.by|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=[[Смиловицкий, Леонид Львович|Смиловицкий Л. Л.]]|url=https://club.berkovich-zametki.com/?p=55567|title=По следам еврейских кладбищ Беларуси. Талька|publisher=club.berkovich-zametki.com|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pukhovichi.gov.by/app/uploads/2025/05/011120241641.pdf|title=О закреплении за местами захоронения воинов, партизан и жертв войн, памятниками истории Пуховичского района, 29 октября 2024 г., стр. 4|publisher=pukhovichi.gov.by|accessdate=2025-11-13|url-status=live}}</ref>. За паўкіламетра на поўнач ад вёскі Задашчанне на месцы забойства каля 300 яўрэяў з Талькі ў 1970 годзе ўсталяваны абеліск. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|А. М.Карлюкевiч, Л. С. Котава, Я. В. Малашэвiч i iнш. (рэдкал.); А. А. Прановiч. (уклад.). «Памяць. Пухавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларусь», 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Талька]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна]][[Катэгорыя:Талька (вёска)]] lgmxaaq31bx6pszyp74mxazxepwyspi 5140872 5140871 2026-05-12T19:08:29Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5140872 wikitext text/x-wiki [[File:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG|міні|Месца расстрэлу талькаўскіх яўрэяў.]] '''Гета ў Тальцы''' (верасень — кастрычнік 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Талька (вёска)|Талька]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска Талька была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] ў канцы чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 2 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=724}}. Эвакуявацца паспела толькі невялікая частка габрэяў, таксама ў Тальцы засталося шмат габрэйскіх дзяўчат-студэнтак, якія ўцяклі да бацькоў з разбомбленага [[Мінск]]а. Адразу пасля акупацыі немцы сталі гвалтаваць гэтых дзяўчат і выкарыстоўвалі іх на гаспадарчых працах<ref name=autogenerated1>''А. Литин.'' [http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html Место расстрела евреев местечка Талька] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html |date=20200505172343 }}</ref>. У пачатку верасня (у ліпені{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета на тэрыторыі былога піянерскага лагера. Вязні пачалі ўладкоўвацца, думаючы, што ім давядзецца зімаваць у гэтым месцы{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}. 17 верасня ўсіх яўрэяў з гета вывелі за чыгуначны мост праз рэчку [[Талька (рака)|Талька]] (цяпер — 59-ы квартал Талькаўскага лясніцтва), прымусілі самім выкапаць сабе расстрэльную яму і расстралялі. Усяго былі забітыя 280 чалавек. Расстрэл праводзілі [[Прыбалтыйскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|літоўскія калабаранты]]{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=179}}. Яшчэ 300 (222{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=37, 50}}) чалавек забілі ў кастрычніку каля вёскі [[Задашчэнне]]. Пасля расстрэлаў немцы і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаі]] перабіралі рэчы забітых у пошуках каштоўнасцяў{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />. Некалькі чалавек удалося ўцячы да расстрэлу, уключаючы Ара Грэхін. Але і яго, і іншых уцекачоў злавілі і забілі<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1956 (1950{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=681}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) годзе ў Тальцы на брацкай магіле ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду габрэяў]] быў усталяваны помнік. Затым ўнутры агароджы з’явіліся яшчэ некалькі помнікаў, устаноўленых у наступныя гады сваякамі забітых габрэяў. Адзін з помнікаў усталяваны генералам [[Ілля Яфімавіч Прус|Іллёй Прусам]] сваім загінулым бацькам<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite web|url=https://lesgazeta.by/archive/%E2%84%9615-09-04-2020%D0%B3/|title=№15 09.04.2020г. - Белорусская БЛГ Лесная газета|publisher=lesgazeta.by|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=[[Смиловицкий, Леонид Львович|Смиловицкий Л. Л.]]|url=https://club.berkovich-zametki.com/?p=55567|title=По следам еврейских кладбищ Беларуси. Талька|publisher=club.berkovich-zametki.com|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pukhovichi.gov.by/app/uploads/2025/05/011120241641.pdf|title=О закреплении за местами захоронения воинов, партизан и жертв войн, памятниками истории Пуховичского района, 29 октября 2024 г., стр. 4|publisher=pukhovichi.gov.by|accessdate=2025-11-13|url-status=live}}</ref>. За паўкіламетра на поўнач ад вёскі Задашчанне на месцы забойства каля 300 яўрэяў з Талькі ў 1970 годзе ўсталяваны абеліск. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|А. М.Карлюкевiч, Л. С. Котава, Я. В. Малашэвiч i iнш. (рэдкал.); А. А. Прановiч. (уклад.). «Памяць. Пухавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларусь», 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Талька]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна]][[Катэгорыя:Талька (вёска)]] 9apsn9ucvnvrj4f4275uwrrliyfbf68 5140873 5140872 2026-05-12T19:08:40Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5140873 wikitext text/x-wiki [[File:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG|міні|Месца расстрэлу талькаўскіх яўрэяў.]] '''Гета ў Тальцы''' (верасень — кастрычнік 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Талька (вёска)|Талька]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска Талька была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] ў канцы чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 2 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=724}}. Эвакуявацца паспела толькі невялікая частка габрэяў, таксама ў Тальцы засталося шмат габрэйскіх дзяўчат-студэнтак, якія ўцяклі да бацькоў з разбомбленага [[Мінск]]а. Адразу пасля акупацыі немцы сталі гвалтаваць гэтых дзяўчат і выкарыстоўвалі іх на гаспадарчых працах<ref name=autogenerated1>''А. Литин.'' [http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html Место расстрела евреев местечка Талька] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html |date=20200505172343 }}</ref>. У пачатку верасня (у ліпені{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета на тэрыторыі былога піянерскага лагера. Вязні пачалі ўладкоўвацца, думаючы, што ім давядзецца зімаваць у гэтым месцы{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}. 17 верасня ўсіх яўрэяў з гета вывелі за чыгуначны мост праз рэчку [[Талька (рака)|Талька]] (цяпер — 59-ы квартал Талькаўскага лясніцтва), прымусілі самім выкапаць сабе расстрэльную яму і расстралялі. Усяго былі забітыя 280 чалавек. Расстрэл праводзілі [[Прыбалтыйскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|літоўскія калабаранты]]{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=179}}. Яшчэ 300 (222{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=37, 50}}) чалавек забілі ў кастрычніку каля вёскі [[Задашчэнне]]. Пасля расстрэлаў немцы і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаі]] перабіралі рэчы забітых у пошуках каштоўнасцяў{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />. Некалькі чалавек удалося ўцячы да расстрэлу, уключаючы Ара Грэхін. Але і яго, і іншых уцекачоў злавілі і забілі<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1956 (1950{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=681}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) годзе ў Тальцы на брацкай магіле ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду габрэяў]] быў усталяваны помнік. Затым ўнутры агароджы з’явіліся яшчэ некалькі помнікаў, устаноўленых у наступныя гады сваякамі забітых габрэяў. Адзін з помнікаў усталяваны генералам [[Ілля Яфімавіч Прус|Іллёй Прусам]] сваім загінулым бацькам<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite web|url=https://lesgazeta.by/archive/%E2%84%9615-09-04-2020%D0%B3/|title=№15 09.04.2020г. - Белорусская БЛГ Лесная газета|publisher=lesgazeta.by|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=[[Смиловицкий, Леонид Львович|Смиловицкий Л. Л.]]|url=https://club.berkovich-zametki.com/?p=55567|title=По следам еврейских кладбищ Беларуси. Талька|publisher=club.berkovich-zametki.com|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pukhovichi.gov.by/app/uploads/2025/05/011120241641.pdf|title=О закреплении за местами захоронения воинов, партизан и жертв войн, памятниками истории Пуховичского района, 29 октября 2024 г., стр. 4|publisher=pukhovichi.gov.by|accessdate=2025-11-13|url-status=live}}</ref>. За паўкіламетра на поўнач ад вёскі Задашчэнне на месцы забойства каля 300 яўрэяў з Талькі ў 1970 годзе ўсталяваны абеліск. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|А. М.Карлюкевiч, Л. С. Котава, Я. В. Малашэвiч i iнш. (рэдкал.); А. А. Прановiч. (уклад.). «Памяць. Пухавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларусь», 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Талька]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна]][[Катэгорыя:Талька (вёска)]] hi9zc5wu3gl65fxy81g305fux8hpjvs 5140874 5140873 2026-05-12T19:08:56Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5140874 wikitext text/x-wiki [[File:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG|міні|Месца расстрэлу талькаўскіх яўрэяў.]] '''Гета ў Тальцы''' (верасень — кастрычнік 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Талька (вёска)|Талька]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска Талька была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] ў канцы чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 2 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=724}}. Эвакуявацца паспела толькі невялікая частка габрэяў, таксама ў Тальцы засталося шмат габрэйскіх дзяўчат-студэнтак, якія ўцяклі да бацькоў з разбомбленага [[Мінск]]а. Адразу пасля акупацыі немцы сталі гвалтаваць гэтых дзяўчат і выкарыстоўвалі іх на гаспадарчых працах<ref name=autogenerated1>''А. Литин.'' [http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html Место расстрела евреев местечка Талька] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html |date=20200505172343 }}</ref>. У пачатку верасня (у ліпені{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета на тэрыторыі былога піянерскага лагера. Вязні пачалі ўладкоўвацца, думаючы, што ім давядзецца зімаваць у гэтым месцы{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}. 17 верасня ўсіх яўрэяў з гета вывелі за чыгуначны мост праз рэчку [[Талька (рака)|Талька]] (цяпер — 59-ы квартал Талькаўскага лясніцтва), прымусілі самім выкапаць сабе расстрэльную яму і расстралялі. Усяго былі забітыя 280 чалавек. Расстрэл праводзілі [[Прыбалтыйскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|літоўскія калабаранты]]{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=179}}. Яшчэ 300 (222{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=37, 50}}) чалавек забілі ў кастрычніку каля вёскі [[Задашчэнне]]. Пасля расстрэлаў немцы і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаі]] перабіралі рэчы забітых у пошуках каштоўнасцяў{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />. Некалькі чалавек удалося ўцячы да расстрэлу, уключаючы Ара Грэхін. Але і яго, і іншых уцекачоў злавілі і забілі<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1956 (1950{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=681}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) годзе ў Тальцы на брацкай магіле ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду габрэяў]] быў усталяваны помнік. Затым ўнутры агароджы з’явіліся яшчэ некалькі помнікаў, устаноўленых у наступныя гады сваякамі забітых габрэяў. Адзін з помнікаў усталяваны генералам [[Ілля Яфімавіч Прус|Іллёй Прусам]] сваім загінулым бацькам<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite web|url=https://lesgazeta.by/archive/%E2%84%9615-09-04-2020%D0%B3/|title=№15 09.04.2020г. - Белорусская БЛГ Лесная газета|publisher=lesgazeta.by|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Смиловицкий Л. Л.|url=https://club.berkovich-zametki.com/?p=55567|title=По следам еврейских кладбищ Беларуси. Талька|publisher=club.berkovich-zametki.com|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pukhovichi.gov.by/app/uploads/2025/05/011120241641.pdf|title=О закреплении за местами захоронения воинов, партизан и жертв войн, памятниками истории Пуховичского района, 29 октября 2024 г., стр. 4|publisher=pukhovichi.gov.by|accessdate=2025-11-13|url-status=live}}</ref>. За паўкіламетра на поўнач ад вёскі Задашчэнне на месцы забойства каля 300 яўрэяў з Талькі ў 1970 годзе ўсталяваны абеліск. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|А. М.Карлюкевiч, Л. С. Котава, Я. В. Малашэвiч i iнш. (рэдкал.); А. А. Прановiч. (уклад.). «Памяць. Пухавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларусь», 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Талька]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна]][[Катэгорыя:Талька (вёска)]] 0q4b32ihy5fillqki5e4o9septmi90z 5140875 5140874 2026-05-12T19:10:24Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5140875 wikitext text/x-wiki [[File:Cemetery of the Jews killed by nazis 22.09.1941 in Talka.JPG|міні|Месца расстрэлу талькаўскіх яўрэяў.]] '''Гета ў Тальцы''' (верасень — кастрычнік 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Талька (вёска)|Талька]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == Вёска Талька была захоплена [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] ў канцы чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 2 ліпеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=724}}. Эвакуявацца паспела толькі невялікая частка габрэяў, таксама ў Тальцы засталося шмат габрэйскіх дзяўчат-студэнтак, якія ўцяклі да бацькоў з разбомбленага [[Мінск]]а. Адразу пасля акупацыі немцы сталі гвалтаваць гэтых дзяўчат і выкарыстоўвалі іх на гаспадарчых працах<ref name=autogenerated1>''А. Литин.'' [http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html Место расстрела евреев местечка Талька] {{Wayback|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/talka/talka.html |date=20200505172343 }}</ref>. У пачатку верасня (у ліпені{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], арганізавалі ў мястэчку гета на тэрыторыі былога піянерскага лагера. Вязні пачалі ўладкоўвацца, думаючы, што ім давядзецца зімаваць у гэтым месцы{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}. 17 верасня ўсіх яўрэяў з гета вывелі за чыгуначны мост праз рэчку [[Талька (рака)|Талька]] (цяпер — 59-ы квартал Талькаўскага лясніцтва), прымусілі самім выкапаць сабе расстрэльную яму і расстралялі. Усяго былі забітыя 280 чалавек. Расстрэл праводзілі [[Прыбалтыйскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|літоўскія калабаранты]]{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=179}}. Яшчэ 300 (222{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=37, 50}}) чалавек забілі ў кастрычніку каля вёскі [[Задашчэнне]]. Пасля расстрэлаў немцы і [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаі]] перабіралі рэчы забітых у пошуках каштоўнасцяў{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=219, 681}}<ref name=autogenerated1 />. Некалькі чалавек удалося ўцячы да расстрэлу, уключаючы Ара Грэхін. Але і яго, і іншых уцекачоў злавілі і забілі<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1956 (1950{{sfn|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|с=681}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=965}}) годзе ў Тальцы на брацкай магіле ахвяр [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства|генацыду габрэяў]] быў усталяваны помнік. Затым унутры агароджы з’явіліся яшчэ некалькі помнікаў, устаноўленых у наступныя гады сваякамі забітых габрэяў. Адзін з помнікаў усталяваны генералам [[Ілля Яфімавіч Прус|Іллёй Прусам]] сваім загінулым бацькам<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite web|url=https://lesgazeta.by/archive/%E2%84%9615-09-04-2020%D0%B3/|title=№15 09.04.2020г. - Белорусская БЛГ Лесная газета|publisher=lesgazeta.by|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Смиловицкий Л. Л.|url=https://club.berkovich-zametki.com/?p=55567|title=По следам еврейских кладбищ Беларуси. Талька|publisher=club.berkovich-zametki.com|access-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pukhovichi.gov.by/app/uploads/2025/05/011120241641.pdf|title=О закреплении за местами захоронения воинов, партизан и жертв войн, памятниками истории Пуховичского района, 29 октября 2024 г., стр. 4|publisher=pukhovichi.gov.by|accessdate=2025-11-13|url-status=live}}</ref>. За паўкіламетра на поўнач ад вёскі Задашчэнне на месцы забойства каля 300 яўрэяў з Талькі ў 1970 годзе ўсталяваны абеліск. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Пухавiцкi раён»|2003|А. М.Карлюкевiч, Л. С. Котава, Я. В. Малашэвiч i iнш. (рэдкал.); А. А. Прановiч. (уклад.). «Памяць. Пухавiцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Минск: «Беларусь», 2003. — 749 с. — ISBN 985-01-0251-9.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Талька]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна]][[Катэгорыя:Талька (вёска)]] jp5fo30kyauikds3hnahqsrub1pk1x2 2 807781 5140879 2026-05-12T19:23:06Z M.L.Bot 261 . 5140879 wikitext text/x-wiki '''Пасольства 1348 года''' (у летапісах пад 6856 або 6857 гг.) — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у складанай геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Пасольства прыпала на перыяд актыўнай экспансіі, калі вялікі князь Альгерд пашырыў свой уплыў на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. У 1346 годзе Альгерд напаў на ноўгарадскія воласці, якія лічыліся «ханскім улусам», што прывяло да канфрантацыі як з ханам Джанібекам, так і з маскоўскім князем Сямёнам Іванавічам Гордым, які меў ярлык на вярхоўную ўладу над усімі князямі паўночна-ўсходняй Русі{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Дадатковым фактарам была барацьба за Галіцка-Валынскую зямлю паміж ВКЛ (у асобе Любарта Гедзімінавіча), Польшчай і Венгрыяй{{sfn|Litskevich|2019|p=644}}. У 1340-х гадах Любарт замацаваўся на Валыні пры падтрымцы мясцовых баяр (Дзмітрыя Дзедкі і Данілы Астрожскага) і з дазволу хана Узбека, але пасля смерці Узбека (1341) і Дзедкі (каля 1344) сітуацыя стала няпэўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=135, 149}}. Альгерд імкнуўся заручыцца падтрымкай Арды, каб нейтралізаваць прэтэнзіі польскага караля Казіміра III на Галічыну і Валынь{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Датаванне пасольства === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, абапіраючыся на аналіз маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логіку перамяшчэнняў князя Сямёна Гордага, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуецца, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (месцазнаходжанне якой дакладна невядома, магчыма — Паўночны Каўказ) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наварградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З таксама ім былі: * князь '''Міхаіл''' — даследчык Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, аднак Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. * князь '''Сямён Свіслацкі''' — імаверна, уладальнік Свіслацкага ўдзела каля Гродна (басейн ракі Котры або ракі Свіслач){{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына таксама лічыў яго сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. * '''Айкша''' — баярын, якога Пузына лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра літоўскую місію, маскоўскі князь Сямён Горды неадкладна накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Федара Глебавіча, Аміня і Федара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда ў тым, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну Гордаму{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы знаходзіліся ў Маскве да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд быў вымушаны паслаць новае пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі. Альгерд ажаніўся з Ульянай Аляксандраўнай Тверскай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Любарт ажаніўся з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай Сямёна Гордага{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Развязала рукі польскаму каралю Казіміру III, які ўжо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую Русь (Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце){{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць больш актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Сматрач, Каменец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. c5a6aalhul9fngp6jkziszsfhl9cob1 5140929 5140879 2026-05-12T21:55:52Z M.L.Bot 261 5140929 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Стаўшы вялікім князем у 1345 годзе Альгерд актывізаваў пашырэнне ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. У 1346 годзе паваяваны ноўгарадскія воласці, якія лічыліся «ханскім улусам», гэта стала прычынай канфрантацыі як з ханам Джанібекам, так і з вялікім князем маскоўскім Сямёнам Іванавічам, які меў ярлык на вярхоўную ўладу над усімі князямі паўночна-ўсходняй Русі{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Яшчэ адным фактарам была барацьба за Галіцка-Валынскую зямлю паміж ВКЛ, у асобе Любарта Гедзімінавіча, Польшчай і Венгрыяй{{sfn|Litskevich|2019|p=644}}. У 1340-х гадах Любарт замацаваўся на Валыні пры падтрымцы мясцовых баяр (Дзмітрыя Дзедкі і Данілы Астрожскага) і з дазволу хана Узбека, але пасля смерці Узбека (1341) і Дзедкі (каля 1344) сітуацыя стала няпэўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=135, 149}}. Альгерд імкнуўся заручыцца падтрымкай Арды, каб нейтралізаваць прэтэнзіі польскага караля Казіміра III на Галічыну і Валынь{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наварградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя Міхаіла атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Айкшу Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з Ульянай Аляксандраўнай Тверскай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць больш актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Сматрач, Каменец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} qbwg7w66330us8i5eqoc7lsdcmkiula 5140930 5140929 2026-05-12T21:58:26Z M.L.Bot 261 /* Склад пасольства */ 5140930 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Стаўшы вялікім князем у 1345 годзе Альгерд актывізаваў пашырэнне ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. У 1346 годзе паваяваны ноўгарадскія воласці, якія лічыліся «ханскім улусам», гэта стала прычынай канфрантацыі як з ханам Джанібекам, так і з вялікім князем маскоўскім Сямёнам Іванавічам, які меў ярлык на вярхоўную ўладу над усімі князямі паўночна-ўсходняй Русі{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Яшчэ адным фактарам была барацьба за Галіцка-Валынскую зямлю паміж ВКЛ, у асобе Любарта Гедзімінавіча, Польшчай і Венгрыяй{{sfn|Litskevich|2019|p=644}}. У 1340-х гадах Любарт замацаваўся на Валыні пры падтрымцы мясцовых баяр (Дзмітрыя Дзедкі і Данілы Астрожскага) і з дазволу хана Узбека, але пасля смерці Узбека (1341) і Дзедкі (каля 1344) сітуацыя стала няпэўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=135, 149}}. Альгерд імкнуўся заручыцца падтрымкай Арды, каб нейтралізаваць прэтэнзіі польскага караля Казіміра III на Галічыну і Валынь{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з Ульянай Аляксандраўнай Тверскай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} m1kgdnue6kqnlvrwfyfcthkhd8rompc 5140932 5140930 2026-05-12T21:59:47Z M.L.Bot 261 /* Вынікі */ 5140932 wikitext text/x-wiki '''Пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека ў 1348 годзе''' — першая вядомая дыпламатычная місія Вялікага Княства Літоўскага да хана Залатой Арды, ініцыяваная вялікалітоўскім бокам. Ключавы момант у геапалітычнай гульні Вільні, Масквы і Сарая за ўплыў на землі былой дзяржавы Рурыкавічаў і за Галіцка-Валынскую спадчыну{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Прадумовы === Стаўшы вялікім князем у 1345 годзе Альгерд актывізаваў пашырэнне ўплыву на Ноўгарад, Пскоў, Цвер і Смаленск{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. У 1346 годзе паваяваны ноўгарадскія воласці, якія лічыліся «ханскім улусам», гэта стала прычынай канфрантацыі як з ханам Джанібекам, так і з вялікім князем маскоўскім Сямёнам Іванавічам, які меў ярлык на вярхоўную ўладу над усімі князямі паўночна-ўсходняй Русі{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Яшчэ адным фактарам была барацьба за Галіцка-Валынскую зямлю паміж ВКЛ, у асобе Любарта Гедзімінавіча, Польшчай і Венгрыяй{{sfn|Litskevich|2019|p=644}}. У 1340-х гадах Любарт замацаваўся на Валыні пры падтрымцы мясцовых баяр (Дзмітрыя Дзедкі і Данілы Астрожскага) і з дазволу хана Узбека, але пасля смерці Узбека (1341) і Дзедкі (каля 1344) сітуацыя стала няпэўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=135, 149}}. Альгерд імкнуўся заручыцца падтрымкай Арды, каб нейтралізаваць прэтэнзіі польскага караля Казіміра III на Галічыну і Валынь{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Датаванне === У летапісах пасольства згадана пад 6856 (Рагожскі летапісец) або 6857 (Траецкі летапіс) гадамі{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Сучасныя даследчыкі, на грунце аналізу маскоўска-вялікалітоўскіх дагавораў і логікі перамяшчэнняў вялікага князя Сямёна, датуюць ад’езд пасольства з ВКЛ пачаткам 1348 года (сакавіцкага стылю){{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Мяркуюць, што паслы прыбылі ў стаўку Джанібека (пэўна не вядома, дзе яна была тым часам, магчыма, на Паўночны Каўказе) у красавіку або пачатку мая 1348 года{{sfn|Гулевич|2023|p=143}}. === Склад пасольства === Узначальваў пасольства наваградскі князь Карыят Гедзімінавіч, брат вялікага князя Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=426}}, што падкрэслівала важнасць місіі{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. З ім былі князі Міхаіл і Сямён Свіслацкі, а таксама Айкша. Хто былі князі Міхаіл і Сямён і да цяпер пэўна не вядома. Князя '''Міхаіла''' атаясняюць некалькімі асобамі таго часу, Юзаф Пузына лічыў яго сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}, Алег Ліцкевіч дапускае, што гэта мог быць Міхаіл Нарымунтавіч{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Князя '''Сямёна Свіслацкага''' крыніцы болей не згадваюць, у даследчыкаў няма і пэўнага меркавання якой Свіслаччу ён валодаў — каля Гродна (басейн Котры або Свіслач) або каля Менска{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=62—63}}. Пузына і князя Сямёна лічыў сынам Карыята, грунтуючыся на летапісным выразе «Карыядава чад»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. '''Айкшу''' Пузына таксама лічыў сынам Карыята{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}, але сукупнасць ускосных звестак сведчаць за яго баярскі статус{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25}}. === Ход падзей === Мэтай пасольства, паводле летапісаў, была просьба Альгерда да хана пра ваенную дапамогу («рати себѣ въ помочь»){{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Уладзіслаў Гулевіч лічыць, што гэта быў хутчэй дыпламатычны «зандаж» пазіцыі Джанібека перад маштабным сутыкненнем за паўднёва-рускія землі{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Даведаўшыся пра вялікалітоўскую місію, вялікі князь Сямён адразу накіраваў у Арду сваіх пасланцаў — кілічэяў Фёдара Глебавіча, Аміня і Фёдара Шубачова{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Маскоўскія паслы абвінавацілі Альгерда, што ён «спустошыў ханскі ўлус» (Ноўгарад) і вотчыну вялікага князя маскоўскага{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Хан Джанібек, заняты тым часам аблогай генуэзскай Кафы ў Крыме і аслаблены эпідэміяй чумы («Чорнай смерці»), вырашыў захаваць прыязныя адносіны з Масквой{{sfn|Гулевич|2023|p=146—147}}. Ён не пакараў літоўскіх паслоў смерцю, што было б рэдкім выпадкам, але выдаў іх Сямёну{{sfn|Гулевич|2023|p=148}}. Паслы былі дастаўлены ў Маскву татарскім паслом Татуем{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. === Вынікі === Паслы былі ў маскоўскім палоне да вясны 1349 года{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Альгерд вымушаны паслаць у Маскву пасольства з «многімі дарамі», каб выкупіць «сваю брацію»{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Вынікам стаў мірны дагавор 1349 года, замацаваны дынастычнымі шлюбамі, Альгерд ажаніўся з цвярской княжной Ульянай Аляксандраўнай{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}, Любарт — з Вольгай, дачкой растоўскага князя Канстанціна і пляменніцай вялікага князя Сямёна{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Для Альгерда пасольства скончылася дыпламатычнай катастрофай, ён вымушана прызнаў перавагу Масквы на паўночным усходзе і часова адмовіўся ад актыўнай экспансіі ў гэтым кірунку{{sfn|Гулевич|2023|p=149}}. Польскі кароль Казімір III ужо восенню 1349 года захапіў амаль усю Галіцка-Валынскую зямлю — Львоў, Уладзімір, Белз, Холм, Берасце{{sfn|Litskevich|2019|p=645}}. === Дадаткова === Выдача прадстаўніка ўладарнай дынастыі ў рукі маскоўскага князя была беспрэцэдэнтным актам, які паказаў сілу саюза паміж Сараем і Масквой у той перыяд{{sfn|Гулевич|2023|p=144}}. Няўдача пасольства 1348 года і наступная страта Валыні прымусіла Карыятавічаў (Юрыя, Аляксандра і Канстанціна) пачаць актыўнае прасоўванне на Падолле, дзе яны пабудавалі першыя замкі (Бакоту, Смотрыч, Камянец) для абароны ад Польшчы і татар{{sfn|Litskevich|2019|p=648—649}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} hu143c89672pzjfffohibbva8wqlujm 0 807782 5140899 2026-05-12T20:54:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Паўлечка}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Алена Фёдараўна Паўлечка |арыгінал імя = {{lang-ru|Елена Фёдоровна Павлечко}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага ра...» 5140899 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Паўлечка}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Алена Фёдараўна Паўлечка |арыгінал імя = {{lang-ru|Елена Фёдоровна Павлечко}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну = 20 снежня 2016 |канец_тэрміну = 12 мая 2026 |прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік = |пераемнік = [[Аляксандр Верамееў]] |дата_нараджэння = 1971 |месца_нараджэння = [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адукацыя = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |прафесія = эканаміст |узнагароды = }} '''Але́на Фёдараўна Паўле́чка''' ({{ДН|||1971}}, [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (2016—2026). == Біяграфія == Нарадзілася ў 1971 годзе ў вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]] Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Скончыла мясцовую [[Кіраўская сярэдняя школа|Кіраўскую сярэднюю школу]]. Паводле ўспамінаў Алены Паўлечкі, яе першай настаўніцай была Марыя Сцяпанаўна, якая заклала ў яе пачуццё адказнасці і выканаўчасці<ref name="instagram_2017">{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DNyZcbtWDre/|title=Елена Федоровна Павлечко – о своем первом учителе|publisher=Instagram|date=|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Мае вышэйшую адукацыю: у сярэдзіне 1980-х гадоў паступіла і пазней паспяхова скончыла [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]] па спецыяльнасці «эканаміст». Працоўную дзейнасць пачала на пасадзе бухгалтара цэнтральнай бухгалтэрыі саўгаса «Кіраўскі» Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Пазней працавала галоўным эканамістам саўгаса «Кіраўскі», а таксама эканамістам падсобнай гаспадаркі «Кіраўскае» Нараўлянскага раённага вытворчага аб'яднання «Сельгасхімія». У 1997 годзе пераехала на жыхарства ў [[Мазырскі раён]]. Працавала галоўным эканамістам, а таксама галоўным спецыялістам па інфармаванні насельніцтва і ахове працы калгаса імя Калініна Мазырскага раёна. Пасля гэтага перайшла на дзяржаўную службу ў [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскі райвыканкам]], дзе паслядоўна займала пасады галоўнага эканаміста па фінансаванні і аплаце працы ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, галоўнага спецыяліста па фінансаванні і аплаце працы таго ж упраўлення і намесніка начальніка ўпраўлення. Пэўны час працавала першым намеснікам старшыні райвыканкама&nbsp;— начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Мазырскага райвыканкама. На гэтай пасадзе ўнесла значны ўклад у развіццё аграпрамысловага комплексу раёна, забяспечыўшы высокія паказчыкі вытворчасці малака і мяса (у прыватнасці, па выніках 2015 года ў раёне атрымалі 6150 кілаграмаў малака на карову)<ref name="mazyr_2016">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20161223140922/http://www.mazyr.by/2016/12/predsedatelem-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-utverzhdena-pavlechko-elena-fedorovna|title=Председателем Мозырского районного исполнительного комитета утверждена ПАВЛЕЧКО Елена Федоровна|publisher=Жыццё Палессе|date=20 снежня 2016|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 20 снежня 2016 года па ўзгадненні з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] распараджэннем старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Андрэевіча Дворніка]] была прызначана на пасаду старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта. Рашэнне аб зацвярджэнні на пасадзе было адзінагалосна падтрымана на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў пад кіраўніцтвам старшыні Савета Сяргея Аляксандравіча Гвоздзя. Падчас сесіі сваю публічную падтрымку кандыдатуры выказалі дырэктар саўгаса-камбіната «Зара» Алег Міхайлавіч Слінько і дырэктар ААТ «Мазыртэхсэрвіс» Аляксей Самсонавіч Баранаў<ref name="mazyr_2016"/>. == Характарыстыка і вынікі дзейнасці == У 2019 годзе Мазырскі раён пад кіраўніцтвам Алены Паўлечкі дасягнуў значных поспехаў у сферы сацыяльна-эканамічнага развіцця, у выніку чаго быў занесены на Рэспубліканскую і абласную Дошкі гонару. Раён стаў пераможцам абласных спаборніцтваў у намінацыях за найлепшае землекарыстанне, высокую культуру земляробства, добраўпарадкаванне жывёлагадоўчых ферм і за дасягненне найвышэйшых паказчыкаў па ўзнаўленні статка і вытворчасці жывёлагадоўчай прадукцыі. Пазней, па выніках 2022 года, Мазыршчына была прызнана найлепшай па сацыяльна-эканамічным развіцці сярод раёнаў Гомельскай вобласці з колькасцю насельніцтва звыш 80 тысяч чалавек<ref name="sb_2025">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/elena-pavlechko-chestno-skazhu-kazhdyy-nomer-zhdem-s-neterpeniem-.html|title=Елена Павлечко: «Честно скажу, каждый номер ждем с нетерпением!»|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=22 лістапада 2025|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Падчас кіраўніцтва Алены Паўлечкі ў раёне актыўна развіваўся знешні гандаль і прыцягваліся сродкі: за перыяд 2016—2019 гадоў у эканоміку рэгіёна паступіла больш за 1 мільярд долараў ЗША замежных інвестыцый. У 2019 годзе прадукцыя экспартавалася ў 32 дзяржавы свету, а арганізацыі раёна вялі гандаль з 59 краінамі. Вялікая ўвага ўдзялялася добраўпарадкаванню [[Мазыр|Мазыра]]: пачалося ўзвядзенне таўнхаўсаў у мікрараёнах Дразды-2 і Нараўчызна, праводзілася замена старых барачных дамоў па вуліцы Языковіча, а таксама ажыццяўляўся капітальны рамонт знакамітых мазырскіх яраў (у прыватнасці, замена лесвічных маршаў са стварэннем стылізаванага асвятлення). Былі адкрыты пасля капітальнага рамонту [[Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа]] і цэнтр дзіцячай творчасці, пабудаваны новы дзіцячы сад у 3-м мікрараёне горада<ref name="belta_2020">{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/intervju-umenie-rukovodit-ne-zavisit-ot-pola-elena-pavlechko-400053-2020/|title=Умение руководить не зависит от пола - Елена Павлечко|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=25 ліпеня 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. У інтэрв'ю дзяржаўным СМІ Алена Паўлечка неаднаразова адзначала, што з'яўляецца працаголікам і патрабуе ад падначаленых максімальнай выканаўчасці. Гаворачы пра ролю жанчыны на кіруючых пасадах, падкрэслівала, што здольнасць быць лідарам залежыць ад характару, а не ад полу: «Уменне кіраваць не залежыць ад полу»<ref name="belta_2020" />. Яна таксама сфармулявала сваё крэда ў адносінах да працы: «Калі паабяцаў нешта зрабіць&nbsp;— разбіся ў дошку, што называецца, але слова сваё стрымай»<ref name="mazyr_2020">{{cite web|url=https://www.mazyr.by/2020/03/predsedatel-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-elena-fedorovna-pavlechko-obladatelnica-titula-zhenshhina-goda-v-gomelskoj-oblasti-v-nominacii-uspeshnyj-rukovoditel/|title=Председатель Мозырского райисполком Елена Федоровна Павлечко – обладательница титула «Женщина года в Гомельской области» в номинации «Успешный руководитель»|publisher=Жыццё Палессе|date=9 сакавіка 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Алена Паўлечка была вызвалена ад пасады старшыні Мазырскага райвыканкама пасля амаль дзесяці гадоў кіравання раёнам. На яе месца быў прызначаны [[Аляксандр Верамееў]], які да гэтага ўзначальваў [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскі райвыканкам]]. Незалежнае выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» асобна звярнула ўвагу на тое, што зняцце з пасады жанчыны-мэра адбылося ў афіцыйна абвешчаны ў краіне «[[Год жанчыны]]»<ref name="nn_2026">{{cite web|url=https://nashaniva.com/395013|title=У Год жанчыны Лукашэнка зняў жанчыну-мэра|publisher=Наша Ніва|date=12 мая 2026|lang=be|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Замужам. Мае дачку і сына<ref name="sb_2025"/><ref name="sb_2017">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/eshche-bolshe-proizvodit-eshche-menshe-tratit.html|title=Еще больше производить, еще меньше тратить|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=27 лютага 2017|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Узнагароды і званні == * [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (снежань 2016)&nbsp;— ''за дасягнутыя поспехі ў працы на пасадзе першага намесніка старшыні райвыканкама''<ref name="mazyr_2016"/>. * Пераможца Гомельскага абласнога конкурсу «Жанчына года — 2019» у намінацыі «Паспяховы кіраўнік» (узнагароджана ў сакавіку 2020 года старшынёй Гомельскага аблвыканкама [[Генадзь Міхайлавіч Салавей|Генадзем Міхайлавічам Салаўём]])<ref name="mazyr_2020"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паўлечка Алена Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] 4n5f92nudyyvrvm5uhr1kr8tfb47n8w 5140901 5140899 2026-05-12T20:56:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага райвыканкама]]; дададзена [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140901 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Паўлечка}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Алена Фёдараўна Паўлечка |арыгінал імя = {{lang-ru|Елена Фёдоровна Павлечко}} |фота = |шырыня = |подпіс = |пасада = Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] |пачатак_тэрміну = 20 снежня 2016 |канец_тэрміну = 12 мая 2026 |прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] |папярэднік = |пераемнік = [[Аляксандр Верамееў]] |дата_нараджэння = 1971 |месца_нараджэння = [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |адукацыя = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |прафесія = эканаміст |узнагароды = }} '''Але́на Фёдараўна Паўле́чка''' ({{ДН|||1971}}, [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (2016—2026). == Біяграфія == Нарадзілася ў 1971 годзе ў вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]] Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Скончыла мясцовую [[Кіраўская сярэдняя школа|Кіраўскую сярэднюю школу]]. Паводле ўспамінаў Алены Паўлечкі, яе першай настаўніцай была Марыя Сцяпанаўна, якая заклала ў яе пачуццё адказнасці і выканаўчасці<ref name="instagram_2017">{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DNyZcbtWDre/|title=Елена Федоровна Павлечко – о своем первом учителе|publisher=Instagram|date=|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Мае вышэйшую адукацыю: у сярэдзіне 1980-х гадоў паступіла і пазней паспяхова скончыла [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]] па спецыяльнасці «эканаміст». Працоўную дзейнасць пачала на пасадзе бухгалтара цэнтральнай бухгалтэрыі саўгаса «Кіраўскі» Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Пазней працавала галоўным эканамістам саўгаса «Кіраўскі», а таксама эканамістам падсобнай гаспадаркі «Кіраўскае» Нараўлянскага раённага вытворчага аб'яднання «Сельгасхімія». У 1997 годзе пераехала на жыхарства ў [[Мазырскі раён]]. Працавала галоўным эканамістам, а таксама галоўным спецыялістам па інфармаванні насельніцтва і ахове працы калгаса імя Калініна Мазырскага раёна. Пасля гэтага перайшла на дзяржаўную службу ў [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскі райвыканкам]], дзе паслядоўна займала пасады галоўнага эканаміста па фінансаванні і аплаце працы ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, галоўнага спецыяліста па фінансаванні і аплаце працы таго ж упраўлення і намесніка начальніка ўпраўлення. Пэўны час працавала першым намеснікам старшыні райвыканкама&nbsp;— начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Мазырскага райвыканкама. На гэтай пасадзе ўнесла значны ўклад у развіццё аграпрамысловага комплексу раёна, забяспечыўшы высокія паказчыкі вытворчасці малака і мяса (у прыватнасці, па выніках 2015 года ў раёне атрымалі 6150 кілаграмаў малака на карову)<ref name="mazyr_2016">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20161223140922/http://www.mazyr.by/2016/12/predsedatelem-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-utverzhdena-pavlechko-elena-fedorovna|title=Председателем Мозырского районного исполнительного комитета утверждена ПАВЛЕЧКО Елена Федоровна|publisher=Жыццё Палессе|date=20 снежня 2016|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 20 снежня 2016 года па ўзгадненні з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] распараджэннем старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Андрэевіча Дворніка]] была прызначана на пасаду старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта. Рашэнне аб зацвярджэнні на пасадзе было адзінагалосна падтрымана на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў пад кіраўніцтвам старшыні Савета Сяргея Аляксандравіча Гвоздзя. Падчас сесіі сваю публічную падтрымку кандыдатуры выказалі дырэктар саўгаса-камбіната «Зара» Алег Міхайлавіч Слінько і дырэктар ААТ «Мазыртэхсэрвіс» Аляксей Самсонавіч Баранаў<ref name="mazyr_2016"/>. == Характарыстыка і вынікі дзейнасці == У 2019 годзе Мазырскі раён пад кіраўніцтвам Алены Паўлечкі дасягнуў значных поспехаў у сферы сацыяльна-эканамічнага развіцця, у выніку чаго быў занесены на Рэспубліканскую і абласную Дошкі гонару. Раён стаў пераможцам абласных спаборніцтваў у намінацыях за найлепшае землекарыстанне, высокую культуру земляробства, добраўпарадкаванне жывёлагадоўчых ферм і за дасягненне найвышэйшых паказчыкаў па ўзнаўленні статка і вытворчасці жывёлагадоўчай прадукцыі. Пазней, па выніках 2022 года, Мазыршчына была прызнана найлепшай па сацыяльна-эканамічным развіцці сярод раёнаў Гомельскай вобласці з колькасцю насельніцтва звыш 80 тысяч чалавек<ref name="sb_2025">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/elena-pavlechko-chestno-skazhu-kazhdyy-nomer-zhdem-s-neterpeniem-.html|title=Елена Павлечко: «Честно скажу, каждый номер ждем с нетерпением!»|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=22 лістапада 2025|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Падчас кіраўніцтва Алены Паўлечкі ў раёне актыўна развіваўся знешні гандаль і прыцягваліся сродкі: за перыяд 2016—2019 гадоў у эканоміку рэгіёна паступіла больш за 1 мільярд долараў ЗША замежных інвестыцый. У 2019 годзе прадукцыя экспартавалася ў 32 дзяржавы свету, а арганізацыі раёна вялі гандаль з 59 краінамі. Вялікая ўвага ўдзялялася добраўпарадкаванню [[Мазыр|Мазыра]]: пачалося ўзвядзенне таўнхаўсаў у мікрараёнах Дразды-2 і Нараўчызна, праводзілася замена старых барачных дамоў па вуліцы Языковіча, а таксама ажыццяўляўся капітальны рамонт знакамітых мазырскіх яраў (у прыватнасці, замена лесвічных маршаў са стварэннем стылізаванага асвятлення). Былі адкрыты пасля капітальнага рамонту [[Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа]] і цэнтр дзіцячай творчасці, пабудаваны новы дзіцячы сад у 3-м мікрараёне горада<ref name="belta_2020">{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/intervju-umenie-rukovodit-ne-zavisit-ot-pola-elena-pavlechko-400053-2020/|title=Умение руководить не зависит от пола - Елена Павлечко|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=25 ліпеня 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. У інтэрв'ю дзяржаўным СМІ Алена Паўлечка неаднаразова адзначала, што з'яўляецца працаголікам і патрабуе ад падначаленых максімальнай выканаўчасці. Гаворачы пра ролю жанчыны на кіруючых пасадах, падкрэслівала, што здольнасць быць лідарам залежыць ад характару, а не ад полу: «Уменне кіраваць не залежыць ад полу»<ref name="belta_2020" />. Яна таксама сфармулявала сваё крэда ў адносінах да працы: «Калі паабяцаў нешта зрабіць&nbsp;— разбіся ў дошку, што называецца, але слова сваё стрымай»<ref name="mazyr_2020">{{cite web|url=https://www.mazyr.by/2020/03/predsedatel-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-elena-fedorovna-pavlechko-obladatelnica-titula-zhenshhina-goda-v-gomelskoj-oblasti-v-nominacii-uspeshnyj-rukovoditel/|title=Председатель Мозырского райисполком Елена Федоровна Павлечко – обладательница титула «Женщина года в Гомельской области» в номинации «Успешный руководитель»|publisher=Жыццё Палессе|date=9 сакавіка 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Алена Паўлечка была вызвалена ад пасады старшыні Мазырскага райвыканкама пасля амаль дзесяці гадоў кіравання раёнам. На яе месца быў прызначаны [[Аляксандр Верамееў]], які да гэтага ўзначальваў [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскі райвыканкам]]. Незалежнае выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» асобна звярнула ўвагу на тое, што зняцце з пасады жанчыны-мэра адбылося ў афіцыйна абвешчаны ў краіне «[[Год жанчыны]]»<ref name="nn_2026">{{cite web|url=https://nashaniva.com/395013|title=У Год жанчыны Лукашэнка зняў жанчыну-мэра|publisher=Наша Ніва|date=12 мая 2026|lang=be|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Замужам. Мае дачку і сына<ref name="sb_2025"/><ref name="sb_2017">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/eshche-bolshe-proizvodit-eshche-menshe-tratit.html|title=Еще больше производить, еще меньше тратить|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=27 лютага 2017|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Узнагароды і званні == * [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (снежань 2016)&nbsp;— ''за дасягнутыя поспехі ў працы на пасадзе першага намесніка старшыні райвыканкама''<ref name="mazyr_2016"/>. * Пераможца Гомельскага абласнога конкурсу «Жанчына года — 2019» у намінацыі «Паспяховы кіраўнік» (узнагароджана ў сакавіку 2020 года старшынёй Гомельскага аблвыканкама [[Генадзь Міхайлавіч Салавей|Генадзем Міхайлавічам Салаўём]])<ref name="mazyr_2020"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паўлечка Алена Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] sjj7q3s30qjm4bxmwyjtywuqudnk7k3 5140905 5140901 2026-05-12T20:58:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5140905 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Паўлечка}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Але́на Фёдараўна Паўле́чка''' ({{ДН|||1971}}, [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (2016—2026). == Біяграфія == Нарадзілася ў 1971 годзе ў вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]] Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Скончыла мясцовую [[Кіраўская сярэдняя школа|Кіраўскую сярэднюю школу]]. Паводле ўспамінаў Алены Паўлечкі, яе першай настаўніцай была Марыя Сцяпанаўна, якая заклала ў яе пачуццё адказнасці і выканаўчасці<ref name="instagram_2017">{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DNyZcbtWDre/|title=Елена Федоровна Павлечко – о своем первом учителе|publisher=Instagram|date=|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Мае вышэйшую адукацыю: у сярэдзіне 1980-х гадоў паступіла і пазней паспяхова скончыла [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]] па спецыяльнасці «эканаміст». Працоўную дзейнасць пачала на пасадзе бухгалтара цэнтральнай бухгалтэрыі саўгаса «Кіраўскі» Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Пазней працавала галоўным эканамістам саўгаса «Кіраўскі», а таксама эканамістам падсобнай гаспадаркі «Кіраўскае» Нараўлянскага раённага вытворчага аб'яднання «Сельгасхімія». У 1997 годзе пераехала на жыхарства ў [[Мазырскі раён]]. Працавала галоўным эканамістам, а таксама галоўным спецыялістам па інфармаванні насельніцтва і ахове працы калгаса імя Калініна Мазырскага раёна. Пасля гэтага перайшла на дзяржаўную службу ў [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскі райвыканкам]], дзе паслядоўна займала пасады галоўнага эканаміста па фінансаванні і аплаце працы ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, галоўнага спецыяліста па фінансаванні і аплаце працы таго ж упраўлення і намесніка начальніка ўпраўлення. Пэўны час працавала першым намеснікам старшыні райвыканкама&nbsp;— начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Мазырскага райвыканкама. На гэтай пасадзе ўнесла значны ўклад у развіццё аграпрамысловага комплексу раёна, забяспечыўшы высокія паказчыкі вытворчасці малака і мяса (у прыватнасці, па выніках 2015 года ў раёне атрымалі 6150 кілаграмаў малака на карову)<ref name="mazyr_2016">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20161223140922/http://www.mazyr.by/2016/12/predsedatelem-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-utverzhdena-pavlechko-elena-fedorovna|title=Председателем Мозырского районного исполнительного комитета утверждена ПАВЛЕЧКО Елена Федоровна|publisher=Жыццё Палессе|date=20 снежня 2016|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 20 снежня 2016 года па ўзгадненні з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] распараджэннем старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Андрэевіча Дворніка]] была прызначана на пасаду старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта. Рашэнне аб зацвярджэнні на пасадзе было адзінагалосна падтрымана на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў пад кіраўніцтвам старшыні Савета Сяргея Аляксандравіча Гвоздзя. Падчас сесіі сваю публічную падтрымку кандыдатуры выказалі дырэктар саўгаса-камбіната «Зара» Алег Міхайлавіч Слінько і дырэктар ААТ «Мазыртэхсэрвіс» Аляксей Самсонавіч Баранаў<ref name="mazyr_2016"/>. == Характарыстыка і вынікі дзейнасці == У 2019 годзе Мазырскі раён пад кіраўніцтвам Алены Паўлечкі дасягнуў значных поспехаў у сферы сацыяльна-эканамічнага развіцця, у выніку чаго быў занесены на Рэспубліканскую і абласную Дошкі гонару. Раён стаў пераможцам абласных спаборніцтваў у намінацыях за найлепшае землекарыстанне, высокую культуру земляробства, добраўпарадкаванне жывёлагадоўчых ферм і за дасягненне найвышэйшых паказчыкаў па ўзнаўленні статка і вытворчасці жывёлагадоўчай прадукцыі. Пазней, па выніках 2022 года, Мазыршчына была прызнана найлепшай па сацыяльна-эканамічным развіцці сярод раёнаў Гомельскай вобласці з колькасцю насельніцтва звыш 80 тысяч чалавек<ref name="sb_2025">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/elena-pavlechko-chestno-skazhu-kazhdyy-nomer-zhdem-s-neterpeniem-.html|title=Елена Павлечко: «Честно скажу, каждый номер ждем с нетерпением!»|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=22 лістапада 2025|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Падчас кіраўніцтва Алены Паўлечкі ў раёне актыўна развіваўся знешні гандаль і прыцягваліся сродкі: за перыяд 2016—2019 гадоў у эканоміку рэгіёна паступіла больш за 1 мільярд долараў ЗША замежных інвестыцый. У 2019 годзе прадукцыя экспартавалася ў 32 дзяржавы свету, а арганізацыі раёна вялі гандаль з 59 краінамі. Вялікая ўвага ўдзялялася добраўпарадкаванню [[Мазыр|Мазыра]]: пачалося ўзвядзенне таўнхаўсаў у мікрараёнах Дразды-2 і Нараўчызна, праводзілася замена старых барачных дамоў па вуліцы Языковіча, а таксама ажыццяўляўся капітальны рамонт знакамітых мазырскіх яраў (у прыватнасці, замена лесвічных маршаў са стварэннем стылізаванага асвятлення). Былі адкрыты пасля капітальнага рамонту [[Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа]] і цэнтр дзіцячай творчасці, пабудаваны новы дзіцячы сад у 3-м мікрараёне горада<ref name="belta_2020">{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/intervju-umenie-rukovodit-ne-zavisit-ot-pola-elena-pavlechko-400053-2020/|title=Умение руководить не зависит от пола - Елена Павлечко|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=25 ліпеня 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. У інтэрв'ю дзяржаўным СМІ Алена Паўлечка неаднаразова адзначала, што з'яўляецца працаголікам і патрабуе ад падначаленых максімальнай выканаўчасці. Гаворачы пра ролю жанчыны на кіруючых пасадах, падкрэслівала, што здольнасць быць лідарам залежыць ад характару, а не ад полу: «Уменне кіраваць не залежыць ад полу»<ref name="belta_2020" />. Яна таксама сфармулявала сваё крэда ў адносінах да працы: «Калі паабяцаў нешта зрабіць&nbsp;— разбіся ў дошку, што называецца, але слова сваё стрымай»<ref name="mazyr_2020">{{cite web|url=https://www.mazyr.by/2020/03/predsedatel-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-elena-fedorovna-pavlechko-obladatelnica-titula-zhenshhina-goda-v-gomelskoj-oblasti-v-nominacii-uspeshnyj-rukovoditel/|title=Председатель Мозырского райисполком Елена Федоровна Павлечко – обладательница титула «Женщина года в Гомельской области» в номинации «Успешный руководитель»|publisher=Жыццё Палессе|date=9 сакавіка 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Алена Паўлечка была вызвалена ад пасады старшыні Мазырскага райвыканкама пасля амаль дзесяці гадоў кіравання раёнам. На яе месца быў прызначаны [[Аляксандр Верамееў]], які да гэтага ўзначальваў [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскі райвыканкам]]. Незалежнае выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» асобна звярнула ўвагу на тое, што зняцце з пасады жанчыны-мэра адбылося ў афіцыйна абвешчаны ў краіне «[[Год жанчыны]]»<ref name="nn_2026">{{cite web|url=https://nashaniva.com/395013|title=У Год жанчыны Лукашэнка зняў жанчыну-мэра|publisher=Наша Ніва|date=12 мая 2026|lang=be|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Замужам. Мае дачку і сына<ref name="sb_2025"/><ref name="sb_2017">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/eshche-bolshe-proizvodit-eshche-menshe-tratit.html|title=Еще больше производить, еще меньше тратить|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=27 лютага 2017|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Узнагароды і званні == * [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (снежань 2016)&nbsp;— ''за дасягнутыя поспехі ў працы на пасадзе першага намесніка старшыні райвыканкама''<ref name="mazyr_2016"/>. * Пераможца Гомельскага абласнога конкурсу «Жанчына года — 2019» у намінацыі «Паспяховы кіраўнік» (узнагароджана ў сакавіку 2020 года старшынёй Гомельскага аблвыканкама [[Генадзь Міхайлавіч Салавей|Генадзем Міхайлавічам Салаўём]])<ref name="mazyr_2020"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паўлечка Алена Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] bysnwvaws2kohmbg1yxbs150bts67m5 5140906 5140905 2026-05-12T21:02:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5140906 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Паўлечка}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Але́на Фёдараўна Паўле́чка''' ({{ВД-Прэамбула}})&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (2016—2026). == Біяграфія == Нарадзілася ў 1971 годзе ў вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]] Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Скончыла мясцовую [[Кіраўская сярэдняя школа|Кіраўскую сярэднюю школу]]. Паводле ўспамінаў Алены Паўлечкі, яе першай настаўніцай была Марыя Сцяпанаўна, якая заклала ў яе пачуццё адказнасці і выканаўчасці<ref name="instagram_2017">{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DNyZcbtWDre/|title=Елена Федоровна Павлечко – о своем первом учителе|publisher=Instagram|date=|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Мае вышэйшую адукацыю: у сярэдзіне 1980-х гадоў паступіла і пазней паспяхова скончыла [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]] па спецыяльнасці «эканаміст». Працоўную дзейнасць пачала на пасадзе бухгалтара цэнтральнай бухгалтэрыі саўгаса «Кіраўскі» Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Пазней працавала галоўным эканамістам саўгаса «Кіраўскі», а таксама эканамістам падсобнай гаспадаркі «Кіраўскае» Нараўлянскага раённага вытворчага аб'яднання «Сельгасхімія». У 1997 годзе пераехала на жыхарства ў [[Мазырскі раён]]. Працавала галоўным эканамістам, а таксама галоўным спецыялістам па інфармаванні насельніцтва і ахове працы калгаса імя Калініна Мазырскага раёна. Пасля гэтага перайшла на дзяржаўную службу ў [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскі райвыканкам]], дзе паслядоўна займала пасады галоўнага эканаміста па фінансаванні і аплаце працы ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, галоўнага спецыяліста па фінансаванні і аплаце працы таго ж упраўлення і намесніка начальніка ўпраўлення. Пэўны час працавала першым намеснікам старшыні райвыканкама&nbsp;— начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Мазырскага райвыканкама. На гэтай пасадзе ўнесла значны ўклад у развіццё аграпрамысловага комплексу раёна, забяспечыўшы высокія паказчыкі вытворчасці малака і мяса (у прыватнасці, па выніках 2015 года ў раёне атрымалі 6150 кілаграмаў малака на карову)<ref name="mazyr_2016">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20161223140922/http://www.mazyr.by/2016/12/predsedatelem-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-utverzhdena-pavlechko-elena-fedorovna|title=Председателем Мозырского районного исполнительного комитета утверждена ПАВЛЕЧКО Елена Федоровна|publisher=Жыццё Палессе|date=20 снежня 2016|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 20 снежня 2016 года па ўзгадненні з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] распараджэннем старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Андрэевіча Дворніка]] была прызначана на пасаду старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта. Рашэнне аб зацвярджэнні на пасадзе было адзінагалосна падтрымана на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў пад кіраўніцтвам старшыні Савета Сяргея Аляксандравіча Гвоздзя. Падчас сесіі сваю публічную падтрымку кандыдатуры выказалі дырэктар саўгаса-камбіната «Зара» Алег Міхайлавіч Слінько і дырэктар ААТ «Мазыртэхсэрвіс» Аляксей Самсонавіч Баранаў<ref name="mazyr_2016"/>. == Характарыстыка і вынікі дзейнасці == У 2019 годзе Мазырскі раён пад кіраўніцтвам Алены Паўлечкі дасягнуў значных поспехаў у сферы сацыяльна-эканамічнага развіцця, у выніку чаго быў занесены на Рэспубліканскую і абласную Дошкі гонару. Раён стаў пераможцам абласных спаборніцтваў у намінацыях за найлепшае землекарыстанне, высокую культуру земляробства, добраўпарадкаванне жывёлагадоўчых ферм і за дасягненне найвышэйшых паказчыкаў па ўзнаўленні статка і вытворчасці жывёлагадоўчай прадукцыі. Пазней, па выніках 2022 года, Мазыршчына была прызнана найлепшай па сацыяльна-эканамічным развіцці сярод раёнаў Гомельскай вобласці з колькасцю насельніцтва звыш 80 тысяч чалавек<ref name="sb_2025">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/elena-pavlechko-chestno-skazhu-kazhdyy-nomer-zhdem-s-neterpeniem-.html|title=Елена Павлечко: «Честно скажу, каждый номер ждем с нетерпением!»|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=22 лістапада 2025|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Падчас кіраўніцтва Алены Паўлечкі ў раёне актыўна развіваўся знешні гандаль і прыцягваліся сродкі: за перыяд 2016—2019 гадоў у эканоміку рэгіёна паступіла больш за 1 мільярд долараў ЗША замежных інвестыцый. У 2019 годзе прадукцыя экспартавалася ў 32 дзяржавы свету, а арганізацыі раёна вялі гандаль з 59 краінамі. Вялікая ўвага ўдзялялася добраўпарадкаванню [[Мазыр|Мазыра]]: пачалося ўзвядзенне таўнхаўсаў у мікрараёнах Дразды-2 і Нараўчызна, праводзілася замена старых барачных дамоў па вуліцы Языковіча, а таксама ажыццяўляўся капітальны рамонт знакамітых мазырскіх яраў (у прыватнасці, замена лесвічных маршаў са стварэннем стылізаванага асвятлення). Былі адкрыты пасля капітальнага рамонту [[Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа]] і цэнтр дзіцячай творчасці, пабудаваны новы дзіцячы сад у 3-м мікрараёне горада<ref name="belta_2020">{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/intervju-umenie-rukovodit-ne-zavisit-ot-pola-elena-pavlechko-400053-2020/|title=Умение руководить не зависит от пола - Елена Павлечко|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=25 ліпеня 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. У інтэрв'ю дзяржаўным СМІ Алена Паўлечка неаднаразова адзначала, што з'яўляецца працаголікам і патрабуе ад падначаленых максімальнай выканаўчасці. Гаворачы пра ролю жанчыны на кіруючых пасадах, падкрэслівала, што здольнасць быць лідарам залежыць ад характару, а не ад полу: «Уменне кіраваць не залежыць ад полу»<ref name="belta_2020" />. Яна таксама сфармулявала сваё крэда ў адносінах да працы: «Калі паабяцаў нешта зрабіць&nbsp;— разбіся ў дошку, што называецца, але слова сваё стрымай»<ref name="mazyr_2020">{{cite web|url=https://www.mazyr.by/2020/03/predsedatel-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-elena-fedorovna-pavlechko-obladatelnica-titula-zhenshhina-goda-v-gomelskoj-oblasti-v-nominacii-uspeshnyj-rukovoditel/|title=Председатель Мозырского райисполком Елена Федоровна Павлечко – обладательница титула «Женщина года в Гомельской области» в номинации «Успешный руководитель»|publisher=Жыццё Палессе|date=9 сакавіка 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Алена Паўлечка была вызвалена ад пасады старшыні Мазырскага райвыканкама пасля амаль дзесяці гадоў кіравання раёнам. На яе месца быў прызначаны [[Аляксандр Верамееў]], які да гэтага ўзначальваў [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскі райвыканкам]]. Незалежнае выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» асобна звярнула ўвагу на тое, што зняцце з пасады жанчыны-мэра адбылося ў афіцыйна абвешчаны ў краіне «[[Год жанчыны]]»<ref name="nn_2026">{{cite web|url=https://nashaniva.com/395013|title=У Год жанчыны Лукашэнка зняў жанчыну-мэра|publisher=Наша Ніва|date=12 мая 2026|lang=be|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Замужам. Мае дачку і сына<ref name="sb_2025"/><ref name="sb_2017">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/eshche-bolshe-proizvodit-eshche-menshe-tratit.html|title=Еще больше производить, еще меньше тратить|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=27 лютага 2017|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Узнагароды і званні == * [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (снежань 2016)&nbsp;— ''за дасягнутыя поспехі ў працы на пасадзе першага намесніка старшыні райвыканкама''<ref name="mazyr_2016"/>. * Пераможца Гомельскага абласнога конкурсу «Жанчына года — 2019» у намінацыі «Паспяховы кіраўнік» (узнагароджана ў сакавіку 2020 года старшынёй Гомельскага аблвыканкама [[Генадзь Міхайлавіч Салавей|Генадзем Міхайлавічам Салаўём]])<ref name="mazyr_2020"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паўлечка Алена Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] ibnew8kwpxqyxp6758uzptj19fbk7gx 5140911 5140906 2026-05-12T21:07:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5140911 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Паўлечка}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Але́на Фёдараўна Паўле́чка''' ({{ВД-Прэамбула}})&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] (2016—2026). == Біяграфія == Нарадзілася ў 1971 годзе ў вёсцы [[Кіраў (Нараўлянскі раён)|Кіраў]] Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Скончыла мясцовую [[Кіраўская сярэдняя школа|Кіраўскую сярэднюю школу]]. Паводле ўспамінаў Алены Паўлечкі, яе першай настаўніцай была Марыя Сцяпанаўна, якая заклала ў яе пачуццё адказнасці і выканаўчасці<ref name="instagram_2017">{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DNyZcbtWDre/|title=Елена Федоровна Павлечко – о своем первом учителе|publisher=Instagram|date=|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Мае вышэйшую адукацыю: у сярэдзіне 1980-х гадоў паступіла і пазней паспяхова скончыла [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]] па спецыяльнасці «эканаміст». Працоўную дзейнасць пачала на пасадзе бухгалтара цэнтральнай бухгалтэрыі саўгаса «Кіраўскі» Нараўлянскага раёна Гомельскай вобласці. Пазней працавала галоўным эканамістам саўгаса «Кіраўскі», а таксама эканамістам падсобнай гаспадаркі «Кіраўскае» Нараўлянскага раённага вытворчага аб'яднання «Сельгасхімія». У 1997 годзе пераехала на жыхарства ў [[Мазырскі раён]]. Працавала галоўным эканамістам, а таксама галоўным спецыялістам па інфармаванні насельніцтва і ахове працы калгаса імя Калініна Мазырскага раёна. Пасля гэтага перайшла на дзяржаўную службу ў [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскі райвыканкам]], дзе паслядоўна займала пасады галоўнага эканаміста па фінансаванні і аплаце працы ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання, галоўнага спецыяліста па фінансаванні і аплаце працы таго ж упраўлення і намесніка начальніка ўпраўлення. Пэўны час працавала першым намеснікам старшыні райвыканкама&nbsp;— начальнікам упраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Мазырскага райвыканкама. На гэтай пасадзе ўнесла значны ўклад у развіццё аграпрамысловага комплексу раёна, забяспечыўшы высокія паказчыкі вытворчасці малака і мяса (у прыватнасці, па выніках 2015 года ў раёне атрымалі 6150 кілаграмаў малака на карову)<ref name="mazyr_2016">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20161223140922/http://www.mazyr.by/2016/12/predsedatelem-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-utverzhdena-pavlechko-elena-fedorovna|title=Председателем Мозырского районного исполнительного комитета утверждена ПАВЛЕЧКО Елена Федоровна|publisher=Жыццё Палессе|date=20 снежня 2016|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 20 снежня 2016 года па ўзгадненні з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] распараджэннем старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Андрэевіча Дворніка]] была прызначана на пасаду старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта. Рашэнне аб зацвярджэнні на пасадзе было адзінагалосна падтрымана на пазачарговай сесіі Мазырскага раённага Савета дэпутатаў пад кіраўніцтвам старшыні Савета Сяргея Аляксандравіча Гвоздзя. Падчас сесіі сваю публічную падтрымку кандыдатуры выказалі дырэктар саўгаса-камбіната «Зара» Алег Міхайлавіч Слінько і дырэктар ААТ «Мазыртэхсэрвіс» Аляксей Самсонавіч Баранаў<ref name="mazyr_2016"/>. == Характарыстыка і вынікі дзейнасці == У 2019 годзе Мазырскі раён пад кіраўніцтвам Алены Паўлечкі дасягнуў значных поспехаў у сферы сацыяльна-эканамічнага развіцця, у выніку чаго быў занесены на Рэспубліканскую і абласную Дошкі гонару. Раён стаў пераможцам абласных спаборніцтваў у намінацыях за найлепшае землекарыстанне, высокую культуру земляробства, добраўпарадкаванне жывёлагадоўчых ферм і за дасягненне найвышэйшых паказчыкаў па ўзнаўленні статка і вытворчасці жывёлагадоўчай прадукцыі. Пазней, па выніках 2022 года, Мазыршчына была прызнана найлепшай па сацыяльна-эканамічным развіцці сярод раёнаў Гомельскай вобласці з колькасцю насельніцтва звыш 80 тысяч чалавек<ref name="sb_2025">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/elena-pavlechko-chestno-skazhu-kazhdyy-nomer-zhdem-s-neterpeniem-.html|title=Елена Павлечко: «Честно скажу, каждый номер ждем с нетерпением!»|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=22 лістапада 2025|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. Падчас кіраўніцтва Алены Паўлечкі ў раёне актыўна развіваўся знешні гандаль і прыцягваліся сродкі: за перыяд 2016—2019 гадоў у эканоміку рэгіёна паступіла больш за 1 мільярд долараў ЗША замежных інвестыцый. У 2019 годзе прадукцыя экспартавалася ў 32 дзяржавы свету, а арганізацыі раёна вялі гандаль з 59 краінамі. Вялікая ўвага ўдзялялася добраўпарадкаванню [[Мазыр|Мазыра]]: пачалося ўзвядзенне таўнхаўсаў у мікрараёнах Дразды-2 і Нараўчызна, праводзілася замена старых барачных дамоў па вуліцы Языковіча, а таксама ажыццяўляўся капітальны рамонт знакамітых мазырскіх яраў (у прыватнасці, замена лесвічных маршаў са стварэннем стылізаванага асвятлення). Былі адкрыты пасля капітальнага рамонту [[Мазырскі драматычны тэатр імя Івана Мележа]] і цэнтр дзіцячай творчасці, пабудаваны новы дзіцячы сад у 3-м мікрараёне горада<ref name="belta_2020">{{cite web|url=https://belta.by/regions/view/intervju-umenie-rukovodit-ne-zavisit-ot-pola-elena-pavlechko-400053-2020/|title=Умение руководить не зависит от пола - Елена Павлечко|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|date=25 ліпеня 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. У інтэрв'ю дзяржаўным СМІ Алена Паўлечка неаднаразова адзначала, што з'яўляецца працаголікам і патрабуе ад падначаленых максімальнай выканаўчасці. Гаворачы пра ролю жанчыны на кіруючых пасадах, падкрэслівала, што здольнасць быць лідарам залежыць ад характару, а не ад полу: «Уменне кіраваць не залежыць ад полу»<ref name="belta_2020" />. Яна таксама сфармулявала сваё крэда ў адносінах да працы: «Калі паабяцаў нешта зрабіць&nbsp;— разбіся ў дошку, што называецца, але слова сваё стрымай»<ref name="mazyr_2020">{{cite web|url=https://www.mazyr.by/2020/03/predsedatel-mozyrskogo-rajonnogo-ispolnitelnogo-komiteta-elena-fedorovna-pavlechko-obladatelnica-titula-zhenshhina-goda-v-gomelskoj-oblasti-v-nominacii-uspeshnyj-rukovoditel/|title=Председатель Мозырского райисполком Елена Федоровна Павлечко – обладательница титула «Женщина года в Гомельской области» в номинации «Успешный руководитель»|publisher=Жыццё Палессе|date=9 сакавіка 2020|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. 12 мая 2026 года Алена Паўлечка была вызвалена ад пасады старшыні Мазырскага райвыканкама пасля амаль дзесяці гадоў кіравання раёнам. На яе месца быў прызначаны [[Аляксандр Верамееў]], які да гэтага ўзначальваў [[Петрыкаўскі раённы выканаўчы камітэт|Петрыкаўскі райвыканкам]]. Незалежнае выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» асобна звярнула ўвагу на тое, што зняцце з пасады жанчыны-мэра адбылося ў афіцыйна абвешчаны ў краіне «[[Год жанчыны]]»<ref name="nn_2026">{{cite web|url=https://nashaniva.com/395013|title=У Год жанчыны Лукашэнка зняў жанчыну-мэра|publisher=Наша Ніва|date=12 мая 2026|lang=be|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Асабістае жыццё == Замужам. Мае дачку і сына<ref name="sb_2025"/><ref name="sb_2017">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/eshche-bolshe-proizvodit-eshche-menshe-tratit.html|title=Еще больше производить, еще меньше тратить|publisher=СБ. Беларусь сегодня|date=27 лютага 2017|lang=ru|accessdate=12 мая 2026}}</ref>. == Узнагароды і званні == * [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (снежань 2016)&nbsp;— ''за дасягнутыя поспехі ў працы на пасадзе першага намесніка старшыні райвыканкама''<ref name="mazyr_2016"/>. * Пераможца Гомельскага абласнога конкурсу «Жанчына года — 2019» у намінацыі «Паспяховы кіраўнік» (узнагароджана ў сакавіку 2020 года старшынёй Гомельскага аблвыканкама [[Генадзь Міхайлавіч Салавей|Генадзем Міхайлавічам Салаўём]])<ref name="mazyr_2020"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паўлечка Алена Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] ghuhcj130fe4f1pvc71nbi9c9uvhrs8 0 807783 5140902 2026-05-12T20:57:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] 5140902 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] 1vc307yilz08c5da90ejk151wycuh1l 0 807784 5140903 2026-05-12T20:57:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] 5140903 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] 1vc307yilz08c5da90ejk151wycuh1l 0 807785 5140904 2026-05-12T20:57:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] 5140904 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] 1vc307yilz08c5da90ejk151wycuh1l 0 807786 5140907 2026-05-12T21:03:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Паўле́чка''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] (нар. 1971) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мазырскага райвыканкама (2016—2026). * {{NL|Уладзімір Паўлечка}} * [[Яўген Уладзіміравіч Паўлечка]] (нар. 1978) ...» 5140907 wikitext text/x-wiki '''Паўле́чка''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] (нар. 1971) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мазырскага райвыканкама (2016—2026). * {{NL|Уладзімір Паўлечка}} * [[Яўген Уладзіміравіч Паўлечка]] (нар. 1978) — беларускі і амерыканскі фізікахімік. {{спіс цёзак2|Беларускія}} cy0t4pnnjfm5u4kxrktj59b6lihn9nx 5140908 5140907 2026-05-12T21:03:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5140908 wikitext text/x-wiki '''Паўле́чка''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алена Фёдараўна Паўлечка]] (нар. 1971) — беларускі дзяржаўны дзеяч, старшыня Мазырскага райвыканкама (2016—2026). * {{NL|Уладзімір Паўлечка}} * [[Яўген Уладзіміравіч Паўлечка]] (нар. 1978) — беларускі і амерыканскі фізікахімік. {{спіс цёзак2|Беларускія}} 11jpozqkdi51pwgwxwrlzs4nd2zmcfz 0 807787 5140909 2026-05-12T21:04:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Паўлечка}} '''Уладзімір Паўлечка''': <onlyinclude> * [[Уладзімір Антонавіч Паўлечка]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне праграмнага забеспячэння. * [[Уладзімір Нічыпаравіч Паўлечка]] (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне хімічнай тэхналогіі, дацэн...» 5140909 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Паўлечка}} '''Уладзімір Паўлечка''': <onlyinclude> * [[Уладзімір Антонавіч Паўлечка]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне праграмнага забеспячэння. * [[Уладзімір Нічыпаравіч Паўлечка]] (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне хімічнай тэхналогіі, дацэнт. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} oipjwafhitdzk3o6l3rqhumwdjbi6t2 0 807788 5140956 2026-05-13T01:25:15Z IshaBarnes 124956 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1352638526|Webcam]]» 5140956 wikitext text/x-wiki [[Файл:Logicool_StreamCam_(cropped).jpg|alt=Small box with a lens inside|міні|Вэб-камера Logitech]] '''Вэб-камера''' — гэта лічбавая [[відэакамера]], прызначаная для трансляцыі відэа праз [[Інтэрнэт|інтэрнет]]. Звычайна выкарыстоўваюцца для відэасувязі ў месэнджарах, для прамых трансляцый або для відэаназірання. Вэб-камера можа быць інтэграванай часткай абсталявання, напрыклад у [[Ноўтбук|ноўтбуках]], або [[Перыферыйная прылада|перыферыйнай прыладай]], падлучанай праз [[USB]]-порт ці па [[TCP/IP|бесправадным пратаколе]]. Першыя вэб-камеры з'явіліся ў 1993 годзе. Першая камерцыйная вэб-камера стала даступнай для шырокай публікі ў 1994 годзе. Спачатку вэб-камеры выкарыстоўваліся для перадачы стацыянарных здымкаў на вэб-сайты. У канцы 1990-х многія месэнджары дадалі падтрымку вэб-камер для забеспячэння відэасувязі і відэаканферэнцый. Пазней вытворцы камп'ютараў пачалі інтэграваць вэб-камеры ў ноўтбукі. [[Катэгорыя:Тэхналогіі кіно і відэа]] [[Катэгорыя:Прылады ўводу]] res1f8py6fha4oem1z0e6dzfsismkwf 5140957 5140956 2026-05-13T01:28:01Z IshaBarnes 124956 афармленне 5140957 wikitext text/x-wiki [[Файл:Logicool_StreamCam_(cropped).jpg|alt=Small box with a lens inside|міні|Вэб-камера Logitech]] '''Вэб-камера''' — гэта лічбавая [[відэакамера]], прызначаная для трансляцыі відэа праз [[Інтэрнэт|інтэрнет]]. Звычайна выкарыстоўваюцца для відэасувязі ў месэнджарах, для прамых трансляцый або для відэаназірання. Вэб-камера можа быць інтэграванай часткай абсталявання, напрыклад у [[ноўтбук]]ах, або [[Перыферыйная прылада|перыферыйнай прыладай]], падлучанай праз [[USB]]-порт ці па [[TCP/IP|бесправадным пратаколе]]. Першыя вэб-камеры з’явіліся ў 1993 годзе. Першая камерцыйная вэб-камера стала даступнай для шырокай публікі ў 1994 годзе. Спачатку вэб-камеры выкарыстоўваліся для перадачы стацыянарных здымкаў на вэб-сайты. У канцы 1990-х многія месэнджары дадалі падтрымку вэб-камер для забеспячэння відэасувязі і відэаканферэнцый. Пазней вытворцы камп’ютараў пачалі інтэграваць вэб-камеры ў ноўтбукі. {{кампаненты камп’ютара}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэхналогіі кіно і відэа]] [[Катэгорыя:Прылады ўводу]] 2xs3u3kglfr0o306rk7dpvlb10jdtq1 5140959 5140957 2026-05-13T01:30:45Z IshaBarnes 124956 спасылкі 5140959 wikitext text/x-wiki [[Файл:Logicool_StreamCam_(cropped).jpg|alt=Small box with a lens inside|міні|Вэб-камера Logitech]] '''Вэб-камера''' — гэта лічбавая [[відэакамера]], прызначаная для трансляцыі [[відэа]] праз [[Інтэрнэт|інтэрнет]]. Звычайна выкарыстоўваюцца для відэасувязі ў [[месэнджар]]ах, для прамых трансляцый або для відэаназірання. Вэб-камера можа быць інтэграванай часткай абсталявання, напрыклад у [[ноўтбук]]ах, або [[Перыферыйная прылада|перыферыйнай прыладай]], падлучанай праз [[USB]]-порт ці па [[TCP/IP|бесправадным пратаколе]]. Першыя вэб-камеры з’явіліся ў 1993 годзе. Першая камерцыйная вэб-камера стала даступнай для шырокай публікі ў 1994 годзе. Спачатку вэб-камеры выкарыстоўваліся для перадачы стацыянарных здымкаў на вэб-сайты. У канцы 1990-х многія месэнджары дадалі падтрымку вэб-камер для забеспячэння відэасувязі і відэаканферэнцый. Пазней вытворцы камп’ютараў пачалі інтэграваць вэб-камеры ў ноўтбукі. {{кампаненты камп’ютара}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэхналогіі кіно і відэа]] [[Катэгорыя:Прылады ўводу]] 5b0w4l4t40angfohth3px48drygdi4z 5140961 5140959 2026-05-13T01:36:24Z IshaBarnes 124956 вычытка 5140961 wikitext text/x-wiki [[Файл:Logicool_StreamCam_(cropped).jpg|alt=Small box with a lens inside|міні|Вэб-камера Logitech]] '''Вэб-камера''' — гэта лічбавая [[відэакамера]], прызначаная для трансляцыі [[відэа]] праз [[Інтэрнэт|інтэрнет]]. Звычайна выкарыстоўваецца для відэасувязі ў [[месэнджар]]ах, для прамых трансляцый або для відэаназірання. Вэб-камера можа быць інтэграванай часткай абсталявання, напрыклад у [[ноўтбук]]ах, або [[Перыферыйная прылада|перыферыйнай прыладай]], падлучанай праз [[USB]]-порт ці па [[TCP/IP|бесправадным пратаколе]]. Першыя вэб-камеры з’явіліся ў 1993 годзе. Першая камерцыйная вэб-камера стала даступнай для шырокай публікі ў 1994 годзе. Спачатку вэб-камеры выкарыстоўваліся для перадачы стацыянарных здымкаў на вэб-сайты. У канцы 1990-х многія месэнджары дадалі падтрымку вэб-камер для забеспячэння відэасувязі і відэаканферэнцый. Пазней вытворцы камп’ютараў пачалі інтэграваць вэб-камеры ў ноўтбукі. {{кампаненты камп’ютара}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэхналогіі кіно і відэа]] [[Катэгорыя:Прылады ўводу]] i4avoh84nrt5k51duau3bb523qx85j8 0 807789 5140986 2026-05-13T05:09:39Z DobryBrat 5701 Перасылае да [[Унукава (аэрапорт)]] 5140986 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Унукава (аэрапорт)]] ep8vn2sexu3gc02exhzs0cqrxfg07ze 0 807790 5140993 2026-05-13T06:22:03Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Я і ты»''' ({{lang-it|Io e te}}) — італьянская драма рэжысёра [[Бернарда Берталучы]] з акцёрамі Тэа Фалько і Якапа Ольма Антыноры ў галоўных ролях. Фільм быў прадстаўлены па-за конкурсам на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі 2012 года]]. Апошн...» 5140993 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Я і ты»''' ({{lang-it|Io e te}}) — італьянская драма рэжысёра [[Бернарда Берталучы]] з акцёрамі Тэа Фалько і Якапа Ольма Антыноры ў галоўных ролях. Фільм быў прадстаўлены па-за конкурсам на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі 2012 года]]. Апошні фільм рэжысёра Берталучы. Рэжысёр зняў яго, знаходзячыся ў інвалідным крэсле, пасля дзесяцігадовага перапынку ў творчасці. Бернарда Берталучы кіраваў вытворчасцю фільма ў [[Рым]]е, практычна не пакідаючы ўласнага дома. Выканаўца ролі псіхолага ў фільме паўстае ў інвалідным крэсле, што адсылае да інваліднасці рэжысёра на момант здымак. * Якапа Ольма Антыноры — ''Ларэнца'' * Тэа Фалько — ''Алівія'' * Соня Бергамаска — ''маці Ларэнца'' * Вераніка Лазар — ''бабуля Ларэнца'' * Піпа Дэльбона — ''псіхолаг'' [[Катэгорыя:Фільмы 2012 года]] gkl2g1u9x7hl3s2nprn127guov10c78 5140994 5140993 2026-05-13T06:23:07Z Autumndancer 168015 5140994 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Я і ты»''' ({{lang-it|Io e te}}) — італьянская драма рэжысёра [[Бернарда Берталучы]] з акцёрамі Тэа Фалько і Якапа Ольма Антыноры ў галоўных ролях. Фільм быў прадстаўлены па-за конкурсам на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі 2012 года]]. Апошні фільм рэжысёра Берталучы. Рэжысёр зняў яго, знаходзячыся ў інвалідным крэсле, пасля дзесяцігадовага перапынку ў творчасці. Бернарда Берталучы кіраваў вытворчасцю фільма ў [[Рым]]е, практычна не пакідаючы ўласнага дома. Выканаўца ролі псіхолага ў фільме паўстае ў інвалідным крэсле, што адсылае да інваліднасці рэжысёра на момант здымак. * Якапа Ольма Антыноры — ''Ларэнца'' * Тэа Фалько — ''Алівія'' * Соня Бергамаска — ''маці Ларэнца'' * Вераніка Лазар — ''бабуля Ларэнца'' * Піпа Дэльбона — ''псіхолаг'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 2012 года]] jskmy3phaojdsytiwdm5t5k8xqgy5hg 5140996 5140994 2026-05-13T06:23:46Z Autumndancer 168015 5140996 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Я і ты»''' ({{lang-it|Io e te}}) — італьянская драма рэжысёра [[Бернарда Берталучы]] з акцёрамі Тэа Фалько і Якапа Ольма Антыноры ў галоўных ролях. Фільм быў прадстаўлены па-за конкурсам на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі 2012 года]]. Апошні фільм рэжысёра Берталучы. Рэжысёр зняў яго, знаходзячыся ў інвалідным крэсле, пасля дзесяцігадовага перапынку ў творчасці. Бернарда Берталучы кіраваў вытворчасцю фільма ў [[Рым]]е, практычна не пакідаючы ўласнага дома. Выканаўца ролі псіхолага ў фільме паўстае ў інвалідным крэсле, што адсылае да інваліднасці рэжысёра на момант здымак. * [[Якапа Ольма Антыноры]] — ''Ларэнца'' * [[Тэа Фалько]] — ''Алівія'' * [[Соня Бергамаска ]]— ''маці Ларэнца'' * [[Вераніка Лазар]] — ''бабуля Ларэнца'' * [[Піпа Дэльбона]] — ''псіхолаг'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 2012 года]] q0xph7en7ls8xrtawaa6b0klni8ofp7 0 807791 5141000 2026-05-13T06:31:22Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Стратэгія павука»''' ({{lang-it|Strategia del Ragno}}) — малабюджэтны фільм [[Бернарда Берталучы]], зняты для італьянскага тэлебачання ў 1970 годзе па матывах апавядання [[Хорхэ Луіс Борхес|Хорхэ Луіса Борхеса]] «Тэма здрадніка і героя». Па словах рэжысёра, у «...» 5141000 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Стратэгія павука»''' ({{lang-it|Strategia del Ragno}}) — малабюджэтны фільм [[Бернарда Берталучы]], зняты для італьянскага тэлебачання ў 1970 годзе па матывах апавядання [[Хорхэ Луіс Борхес|Хорхэ Луіса Борхеса]] «Тэма здрадніка і героя». Па словах рэжысёра, у «Стратэгіі павука» ён разглядае тыя ж тэмы, што і ў «Канфармісце», які здымаўся амаль адначасова: псіхалагічныя вытокі фашызму, уварванне мінулага ў сучаснасць, двайніцтва бацькі і сына, гераізацыя здрады. == У ролях == * [[Джуліа Броджы]] — ''Атос Маньяні (сын), Атос Маньяні (бацька)'' * [[Аліда Валі]] — ''Драйфа'' * Ціна Скоці * Піпа Кампаніні * Франка Джаванэлі * Ален Міджэт [[Катэгорыя:Фільмы 1970 года]] 9tzld56eq6tn2k5m9rgz9rexbj5ex4v 5141001 5141000 2026-05-13T06:32:54Z Autumndancer 168015 5141001 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Стратэгія павука»''' ({{lang-it|Strategia del Ragno}}) — малабюджэтны фільм [[Бернарда Берталучы]], зняты для італьянскага тэлебачання ў 1970 годзе па матывах апавядання [[Хорхэ Луіс Борхес|Хорхэ Луіса Борхеса]] «Тэма здрадніка і героя». Па словах рэжысёра, у «Стратэгіі павука» ён разглядае тыя ж тэмы, што і ў «Канфармісце», які здымаўся амаль адначасова: псіхалагічныя вытокі фашызму, уварванне мінулага ў сучаснасць, двайніцтва бацькі і сына, гераізацыя здрады. == У ролях == * [[Джуліа Броджы]] — ''Атос Маньяні (сын), Атос Маньяні (бацька)'' * [[Аліда Валі]] — ''Драйфа'' * Ціна Скоці * Піпа Кампаніні * Франка Джаванэлі * Ален Міджэт {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1970 года]] gv2mxg4m3hnxhp6t3itnz77cd04grcr 0 807792 5141006 2026-05-13T06:46:55Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Ні́на Манфрэдзі''' ({{lang-it|Nino Manfredi}}; {{ДН|22|3|1921}}, [[Кастра-дэй-Вольшы]] — {{ДС|4|6|2004}}, {{МС|Рым||}}) — італьянскі [[акцёр]], [[рэжысёр]], сцэнарыст і [[пісьменнік]]. У 1971 годзе фільм Ніна Манфрэдзі «За атрыманую літасць» стаў пераможцам у намінацыі...» 5141006 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Ні́на Манфрэдзі''' ({{lang-it|Nino Manfredi}}; {{ДН|22|3|1921}}, [[Кастра-дэй-Вольшы]] — {{ДС|4|6|2004}}, {{МС|Рым||}}) — італьянскі [[акцёр]], [[рэжысёр]], сцэнарыст і [[пісьменнік]]. У 1971 годзе фільм Ніна Манфрэдзі «За атрыманую літасць» стаў пераможцам у намінацыі «Найепшы дэбют» [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]. У тэатры дэбютаваў у 1947 годзе на Пражскім фестывалі моладзі і студэнтаў у антываеннай п’есе Саліма «Чалавек і стрэльба». Працаваў у тэатры «Пікала дзі Мілана» разам з Віторыа Гасманам і Ціна Буацэлі, адыгрываў пераважна драматычныя ролі. Выступаў у камедыйных ролях на радыё, ТБ і эстрадзе. У кіно дэбютаваў як сцэнарыст і акцёр у камедыі [[Франка Дзэфірэлі]] «Кемпінг» у 1957 годзе. Ніна Манфрэдзі сыграў больш за 100 роляў у такіх рэжысёраў, як [[Дзіна Рызі]], [[Даміяна Даміяні]], Антоніа П’етранджэлі, [[Луіджы Каменчыні]], [[Ліна Вертмюлер]], [[Эторэ Скола]], [[Ёс Стэлінг]]. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Манфрэдзі}} [[Катэгорыя:Акцёры Італіі]] 9p59jmjlanb62yhsvrvc4lg3myioqsn 0 807793 5141014 2026-05-13T07:05:38Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Рамэа і Джульета»''' ({{lang-en|Romeo and Juliet}}) — брытана-італьянскі двухсерыйны мастацкі фільм 1968 года рэжысёра [[Франка Дзэфірэлі]] паводле аднайменнай трагедыі [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанард Уайтынг]] і [[Алівія Хасі]]....» 5141014 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Рамэа і Джульета»''' ({{lang-en|Romeo and Juliet}}) — брытана-італьянскі двухсерыйны мастацкі фільм 1968 года рэжысёра [[Франка Дзэфірэлі]] паводле аднайменнай трагедыі [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанард Уайтынг]] і [[Алівія Хасі]]. Сюжэт апавядае пра каханне юнака і дзяўчыны з двух уплывовых варагуючых сем’яў — Мантэкі і Капулеці. У фільма 16 узнагарод і яшчэ 16 намінацый. Фільм заваяваў дзве прэміі «[[Оскар]]» — найлепшая аператарская праца, найлепшы дызайн касцюмаў — і яшчэ дзве намінацыі на прэмію. == У ролях == * [[Леанард Уайтынг]] — ''Рамэа'' * [[Алівія Хасі]] — ''Джульета'' * [[Джон Мак-Інэры]] — ''Меркуцыа'' * Майла О’Шы — ''манах Ларэнца'' * [[Пэт Хейвуд]] — ''карміцелька Джульеты'' * [[Роберт Стывенс]] — ''герцаг Веронскі'' * [[Майкл Ёрк]] — ''Тыбальт'' * [[Брус Робінсан]] — ''Бенволіа'' * [[Пол Хардвік]] — ''сіньёр Капулеці'' * [[Наташа Пэры]] — ''сіньёра Капулеці'' * [[Антоніа П'ерфедэрачычы]] — ''сіньёр Мантэкі'' * [[Эсмеральда Руспалі]] — ''сіньёра Мантэкі'' * [[Раберта Бісака]] — ''граф Парыс'' * [[Лорэнс Аліўе]] — ''апавядальнік'' [[Катэгорыя:Фільмы 1968 года]] er22lja51qvyiayp9rlkg0mmmto6mt0 5141015 5141014 2026-05-13T07:07:10Z Autumndancer 168015 5141015 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Рамэа і Джульета»''' ({{lang-en|Romeo and Juliet}}) — брытана-італьянскі двухсерыйны мастацкі фільм 1968 года рэжысёра [[Франка Дзэфірэлі]] паводле аднайменнай трагедыі [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанард Уайтынг]] і [[Алівія Хасі]]. Сюжэт апавядае пра каханне юнака і дзяўчыны з двух уплывовых варагуючых сем’яў — Мантэкі і Капулеці. У фільма 16 узнагарод і яшчэ 16 намінацый. Фільм заваяваў дзве прэміі «[[Оскар]]» — найлепшая аператарская праца, найлепшы дызайн касцюмаў — і яшчэ дзве намінацыі на прэмію. == У ролях == * [[Леанард Уайтынг]] — ''Рамэа'' * [[Алівія Хасі]] — ''Джульета'' * [[Джон Мак-Інэры]] — ''Меркуцыа'' * Майла О’Шы — ''манах Ларэнца'' * [[Пэт Хейвуд]] — ''карміцелька Джульеты'' * [[Роберт Стывенс]] — ''герцаг Веронскі'' * [[Майкл Ёрк]] — ''Тыбальт'' * [[Брус Робінсан]] — ''Бенволіа'' * [[Пол Хардвік]] — ''сіньёр Капулеці'' * [[Наташа Пэры]] — ''сіньёра Капулеці'' * [[Антоніа П'ерфедэрачычы]] — ''сіньёр Мантэкі'' * [[Эсмеральда Руспалі]] — ''сіньёра Мантэкі'' * [[Раберта Бісака]] — ''граф Парыс'' * [[Лорэнс Аліўе]] — ''апавядальнік'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1968 года]] icg1poo1so69uqrd93zqkq4aaxdkaj4 5141024 5141015 2026-05-13T07:24:20Z Autumndancer 168015 5141024 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рамэа і Джульета (значэнні)}} {{Фільм}} '''«Рамэа і Джульета»''' ({{lang-en|Romeo and Juliet}}) — брытана-італьянскі двухсерыйны мастацкі фільм 1968 года рэжысёра [[Франка Дзэфірэлі]] паводле аднайменнай трагедыі [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. У галоўных ролях [[Леанард Уайтынг]] і [[Алівія Хасі]]. Сюжэт апавядае пра каханне юнака і дзяўчыны з двух уплывовых варагуючых сем’яў — Мантэкі і Капулеці. У фільма 16 узнагарод і яшчэ 16 намінацый. Фільм заваяваў дзве прэміі «[[Оскар]]» — найлепшая аператарская праца, найлепшы дызайн касцюмаў — і яшчэ дзве намінацыі на прэмію. == У ролях == * [[Леанард Уайтынг]] — ''Рамэа'' * [[Алівія Хасі]] — ''Джульета'' * [[Джон Мак-Інэры]] — ''Меркуцыа'' * Майла О’Шы — ''манах Ларэнца'' * [[Пэт Хейвуд]] — ''карміцелька Джульеты'' * [[Роберт Стывенс]] — ''герцаг Веронскі'' * [[Майкл Ёрк]] — ''Тыбальт'' * [[Брус Робінсан]] — ''Бенволіа'' * [[Пол Хардвік]] — ''сіньёр Капулеці'' * [[Наташа Пэры]] — ''сіньёра Капулеці'' * [[Антоніа П'ерфедэрачычы]] — ''сіньёр Мантэкі'' * [[Эсмеральда Руспалі]] — ''сіньёра Мантэкі'' * [[Раберта Бісака]] — ''граф Парыс'' * [[Лорэнс Аліўе]] — ''апавядальнік'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1968 года]] fky2g2tjky4yyusr9e7y0dhaj9vn0cs 0 807794 5141022 2026-05-13T07:22:02Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* '''[[Рамэа і Джульета]]''' * [[Рамэа і Джульета (фільм, 1968)]] == Балеты == * [[Рамэа і Джульета (Чайкоўскі)]] * [[Рамэа і Джульета (фільм-балет, 1954)]] == Опера == * [[Рамэа і Джульета (опера Гуно)]] {{неадназначнасць}}» 5141022 wikitext text/x-wiki * '''[[Рамэа і Джульета]]''' * [[Рамэа і Джульета (фільм, 1968)]] == Балеты == * [[Рамэа і Джульета (Чайкоўскі)]] * [[Рамэа і Джульета (фільм-балет, 1954)]] == Опера == * [[Рамэа і Джульета (опера Гуно)]] {{неадназначнасць}} r5zht4g5papv1kkarm55g5txdx53v02 0 807795 5141031 2026-05-13T07:41:17Z Siarhei V 122587 Новая старонка 5141031 wikitext text/x-wiki '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як папулярызатар навукі ў галіне калоіднай і фізічнай хіміі. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў Коўне). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў праводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка інжынерных войскаў. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе ганаровага прафесара. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне адгезіі, які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Пайшоў з жыцця ў Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны на адным з маскоўскіх могілак. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] jl5u0akfnjfkqrtcmigtno40si04ftm 5141034 5141031 2026-05-13T07:42:52Z Siarhei V 122587 5141034 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як папулярызатар навукі ў галіне калоіднай і фізічнай хіміі. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў Коўне). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў праводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка інжынерных войскаў. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе ганаровага прафесара. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне адгезіі, які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Пайшоў з жыцця ў Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны на адным з маскоўскіх могілак. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] 0efbdz3sdxpx64s2veleunyv961rksg 5141035 5141034 2026-05-13T07:43:47Z Siarhei V 122587 5141035 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] ў галіне [[Калоідная хімія|калоіднай]] і [[Фізічная хімія|фізічнай хіміі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў Коўне). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў праводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка інжынерных войскаў. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе ганаровага прафесара. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне адгезіі, які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Пайшоў з жыцця ў Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны на адным з маскоўскіх могілак. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] egf8ndhmx810o726v3jajr35ormwvsd 5141038 5141035 2026-05-13T07:46:23Z Siarhei V 122587 5141038 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] ў галіне [[Калоідная хімія|калоіднай]] і [[Фізічная хімія|фізічнай хіміі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў [[Коўна|Коўне]]). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў праводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка інжынерных войскаў. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе ганаровага прафесара. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне адгезіі, які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Пайшоў з жыцця ў Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны на адным з маскоўскіх могілак. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] q0p7ol44bu69xd4bkabp2beoo5aiqe1 5141039 5141038 2026-05-13T07:47:31Z Siarhei V 122587 5141039 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] ў галіне [[Калоідная хімія|калоіднай]] і [[Фізічная хімія|фізічнай хіміі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў [[Коўна|Коўне]]). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў узводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка інжынерных войскаў. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе ганаровага прафесара. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне адгезіі, які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Пайшоў з жыцця ў Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны на адным з маскоўскіх могілак. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] 7fhi0011sn333r2v831x4b4hw9qh4cj 5141040 5141039 2026-05-13T07:48:47Z Siarhei V 122587 5141040 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] ў галіне [[Калоідная хімія|калоіднай]] і [[Фізічная хімія|фізічнай хіміі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў [[Коўна|Коўне]]). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў узводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка [[Інжынерныя войскі|інжынерных войскаў]]. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе [[Ганаровы прафесар|ганаровага прафесара]]. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне [[Адгезія|адгезіі]], які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Пайшоў з жыцця ў Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны на адным з маскоўскіх могілак. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] 9e864078gxlerkv6vg1gctuntb5i0s7 5141109 5141040 2026-05-13T10:39:07Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5141109 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Анатоль Давы́давіч Зімо́н''' — савецкі і расійскі хімік, інжынер-тэхнолаг. Доктар тэхнічных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1990). Найбольш вядомы як стваральнік сістэмнага навуковага напрамку па даследаванні працэсаў адгезіі і як [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]] ў галіне [[Калоідная хімія|калоіднай]] і [[Фізічная хімія|фізічнай хіміі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 лістапада 1924 года. Паходзіў з сям'і інжынера Давіда (Давыда) Абрамавіча Зімона (нарадзіўся ў 1889 годзе ў [[Коўна|Коўне]]). Юнацтва Анатоля прыпала на трагічныя гады: падчас [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] ў 1938 годзе ягоны бацька быў беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны. Нягледзячы на статус сына «ворага народа», з пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Анатоль Зімон адправіўся на фронт. Ён прайшоў усю вайну: камандаваў узводам хімічнай абароны ў званні старэйшага лейтэнанта, пазней даслужыўся да палкоўніка [[Інжынерныя войскі|інжынерных войскаў]]. Непасрэдна ўдзельнічаў у найважнейшых бітвах - абараняў Маскву і ваяваў пад Сталінградам. Пасля завяршэння вайсковай службы Анатоль Давыдавіч працягнуў акадэмічную кар'еру. З 1977 па 1995 гады ён узначальваў кафедру арганічнай, фізічнай і калоіднай хіміі ў Маскоўскай дзяржаўнай тэхналагічнай акадэміі (сучасны МДУТК імя Разумоўскага). З 1995 года заставаўся ў ВНУ на пасадзе [[Ганаровы прафесар|ганаровага прафесара]]. Менавіта ў гэты час Зімон стварыў свой галоўны навуковы здабытак — абгрунтаваў канцэптуальны напрамак у галіне [[Адгезія|адгезіі]], які стаў надзвычай каштоўным як для навуковай тэорыі, так і для інжынернай практыкі. У якасці сістэмнага абагульнення сваёй працы ён напісаў сем тэматычных манаграфій, якія ў сукупнасці сфарміравалі так званую «Энцыклапедыю адгезіі» (дзве кнігі з гэтага цыклу былі афіцыйна выдадзеныя ў Злучаных Штатах Амерыкі). Не меншае значэнне мелі даследаванні Анатоля Зімона ў галіне радыеэкалогіі. Грунтуючыся на асабістых лабараторных і палявых даследаваннях, ён апублікаваў манаграфію «Дэзактывацыя». Яна неўзабаве была перакладзеная і выдадзеная ў Германіі і Японіі. Выкладзеная ў гэтай кнізе тэорыя і практыка дэзактывацыі і хімічнага тэсціравання шырока прымянялася спецыялістамі пры ліквідацыі і ацэнцы наступстваў катастрофы на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]]. Анатоль Зімон пакінуў велізарную выдавецкую і адукацыйную спадчыну. Ён з'яўляецца аўтарам пяці навукова-вучэбных выданняў, у тым ліку стваральнікам першых паўнавартасных падручнікаў па фізічнай і калоіднай хіміі. Агулам за перыяд з 1967 па 2001 гады навуковец выдаў 26 кніг, якія з улікам шматлікіх перавыданняў складаюць 37 тамоў ці звыш за 500 друкаваных аркушаў навуковых і навукова-папулярных тэкстаў. Памёр у Маскве 22 лютага 2015 года, на 91-м годзе. Пахаваны ў Маскве. == Выбраная бібліяграфія == * Адгезия пыли и порошков. М.: Химия, 1967, 1976. — 430 с. * Адгезия жидкости и смачивание. М.: Химия, 1974. — 412 с. * Дезактивация. М.: Атомиздат, 1975. — 280 с. * Адгезия плёнок и покрытий. М.: Химия, 1977. — 352 с. * Аутогезия сыпучих материалов. М.: Металлургия, 1978. — 287 с. * Что такое адгезия. М.: Наука, 1983. * Мир частиц: Коллоидная химия для всех. М.: Наука, 1988. — 191 с. * Аэрозоли, или Джинн, вырвавшийся из бутылки. М.: Химия, 1993. — 208 с. * Занимательная коллоидная химия: Своеобразный мир частиц. 2-е. изд., испр. М.: РАДЭКОН, 1998. — 192 с. * Занимательная физическая химия. М.: ВЛАДМО, 1998. — 172 с. * Адгезия пищевых масс. М.: ДеЛи принт, 2008. — 397 с. * Коллоидная химия наночастиц. М.: Научный мир, 2012. — 218 с. * Карлики. Наночастицы в популярном изложении. М.: Научный мир, 2012. — 159 с. {{DEFAULTSORT:Зімон, Анатоль Давыдавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лютага]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе]] [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі Расіі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары хіміі]] tqwqomibjavu9tqb113qqvmibl3tmfj 14 807796 5141052 2026-05-13T08:27:25Z Feeleman 163471 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]]» 5141052 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] 8iur1w8f9yqqqd41uq5krp3da5zuhfi 5141053 5141052 2026-05-13T08:27:59Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Nickelodeon]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141053 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] s2wo6tlcfokrlbn1act4sr8zbe238sn 5141054 5141053 2026-05-13T08:28:46Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141054 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]] 5hyjyydc8hvvh912mnu31xxxx44yp40 5141059 5141054 2026-05-13T08:34:50Z Feeleman 163471 выдалена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon Animation Studio]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141059 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] [[Катэгорыя:Nickelodeon]] s2wo6tlcfokrlbn1act4sr8zbe238sn 14 807797 5141055 2026-05-13T08:29:30Z Feeleman 163471 Новая старонка: «{{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]]» 5141055 wikitext text/x-wiki {{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] 406sdrt7epulk757z4rfzyucn99ry49 5141056 5141055 2026-05-13T08:30:06Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5141056 wikitext text/x-wiki {{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon]] skw3i1jnl5co7zd73qes92mits4t7yi 5141060 5141056 2026-05-13T08:36:21Z Feeleman 163471 афармленне 5141060 wikitext text/x-wiki Гэта катэгорыя звязана з супрацоўнікамі [[Nickelodeon Animation Studio]].{{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon Animation Studio]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Nickelodeon]] e24snk41qre3f8j4ygjlbxdbzbxjrxx 14 807798 5141057 2026-05-13T08:30:57Z Feeleman 163471 Новая старонка: «{{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon]]» 5141057 wikitext text/x-wiki {{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon]] qttlr338trvzbbks8z9ft559p528spp 5141061 5141057 2026-05-13T08:37:20Z Feeleman 163471 5141061 wikitext text/x-wiki Гэта катэгорыя звязана з супрацоўнікамі [[Nickelodeon]]. {{індэкс катэгорый}} [[Катэгорыя:Nickelodeon]] gaoob5nasj62bkvvjb1i2dmvc3g15fg 5 807799 5141082 2026-05-13T09:22:36Z M.L.Bot 261 /* Што гэта? */ новы падраздзел 5141082 wikitext text/x-wiki == Што гэта? == Старонка размоў для магчымых пытанняў удзельнікаў Вікі любіць Зямлю-2026. Каб была, але хто будзе адказваць не ведаю. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:22, 13 мая 2026 (+03) b6ah1f0eloinbe25pq119liv5t0wqgv 14 807800 5141092 2026-05-13T09:55:49Z Feeleman 163471 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Тэлеканалы паводле гадоў запуску|1979]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе]] {{Тэма паводле гадоў|Тэлеканалы, запушчаныя ў|1979|годзе}}» 5141092 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Тэлеканалы паводле гадоў запуску|1979]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1979 годзе]] {{Тэма паводле гадоў|Тэлеканалы, запушчаныя ў|1979|годзе}} ht44vrvv0g6rwftrd1fzyp0dn118wl4 14 807801 5141102 2026-05-13T10:09:30Z Feeleman 163471 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|1991|года}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|1991]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]]» 5141102 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|1991|года}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|1991]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]] ioifdgyetxhih9uc93z0fijo1c0unfp 0 807802 5141116 2026-05-13T11:14:25Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79567153|Stefan Ehrenkreutz]]» 5141116 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы. == Біяграфія == === Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць === Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.'') . Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]<ref name="KHs383" />. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя . === Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права === У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел . Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі . Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]] і [[Севярын Віславух]]. === Членства ў навуковых таварыствах === Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук . === Палітыка === Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]] . Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком. ==== Абставіны смерці ==== Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года . Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30) . == Сям'я == Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача . Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў . З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская. Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4. == Узнагароды == * Крыж Незалежнасці (1931); * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) <ref>10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}</ref> ; * [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933) . [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]] [[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 06yb7r2fj1amll6illgfut3ktgxuyqz 5141118 5141116 2026-05-13T11:27:23Z Aliaksei Lastouski 75892 5141118 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Месца нараджэння = [[Ловіч]] }}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}</ref> == Біяграфія == === Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць === Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя . === Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права === У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел . Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі. Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]] і [[Севярын Віславух]].<ref name=":0" /> === Членства ў навуковых таварыствах === Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук. === Палітыка === Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]] . Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}</ref> ==== Абставіны смерці ==== Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.<ref name=":1" /> Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30). == Сям'я == Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача. Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская. Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4. == Узнагароды == * Крыж Незалежнасці (1931); * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) <ref>10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}</ref> ; * [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933) . [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]] [[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 22ddexyklvrzv66idint8mt0qzqnwg3 5141125 5141118 2026-05-13T11:39:10Z Aliaksei Lastouski 75892 5141125 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Месца нараджэння = [[Ловіч]] }}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}</ref> == Біяграфія == === Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць === Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя . === Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права === У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел . Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі. Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]] і [[Севярын Віславух]].<ref name=":0" /> === Членства ў навуковых таварыствах === [[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]] Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук. === Палітыка === Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]] . Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}</ref> ==== Абставіны смерці ==== Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.<ref name=":1" /> Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30). == Сям'я == Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача. Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская. Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4. == Узнагароды == * Крыж Незалежнасці (1931); * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) <ref>10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}</ref> ; * [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933) . [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]] [[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] gfa0u9h6oc9pfkpf978ipr0a7g8rm1t 5141127 5141125 2026-05-13T11:40:55Z Aliaksei Lastouski 75892 5141127 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Месца нараджэння = [[Ловіч]] }}'''Стэфан Лукаш Эрэнкройц''' (польск. ''Stefan Ehrenkreutz''''',''' [[13 кастрычніка]] [[1880|1880,]] [[Ловіч]] - [[21 ліпеня]] [[1945|1945,]] [[Вільня]]) — [[Палякі|польскі]] гісторык права, прафесар і апошні [[рэктар]] (з 1939 г.) [[Вільня|Віленскага]] [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], прыхільнік палітычнай лініі [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]], сенатар 3-га і 4-га тэрмінаў (1930-1938) у міжваеннай Польшчы.<ref name=":0">{{Артыкул|аўтар=Szpoper Dariusz|загаловак=Pro memoria : profesor Stefan Ehrenkreutz - w siedemdziesiątą rocznicę śmierci (1880-1945)|год=2016|выданне=Stefan Ehrenkreutz i historycy prawa okresu dwudziestolecia międzywojennego : w 70. rocznicę śmierci ostatniego Rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie : praca zbiorowa|старонкі=26-53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/ehrenkreutz-stefan-lukasz|title=Ehrenkreutz Stefan Łukasz {{!}} Fundacja 100|website=fundacja100.pl|access-date=2026-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://senat.edu.pl/historia/senat-rp-w-latach-1922-1939/senatorowie-ii-rp/senator/stefan-ehrenkreutz|title=Stefan Ehrenkreutz » Witryna edukacyjna Kancelarii Senatu|website=senat.edu.pl|access-date=2026-05-13}}</ref> == Біяграфія == === Выкладчыцкая і навукова-даследчая дзейнасць === Спачатку вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Імператарскім Варшаўскім універсітэце]], але пасля [[Рэвалюцыя 1905 г. у Царстве Польскім|падзей 1905 года]] працягнуў адукацыю ва ўніверсітэтах [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] і [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыга]]. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень, абараніўшы дысертацыю па сацыяльнай гісторыі Польшчы XIII стагоддзя (''Beiträge zur sozialen Geschichte Polens im XIII Jh.''). Пасля вяртання ў [[Варшава|Варшаву]] чытаў лекцыі па польскай палітычнай гісторыі (з 1916 года ў Вольным Польскім універсітэце) і па канстытуцыйнай гісторыі Польшчы і яе судовага права (у [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]). У 1920 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]], ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце]] да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] чытаў лекцыі па гісторыі канстытуцыйнага ладу і судовага права [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Яго навуковая праца была сканцэнтравана на старажытным польскім і [[Вялікае Княства Літоўскае|літоўскім]] судовым праве (у тым ліку, у прыватнасці, [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|літоўскіх статутах]] ) і канстытуцыйных сістэмах усходнееўрапейскіх дзяржаў. Аўтар, сярод іншых, ''«З гісторыі муніцыпальнай арганізацыі Старой Варшавы»'' (1913), ''«З даследаванняў пра суд міравых суддзяў у Варшаве»'' (1914), ''«Вышэйшы суд нямецкага права горада Сандамір»'' (1917). Яго цікавасць да палітычнай сістэмы Літвы вылілася ў працы: ''«Стан даследаванняў літоўскіх статутаў»'' (1924), ''«Сепаратызм або цяга Літвы да Польшчы пасля Люблінскай уніі»'' (1925), а таксама ў рэдагаванні памятнай кнігі, выдадзенай з нагоды 400-годдзя [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Першага Літоўскага статута]]. У 1922–1924 гадах быў віцэ-рэктарам , а ў 1939 годзе [[Рэктар|— рэктарам]] Універсітэта Стэфана Баторыя . === Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы і даследаванне гісторыі літоўскага права === У 1930 годзе ён арганізаваў, а пазней доўгі час быў прэзідэнтам Усходнееўрапейскага навукова-даследчага інстытута ў Вільні, акрамя таго, узначальваў яго гісторыка-прававы аддзел . Быў ініцыятарам, арганізатарам і кіраўніком праграмы вывучэння прававой гісторыі ВКЛ на юрыдычным факультэце, створанай у 1934 годзе, з мэтай правядзення навуковых даследаванняў і папулярызацыйнай дзейнасці, а таксама падтрымкі навукоўцаў у кантактах з архівамі (прыватнымі і дзяржаўнымі) і бібліятэкамі. Сярод яго бліжэйшых вучняў і супрацоўнікаў былі [[Юліюш Бардах]] і [[Севярын Віславух]].<ref name=":0" /> === Членства ў навуковых таварыствах === [[Файл:Stefan i Cezaria Ehrenkreutzowie z dziećmi w wileńskim mieszkaniu.jpg|міні|Стэфан і Цэзарыя Эрэнкройц з дзецьмі на віленскай кватэры.]] Быў членам-карэспандэнтам Варшаўскага навуковага таварыства з 1934 года, членам Навуковага таварыства ў Львове з 1936 года, членам [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства сяброў навукі ў Вільні]], а таксама членам Галоўнай рады і старшынёй Віленскага аддзялення [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]]. З 17 кастрычніка 1938 года таксама быў супрацоўнікам Юрыдычнай камісіі Польскай акадэміі мастацтваў і навук. === Палітыка === Дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], некалькі разоў быў зняволены да пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны.]] Дзеяч Польскага культурнага таварыства (1908-1913). Падтрымліваў [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]]. Абраны сенатарам на выбарах 1930 года і на наступных, у 1935 годзе (мандат займаў у 1930-1938 гадах). Быў [[Масонства|масонам]] . Падчас Другой сусветнай вайны прафесар Стэфан Эрэнкройц таемна ўзначальваў Віленскі польскі ўніверсітэт, афіцыйна працуючы начным вартаўніком.<ref name=":1">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2020/07/25/ostatni-rektor-uniwersytetu-stefana-batorego/|title=Ostatni rektor Uniwersytetu Stefana Batorego – Kurier Wileński|last=KW|date=2020-07-25|access-date=2026-05-13}}</ref> ==== Абставіны смерці ==== Да 1944 года узначальваў універсітэт, які працаваў падпольна, і чытаў лекцыі; удзельнічаў у працы З'езда палітычных партый пры Дэлегаце акруговага ўрада па Польшчы ў Вільні; падчас акупацыі працаваў начным вартаўніком, офісным работнікам, касірам і юрысконсультам; у ліставанні [[Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя|Лаўрэнція Берыі]] да [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] ад 3 жніўня 1944 года ён згадваўся як чалавек, які знаходзіцца ў вышуку; 27 жніўня 1944 года па загаду [[Балеслаў Берут|Баляслава Берута]] яго наведаў [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамент]], каб пераканаць падтрымаць Камуністычную партыю пад кіраўніцтвам Берута. Той адмовіўся, пасля чаго Путрамент, сыходзячы, падняў руку і ўсклікнуў: «Вы пашкадуеце пра гэта». На наступны дзень, 28 жніўня 1944 года, быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] у сваёй кватэры. Падвяргаючыся катаванням, абвясціў галадоўку ў турме. Знясілены галадоўкай, 20 ліпеня 1945 года яго на насілках перавезлі ў турэмны шпіталь на Лукіскай плошчы ў Лукішках у Вільні, дзе памёр ад знясілення на наступны дзень, 21 ліпеня 1945 года.<ref name=":1" /> Яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках]] у [[Варшава|Варшаве]] (секцыя 30-6-30). == Сям'я == Першай жонкай Стэфана Эрэнкройца была [[Tekla Zweibaum|Тэкла Цвайбаўм]] (памерла ў 1909 годзе), сястра Юліуша Цвайбаўма, прафесара [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], а пазней Варшаўскай медыцынскай акадэміі, з якой ён ажаніўся ў 1907 годзе. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзілася дачка Эмілія (1909-1988), жонка прафесара Лукаша Курдыбача. Яго другой жонкай, з якой Эрэнкройц узяў шлюб у 1916 годзе, была [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ Эрэнкройц Енджэевічава]], дачка прафесара [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Яна Нецыслава Бадуэна дэ Куртэнэ]], прафесар этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта і рэктар Польскага ўніверсітэта за мяжой у Лондане. Іх дзецьмі былі: Крысціна (памерла ў 1927 годзе), Тадэвуш (памерла ў 1976 годзе), салдат Арміі Краёвай у Віленскім рэгіёне, і Анджэй Стэфан Эрэнкройц (1921–2008), польскі дыяспарны актывіст, прафесар Мічыганскага ўніверсітэта ў Эн-Арбар, ЗША, а пазней сузаснавальнік Аўстралійскага інстытута польскіх спраў. З 1938 года яго трэцяй жонкай была Ядвіга Тычынская. Яго брат, Ежы Эрэнкройц, быў лекарам і жыў у Познані на вуліцы Дамброўскага, 4. == Узнагароды == * Крыж Незалежнасці (1931); * [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Камандорскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы]] (1938) <ref>10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy naukowej” {{Monitor Polski|1938|258|592}}</ref>; * [[Ордэн Трох Зорак|Камандорскі крыж з зоркай ордэна Трох Зорак]] (Латвія, 1933) == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Польскай сацыялістычнай партыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ловічы]] [[Катэгорыя:Члены Польскага навуковага таварыства ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Варшаўскага навуковага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены Польскага гістарычнага таварыства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Лейпцыгскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыкі права]] 6et5xjxrtdfyjg4keh2dfwtsr4snqps